Styczeń 2021
P W Ś C P S N
 123
45678910
11121314151617
18192021222324
25262728293031

Archiwa

www.laboratoriumzielarza.pl

Obrzan – Macleaya w praktycznej fitoterapii.

Rodzaj Macleayaobrzan należy do rodziny makowatych – Papaveraceae i obejmuje 4 gatunki. Najbardziej znane są dwa: obrzan sercowatyMacleaya cordata (Willdenow) Robert Brown i obrzan drobnoowockowyMacleaya microcarpa Fedde. Obrzany pochodzą z Japonii i Chin, jednakże są uprawiane do celów ozdobnych na wszystkich kontynentach. W polskich szkółkach ogrodniczych bez problemu można nabyć sadzonki. Dorastają do około 2 m wysokości.  Liście są sinawe lub zielonawo-niebieskie, z nalotem, sercowate u nasady, wcinane, o 7-9 łatkach. Kwiaty zebrane w wiechy, rurkowe, bezpłatkowe. Kwiaty u Macleaya microcarpa są żółtawe lub różowe, natomiast u Macleaya cordata – białe. Lubią stanowiska słoneczne, wilgotne i żyzne, choć są w stanie rosnąć na glebach słabych. Wrażliwe na mroźne wiatry, szczególnie wiosną. Duże rośliny bez problemu znoszą polskie zimy. Oba gatunki rosnące blisko siebie krzyżują się.

obrzan31
Obrzan drobnoowockowy wiosną, Krosno.

W niektórych układach systematycznych rodzaj Maleaya jest włączona do rodzaju Bocconia, który liczy 11 gatunków pochodzących z Ameryki Południowej i Ameryki Środkowej. Bokkonie są bardzo podobne morfologicznie do Macleaya. W związku z tym istnieją nazwy botaniczne synonimowe dla obu gatunków: Bocconia cordata Wildenow Dla Macleaya cordata) i Bocconia microcarpa Maximowicz (dla Macleaya microcarpa).

Nazwa rodzaju Macleaya pochodzi od nazwiska szkockiego przyrodnika Aleksandra Macleaya (McLeay) (1767-1848), który prowadziła badania nad owadami i roślinami w Australii.

Alexander Macleay (1767–1848), Provost of Wick | Art UK
Alexander Macleay (źródło obrazka: https://artuk.org/)

Obrzany zawierają rury mleczne, stąd przy skaleczeniu wydzielają żółty lub pomarańczowy sok.

Oba gatunki są lecznicze. Znalazły również zastosowanie w dodatkach paszowych jako stymulatory wzrostu, hamujące dekarboksylację aminokwasów w jelicie grubym, dzięki czemu zwiększają odzyskiwanie aminokwasów z paszy. Przez hamowanie aktywności bakterii i grzybów oraz blokowanie dakarboksylaz drobnoustrojów zmniejszają wytwarzanie amin biogennych i szkodliwych gazów kałowych (kadaweryna, skatol, putrescyna, indol, metan, siarkowodór i in.). W związku z tym poprawia się też stan powietrza w pomieszczeniach inwentarskich. Poprawiają strawność i wchłanialność aminokwasów z paszy. Podobne zastosowanie wyciągi z obrzanu mają w medycynie sportowej. Wiele lat temu dla firmy Megabol opracowałem preparaty poprawiające bilans aminokwasowy u sportowców, właśnie przez hamowanie utraty aminokwasów wskutek nadmiernej działalności mikroorganizmów jelitowych. Sportowcy, którzy spożywają koncentraty białkowe i aminokwasy nie wykorzystują ich w dużej mierze z powodu słabej przyswajalności i nadmiernej żerności bakterii. Ważne jest wówczas pobudzenie czynności sekrecyjno-absorpcyjnych układu pokarmowego i jednoczesne zahamowanie nadmiernych procesów fermentacyjnych i gnilnych w jelicie grubym. Gazy kałowe przy diecie wysokobiałkowej stają się niezmiernie szkodliwe dla nerek, wątroby, mózgu i mięśni szkieletowych. Powodują szybkie zmęczenie mięśni podczas intensywnego wysiłku fizycznego. Obciążają również bardzo wątrobę. Wówczas pomocne okazują się preparaty oparte na naturalnych inhibitorach dekarboksylacji aminokwasów, działających w jelicie grubym. Do takich należą między innymi saponiny oraz alkaloidy, np. zawarte w Chelidonium majus L., Macleaya cordata L., Eschscholzia californica Cham., Hydrastis canadensis L., Yucca filamentosa L., czy Agave americana L. Substancje te ograniczając powstawanie amin biogennych i siarkowodoru zapobiegają nieprzyjemnemu zapachowi z jamy gębowej i kału, co również zostało wykorzystane w weterynarii, np. preparaty saponinowe dla koni, czy psów.

macleaya_cordata
Obrzan jesienią, Krosno.

Surowcem farmaceutycznym jest ziele lub sam liść obrzanu – Herba et Folium Macleayae, które zbieramy przed lub w czasie kwitnienia. Również nasiona Macleaya mogą być źródłem cennego oleju, bogatego w kwas linolowy (ok. 70%), kwas oleinowy (ok. 15%), palmitynowy (ok. 6%) i stearynowy (ok. 2%). Ziele lub liście można suszyć w normalnej temperaturze, w przewiewnym miejscu. Cenny jest także świeży surowiec, z którego polecam Freshtinktur Macleayae (1:10 na alkoholu 70%).

W medycynie ludowej krajów azjatyckich obrzan jest stosowany jako środek wątrobowy, przeciwzapalny i przeciwbólowy, ponadto w leczeniu zakażonych ran.

Zawartość alkaloidów w zielu obu gatunków wynosi około 3%, przy czym moje badania wykazały, że w Polsce uprawiane Macleaya cordata i Macleaya microcarpa zawierały niestety około 0,6-0,75% alkaloidów jesienią i około 0,9% alkaloidów latem, przed kwitnieniem. Należy jednak podkreślić, że ta zawartość alkaloidów surowcu krajowym jest wystarczająca do celów leczniczych.

Wśród alkaloidów Macleaya wymienic należy dihydrosangwinarynę, dihydrochelerytrynę, protopinę, alfa-alokryptopinę, bokonarborynę A i B, chelidimerynę, kryptopinę, sangwidimerynę, norsangwinarynę, homochelidoninę, berberynę i koptyzynę. Macleaya może być alternatywą dla glistnika jaskółcze ziele Chlidonium majus L. zawiera bowiem homochelidonię, chelirubinę, chelidimerynę, kryptopinę, berberynę, koptyzynę, chelilutynę, protopinę, chelerytrynę, czy sangwinarynę. Obrzan jest bogaty w fenolokwasy: kwas galusowy, gentyzynowy, para-kumarowy, 3-hydroksybenzoesowy, protokatechowy, kawowy, ferulowy i synapinowy.

Wyciągi z obrzanów działają antybakteryjnie i przeciwwirusowo, podobnie jak preparaty glistnikowe. Wywierają również wpływ przeciwnowotworowy (np. rak prostaty, jelita grubego, gruczolakorak płuc). Napar i nalewka z ziela obrzanu wzmagają wydzielanie żółci, znoszą kolki i rozluźniają mięsnie poprzecznie prążkowane. Typowe spasmolyticum i myorelaxanthium. Obrzan ma też działanie hipotensyjne.

Wyciągi z obrzanu hamują wzrost Staphylococcus aureus opornego na metycylinę, Escherichia coli i Pseudomonas aeruginosa. Wykazują aktywność przeciwpasożytniczą, podobnie jak glistnik, gorzknik, maczek kalifornijski, czy krwica kanadyjska, głównie pierwotniakobójcze, np. wobec Plasmodium, Leishmania, Trypanosoma, Trichomonas i ameb (Amoeba). Nalewka z obrzanu to dobre analgeticum. Znosi nerwobóle, bóle naczyniowe i bóle mięśniowe. Napar, odwar i nalewka hamują stany zapalne i alergiczne. Maści i żele zawierające wyciąg z obrzanu, podobnie jak z glistnika można użyć w leczeniu urazów skóry, mięśni, chrząstek, ścięgien i stawów.

Alkaloidy i białka zawarte w obrzanie i glistniku działają hamująco na rewertazę (odwrotną transkryptazę), stąd prawdopodobnie wynika wpływ wirusostatyczny wobec HIV i koronawirusów. Zresztą podobne surowce zalecano od dawna przy nowotworach wywołanych przez wirusy, przy opryszczce, wirusach brodawczaka, wirusowego zapalenia wątroby, czy grypy. Obecne badania potwierdzają te zalecenia i próbują wyjaśnić mechanizm działania. Alkaloidy, glikoproteiny i białka zawarte w roślinach alkaloidowych reagują ze swoistymi enzymami i białkami strukturalnymi wirusów. Z kolei u grzybów i bakterii często zakłócają aparat transkrypcyjny, translacyjny i działanie pomp błonowych.

macleaya_kwiat
Macleaya microcarpa, Krosno.

Preparaty i dawkowanie

Napar – Infusum Macleayae: 1-1,5 g surowca suchego zalać 120 ml wrzącej wody, parzyć pod przykryciem 20 minut. 100 ml 3 razy dziennie.

Nalewka – Tinctura Macleayae: 100 g surowca świeżego lub suchego zalać 1000 ml alkoholu 70%, macerować przynajmniej 2 tygodnie. Zażywać 1-3 razy dziennie po 5 ml w 100 ml wody.

Maść/żel/pulpa z Macleaya w oleju lnianym lub konopnym, zawierające 10-15% świeżej papki z ziela/liści obrzanu, stabilizowanej etanolem 70%: miejsca kontuzjowane, rany, miejsca bolące smarować 2-3 razy dziennie, ponadto w opatrunkach.

Zmiany chorobowe na skórze smarować świeżym pomarańczowym sokiem z rośliny, podobnie jak glistnikiem.

Wskazania: kolka żółciowa, jelitowa, nerkowa, nadciśnienie, kamica żółciowa, kamica moczowa, kaszel, astma oskrzelowa, spastyczności mięśni szkieletowych, zaburzenia trawienne, niestrawność, bóle brzucha, nerwobóle, bóle mięśni infekcje wirusowe i bakteryjne, choroby alergiczne, stany zapalne i obrzęk gruczołu krokowego, zaburzenia w oddawaniu moczu u kobiet i mężczyzn, bóle miesiączkowe, nerwice wegetatywne, nadpobudliwość psychoruchowa, bóle odbytu podczas defekacji.

Zewnętrznie: rany, infekcje skórne, urazy (kontuzje), do płukania jamy ustnej przy zapaleniu dziąseł, dopochwowo (globulki zawierające 500 mg wyciągu gęstego) przy infekcjach grzybiczych, bakteryjnych, wirusowych i pierwotniakowych (rzęsistek), doodbytniczo (czopki zawierające 0,5 g wyciągu gęstego, wlewki) przy chorobie hemoroidowej, nowotworach, zapaleniu gruczołu krokowego, infekcjach grzybiczych i bakteryjnych. Atopowe zapalenie skóry – lekkie kremy i żele 5%.

Dłuższe niż 3 tygodnie stosowanie preparatów Macleaya może podnieść poziom enzymów wątrobowych (transaminaz).

Obrzanu nie stosować w czasie ciąży. Wzmaga działanie papaweryny, drotaweryny, skopolaminy, kodeiny i morfiny.

Nasila działanie przeciwbólowe fenazonu, propyfenazonu, metamizolu, salicylanów, ibuprofenu i indometacyny.

Obrzan wzmaga niepożądane działanie indometacyny na układ nerwowy (zawroty głowy, zaburzenia percepcji).

Obrzan może nasilać działanie hepatotoksyczne paracetamolu.

Może zwiększać wrażliwość komórek nowotworowych na radioterapię przy jednoczesnej protekcji komórek zdrowych.

Macleaya_microcarpa
Pędy obrzanu kwitnące i owocujące, Krosno

image
Alkaloidy Macleaya. Źródło: Qifang Lei, Haibo Liu , Yong Peng and Peigen Xiao; Lei et al. Chin Med (2015) 10:37

Acetolum – nazwa dla dwóch różnych leków w dawnej medycynie

W XIX i na początku XX wieku stosowano w medycynie Acetolum. Nazwą acetolum określano dwa różne leki:

1. Acetolum obejmował tak naprawdę acetal, tylko który? Dr F. Winkler (1899 r.) podał, że jest to dietyloaldehyd, inaczej zwany etylenodietyloeterem (niepoprawna nazwa), który otrzymywany jest przez destylację alkoholu z kwasem siarkowym w obecności tlenku manganu (MnO2), czyli Braunstein’u. Z kolei polskojęzyczny Słownik środków lekarskich… W. Wiorogórskiego z 1914 roku ukazał, że acetolum to eter etyleno dwuetylowy (niepoprawna nazwa) o wzorze: CH3(OC2H5)2 i tutaj niestety autor zapomniał dopisaćCH, powinno być zatem CH3CH(OC2H5)2. Kazay Endre w węgierskim leksykonie farmaceutycznym Gyogyszereszi Lexicon z 1900 r. dla acetalu dał wzór sumaryczny C6H14O2 i odpowiednio CH3CH(C2H5O)2, również nazywając go dietyloaldehydem lub etylidendietyloeterem. Podobny wzór sumaryczny dla acetalu nakreślił prof. Uniw. Wileńskiego Władysław Karaffa-Korbut w podręczniku Chemja farmaceutyczna z 1929 r, a także dr Franciszek Adamanis (prof. Wydz. Farm. AM w Poznaniu) w Podręczniku chemii farmaceutycznej z 1952 roku. Niewątpliwie wszelkie spory dotyczące tożsamości związku rozwiewa Hager Handbuch Der Pharmazeutischen Praxis, weźmy, np. z roku 1938: acetalum, acetal, dietyloacetal (stąd w polskich publikacjach acetal etylowy), etylidendietyloeter CH3CH(OC2H5)2. Produkt kondensacji aldehydu octowego z alkoholem etylowym. Skąd ta nazwa etyliden? Otóż etyliden to dwuwartościowy rodnik organiczny o budowie CH3.CH. Zatem acetolum to w dzisiejszej nomenklaturze chemicznej 1,1-Diethoxyethane (acetaldehyde diethyl acetal), albo dawniej Ethylidene diethyl ether (niem. Acetaldehyddiethylacetal).

Strukturformel von Acetaldehyddiethylacetal

Obecnie w języku polskim moglibyśmy acetal (acetolum) z dawnych lekospisów określić nazwą acetal dietylowy aldehydu octowego. Jest cieczą bezbarwną, o temp. wrzenia 102-104 stopni Celsjusza. Ma nieco owocowy zapach. Jest łatwopalną substancją. Powstaje w czasie destylacji wina oraz bimbru. Nadaje smak whisky i sherry. Winiaki mają różne acetale, niekoniecznie tylko omawiany acetal etylowy. Acetale są to dwualkilowe pochodne wodzianów aldehydów R•CH(OR’)2 tworzące się przez działanie alkoholi na aldehydy. W środowisku zasadowym i obojętnym są stabilne. W środowisku kwaśnym rozkładają się do aldehydu i alkoholu.

Acetal, czyli acetolum w dawnej medycynie uważany był za hypnoticum, czyli środek nasenny, który wg ówczesnych farmakologów działał podobnie jak wodzian chloralu. Czasami dodawano go do nalewek ziołowych uspokajających i przeciwbólowych. Łączono acetolum, np. z nalewką opium, potem z czystą morfiną. Z tego względu, że podobnie jak wodzian chloralu działa drażniąco na błony śluzowe – wprowadzano go do syropów śluzowych oraz maceratów bogatych w śluzy i gumy, np. z gumą arabską.

Rp. Acetali 8,0-12,0

Gumm. arab. 15,0

Aq. Naphae 25,0 (dla wyjaśnienia podam, że jest to Aqua Aurantii florum, czyli hydrolat z kwiatów pomarańczy, Orange Flower Water, którą można również przygotować jako wodę aromatyczną mieszając wodę destylowaną z olejkiem Neroli, stąd również nazwa Aqua Neroli)

DS.

Acetal podawano doustnie w dawce 8-12 g. Czasem również doodbytniczo we wlewkach z gumą arabską.

Działa nie tylko uspokajająco, ale również przeciwbólowo. Nasila działanie roślinnych i syntetycznych środków przeciwbólowych.

2. Pod nazwą Acetolum = acetalum opisywano i wydawano również zupełnie inny lek, mianowicie mieszaninę olejków eterycznych z octanem etylu. W recepturze octan etylu jest pod nazwą Aether aceticus, czyli eteru octowego.

Rp. Acetolum przy bólach głowy (Kopfschmerzen)

Aetheris acetici 15,0 (octan etylu, 15 g)

Ol. Cort. Aurantii gtt. III (olejek ze skórki gorzkiej pomarańczy, 3 krople)

Ol. Thymi gtt. III (olejek tymiankowy, 3 krople)

Ol. Caryophyll. gtt. III (olejek goździkowy, 3 krople)

Ol. Lavandul gtt. III (olejek lawendowy, 3 krople)

Ol. Citri gtt. VI (olejek cytrynowy, 6 kropli)

Ol. Rosmarini gtt. VII (olejek rozmarynowy, 7 kropli)

Ol. Bergamott gtt. X (olejek bergamotowy, 10 kropli)

Mentholi 5,0 (mentol, 5 g)

Spiri. 150,0 (spirytus etylowy 75-80% lub absolutny, 150 g)

DS. Do wcierania w bolące miejsca.

Istniała również wersja tego leku wzbogacona w olejek macierzankowy (Ol. Serpylli), który dodawano do całości w ilości 3 kropli (gtt. III).

Preparat również używano do wcierania w inne miejsca dla poprawy krążenia krwi i limfy, przy bólach stawów, mięśni i nerwobólach.

Octan etylu CH3•CO•OC2H5, czyli eter etylowy kwasu octowego występuje w wielu olejkach eterycznych i żywicach. Ma postać cieczy bezbarwnej o temp. wrzenia ok. 77 stopni C. Posiada lekko owocowy zapach. Nie rozpuszcza się w wodzie, ale w dowolnych ilościach jest rozpuszczalny w alkoholach, tłuszczach i eterze dietylowym. Dawniej szeroko używany w medycynie. W biologii do usypiania bezkręgowców, np. owadów. Podany doustnie w małych dawkach działał pobudzająco (podniecająco), w większych nasennie. Ponadto zewnętrznie do przemywania skóry jako środek oczyszczający i przeciwbólowy, a także do wąchania przy omdleniu. Łączono go z nalewką strychninową, stroiczkową (Lobelia), aminkową (aminek egipski) i in. Octan etylu jest też dobrym rozpuszczalnikiem do surowców zielarskich. Ekstrahuje składniki lipofilne, np. żywice, olejki, niektóre alkaloidy, barwniki lipofilne.

Znów pochwała dla Herbapolu-Kraków, tym razem Cholitol.

Uwierzcie mi Państwo, nie reklamuję za pieniądze Herbapolu, ale znowu muszę pochwalić ich preparat, lek ziołowy – Cholitol – płyn doustny. Nie chwalę nawet swoich preparatów na tym blogu, z wyjątkiem dwóch linków do niektórych (Laboratorium Zielarza i Instytut Medycyny Klasztornej/Herbarium św. Franciszka). Chyba nawet w czasie studiów składałem podanie o pracę do Herbapolu-Poznań, ale nawet odpowiedzi nie dostałem Sad smile.

CHOLITOL, płyn doustny 35ml (preparat żółciopędny)

W sumie myślałem o tym wpisie kilka lat temu, ale teraz, przed Świętami po odepchnięciu – niestety nie wszystkich zaległych spraw – postanowiłem coś napisać na temat Cholitolu. Używam go od dawna, stoi na półce w moim magazynku leków, w ilości kilku sztuk. Nie szukałem historii tego preparatu. Jest wyjątkowy dla mnie dlatego, że zawiera Tinctura Belladonnae, jeden z ostatnich leków ziołowych w naszym kraju, obok Hemorolu (czopek) i Spasticolu (czopek) – w tych ostatnich jest ekstrakt. Pokrzyk wilcza jagoda, kiedyś obecny w licznych lekach obecnie zaginął wskutek transformacji politycznej i po wejściu Polski do Unii Europejskiej. Ku rozpaczy wielu Czytelników ja należę do osób, którzy twierdzą, że zmiana ustroju i przynależność do Unii Europejskiej zniszczyły Polski Lek Ziołowy; to przyczyniło się do końca jego rozwoju i braku dalszych perspektyw. Jednakże, gdy doczekamy się upadku UE  -wtedy mam nadzieję odrodzi się Polska Myśl Farmaceutyczna i Polskie Leki Ziołowe Smile

Co dowiemy się w oficjalnych bazach dla lekarzy o Cholitolu?

nazwa handlowa
Cholitol

substancja
nalewka z pokrzyku + nalewka z ostryżu barwierskiego (kurkumy) + wyciąg z karczochów + nalewka z mięty pieprzowej + sok z ziela mniszka lekarskiego + nalewka z kozłka

postać
płyn

skład
100 g zawiera: 7 g nalewki z pokrzyku, 11 g nalewki z karczochów, 30 g nalewki z ostryżu barwierskiego (kurkumy), 12 g nalewki miętowej, 15 g nalewki z kozłka, 25 g soku z mniszka

opakowanie
35 ml

podmiot odpowiedzialny (producent)
Herbapol Kraków

cena 100%
7,02 zł

dostępność
OTC – lek dostępny bez recepty

Uważam, że Cholitol jest świetnie skomponowany. Uwzględnia wszystkie koergizmy hiperaddycyjne i tym samym synergizm. Wstrzela się w koncepcję/klucz moich idoli: dra med. Gerharda Madausa i o. Johanna Künzle.

Nalewka z kurkumy – Tinctura Curcumae, czyli z ostryżu działa rozkurczowo, żółciopędnie i żółciotwórczo. Zapobiega dyskinezom dróg żółciowych i kamicy żółciowej. Działa przy tym antybakteryjnie i fungistatycznie. Pobudza czynności żołądka, jelit, trzustki i wątroby. Wspomaga procesy odtruwania. Zmniejsza ryzyko wystąpienia kolek jelitowych, czy żółciowych. Badając skład jakościowy Cholitolu potwierdziłem wszystkie składniki czynne kurkumy.

Sok z mniszka lekarskiego (Succus Taraxaci)Taraxacum officinale Weber (syn. Leontodon taraxacum L., Taraxacum vulgare Lam., Taraxacum Dens-leonis Desfontaines), z rodziny złożonych – Compositae (astrowatych – Asteraceae) zawiera kwasy fenolowe (kawowy, chlorogenowy, cykoriowy; 24-40% inuliny (korzeń), trójterpeny (taraksasterol, beta-amyryna, taraksakozyd), glikozyd kwasu taraksynowego i taraksadiolu, fitosterole, flawonoidy (luteolina, apigenina, chryzoeriol, kwercetyna, izoramnetyna), sole potasu (w zielu 4,5%), inozytol (ziele 5-7%). Zawartość inuliny w korzeniu jest zmienna i zależy od fazy wegetacyjnej; największa jest w jesieni.

clip_image002

Taraksasterol – wzór strukturalny.

clip_image004

Kwas kawowy – wzór strukturalny.

Dawniej (od 1839 roku) gorzki składnik (mieszanina laktonów i glikozydu) mniszka określano mianem taraksacyny, natomiast żywicowatą substancję z mniszka nazwą taraksaceryny (Kromayer 1861 r.). Mniszek jest stosowany w medycynie oficjalnej od XIII wieku jako środek typowo „wątrobowy”. Opisywany i polecany przez największych fitoterpaeutów, m.in. Mathhiolus’a, Gesner’a, Lonicerus’a, Fuchs’a, Zwinger’a, Delius’a, Bock’a, Bussemaker’a, Chabrol’a. Wywiera silne właściwości żółciopędne, żółciotwórcze, odtruwające, przeciwzapalne i rozkurczowe. Przetwory mniszkowe pobudzają wydzielanie soku żołądkowego bogatego w kwas solny i pepsynę, ponadto soku trzustkowego i enzymów jelitowych. Składniki czynne mniszka wywierają wpływ hepatoprotekcyjny, zapobiegają stłuszczeniu i marskości wątroby oraz powstawaniu kamicy żółciowej. Doświadczenia na zwierzętach wykazały, że ekstrakt wodno-etanolowy z mniszka zapobiega niestrawności pasz o wysokiej koncentracji tłuszczów i białka oraz stymuluje układ odpornościowy, głównie humoralny. Mniszek to cenny środek lipotropowy i wspomagający usuwanie szkodliwych lub zbędnych produktów przemiany materii. Wzmaga diurezę oraz usuwanie kwasu moczowego. Obniża poziom cholesterolu i cukru we krwi.

Kozłek lekarskiValeriana officinalis L. jest źródłem kłącza – Rhizoma Valerianae. Za działanie uspokajające surowca odpowiedzialne są irydoidy, zwane walepotriatami (ok. 2%) oraz kwas walerianowy, izowalerianowy i walerenowy. Niestety walepotriaty to związki nietrwałe, łatwo ulegające rozpadowi na świetle i w temperaturze powyżej 35o C. Dlatego słusznie, że zastosowano w Cholitolu nalewkę, a nie intrakt. Kłącze kozłka zawiera także alkaloidy pirydynowe (walerianina, aktynidyna), fenolokwasy (kwas chlorogenowy, kwas kawowy), kwas walerianowy, kwas izowalerianowy, kwas masłowy, kwas gamma-aminomasłowy, flawonoidy (apigenina, hesperydyna), olejek eteryczny (ok. 0,8-2%) bogaty w monoterpeny (borneol, kamfen, p-cymen, estry borneolu, limonen) i seskwiterpeny (kwas walerenowy i jego pochodne, walerenol, bisabolen, kadinen, waleranon). Nalewka kozłkowa – Tinctura Valerianae podana doustnie w dawce 5-10 ml w 100 ml wody usuwa objawy zdenerwowania, niepokoju i nerwicy wegetatywnej. Olejek kozłkowy zawiera kwas walerianowy, izowalerianowy, estry walerianowe, kwas masłowy, bisabolen, baleron, kwas walerenowy i in. Kozłek wpływa rozkurczowo na mięśnie gładkie i ułatwia zasypianie. Korzystnie wpływa na nabłonek jelit, bowiem zawiera kwas pelargonowy, walerianowy, masłowy i izowalerianowy, pobudzające wzrost kosmków jelitowych.

Nalewka z miętyTinctura Menthae otrzymywany jest z liścia – Folium Menthae, pozyskiwanego z gatunku mięta pieprzowa – Mentha piperita Linne, z rodziny wargowych (jasnotowatych) – Labiatae (=Lamiaceae). W surowcu jest około 1% olejku eterycznego, a w nim ok. 50% mentolu, 10% mentonu, ponadto felandren, α-pinen, limonen, jasmon, mentofuran, acetalaldehyd, alkohol amylowy, kwas octowy i walerianowy. Do innych istotnych składników mięty należą: flawonoidy (mentozyd, hesperetyna, isorhoifolin, eryodictyol-7-O-rutynozyd, luteolin-7-O-rutynozyd, rutyna), fitol, cholina, azuleny, kwas rozmarynowy, kwas chlorogenowy, kwas kawowy, betaina, garbniki (6-8%).

clip_image002[4]

Mentol – wzór strukturalny.

clip_image004

Kwas rozmarynowy (rosmarinic acid) – wzór strukturalny.

Wyciągi z mięty oraz sam olejek miętowy podane doustnie działają rozkurczowo na mięśnie gładkie, dają efekt przejściowego osuszenia powierzchni błon śluzowych, rozszerzają naczynia krwionośne, pobudzają wentylację płuc, pobudzają psychicznie. Wzmagają uwalnianie żółci.

Nalewka z karczocha – Tinctura Cynarae otrzymywany z ziela lub samego liścia karczocha – Herba (Folium) Cynarae pozyskanego z gatunku Cynara scolymus L. (Cynara Cardunculus, var. sativa Moris) z rodziny złożonych (astrowatych) – Compositae (=Asteraceae). Karczoch jest znaną rośliną, głównie pod względem walorów spożywczych (smakowych), która jednak od niedawna przeżywa swój renesans także w fitoterapii. Surowiec zawiera cynarynę, czyli kwas 1,5-dikawoilochinowy (ok. 0,03%), kwasy fenolowe ok. 1,5-2% (kawowy, chinowy), inne kwasy organiczne (jabłkowy – 0,8%, fumarowy, bursztynowy), flawonoidy (7-O-glukozyd luteoliny = cynarozyd, 7-O-rutynozyd luteoliny = scolimozyd), laktony seskwiterpenowe gwajanowe (cynaropikryna, grosheimina), triterpeny (taraksasterol), fitosterole (beta-sitosterol), garbniki. Łącznie wszystkie składniki karczocha wywierają silny wpływ żółciopędny, żółciotwórczy i pancreo- oraz hepatoprotekcyjny. Preparaty zawierające frakcję cynarynową regularnie zażywane obniżają stężenie lipidów, cholesterolu i cukru we krwi oraz pobudzają procesy regeneracji hepatocytów. Flawonoidy i kwasy fenolowe oraz cynaryna mają właściwości odtruwające i antyoksydacyjne. Pobudzają wydzielanie soków trawiennych trzustki i jelita cienkiego, przez co poprawiają trawienie i wchłanianie składników pokarmowych. Regulują również perystaltykę przewodu pokarmowego, zapobiegają zaparciom i bolesnym skurczom pęcherzyka żółciowego oraz bańki wątrobowo-trzustkowej. Silny wpływ przeciwzapalny wyciągów z karczocha nie ogranicza się tylko do układu pokarmowego, ale również do skóry i układu moczowego. Długotrwałe zażywanie cynaryny zapobiega zmianom miażdżycowym i chroni miąższ wątroby przed uszkodzeniami toksycznymi. Cynaryna wykazuje duży synergizm z sylimaryną oraz fitosterolami, zwłaszcza w zakresie wpływu hepatoprotekcyjnego, hipocholesterolemicznego, hipolipidemicznego, hipoglikemicznego i przeciwzapalnego.

clip_image001[4]

Preparaty oparte na wyciągach z karczocha można stosować w leczeniu przewlekłych chorób wątroby i pęcherzyka żółciowego (stany zapalne, zatrucia, kamica żółciowa, niedostateczne wydzielanie żółci, infekcje wirusowe i bakteryjne),
w profilaktyce miażdżycy, wspomagająco w cukrzycy i otyłości, ponadto w przebiegu chorób skórnych, zatruć, zaburzeń trawienia.


Pokrzyk wilcza jagodaAtropa belladonna L., należy do rodziny psiankowatych – Solanaceae. Surowcem jest Folium et Radix Belladonnae.  Jest lekiem parasympatykolitycznym – porażającym zakończenia nerwów przywspółczulnych. Składnikami czynnymi są alkaloidy tropanowe (0,4-1,32%): hioscyjamina, atropamina, skopolamina, kwas atropowy. W czasie suszenia l-hioscyjamina przechodzi w racemiczną d-l-hioscyjaminę (atropina). Korzenie zawierają 0,5% alkaloidów.  Wywiera silne działanie: rozkurczowe, przeciwbiegunkowe, rozszerzające źrenice, pobudzające OUN. W Cholitolu znajdziemy nalewkę z pokrzyku wilczej jagody. Zastosowanie preparatów z wilczej jagody było niegdyś duże: nadkwaśność i nadmierne wydzielanie soku żołądkowego, biegunki, wymioty, kolki jelitowe, żółciowe, nerkowe (synergizm z morfiną, opium), dychawica oskrzelowa, okulistyka (leczenie zrostów, diagnostyka), zatrucia narkotykami (morfina), Parkinsonizm (Bułgaria, Jugosławia – Vinum Belladonnae), drżączka porażenna, zapalenie mózgu; choroba morska. Wg dra G. Madausa jako pokrzyk wilcza jagoda to sedativum przy astmie, angina pectoris, krztuścu, wymiotach, szkarlatynie, zatorach różnego rodzaju, bólach głowy, krwotokach. Atropina, która wywodzi się, m.in. z pokrzyku do dziś jest stosowana w medycynie ratunkowej. np. w zaburzeniach rytmu serca z bradykardią, przy kolkach, zatruciach związkami fosforoorganicznymi i grzybami muskarynowymi.

image
Pokrzyk w Beskidzie Niskim

Cholitol oficjalnie zalecany jest w dawce 25 kropli 3 razy dziennie, choć efektywne dawki wynoszą 2,5-3 ml preparatu 2-3 razy dziennie (w 50 ml wody).

.

Studia podyplomowe „Zioła, suplementy diety i kosmetyki naturalne” w Karpackiej Państwowej Uczelni w Krośnie

KPU w Krośnie

Zapraszam na studia podyplomowe z zakresu surowców i produktów ziołowych, kosmetyków naturalnych i suplementów diety. Program studiów podyplomowych obejmuje treści kształcenia ujęte w Rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 2 lutego 2009 r. w sprawie kwalifikacji osób wydających produkty lecznicze w placówkach obrotu pozaaptecznego.

Czas trwania: 2 semestry

Termin uruchomienia: semestr letni 2021 r., 9-10 stycznia 2021 pierwsze zajęcia.

Oferta skierowana do: przedsiębiorcy zajmujący się produkcją i sprzedażą ziół, suplementów diety i kosmetyków, pracownicy i właściciele sklepów zielarskich, zielarsko-medycznych oraz kosmetycznych i drogerii, lekarze, kosmetolodzy, kosmetyczki, farmaceuci, pielęgniarki, dietetycy, pracownicy centrów Spa, uzdrowisk, ośrodków turystyki, odnowy biologicznej i rekreacji, absolwenci zdrowia publicznego, osoby zajmujący się promocją zdrowia i zdrowego stylu życia, osoby planujące otworzyć sklepy ze zdrową żywnością, z artykułami zielarskimi i suplementami diety; terapeuci chcący podnieść swoje kwalifikacje w zakresie towaroznawstwa zielarskiego i kosmetycznego; pracownicy firm kosmetycznych.

Wymagania: Ukończenie studiów co najmniej I stopnia.

Rejestracja elektroniczna: online: https://irk.pwsz.krosno.pl/pl/offer/R_P-20-21/field/PODYPLOMOWE/

Po rejestracji kandydat zobowiązany jest przesłać do sekretariatu:

– dyplom ukończenia studiów inżynierskich, licencjackich lub magisterskich (kserokopia potwierdzona),

– wypełniony i podpisany kwestionariusz osobowy (do wydrukowania po rejestracji elektronicznej)

– 1 zdjęcia (format legitymacyjny)

Adres do korespondencji:

Sekretariat Instytutu Zdrowia i Gospodarki

Karpacka Państwowa Uczelnia w Krośnie

Dmochowskiego 12

38-400 Krosno

Zakres studiów. Towaroznawstwo zielarskie, żywności prozdrowotnej, suplementów diety i kosmetyczne jest to dziedzina interdyscyplinarna, obejmująca ogół wiadomości o towarach, podstawowe dane o surowcach i materiałach, założenia technologicznych procesów wytwarzania, możliwości stosowania i eksploatacji towarów, własności i ocena użytkowa wyrobów gotowych, magazynowanie i transport towarów, sposoby ich konserwacji, ustalanie wielkości ubytków naturalnych oraz strat towarowych, dobór materiałów opakowaniowych i konstrukcji opakowań, metody badań surowców, półwyrobów i wyrobów gotowych, przepisy normalizacyjne i prawne regulujące zagadnienia jakości towarów oraz ich znakowania.

Towaroznawstwo wykorzystuje wynik badań z dziedziny biologii, chemii, fizyki, geografii, ekonomii i psychologii. Podstawą są nauki przyrodnicze, niezbędne do oceny do oceny własności fizykochemicznych towarów, zachodzących w nich procesów biofizykochemicznych („życie surowców i towarów”), zapobiegania niekorzystnym zmianom własności użytkowych towarów w czasie przechowywania i transportu, programowania procesów technologicznych. Towaroznawstwo zielarskie jest działem towaroznawstwa obejmującym ogół wiadomości o towarach pochodzenia roślinnego, które mają znaczenie dla zielarstwa, kosmetyki,  fitoterapii, żywienia oraz dietetyki prozdrowotnej oraz leczniczej. Zajmuje się podstawowymi danymi o surowcach i materiałach zielarskich, założeniach technologicznych procesów wytwarzania, możliwościami stosowania i eksploatacji towarów, własnościami i oceną użytkową wyrobów gotowych (w tym zagadnieniami jakości), magazynowaniem, transportem towarów, sposobami ich konserwacji, ustalaniem wielkości ubytków naturalnych oraz stratami towarowymi, doborem materiałów opakowaniowych i konstrukcji opakowań dla surowców i produktów ziołowych, metodami badań surowców, półwyrobów i wyrobów gotowych, przepisami normalizującymi i prawnymi regulującymi zagadnienia jakości towarów i ich znakowania. Towaroznawstwo zielarskie wykorzystuje wyniki badań z dziedziny chemii, fizyki, biologii, geografii i ekonomiki. Podstawą są nauki biologiczne (np. botanika, biochemia), chemiczne (chemia analityczna, fizyczna) oraz medyczne i farmaceutyczne (farmakognozja, farmakologia, biofarmacja, receptura, dietetyka). Nauki te są niezbędne do oceny własności fizykochemicznych towarów, zachodzących w nich procesów bio-fizyko-chemicznych („życie surowców i produktów kosmetycznych”), zapobiegania niekorzystnym zmianom własności użytkowych towarów w czasie przechowywania i transportu, programowania procesów technologicznych. Znajomość geografii dostarcza wiadomości o obszarach pochodzenia surowców, warunkach klimatycznych panujących w różnych rejonach świata (wiąże się to, np. z doborem odpowiednich opakowań).  Znajomość ekonomiki i handlu pozwala na ustalanie i planowanie stanu i ruchu zapasów, popytu i podaży, transportu, wahań cenowych, zysków i strat.

W badaniach strat towarowych dąży się do ustalenia: miejsca występowania strat, przyczyn ich powstawania, podstawowych czynników powodujących straty oraz kierunków działania profilaktycznego. Jakość towaru określa się najczęściej na podstawie znajomości jego składu chemicznego, właściwości, sposobu wytwarzania, cech użytkowych, gatunku, możliwości zafałszowania, sposobu eksploatacji. Towaroznawstwo zielarskie jest ściśle powiązane z farmakognozją. Farmakognozja – nauka o surowcach pochodzenia roślinnego, mineralnego i zwierzęcego. Zajmuje się surowcami naturalnymi i ich składnikami; metodami badania surowców naturalnych z zastosowaniem metod fizycznych, chemicznych i biologicznych oraz badaniami możliwościami ich zastosowania w postaci leków, kosmetyków i suplementów.

Towaroznawstwo kosmetyczne jest działem towaroznawstwa obejmującym ogół wiadomości o surowcach i wyrobach kosmetycznych. Zajmuje się podstawowymi danymi o surowcach i materiałach kosmetycznych, założeniach technologicznych procesów wytwarzania, możliwościami stosowania i eksploatacji towarów, własnościami i oceną użytkową wyrobów gotowych (w tym zagadnieniami jakości), magazynowaniem, transportem towarów, sposobami ich konserwacji, ustalaniem wielkości ubytków naturalnych oraz stratami towarowymi, doborem materiałów opakowaniowych i konstrukcji opakowań dla surowców i produktów kosmetycznych, metodami badań surowców, półwyrobów i wyrobów gotowych, przepisami normalizującymi i prawnymi regulującymi zagadnienia jakości towarów i ich znakowania. Towaroznawstwo kosmetyczne wykorzystuje wyniki badań z dziedziny chemii, fizyki, biologii, geografii i ekonomiki. Podstawą są nauki biologiczne (np. botanika, biochemia), chemiczne (chemia analityczna, fizyczna, organiczna i nieorganiczna, chemia polimerów) oraz medyczne i farmaceutyczne (dermatologia, farmakognozja, farmakologia, biofarmacja, receptura). Nauki te są niezbędne do oceny własności fizykochemicznych towarów, zachodzących w nich procesów bio-fizyko-chemicznych („życie towarów”), zapobiegania niekorzystnym zmianom własności użytkowych towarów w czasie przechowywania i transportu, programowania procesów technologicznych. Znajomość geografii dostarcza wiadomości o obszarach pochodzenia surowców, warunkach klimatycznych panujących w różnych rejonach świata (wiąże się to, np. z doborem odpowiednich opakowań).  Znajomość ekonomiki i handlu pozwala na ustalanie i planowanie stanu i ruchu zapasów, popytu i podaży, transportu, wahań cenowych, zysków i strat. Maksymalny dopuszczalny poziom

zawartości witamin i składników mineralnych oraz innych substancji wykazujących efekt odżywczy lub inny efekt fizjologiczny zapewnia, że zwykłe stosowanie suplementu diety zgodnie z informacją zamieszczoną w oznakowaniu będzie bezpieczne dla zdrowia i życia człowieka.

Suplement diety jest środkiem spożywczym, którego celem jest uzupełnienie normalnej diety, będącym skoncentrowanym źródłem witamin lub składników mineralnych lub innych substancji wykazujących efekt odżywczy lub inny fizjologiczny, pojedynczych lub złożonych, wprowadzanym do obrotu w formie umożliwiającej dawkowanie. Suplement diety może być wprowadzony w postaci: kapsułek, tabletek, drażetek i w innych podobnych postaciach, saszetek z proszkiem, ampułek z płynem, butelek z kroplomierzem i w innych podobnych postaciach płynów i proszków przeznaczonych do spożywania w małych, odmierzonych ilościach jednostkowych, z wyłączeniem produktów posiadających właściwości produktu leczniczego w rozumieniu przepisów prawa farmaceutycznego.

Żywność może być uznana za funkcjonalną, jeśli udowodniono jej korzystny wpływ na jedną lub więcej funkcji organizmu ponad efekt odżywczy, który to wpływ polega na poprawie stanu zdrowia, samopoczucia i/lub zmniejszeniu ryzyka chorób. Żywność ta musi przypominać postacią żywność konwencjonalną i wykazywać korzystne oddziaływanie w ilościach, po których oczekuje się, że będą normalnie spożywane z dietą – nie są to tabletki ani kapsułki, ale część składowa prawidłowej diety. Towaroznawstwo żywności funkcjonalnej jest działem towaroznawstwa spożywczego ograniczonym do surowców, produktów mineralnych, zwierzęcych i roślinnych, które poza wartościami odżywczymi mają korzystny wpływ na zdrowie i zapobiegają niektórym chorobom lub wspomagają ich leczenie. Należą tutaj między innymi surowce i żywność bogate w kwasy wielonienasycone, błonnik, probiotyki, prebiotyki, synbiotyki, fitosterole, specyficzne aminokwasy, witaminy i biopierwiastki, fosfolipidy, czy flawonoidy.

Sylwetka absolwenta: Absolwent uzyskuje kwalifikacje do prowadzenia drogerii i sklepu zielarsko-medycznego. Absolwent posiada wiedzę z zakresu towaroznawstwa, opakowalnictwa i przechowalnictwa, chemii, biochemii, zarządzania jakością oraz oceny jakości surowców i produktów zielarskich,  kosmetycznych i żywności funkcjonalnej. Absolwent posiada umiejętności oceny jakości i własności surowców i produktów kosmetycznych, zielarskich, suplementów diety i żywności funkcjonalnej. Jest przygotowany do przeprowadzania analizy cyklu trwania produktu oraz oceny oddziaływania produktu i procesu technologicznego na środowisko.

Absolwent jest przygotowany do pracy w: małych, średnich i dużych przedsiębiorstwach przemysłowych oraz jednostkach gospodarczych na stanowiskach związanych z produkcją, przechowywaniem i handlem wyrobami kosmetycznymi, zielarskimi, suplementami diety i żywnością funkcjonalną; w laboratoriach analitycznych i kontroli jakości oraz certyfikacji produktów; jednostkach kontrolno-pomiarowych; organach nadzoru urzędowego; ośrodkach badawczo-rozwojowych oraz jednostkach doradczych i projektowych.

Rekrutacja do dnia 30.12.2020 r.

Koszt studiów: 3500,00 zł

Możliwość wniesienia opłaty w ratach: I rata 1500 zł, II rata 1000 zł, III rata 1000 zł

Kierownik studiów: dr n. biol. Henryk Różański

Realizacja zajęć (stacjonarnie, on-line bądź w trybie mieszanym) będzie uzależniona od sytuacji epidemicznej w kraju i obostrzeń z tym związanych.

WARUNKI PRZYJĘCIA

Zgodnie z zarządzeniem rektora oraz na podstawie zmian wprowadzonych w przepisach systemu oświaty oraz ze względu na zaistniałą sytuację epidemiologiczną rekrutacja na rok akademicki 2020/2021 odbędzie się z wykorzystaniem technologii informatycznych.

Wszelkie procedury administracyjne związane między innymi z:
– rejestracją kandydatów na studia,
– informowaniem kandydata o zakwalifikowaniu oraz przyjęciu na studia,
– przyjmowaniem niezbędnych dokumentów wymaganych od kandydatów zakwalifikowanych na pierwszy rok studiów,
– rozmowa kwalifikacyjna na studia II stopnia na kierunek Zarządzanie,
będą prowadzone on-line.

PRZEJDŹ DO ELEKTRONICZNEJ REJESTRACJI NA STUDIA

Miejsce zajęć: Karpacka Państwowa Uczelnia w Krośnie
ul. Dmochowskiego 12

Kontakt:
Karpacka Państwowa Uczelnia w Krośnie
Dział Studiów
Rynek 1, pok. nr 01
38-400 Krosno
tel. 13 43 755 18 (poniedziałek – piątek 8.00 – 16.00)
e-mail: podyplomowe@kpu.krosno.pl

Wykaz przedmiotów na studiach podyplomowych “Zioła, suplementy diety i kosmetyki naturalne”

Realizacja w roku akad. 2020/2021

Farmakognozja

Botanika farmaceutyczna

Chemia związków naturalnych

Biochemia

Podstawy anatomii i fizjologii człowieka

Mikrobiologia w zielarstwie

Towaroznawstwo zielarskie

Towaroznawstwo suplementów diety

Towaroznawstwo kosmetyczne

Instrumentalne metody badań surowców i produktów zielarskich, kosmetycznych i suplementów diety

Fitoterapia

Podstawy farmakologii

Receptura zielarska i kosmetyczna

Dietetyka i fizjologia żywienia

Toksykologia żywności

Ustawodawstwo w zielarstwie, żywności i farmacji

Towaroznawstwo żywności funkcjonalnej

Pierwsza pomoc przedmedyczna

Znakowanie opakowań, instrukcja używania, ulotka informacyjna

Przechowalnictwo i obrót produktami zielarskimi, kosmetycznymi i spożywczymi

Systemy zarządzania jakością i certyfikaty w zakresie towarów zielarskich i żywnościowych

Technologie upraw roślin zielarskich

Technologie produkcji suplementów diety i leków ziołowych

Seminarium

Praca dyplomowa

SARS-CoV-2 i COVID-19. Wolne przemyślenia.

W grudniu 2019 r. chiński lekarz Li Wenliang (1986-2020) zdiagnozował u 7 hospitalizowanych pacjentów objawy przypominające SARS, czyli Severe acute respiratory syndrome – ciężki ostry zespół oddechowy. Było to w mieście Wuhan. Do 3 stycznia 2020 roku zgłoszono w WHO 44 pacjentów. 7 stycznia 2020 r. wirusolog Xu Jianguo stwierdził, że choroba jest wywołana przez koronawirusa dotąd nie znanego. 11 lutego 2020 roku WHO nazwała chorobę oficjalnie jako COVID-19. Międzynarodowy Komitet Do Spraw Taksonomii Wirusów w tym samym czasie zaleciła nazwę dla wirusa SARS-CoV-2. Wirusy te mają genom zbudowany z liniowego (+) ssRNA. Jego krewniak SARS-CoV-1 wywołał epidemię SARS w latach 2002-2003, również w Chinach. Zachorowania SARS (severe acute respiratory syndrome) wystąpiły wówczas również w Kanadzie, Wietnamie, USA, Wielkiej Brytanii, Singapurze, czy na Tajwanie. Należą do rodziny Coronaviridae, rzędu Nidovirales. Coronoviridae zakażają kręgowce. Zmieniają się genetycznie, mogą zakażać kilka gatunków żywicieli, pokonując barierę gatunkową. Wirusy z rodziny Coronaviridae mają genom RNA długości około 27 600-31 000 nukleotydów. SARS-CoV-2 ma średnicę 60-140 nm (nanometr to jedna milionowa milimetra). Jest wirusem odzwierzęcym, którego formy wyjściowe pasożytowały na nietoperzach podkowcach – Rhinolophus affinis. Wirus ten mutuje stosunkowo wolno (od jednej do dwóch mutacji na miesiąc), więc dla istotnej zmiany potrzebuje dwa do czterech razy więcej czasu niż wirusy grypy. SARS-CoV-2 jest kulisty. Na powierzchni posiada wypustki (peplomery) o długości 9-12 nm. Wiriony łączą się z powierzchnią komórek gospodarza poprzez wiązanie wirusowej glikoproteiny S z receptorem ACE2 – Angiotensin-converting enzyme 2. Aktywuje Transmembrane protease, serine 2 (TMPRSS2), czyli transbłonową proteazę, przez co może wniknąć do wnętrza komórki. Obecnie naukowcy szukają inhibitorów obu enzymów, bowiem one zatrzymają wnikanie wirusa do komórek. Po wejściu do komórki wirus uwalnia swój genom RNA. Aparat translacyjny żywiciela nie odróżnia RNA wirusowego od mRNA własnego i syntetyzuje białka wirusowe. Genom wirusowy pod wpływem polimerazy RNA ulega zreplikowaniu (powieleniu). Utworzone części białkowe wirusa i powielony genom wirusa są transportowane do retikulum endoplazmatycznego, gdzie dochodzi do złożenia wirusów (samoorganizacja). Pęcherzyki z gotowymi wirusami ulegają oderwaniu z retikulum, stają się częściami diktiosomów (aparatu Golgiego) i w drodze egzocytozy są uwalniane na zewnątrz.

Istnieją raporty weterynaryjne o stwierdzeniu SARS-CoV-2 w ślinie psów i na tę chwilę 1 kota (testy pozytywne). Zatem z punktu widzenia biologicznego ślina tych zwierząt może być źródłem wirusa. Należy podkreślić, że pomimo obecności wirusa u tych zwierząt domowych nie zaobserwowano u nich żadnych objawów chorobowych. W Hongkongu opisano przypadek wykrycia wirusa SARS -CoV-2 w próbkach pobranych z jamy ustnej i nosa psa należącego do pacjenta, którego hospitalizowano z powodu zachorowania na COVID-19. Pies nie wykazywał żadnych szczególnych objawów klinicznych. Dodatkowe próbki pobrane 28 lutego 2020 r. również były pozytywne.

image

Ilustracja zakupiona na shuterstock; white language – powinno być white tongue. Błąd wskutek niewłaściwego tłumaczenia z jęz. francuskiego. Ładnie to skomentował Erick Erickson:
„The Mayor of the city of Atlanta released an advisory on the symptoms of coronavirus. One of the warnings: White Language.
Here’s my Substack explanation (which you should subscribe to):The virus can leave a while film in a person’s mouth. It is one of the symptoms. In Atlanta, Mayor Keisha Lance Bottoms’ office sent out an email to people in Atlanta. The office mistranslated the French “langue blanche” to “white language” instead of “white tongue.” The result is the graphic below with one of the symptoms being if you sound super white, you might be infected.”

COVID-19 (Coronavirus Disease)

Wirus SARS-CoV-2 wywołuje tzw. COVID-19 czyli zespół ostrej niewydolności oddechowej. Wirus przenoszony jest wśród ludzi drogą kropelkową. Zatem kichanie, kaszel, a także bezpośredni kontakt z wydzielinami śluzowymi, krwią, i wydalinami człowieka chorego stanowią główne źródło zakażenia. Do tej pory wykryto wirusa w wydzielinie z nosa i gardła, w plwocinie, stolcu, płynie łzowym i we krwi. Niebezpieczne jest dotykanie maseczek, chusteczek i w ogóle przedmiotów, które zostały zanieczyszczone, np. wydzieliną z nosa i śliną zakażonej osoby. Wirus jest szczególnie niebezpieczny dla ludzi starszych (powyżej 60 lat) i cierpiących jednocześnie na inne choroby, głównie wyniszczające i upośledzające układ odpornościowy.

Wirusa można przenieść rękoma w okolice oczu, nosa, czy ust z przedmiotów zanieczyszczonych wydzielinami osób zakażonych. Niebezpieczne jest także niewłaściwe używanie rękawiczek gumowych i maseczek, które po zastosowaniu zostaną nieumiejętnie zdjęte i zutylizowane przez człowieka. Maseczka odfiltrowuje powietrze wdychane, zatrzymując w filtrach wszelkie zanieczyszczenia, w tym wirusy. Stanowi rezerwuar patogenów. Nieodpowiednio ściągnięta może spowodować przeniesienie wirusa w okolice oczu i jamy ustnej oraz na ręce. Podobnie jest z rękawiczkami, stykającymi się z powierzchniami i przedmiotami, które mogą zawierać wydzieliny i wydaliny osób zakażonych. Niewłaściwa ich utylizacja (porzucanie w dowolnych miejscach, dostęp do nich dzieci i zwierząt!) stanowi ogromne zagrożenie epidemiologiczne. Także zużyte chusteczki higieniczne to rezerwuar wirusów i bakterii. Maseczka ochronna noszona dłuższy czas na twarzy powoduje dyskomfort, w związku z czym osoby nieprzeszkolone i nieświadome zaczynają dotykać twarzy w jej okolicy. Jest to wysoce niebezpieczne. Niezrozumiałe jest też dla mnie dotykanie twarzy (niejednokrotnie zabezpieczonej maseczką) dłońmi w rękawiczkach gumowych (patrz relacje obrad z polskiego parlamentu, ludzie w sklepach, na ulicach), którymi uprzednio dotykano potencjalnie zanieczyszczone przedmioty. Jest to wysoce niebezpieczne i nieracjonalne. Niejednokrotnie łatwiej jest umyć ręce niż fachowo i odpowiedzialnie ściągnąć rękawice gumowe. Maseczka ochronna jest potrzebna, ale w niewłaściwych rękach, podobnie jak rękawiczki gumowe, staje się zagrożeniem epidemiologicznym!!! Niepokojące są wszechobecne rękawiczki jednorazowe rozdawane w sklepach, które potem pozostają w koszykach i wózkach na zakupy, gdzie wkładamy żywność, nie mówiąc o tym, że są potem przenoszone przez wiatr po całej okolicy. Gdzie tu są zasady przestrzegania higieny!.

COVID-19 (Coronavirus Disease) czyli ostry zespół ostrej niewydolności układu oddechowego w około 81% zarejestrowanych infekcji rozwija się tylko z gorączką lub łagodnym zapaleniem płuc. U około 14% przypadków przebieg jest cięższy, a bardzo poważny w około 5% – wówczas konieczna jest intensywna opieka, a stan jest krytyczny lub zagraża życiu. Typowe objawy to gorączka, kaszel i duszność. Ból mięśni, wzmożone wydzielanie plwociny, biegunka i ból gardła są mniej powszechne. Generalnie można przyjąć, że objawy są grypopodobne, przy czym nagle powodują trudności w oddychaniu, ucisk, a nawet ból w klatce piersiowej, niepokój oraz sinienie twarzy lub jej części. Nudności i wymioty oraz biegunka występują u 3-30% pacjentów zakażonych. Występują także dolegliwości sercowe (kołatanie serca). Śmierć jest spowodowana niewydolnością wielonarządową, w tym ostrym zapalaniem płuc. Czas od ekspozycji do wystąpienia objawów wynosi zwykle od dwóch do czternastu dni, średnio pięć dni. Standardową metodą diagnozy jest reakcja łańcuchowa polimerazy z odwrotną transkrypcją (rRT-PCR) z wymazu z nosogardzieli. Infekcję można również zdiagnozować na podstawie kombinacji objawów, czynników ryzyka i tomografii komputerowej klatki piersiowej wykazujących cechy zapalenia płuc. Zalecane środki zapobiegania infekcji obejmują częste mycie rąk, dystans społeczny (utrzymywanie fizycznej odległości od innych osób, szczególnie tych z objawami) oraz unikanie dotykania twarzy oraz pokarmu nieumytymi rękoma. Medycyna nie dysponuje doskonałymi środkami przeciwwirusowymi, które mogły by być użyte w leczeniu chorób wirusowych. Najskuteczniejsza jest profilaktyka tego typu chorób. Do tej pory nie opracowano szczepionki przeciwko COVID-19. Leki typu remdesiwir, preparaty chininowe (chinina, chlorochina i hydroksychlorochina), rytonawir, lopinawir oraz kombinowana terapia złożona w połączeniu z interferonem -beta to na tę chwilę metody eksperymentalne. Umifenovir (ester metylowy kwasu metylofenylo-tiometylo-dimetylo-amino-metylo-hydroksy-bromindolokarboksylowego), lek rosyjski, produkowany również na Ukrainie i w Chinach jest obecnie bardzo popularny. Sławę zyskał jako środek przeciwgrypowy, utrudniający wnikanie wirusa do komórek. Działa również immunostymulująco. W Chinach łączy się go w leczeniu COVID19 z darunawirem (darunavir).

Dotychczasowe błędy i przyczyny, które spowodowały i nadal powodują rozprzestrzenianie się wirusa:

1) Niezamknięcie granic państwa. Nie ukrywajmy i powiedzmy prawdę: zbieranie obywateli z całego świata powoduje przeniesienie wirusa do kraju i jego propagację. Granice powinny być zamknięte od lutego 2020 roku, dla wszystkich, bez wyjątku.

2) Brak oddziałów zakaźnych, w każdym byłym mieście wojewódzkim (49 dawnych miast wojewódzkich). Szybkie adaptowanie pomieszczeń i personelu nie wywodzącego się rdzennie z oddziałów zakaźnych jest katastrofą służby zdrowia i świadczy o słabości państwa.

3) Brak zaangażowania wojska w walce z pandemią (nie dotyczy USA, gdzie wojsko pokazało swoją siłę i zaangażowanie).

4) Brak dostatecznie wyposażonych magazynów ze sprzętem medycznym na wypadek wojny, klęsk żywiołowych i kryzysów gospodarczo-politycznych.

5) Brak zakładów chemicznych i farmaceutycznych produkujących podstawowe substancje, umożliwiające syntezę leków. Obecnie w Polsce zakłady farmaceutyczne zajmują się III (ostatnim) etapem produkcji (nadawanie form farmaceutycznych, pakowanie) nie zaś produkcją rzeczywistą.

6) Brak polskich zakładów produkujących najważniejszy sprzęt medyczny, bez uzależnienia od pozyskania surowców (np. tworzyw sztucznych) z innych krajów, np. azjatyckich.

7) Brak aptek recepturowych, które mogą przygotować proste leki i substancje odkażające.

8) Niezamknięcie sklepów wielkopowierzchniowych. Nieporozumieniem dla mnie są otwarte sklepy typu Obi, Leroy Merlin i podobnych, podczas gdy zamykane są sklepu z odzieżą. Czy w Obi nie można się zarazić wirusem, a w polskim butiku odzieżowym można? Gdzie tutaj jest logika. Takie sklepy stwarzają możliwość grupowania się ludzi, potencjalnie zakażonych wirusem.

9) Brak zabezpieczenia żywności odkrytej. Każdy może dotknąć warzyw, owoców i innych artykułów bezpośrednio, a następnie odłożyć z powrotem na półkę. Nie wiemy, czy ten ktoś nie kichał lub nie kaszlał zasłaniając jamę ustną dłońmi. Każdy może zanieczyścić żywność nie pakowaną swoimi wydzielinami i wydalinami, zawierającymi wirusy. Najbardziej pożądana jest obecnie żywność zapakowana i wydawana przez sprzedawcę. Niestety, ale samoobsługa w sklepach w czasie pandemii powinna być zakazana dla bezpieczeństwa nas wszystkich.

10) Brak maseczek ochronnych, nie tylko u zarażonych. Od zawsze w czasie epidemii bakteryjnych i wirusowych, rozpowszechnione były maseczki ochronne. Pełnią one rolę filtrów powietrza wdychanego. Zatrzymują kurz, bakterie i wirusy. Pamiętajmy, że wydzieliny i wydaliny ludzi zamieniają się z czasem w pył i kurz, który wzniesiony przez ruchy powietrza osadza się różnych powierzchniach i my ten kurz wdychamy, podobnie jak zwierzęta. Maseczka ochronna zapobiegnie przedostaniu się do układu oddechowego wirusów, nie tylko w razie bezpośredniego narażenia na aerozol wyrzucony w czasie kaszlu/kichania osoby potencjalnie chorej, ale również w razie uniesienia się kurzu.

11) Brak klasycznych środków dezynfekujących i antyseptycznych. Dzisiaj personel medyczny i ludzie patrzą, aby środek odkażający nie miał przykrego zapachu. Używają głównie sole amoniowe i niskoprocentowe stężenia alkoholu. Tymczasem one nie są skuteczne, szczególnie w obecności zanieczyszczeń organicznych (plwocina, ślina, pot, mocz, wydzielina ropna, krew itd.). Należy wziąć pod uwagę zasady dezynfekcji i preparaty, które sprawdziły się w czasie I, czy II wojny światowej. Teraz nie ma czasu na udowadnianie, że badania in vitro stwierdziły, że środek działa. Liczą się praktyczne i dawne doświadczenia: mydło potasowe, krezol, lizol, gwajakol, chloramina, formalina, tymol, karwakrol, kwas karbolowy, wodorotlenek wapnia, wapno chlorowane, izopropanol 70-80%, etanol 70-80%, mieszanina etanol+eter dietylowy…

12) Liczni niewłaściwi „eksperci” w mediach, nazywani często bezprawnie wirusologami, immunologami, podczas gdy są lekarzami i nigdy nie zajmowali się chorobami zakaźnymi oraz wirusami. Wypowiadają się autorytatywnie, mylą często podstawowe pojęcia biologiczne, tendencyjnie dyskredytują różne zalecenia, w tym umniejszają znaczenie wartościowych leków i odpowiedniej diety. Negowanie stosowania naturalnych środków pochodzenia roślinnego, witamin, makro-, mikro- i ultraelementów (cynk, molibden, mangan, selen, magnez) świadczy o dużej niewiedzy i braku kompetencji. Wypowiadanie zdań typu, „stosujemy leki, które nie są tam jakąś hubą w której nie wiadomo co jest”… jest z pewnością nie na miejscu i nie przystoi tytularnemu profesorowi. Negowanie znaczenia cynku, witaminy A, D, czy magnezu w funkcjonowaniu układu immunologicznego jest śmieszne. Tacy „eksperci” dużo złego czynią i rozpowszechniają fałszywe informacje.

13) Brak zamknięcia niektórych miast. Biorąc pod uwagę liczbę zakażonych ludzi w aglomeracji warszawskiej, czy wrocławskiej należało by zamknąć te regiony, aby uniemożliwić swobodne poruszanie się nosicieli wirusa. Już w średniowieczu w czasie epidemii wiedziano, że należy wówczas zamknąć bramy miasta i nikogo z niego nie wypuszczać oraz nie wolno do niego – wpuszczać. To oczywiste.

14) Ograniczenie i hasło typu „zostań w domu” należy uściślić prawnie i rzeczywiście uniemożliwić przemieszczanie się ludzi poza miejsce zameldowania/stałego pobytu. Tylko takie obostrzenie zapobiegnie dalszemu rozwojowi pandemii.

15) Brak dezynfekcji totalnej, czyli wszędzie, gdzie ludzie przebywają. Uwzględniając przeżywalność wirusa na powierzchniach z tworzywa sztucznego (a takie dominują w naszym otoczeniu) należy je dezynfekować cyklicznie, a nie tylko doraźnie i w ograniczony sposób. Ludzie tam gdzie przebywają uwalniają różne wydzieliny i wydaliny, które mogą zawierać wirusy. Co z tego, że sklep daje rękawiczki jednorazowe do pobrania pieczywa, skoro potem te rękawiczki są wszędzie w naszym otoczeniu, potencjalnie z wirusem. Moim zdaniem sklepy wielkopowierzchniowe są obecnie wielkim zagrożeniem epidemiologicznym (brak dezynfekcji wózków, koszyków, wag, to nie jest możliwe po każdym kliencie!).

16) Brak zamknięcia urzędów. Tam też przychodzą chorzy ludzie i również tam przenoszą wirusy! Urzędnicy są narażeni na infekcje. Skoro zamknięto żłobki, przedszkola, szkoły, uczelnie, muzea, kina to logiczne wydaje się zawiesić działalność urzędów, gdzie też pracują ludzie.

Większość wirusów traci zdolności zakażania w temperaturze powyżej 60o C. Wyjątek stanowi, np. wirus zapalenia wątroby B, znoszący temperaturę 60-65o C przez 12 godzin, temperaturę wrzenia wody przez 30 minut. Wirusy tolerują niskie temperatury. Swoje właściwości zakaźne i antygenowe zachowują w temperaturze – 70o C przez wiele lat. Wirus grypy wytrzymuje temperaturę 4o C przez pół roku. W płynnym azocie (-196o C) można przechowywać wirusy wiele lat.

Zatem wirusy można zniszczyć przez podwyższanie temperatury, a nie przez jej obniżanie.

Wirusy można także wysuszyć w niskiej temperaturze zachowując jego zdolności patogenne!

Promienie Roentgena (duże dawki) działają jonizująco i powodują nieodwracalne uszkodzenie struktury wirusów. Niszcząco na wirusy działają promienie UV o długości 260 nm, które uszkadzają strukturę kwasów nukleinowych. Zbyt jednak krótkotrwałe działanie promieni nadfioletowych prowadzi jedynie do wystąpienia mutacji w kwasie nukleinowym.

W obecności barwników (błękit metylenowy, czerwień obojętna), wirusy wykazują nadwrażliwość na promienie słoneczne, co może być wykorzystane do inaktywacji wirusów.

Optymalne pH dla wirusów waha się w granicach 5-8. Niskie wartości, czyli odczyn silnie kwaśny uszkadza większość wirusów. Stąd uzasadnione jest zakwaszanie alkoholu kwasem mlekowy, propionowym, czy octowym. Takie płyny odkażające na zakwaszonym alkoholu są dostępne w handlu.

Wirusy są wrażliwe na związki chemiczne antyseptyczne, np. formalina czy gazowy formaldehyd unieczynnią wirusy, pozostawia jednak ich właściwości antygenowe. Zostało to wykorzystane w produkcji szczepionek. Fenole, silne kwasy i ługi niszczą wirusy. Alkohole słabo jednak działają na wirusy. Stąd proponowanie alkoholu 40-60, czy nawet 65% jest często niepoważne. Rozpuszczalniki organiczne (chloroform, aceton, eter dietylowy) niszczą wirusy zawierające w osłonkach lipidy. Na pozostałe wirusy słabo działają!. Detergenty powodują dezintegrację cząsteczek wirusowych, ale wymaga to czasu, a nie tylko krótkiego zmycia lub przetarcia. Laktony, chloramina i tlenek etylenu zabijają wirusy nieodwracalnie.

Niestety – pomimo toksyczności – stare środki odkażające okazują się najlepsze i najpewniejsze. Te najpewniejsze mają nieprzyjemny zapach, a nadużywane powodują uszkodzenie skóry, wchłonięcie przez skórę i błony śluzowe i ogólnoustrojowe zatrucia. Dlatego trzeba jest stosować w sposób umiejętny i rozsądny. Wielkim błędem jest odnoszenie skuteczności środków dezynfekujących sprawdzonych na bakteriach do wirusów. Wiele skutecznych substancji odkażających wobec bakterii nie sprawdza się w przypadku wirusów.

Koronawirusy naniesione na tworzywa sztuczne powszechne w naszym otoczeniu zachowują swoją zjadliwość maksymalnie 9 dni. Co ciekawe metale w stali nierdzewnej nie niszczą wirusa przez 4 dni, a miedź uszkadza wiriony dopiero po 2 dniach. Zatem, to co znamy z efektu oligodynamicznego wobec bakterii (miedź, cynk, żelazo, glin, srebro) nie ma odniesienia do wirusów! Wszystkie grupy populacji mogą zostać zarażone. 

Środki odkażające przede wszystkim uszkadzają strukturę biomembran, których nie ma u wirusów. ma to więc znaczenie w przypadku bakterii, czy grzybów patogennych. Takie substancje niszczą wtedy strukturę lipoproteinową błon komórkowych, np. obniżają napięciem powierzchniowe, denaturują białka receptorowe i transportowe. Inne z kolei uszkadzają enzymy błonowe lub wewnątrzkomórkowe. Należy pamiętać, że wirusy takich enzymów nie mają, bowiem nie posiadają budowy komórkowej!. Niektóre substancje odkażające niszczą kwasy nukleinowe, jednak zanim to nastąpi muszą przeniknąć przez struktury białkowe. Takie preparaty działają na wirusy. Również substancje odkażające reagujące z kapsydem wirusowym degradują strukturę wirusa. Niebezpieczne dla wirusów są substancje utleniające grupę merkaptanową –SH do disiarczku oraz reagujące z kwasami nukleinowymi, np. kwas nadoctowy, nadmanganian potasu, nadtlenek benzoilu, dwuchromiany i in. Aldehydy reagują z grupami aminowymi białek drobnoustrojów. Po utworzeniu związków N-hydroksymetylu, jako niestabilnego stadium pośredniego, białkowe łańcuchy zostają ze sobą nieodwracalnie połączone poprzez atom węgla grupy karbonylowej. Alkohole i fenole uszkadzają białka i lipidy błonowe.

Nie jest prawdą, że alkohol 50% i o niższym stężeniu zniszczy wirusy. Wiele białek nie jest wrażliwych na działanie niskoprocentowego alkoholu, nie ulega denaturacji. Roztwory alkoholu służą nawet do ekstrakcji niektórych frakcji białek roślinnych, zwierzęcych, bakteryjnych, czy wirusowych. Do dezynfekcji należy używać alkoholu etylowego C2H5OH lub propylowego (izopropanolu) C3H7OH o stężeniu od 70 do 80%. Alkohol 60% nie jest pewny w działaniu, a obecność w środowisku substancji organicznych zawsze obniża efektywność antyseptyczną alkoholu propylowego lub etylowego. Stąd minimum 65-70% alkohol jest przydatny jako antyseptyk i środek dezynfekcyjny. Nie może być również alkohol wysokoprocentowy, powyżej 80%, bo ten działa powierzchniowo na bakterie i wirusy, nie wnika do wnętrza zarazków i przez to staje się bezużyteczny. Obecność wody (20-30%) jest warunkiem bakteriobójczego i przeciwwirusowego działania alkoholu.

Rp. Płyn do dezynfekcji i antyseptyczny na skórę

Kwas mlekowy, propionowy lub octowy 10 ml

Etanol lub izopropanol 70% ad 1000 ml

Płyny wymieszać. Płyn klarowny do opryskiwania i przemywania.

Izopropanol zastosowany na skórze szybko paruje, rozszerza naczynia krwionośne, wzmaga ukrwienie powłoki ciała, działa przeciwłojotokowo i ściągająco na tkankę nabłonkową. Izopropanol nie drażni skóry w większym stopniu niż etanol w związku z czym jest pełnowartościowym substytutem etanolu w zakresie właściwości antyseptycznych.Izopropanol wykazuje optymalne działanie antyseptyczne (przeciwbakteryjne i przeciwgrzybicze) w stężeniu 70%. Jest wykorzystywany do dezynfekcji skóry, drobnych skaleczeń, narzędzi chirurgicznych i powierzchni roboczych. Może być użyty do zasuszania i odkażania pępka u niemowląt. W izopropanolu można rozpuszczać jod z jodkiem potasu (2% roztwór). Korzystne jest mieszanie izopropanolu z etanolem i propanolem zwykłym. Mieszanina tych alkoholi działa bardziej efektywnie antyseptycznie niż każdy alkohol z osobna. Izopropanol wykazuje synergizm z chlorheksydyną, zwiększa wchłanianie niektórych leków przeciwbólowych (np. indometacyny, salicylanów, benzydaminy) i antybiotyków (np. erytromycyny) z powierzchni skóry do krwiobiegu. Wydzieliny i wydaliny ustrojowe (np. wydzielina ropna, krew) osłabiają działanie antyseptyczne propanolu

Mechanizm działania bakteriobójczego i grzybobójczego izopropanolu polega na niszczeniu struktury lipoproteinowej błon komórkowych, inaktywacji enzymów i koagulacji białek strukturalnych mikroorganizmów. Alkohole działają przede wszystkim na formy wegetatywne drobnoustrojów. Słabo oddziałują na endospory, konidia i wirusy. Wrażliwość na izopropanol 70% wykazują jednak wirusy zapalenia wątroby, wirus pryszczycy i HIV. Inaktywacja tych wirusów w izopropanolu trwa 3-10 minut! (proszę zobaczyć jak trudne jest spełnienie tego czasu w praktyce, nikt nie moczy dłoni w alkoholu przez 3 minuty!!!).

W handlu znajdują się roztwory izopropanolu oraz gaziki nasączone 70% izopropanolem do użytku zewnętrznego.

Związki chloru również są średnio efektywne wobec wirusów. Jednak dodanie do nich detergentów wzmaga działanie. Chloramina jest skuteczniejsza od gazowego chloru i czystego podchlorynu. Podchloryn wapnia 0,5-1% z dodatkiem mydła potasowego lub sodowego działa już wystarczająco degradująco na wirusy.

Ciekawe jest również, że jodofory zawiodły w chorobach wirusowych. Wirusy są słabo wrażliwe na Polyvinylpyrrolidon ( „PVP“ = „Povidon”) oraz jodoform. Jodyna działa przeciwwirusowo dzięki obecności etanolu! Płyn Lugola nie wpływa niszcząco na wirusy w wystarczającym stopniu!

Wirusy niszczy aldehyd mrówkowy, czyli formaldehyd. Roztwór wodny formaldehydu (35-37%) nosi nazwę formaliny. Formalina 2-5% (roztwór wodny)  lub z dodatkiem alkoholu 15-20% jest wystarczająca do zniszczenia wszystkich wirusów. Niestety przykro pachnie, drażni śluzówki, denaturuje białko skóry (skóra staje się twarda, sucha, pękająca, z bolesnymi ranami), przez co nie nadaje się do dłuższego stosowania. Nie zaleca się również używania w obecności dzieci i osób z chorobami nieżytowymi układu oddechowego. Jednakże jeżeli chcemy zdezynfekować posadzki/podłogi, ściany, przedmioty itd. jest to niewątpliwie środek skuteczny i pewny w działaniu. Do formaliny dodawano dawniej metanol, etanol lub propanol, aby zwiększyć jej przenikliwość do wirusów, bakterii i grzybów. Prątki gruźlicy są średnio wrażliwe na formalinę. Spory bakterii praktycznie niewrażliwe. Bakterie Gram-dodatnie średnio wrażliwe, natomiast bakterie Gram-ujemne i grzyby są wrażliwe na formalinę. Ropa, krew i odchody obniżają skuteczność formaliny. Formalina z izopropanolem jest bardzo skuteczna wobec wirusów:

Rp. Płyn do dezynfekcji

Formalina 10 ml

Izopropanol 70% do 1000 ml

Płyny zmieszać. Do zmywania podłóg, podeszw butów, spryskiwania i zmywania powierzchni roboczych oraz innych przedmiotów.

Wirusy są bardzo wrażliwe na aldehyd glutarowy. Działa aktywnie przy pH 7,5-8,5. Stosowano 2% roztwory aldehydu glutarowego do dezynfekcji powierzchni (posadzki, ściany, sprzęt). Trzeba zwrócić uwagę na pH roztworu (np. dodatek do mydła potasowego lub sodowego). Do dziś są produkowane preparaty z tym aldehydem do dezynfekcji.

Związki fenolowe są słabo rozpuszczalne w wodzie i mają silny zapach. Działają bójczo na formy wegetatywne bakterii i grzyby. Wywierają wpływ przeciwwirusowy. Nie działają na spory bakterii. Lepiej działają w środowisku kwaśnym, a nie zasadowym!. Białka, oleje, odchody, wydzielina ropna zmniejszają efektywność związków fenolowych. Chlorek sodu, metale i kwasy podnoszą aktywność bójczą i statyczną fenoli. Jeżeli zmieszamy krezol z mydłem potasowym uzyskamy lizol o charakterystycznym i przenikliwym zapachu (50% roztwór krezolu w mydle potasowym płynnym). 2-5% roztwór lizolu był używany do zmywania powierzchni, sprzętu, a w czasie wojny również obmywania skóry. Do tej grupy należy fenol (kwas karbolowy), tymol, karwakrol, pirogalol, krezol, 2-naftol i in.

Rp. Płyn do dezynfekcji i antyseptyczny do skóry.

Krezol, gwajakol lub eugenol  1 ml

Izopropanol 70% do 100 ml

Płyny zmieszać. Roztwór klarowny.

Kwas nadoctowy jest wyjątkowy pod względem działania bójczego i statycznego. Niszczy skutecznie wirusy, bakterie Gram-dodatnie, Gram-ujemne, spory bakteryjne i grzyby. W sprzedaży jest około 40% roztwór kwasu nadoctowego. Ma silne właściwości utleniające. Nadaje się do dezynfekcji wszystkiego, w roztworach wodnych 0,25-2,5%. Świetnie odkaża skórę. Roztwory wodne nie są trwałe, ważne tylko 1 dobę, stąd konieczność ciągłego ich przygotowywania. Stężony kwas nadoctowy jest wysoce niebezpieczny, wybuchowy, przy jego rozcieńczaniu zachowujemy wysoką ostrożność.

Rp. Płyn do dezynfekcji

Kwas nadoctowy 5 ml

Izopropanol 70% do 1000 ml

Oba płyny wymieszać.

Chlorheksydyna jest dobrze rozpuszczalna w wodzie i alkoholu. Nie drażni tkanek. Przyjemnie pachnie. Bakterie Gram-dodatnie są średnio wrażliwe. Bakterie Gram-ujemne nie są wrażliwe. Prątki gruźlicy i spory bakterii nie są wrażliwe. Wirusy nie są wrażliwe lub są słabo wrażliwe. Generalnie kiepski środek dezynfekcyjny i antyseptyczny. Nie ma znaczenia przy pandemiach wirusowych. Alkohol nasila jednak działanie odkażające.

Rp. Roztwór chlorheksydyny w izopropanolu

Chlorheksydyna 0,5-1 g

Izopropanol 70% do 100 ml

Do przemywania skóry, dezynfekowania przedmiotów.

Czwartorzędowe związki amoniowe, np. benzalkonium, cetrimonium, cetalkonium działają bakteriobójczo na bakterie Gram-dodatnie i Gram-ujemne. Nie działają na pierwotniaki i i słabo działają na wirusy oraz grzyby. Mają właściwości detergentów (emulgator kationowy). Nie drażnią skóry. Zmniejszają napięcie powierzchniowe. Nie są środkami pewnymi, ale najbardziej rozpowszechnionymi i lubianymi przez personel medyczny.

Kwas borowy i boran sodowy nie działają na wirusy w praktyce.

Ozonatory i ozon. Ozon O3 działa wybitnie przeciwwirusowo i bójczo wobec bakterii oraz grzybów beztlenowych. Rozkłada się do tlenu O2. W czasie pandemii wskazane jest ozonowanie pomieszczeń za pomocą ozonatorów, a następnie ich wietrzenie. Dostępne są ozonatory z końcówkami do ozonowania wody. 1,5 L butelka wody wymaga ozonowania przez przynajmniej 20 minut. Wodę ozonowaną można użyć do płukania jamy ustnej i gardła oraz przemywania jamy nosowej. Jest też efektywna w zmywaniu owoców, warzyw i mięsa w celu zniszczenia bakterii oraz wirusów. Można ja także ją użyć do przemywania skóry (ciała). Woda ozonowa powinna być przechowywana w lodówce, maksymalnie dobę, w szczelnie zamkniętych butlach szklanych. Najlepsza świeżo przygotowana. Ozonowanie (urządzenie o wydajności 1000-5000 mg O3/h) pomieszczeń 20-40 m2 powinno trwać około 20-30 minut. Następnie po godzinie od ozonowania należy je przewietrzyć. Inaktywuje bakterie, grzyby, wirusy, liczne alergeny. Usuwa przykre zapachy. Obecnie w Polsce cena ozonatorów bardzo wzrosła, nie należy za nie przepłacać. Można je nabyć w sklepach zagranicznych w przyzwoitych cenach. Należy szukać takie urządzenia, które generują 800-5000 mg ozonu na godzinę.

Woda utleniona H2O2 – 3% jest jednak zbyt słaba i w obecności krwi oraz przesączu osocza krwi oraz ropy ulega szybkiemu rozkładowi pod wpływem katalazy. Działa zbyt powierzchniowo i zbyt krótko.

Nadmanganian potasu KMnO4 wywiera wpływ antywirusowy, przeciwgrzybiczy i antybakteryjny. Posiada też właściwości odwaniające, przeciwzapalne i utleniające. Nadaje się do kąpieli, płukanek, przemywania skóry i ran.

Tymol i eugenol oraz odpowiednio olejek eteryczny tymiankowy i goździkowy niszczą wirusy, bakterie i grzyby silniej niż kwas karbolowy (fenol).

Rp. Płyn dezynfekujący i antyseptyczny

Olejek goździkowy lub tymiankowy 1-2 ml

Izopropanol/etanol 70% do 1000 ml

Do przemywania skóry, spryskiwania przedmiotów.

Efektywnymi substancjami roślinnymi o działaniu przeciwwirusowym są olejki eteryczne i ich składniki (np. aldehyd anyżowy, aldehyd cynamonowy, anetol, cyneol=eukaliptol, felandren, borneol, pinen, eugenol). Olejki można rozpuścić w spirytusie 70-80%, w octanie etylu oraz w mieszaninie eteru dietylowego z etanolem 80-90%. Dobrze rozpuszczają się w benzynie ekstrakcyjnej i acetonie. Rozpuszczalniki te same w sobie działają antyseptycznie i uszkadzają strukturę wirusów, bakterii i grzybów. Olejki mają jednak charakterystyczny zapach, przez co ograniczone jest ich stosowanie w publicznych instytucjach, czy placówkach zdrowia. Olejki mogą wywołać reakcje alergiczne. Sprawdziły się jednak w zwalczaniu zakażeń wirusowych i bakteryjnych, były oficjalnie stosowane w medycynie, zanim wprowadzono do lecznictwa chemioterapeutyki syntetyczne (sulfonamidy, fluorochinolony) oraz antybiotyki. Używane były również w czasie rozmaitych pandemii/epidemii do aromatyzowania pomieszczeń, inhalacji, nasączania maseczek ochronnych, odkażania ubrań i ciała. Można je łączyć z środkami powierzchniowo czynnymi (np. mydła, czwartorzędowe związki amonowe), przez co nabierają lepszych zdolności penetrujących patogeny. Alkohol, eter, octan etylu, aceton, benzyna, chloroform i glikol propylenowy zwiększają siłę bójczą olejków eterycznych. W dawnych miksturach odkażających udział olejków w wymienionych rozpuszczalnikach był niski, rzędu 0,2-0,25-0,5, rzadziej ponad 1, czy 2%.

Do olejków przeciwwirusowych należą, między innymi: olejek z drzewka herbacianego, olejek tymiankowy, olejek lebiodkowy, olejki z roślin cytrusowych (np. cytrynowy, pomarańczowy, bergamotowy), olejek z trawki cytrynowej, olejek lawendowy, olejek eukaliptusowy, olejek cynamonowy, olejek anyżowy, olejki z drzew iglastych (np. cedrowy, pichtowy, daglezjowy, modrzewiowy), olejek melisowy, olejek z ziela angielskiego (korzennika lekarskiego), olejek z mirtu cytrynowego (Backhousia).

Rp. Płyn odkażający do mycią rąk

Olejek eukaliptusowy, drzewka herbacianego, gwajakol/gwajakowy, tymiankowy lub goździkowy 10 ml

Alkohol izopropylowy 70% 50 ml

Mydło potasowe płynne wg Farmakopei Polskiej do 1000 ml

Olejek rozmieszać z alkoholem, następnie z mydłem.

Do mycia powierzchni i skóry rąk.

Olejków nie należy dawać dużo do acetonu lub alkoholu, bowiem wtedy wysuszają i oparzają skórę. Trzeba zachować ostrożność. Środkami hamującymi wysuszanie skóry są oleje tłuste, np. rycynowy, migdałowy, lniany. Gliceryna nie miesza się z olejami i olejkami eterycznymi. Ostrożnie postępować z olejkiem cynamonowym i z dala go trzymać od narządów płciowych oraz oczu! Jeżeli przyrządzamy płyn do mycia całego ciała (np. na mydłach płynnych, np. potasowym) wybierajmy olejek lawendowy, herbaciany, czy z drzew iglastych, czyli takie, które nie podrażnią skóry. Jednocześnie nie dawajmy ich wówczas więcej niż 1% a w okolicach intymnych i to może być za dużo (0,1-0,25% wydaje się sprawdzone i rozsądne).

Tlenek etylenu działa bakterio-, grzybo- i wirusobójczo. Stosowany jest do sterylizacji wrażliwych na wysoką temperaturę leków i narzędzi chirurgicznych oraz do wyjaławiania środków spożywczych i odzieży. Jest efektywny przy dużej wilgotności powietrza. Niestety drażni układ oddechowy i oczy. Pomieszczenia po jego użyciu trzeba wietrzyć. Jest też wybuchowy, co ogranicza jego stosowanie.

Ogólnie o wirusach

Wirusy są to bezkomórkowe, białkowo-nukleinowe pasożytnicze formy życia, pozbawione własnego metabolizmu. W genomie zawierają jeden rodzaj kwasu nukleinowego: RNA lub DNA. Kwas nukleinowy wchodzi w skład rdzenia wirusa. Nukleinowy rdzeń otoczony jest białkowym płaszczem – kapsydem (kapsyd). Strukturalne jednostki kapsydu to kapsomery. Kapsyd i rdzeń nukleinowy – łącznie określane są mianem nukleokapsydu. Nukleokapsyd może być nagi lub okryty dodatkową osłonką. Osłonki zawierają w budowie proteiny, lipidy i cukry. Otoczka białkowa i osłonka białkowo-lipidowa lub białkowo-cukrowa – posiadają właściwości antygenowe i pobudzają tworzenie przeciwciał. Osłonka wspomaga proces absorpcji wirusa na błonie komórki żywiciela. Osłonki niektórych wirusów zawierają enzymy potrzebne do procesu przenikania przez błonę komórkową, zarówno podczas infekowania, jak i wydostawania się z pasożytowanej komórki po replikacji. Powielanie się wirusów (replikacja, namnażanie) możliwe jest tylko w żywej komórce, kosztem gospodarza (żywiciela). Genom wirusowy zawiera geny kodujące informacje o budowie (sekwencji nukleotydowej) rdzenia oraz białkowego kapsydu. Na powierzchni kapsydu mogą występować wypustki zwane peplomerami (w języku łacińskim peplum to wierzchnie nakrycie, szata powierzchowna). Wirion jest to pojedyncza zakaźna cząsteczka wirusa zdolna do replikacji w żywej komórce. Virus w języku łacińskim oznacza kleistą, trującą ciecz, jad, truciznę, co znakomicie odzwierciedla chorobotwórczość wirusów. Z tego względu, że wirusy przechodziły przez ceramiczne filtry mikrobiologiczne nazywano je zarazkami przesączalnymi. Wielkość wirusów waha się w granicach 20-300 nm. Cząsteczki wirusów ulegają krystalizacji, co wykazał Stanley w 1935 r. DNA i RNA wirusów mogą być jednoniciowe lub dwuniciowe.

W procesie zakażenia wirusowego wyróżniamy następujące etapy:

1. Adsorpcja wirusa na powierzchni komórki żywiciela. Jest to proces fizykochemiczny odbywający się dzięki siłom przyciągania cząsteczkowego i różnicom ładunków wirusa i komórki. Do procesu potrzebne są jony wapnia. Grupy aminowe białek wirusa reagują z grupami fosforanowymi plazmolemmy, czyli błony komórkowej. Receptorami dla wirusów są także grupy sulfhydrylowe lipoprotein błonowych oraz mukoproteiny błonowe.

2. Penetracja, czyli przenikanie wirusów. Wirus, który osiadł na błonie komórkowej indukuje proces pinocytozy lub endocytozy, czyli wpuklenia błony do wnętrza komórki, uformowania pęcherzyka i jego transportu w  głąb komórki. Pęcherzyk transportowy zostaje włączony do lizosomów. Pochłonięte wirusy zostają poddane działaniu enzymów komórkowych (lizosomalnych), które powodują uwolnienie rdzenia nukleinowego z otoczki białkowej, czyli kapsydu. Niektóre wirusy (np. grypy) nie wnikają w całości do komórki, lecz ich osłonka ulega fuzji z błona komórkową, następnie lipazy i proteazy błonowe trawią kapsyd uwalniając rdzeń nukleinowy. Wówczas do wnętrza komórki wnika tylko rdzeń nukleinowy wirusa. W otoczce wirusa mogą występować białka o charakterze enzymatycznym, które powodują dekapsydację, czyli deproteinizację wirionu uwalniając genom wirusowy. Ponadto w Kapsydzie mogą istnieć enzymy rozkładające ATP żywiciela, dzięki czemu uwolniona zostaje energia niezbędna do przeniknięcia i uwolnienia rdzenia nukleinowego. Bardzo małe wirusy przenikają przez pory błony komórkowej (translokacja wirusów). Wirus grypy zawiera w kapsydzie enzym neuraminidazę, który rozkłada kwas N-acetylo-neuraminowy błony komórkowej i upłynnia śluz wydzielany na powierzchnię nabłonka dróg oddechowych żywiciela.

3. Replikacja genomu wirusowego. Jest ona różna, zależnie od rodzaju kwasu nukleinowego wchodzącego w skład rdzenia wirusa:

Ø Wirusy z jednoniciowym RNA o dodatniej polarności. Wirusowy RNA + posiada właściwości mRNA, czyli jest gotową matrycą wg której może odbywać się translacja białek wirusowych. Innymi słowy RNA wirusowe + jest funkcjonalnym mRNA. Według mRNA wirusowego powstaje enzym-  swoista wirusowa polimeraza RNA oraz białka strukturalne wirusa. W wyniku translacji powstaje najpierw poliproteina, która podczas obróbki potranslacyjnej ulega rozdziałowi na szereg różnych protein wirusowych. Polimeraza RNA katalizuje syntezę genomu wirusowego. W I etapie powstaje RI czyli dwuniciowa cząsteczka RNA -/+ (forma pośrednia RNA wirusowego).  Następnie z dwuniciowego RNA powstają dwie cząsteczki jednoniciowe RNA –. Te nowe cząsteczki RNA – jednoniciowe służą jako matryca dla kolejnych, nowych cząsteczek RI. W ostatniej fazie powstają jednoniciowe cząsteczki RNA+. Te dopiero są obudowywane kapsydem białkowym. Repikacja zachodzi w cytoplazmie, nie jest potrzebna obecność jądra żywiciela. Wirus taki może więc pasożytować komórki bezjądrowe, np. erytrocyty. Taką replikację można zaobserwować u wirusów z rodziny Togaviridae, Flaviviridae i Picornaviridae.

Ø Wirusy z jednoniciowym RNA o ujemnej polarności. Cząsteczka RNA – nie ma właściwości matrycowego RNA. Z tego RNA- musi powstać RNA+ przy udziale transkryptazy RNA. Wg zasady komplementarnosci zasad powstaje RNA+, który służy do syntezy RNA-. To RNA- może dopiero być wbudowane do wirionu. Replikacja RNA genomu odbywa się przy udziale replikazy RNA poprzez formy pośrednie RI. Taką replikację można zaobserwować u wirusów z rodziny Arenaviridae, Paramyxoviridae i Orthomyxoviridae.

Ø Wirusy z jednoniciowym RNA i rewertazą (odwrotną transkryptazą). Przypominam, że rewertaza to polimeraza DNA zależna od RNA, czyli enzym przekładający sekwencję nukleotydową RNA na sekwencję nukleotydową DNA. Inaczej mówiąc rewertaza umożliwia wirusom przepisanie genomowego RNA na ekwiwalent DNA. Z jednoniciowej cząsteczki RNA (ssRNA – single-stranded RNA) powstaje kolista cząsteczka dwuniciowego dsDNA (double-stranded DNA). Kodowana przez wirusa integraza umożliwia wbudowanie dsDNA wirusowego do DNA żywiciela. Jest to tzw. provirus. Prowirusy są powielane w procesie podziału komórek. Transkrypcja wirusowego mRNA powoduje powstanie szeregu zróżnicowanych cząsteczek matrycowego RNA. W procesie translacji na podstawie mRNA powstają białka enzymatyczne i strukturalne wirusa. Kopie RNA tworzone na podstawie prowirusowego DNA to potomne łańcuchy RNA, które są obudowywane kapsydem. Taką replikację można zaobserwować u wirusów z rodziny Retroviridae.

Ø Wirusy z dwuniciowym RNA. Powielanie dwniciowego RNA wirusa przebiega wg schematu +/-RNA — > +RNA — > +/-RNA. Najpierw więc powstaje forma pośrednia RI, potem asymetryczna konserwatywna nić RNA + (o dodatniej polarności) o właściwościach mRNA. Matrycowe RNA podlega transkrypcji i replikacji. Powstaje dwuniciowe RNA-/+. Taką reprodukcję można zaobserwować u wirusów z rodziny Reoviridae.

Ø Wirusy z jednoniciowym DNA. Zawierają one DNA+. Najpierw powstaje dwuniciowa forma pośrednia, potem replikatywna forma dwuniciowa
-/+DNA. Ta forma ulega namnożeniu. Wirusowy mRNA powstaje na podstawie formy pośredniej -/+DNA przy udziale polimerazy RNA. Jednoniciowe +DNA powstaje również na podstawie formy pośredniej +/-DNA zgodnie z zasadą komplementarności (przynależności) zasad. Taka replikacja zachodzi u Parvoviridae i bakteriofagów.

Ø Wirusy z dwuniciowym DNA. Replikacja przebiega wg schematu: -/+DNA — > -/+DNA. Przed replikacją wirusowe, spiralnie skręcone łańcuchy DNA ulegają rozpleceniu. Transkrypcja genomu, czyli synteza jednoniciowego RNA na matrycy dwuniciowego DNA przebiega wg schematu -/+DNA — > +RNA, przy udziale enzymu – polimerazy RNA. Transkrypcja jest kontrolowana i sukcesywna. Oznacza to, że w geny podlegają ekspresji w ściśle określonym czasie. Wyróżnia się w związku z tym białka regulatorowe bardzo wczesne, wczesne i późne. Powstały mRNA koduje białka regulatorowe, aktywujące poszczególne geny. Utworzone w translacji białka enzymatyczne i strukturalne wirusowe są transportowane do jądra, gdzie odbywa się składanie wirusów. Taka replikacja występuje u wirusa opryszczki herpes simplex.

4. Dojrzewanie i morfogenenza wirusów. Po syntezie wszystkich skladników wirusa odbywa się składanie, czyli organizowanie jego cząsteczki – wirionu. Poszczególny elementy składowe wirusa rozpoznają się wzajemnie i tworzą kompleksy w ścisłej kolejności. Miejsce dojrzewania wirusów jest różne, zależne od rodzaju wirusa. Dla przykładu poksvirusy dojrzewają w cytoplazmie, a herpesvirusy w jądrze. Wirusy nabywają osłonki podczas  przechodzenia przez otoczkę jądrową, błony wakuolarne (tonoplast), ponadto w diktiosomach oraz w retikulum endoplazmatycznym. Ostateczny kształt i postać uzyskują w czasie przenikania przez plazmolemmę. Togavirusy, flavovirusy, retrovirusy czy rabdovirusy uzyskują dodatkowe elementy kapsydowe w trakcie opuszczania komórki w procesie pączkowania. Wirusy są transportowane w kierunku plazmolemmy w retikulum endoplazmatycznym (za jego pośrednictwem) oraz dzięki skurczom cytoszkieletu.

5. Uwalnianie wirusów. Wirusy opuszczają komórki w procesie pączkowania, egzocytozy, cytopempsji i translokacji przez pory błonowe. Niektóre wirusy doprowadzają do rozpadu całej komórki.

6. Zakażanie sąsiednich komórek. Następuje w wyniku fuzji błon: błony komórki zakażonej z  błoną komórki zdrowej – wirus przenika wówczas bezpośrednio z jednej do drugiej i kolejnych po replikacji. Ponadto za pośrednictwem limfy i krwi oraz ich przesączów (np. płynu mózgowo-rdzeniowego).

Skutki zakażenia komórki wirusem

Należy pamiętać, że wirusy wykorzystują materię i energię zawartą w komórce żywiciela do własnych potrzeb – czyli do replikacji i morfogenezy. Wirusy wykorzystują więc enzymy, substraty i energię komórek gospodarza do namnażania się.

1. Utrata prawidłowo przebiegających funkcji życiowych, zniszczenie kompartymentacji wewnątrzkomórkowej i uorganizowanej struktury. Zatrzymanie podziału komórki, dezintegracja jądra, zahamowanie syntezy DNA i białek gospodarza, degeneracja mitochondriów. Uszkodzenie błony komórkowej. Dezorganizacja cytoplazmy.

2. Zniszczenie struktury tkanek. Komórki w tkance tracą między sobą kontakt lub ulegają fuzji w syncytium. Syncytium ułatwia zakażenie kolejnych komórek. Zahamowanie procesów różnicowania komórek i tkanek. Komórki silnie pasożytowane i śmiertelnie uszkodzone przez wirusy wypadają z tkanek.

Wirusy wnikają do organizmu żywiciela przez uszkodzoną skórę i błony śluzowe. Najczęściej zakażenie wirusowe zachodzi z powodu wdychania wirusów, unoszących się w powietrzu, spożycia pokarmu i wody zanieczyszczonych wirusami oraz na skutek kontaktu bezpośredniego z osobą zakażoną (kontakty płciowe, stykanie się z powierzchnią skóry i błon śluzowych, a także z wydzielinami i wydalinami osób zakażonych). W organizmie wirusy rozprzestrzeniają się za pośrednictwem płynów ustrojowych oraz dzięki wywołaniu fuzji błon komórek sąsiadujących ze sobą.

Nosicielstwo wirusów polega na wytwarzaniu wirusa przez część populacji komórek żywiciela, podczas gdy pozostała część komórek nie ulega zakażeniu. U nosicieli występują więc wirusy, ale nie pojawiają się u nich dostrzegalne objawy choroby. Pod względem czasu trwania nosicielstwo można podzielić na przejściowe, okresowe długotrwałe i przewlekłe. Nosicielstwo przejściowe jest krótkotrwałe. Nosicielstwo okresowe długotrwałe trwa wiele miesięcy. Nosicielstwo przewlekle utrzymuje się wiele lat lub przez całe życie (wirus zapalenia wątroby B, HIV). Zakażenie, czyli infekcja to wtargnięcie wirusów do organizmu. Miejsca wtargnięcia wirusów określa się jako wrota zakażenia. Gdy nie występują objawy chorobowe pomimo wtargnięcia wirusów wówczas stan taki określa się mianem infekcji subklinicznej, albo bezobjawowej.. Zakażenie bezobjawowe występuje u ludzi odpornych na danego wirusa (np. dzięki szczepionce). Ponadto niektóre wirusy nawet u nieodpornych osób nie wywołują objawów chorobowych pomimo replikacji, np. wirus polio.

Niektóre wirusy przenikają przez błony płodowe z ustroju matki do płodu. Zakażenie noworodka może zaistnieć w trakcie porodu oraz karmienia mlekiem. Jest to pionowe przekazywanie wirusa. W ten sposób potomstwo ulega zakażeniu wirusem odry, cytomegalii i opryszczki. Noworodek może stać się nosicielem wirusa HIV, czy wirusa zapalenia wątroby w razie zakażenia matki tymi wirusami przed lub w czasie ciąży. Niektóre wirusy, np. różyczki, cytomegalii i opryszczki działają teratogennie. Zakażenie kobiety ciężarnej wirusem zapalenia wątroby B może spowodować poronienie, śmierć płodu lub ciężkie uszkodzenie wątroby płodu. Wirus odry i grypy może spowodować śmierć płodu.

Istnieje również zakażenie wirusem utajone. Niektóre wirusy wywołują objawy chorobowe, potem następuje wyzdrowienie (zanik objawów), ale wirus nadal pozostaje w komórkach organizmu. Po pewnym czasie wirus ulega aktywacji i znów wywołuje pełne objawy choroby. Często jego aktywacja zachodzi skutek wychłodzenia organizmu, niedoboru witamin, depresji lub okresowego osłabienia układu immunologicznego. W ten sposób zachowuje się wirus herpes simplex, czyli wirus opryszczki. W okresie utajenia wirus egzystuje w tkance nerwowej, a w czasie pełnoobjawowej choroby – w skórze (nabłonki).

Należy rozróżniać dwa pojęcia: zakażenie wirusem i choroba wirusowa.

Zakażenie to każde wniknięcie, wtargnięcie wirusa do ustroju. Choroba wirusowa to stan zakażeniowy, w którym dochodzi do wystąpienia klinicznych objawów choroby. Zanim wystąpią objawy choroby istnieje okres inkubacji, czyli wylęgania. Okres inkubacji może być krótki (około 3 dni), średnio długi (do 2 tygodni) lub długi (ponad 2 tygodnie). Długość inkubacji zależy od odległości wrót zakażania do komórek docelowych, czyli komórek w których zachodzi replikacja wirusa. Na ogół wirusy namnażające się w nabłonkach przewodu pokarmowego (proszę odróżnić pojęcie układu pokarmowego od pojęcia przewodu pokarmowego !) czy oddechowego powodują szybkie wystąpienie objawów chorobowych, w przeciwieństwie do wirusów namnażających się w komórkach ośrodkowego układu nerwowego.

Wirus po wniknięciu do organizmu wyzwala reakcje immunologiczne gospodarza. Białka wirusa są rozpoznawane przez organizm żywiciela jako obce. Białka wirusa to antygeny. Przypominam, że antygen to każda substancja powodująca wytworzenie przeciwciał w organizmie i reagująca swoiście z wytworzonymi uprzednio przeciwciałami. Przeciwciała są białkami o właściwościach immunoglobulin, mające zdolność swoistego rozpoznawania antygenu i wiązania się z jego determinantami (określaczami) poprzez antydeterminanty (antyokreślacze) znajdująca się we fragmencie Fab. Podaję dla wyjaśnienia, że Fab jest to fragment cząsteczki immunoglobuliny o masie cząsteczkowej 45 000, uzyskany po hydrolizie papainą. Fab jest zbudowany z łańcucha lekkiego i N-końcowego odcinka łańcucha ciężkiego. Immunoglobuliny mają dwa fragmenty Fab. We fragmencie Fab mieści się antydeterminanta wiążąca antygen.

Artykuły w czasopismach: Porady na zdrowie, Natura&Zdrowie Greenport 03/2020 oraz Żyj naturalnie nr 17.

W czasopiśmie Greenport Natura & Zdrowie ukazał się mój artykuł o Momordica charantia Linne, czyli balsamce.

image

Z kolei w dwumiesięczniku Żyj naturalnie zamieszczono artykuł “Fitoterapia wybranych schorzeń wątroby”.

Czasopismo "Żyj Naturalnie" marzec kwiecień 2020 numer 17

W kwartalniku Porady na zdrowie opublikowałem artykuł na temat właściwości kwiatów wierzby z cyklu Floroterapii prowadzonego od wielu lat. Jeżeli ktoś gromadził wszystkie wydania Poradnika na zdrowie to zdobył najwięcej informacji z zakresu floroterapii praktycznej. Cykl o zastosowaniu kwiatów w fitoterapii będzie przeze mnie kontynuowany.

image

Ziółka przeczyszczające – Species laxantes (Abführender Tee) wg Pharmacopoea Helvetica IV i XI.

Rp. Species laxantes = Species St. Germain – Abführender Tee, Especes purgatives, Specie lassative wg Farmakopei Szwajcarskiej IV – Pharmacopoea Helvetica IV z 1907 r.

Fructus Anisi (owoc biedrzeńca anyżu) 10 g

Fructus Foeniculi (owoc kopru) 10 g

Tartarus natronatus (winian sodowo-potasowy) 10 g

Flos Sambuci  (kwiat dzikiego bzu czarnego) 30 g

Folium Sennae  (liść senesu) 40 g

Nasiona rozdrobnione (roztarte lub posiekane) wymieszać z winianem sodowo-potasowym, następnie dodać rozdrobnione kwiaty bzu czarnego i liście senesu (zachować podobne rozdrobnienie surowców, aby mieszanina była homogenna). Przechowywać w ciemnym miejscu.  2 łyżki ziółek zalać 1 szklanką wrzącej wody. Parzyć pod przykryciem 20 minut, przecedzić. Wypić. Działa przeczyszczająco w ciągu 1 godziny, czasem dopiero po 4-6 godzinach, zależnie od wrażliwości jelit na składniki czynne.

Ziółka te działają również moczopędnie, wiatropędnie, żółciopędnie i wykrztuśnie. Wzmagają wydzielanie śliny, śluzu w układzie oddechowym i pokarmowym.

Winian sodowo-potasowy widniał w wielu lekospisach pod nazwami Natrium-Kalium Tartaricum, sól Seignette’a, Sal Seignetti, Rochelle Salt, Soda Tartarata, Natri et Kalii tartras, Tartarus natronatus. Można ją nabyć w hurtowniach chemicznych. Do celów leczniczych należy wybierać czystości spożywczej, czystą lub czystą do analiz. Ma postać białego krystalicznego proszku o chłodzącym i słonawym smaku. Jest solą rozpuszczalną w wodzie (1,5 części). Wodne roztwory mają odczyn słabo zasadowy. Nie należy jej mieszać z siarczanem magnezu. Doustna dawka przeczyszczająca czystej soli wynosi 8-15 g. W niższej dawce: 0,5-2 g działa moczopędnie i żółciopędnie, a u wielu pacjentów łagodnie pobudza defekację.

Pharm_helv

Nowa Farmakopea Szwajcarska XI również zawiera recepturę ziółek przeczyszczających – Abführender Tee. Ponad 100 lat później mamy podobny skład:

Rp. Species laxantes – Abführender Tee wg Pharmacopoea Helvetica XI z 2012 r. (ziółka przeczyszczające)

Anis zerstoßen (anyżek utłuczony, biedrzeniec anyż) 15 g

Fenchel, Bitterer (oder Fenchel süßer, zerstoßen – utłuczony; owoc kopru gorzkiego – Foeniculum vulgare Mill. ssp. vulgare var. vulgare (Mill.) Thell. lub owoc kopru słodkiego Foeniculum vulgare Mill. ssp. vulgare var. dulce (Mill.) Thell.) 15 g

Süßholzwurzel (korzeń lukrecji) 10 g

Holunderblüten (kwiat dzikiego bzu czarnego) 10 g

Sennesfrüchte (strąki senesu) 50 g

Zioła podobnie rozdrobnić. Wymieszać starannie. Strąki senesu można zamienić na liść senesu. Przechowywać w ciemnym miejscu. 1-2 łyżki mieszanki na szklankę wrzątku. Wypić. Działanie przeczyszczające występuje po 1-2 godzinach, a u niektórych osób dopiero po 6-8 godzinach, zależnie od wrażliwości jelit.

Należy pilnować, aby senes nie był przeterminowany. Po 1-2 latach traci swoje właściwości przeczyszczające. Z moich badań wyrywkowych senesu dostępnego w obrocie handlowym wynika, iż często jest on stary, pomimo, że inna data produkcji widnieje na opakowaniu. Senes i w ogóle zioła antracenowe poddawane działaniu mikrofali (suszenie) tracą swoją aktywność przeczyszczającą. Stąd są trudności w znalezieniu surowca dobrej jakości.

Podobnie jak pierwsza mieszanka, ta również, oprócz wpływu przeczyszczającego – działa moczopędnie i wykrztuśnie. Wzmaga również wydzielanie potu.

laxans

Nefrol – płyn doustny jako klasyczne i efektywne urotropicum.

Niedawno robiąc zakupy w aptece internetowej natknąłem się na polski preparat ziołowy – Nefrol, którego producentem jest Herbapol w Krakowie. Znałem go, ale szczerze mówiąc zapomniałem o nim, a szkoda. Dlatego dzisiaj opiszę ten produkt, choć wielu moim Czytelnikom może wydać się, że zrobiłem w ten sposób swoistego rodzaju reklamę. Myślę jednak, że takie preparaty, które osobiście kojarzę z dawnymi czasami polskiego przemysłu zielarskiego, powinny być przeze mnie przypominane i jeśli na to zasługują – chwalone.

Nefrol to wybitny klasyk w grupie leków ziołowych. Cudowny skład, nic nie mam do zarzucenia. Świetnie skomponowany. Ma postać płynu do stosowania doustnego. 100 g zawiera nalewkę złożoną (1 : 7) z: 6,9 g ziela nawłoci, 3,7 g korzenia i ziela mniszka lekarskiego, 2,47 g owoców aminka, 0,71 g naowocni fasoli. Należy zwrócić uwagę, że w Nefrolu zachował się cenny składnik – aminek egipskiAmmi visnaga (L.) Lamarck.

nefrol

Aminek egipski pochodzi z rejonu Morza Śródziemnego. Należy do rodziny baldaszkowatych – Umbelliferae (=Apiaceae). Surowcem jest owoc – Fructus Ammi visnagae. W owocach zawarte są furanochromony (pochodne gamma-pironu) 1-1,6%, np. kellina, wisnagina, kellinina i kellol. Wśród piranokumaryn (0,2-0,5%) obecnych w owocach można wyróżnić wisnadynę, samidynę i dwuhydrosamidynę. Istotnymi składnikami są również flawonoidy: kaempferol, izoramnetyna i kwercetyna. Owoce są zasobne w tłuszcze (ok. 15-18%) i białka (12-14%). Wodne i wodno-alkoholowe wyciągi z owoców aminka wpływają moczopędnie, rozkurczowo na mięśnie gładkie, przeciwastmatycznie i hipotensyjnie. Rozszerza naczynia wieńcowe, zapobiega dusznicy bolesnej. Rozszerza oskrzela i oskrzeliki. Rozkurcza mięśnie gładkie naczyń krwionośnych, jelit, żołądka i układu moczowego. W medycynie dawnej aminek egipski zalecano przy astmie oskrzelowej, dusznicy bolesnej, chorobie wieńcowej, nadciśnieniu, obrzękach i puchlinie wodnej, skąpomoczu, kamicy moczowej i dyskinezach dróg żółciowych. Kelina działa fotosensybilizująco, stąd nie należy opalać się podczas zażywania preparatów z aminka egipskiego. Nalewkę z pogniecionych owoców aminka 1:10 na alkoholu 70% podawano w dawce 40 kropli 3 razy dz. w niewielkiej ilości wody. Dr med. Gerhard Madaus (1890-1942) w terapiach biologicznych traktował aminek jako środek przeciwkamiczy (antilithiasis), oczyszczający drogi moczowe z piasku i złogów.

Kolejnym składnikiem preparatu jest nawłoćSolidago (rodzina Compositae, Asteraceae). W Polsce rodzimym gatunkiem nawłoci jest nawłoć pospolita – Solidago virgaurea Linne. Surowcem zielarskim jest ziele nawłociHerba Solidaginis. W Farmakopei Europejskiej uwzględnione są, obok ziela nawłoci pospolitej, również ziele nawłoci kanadyjskiej i nawłoci olbrzymiej (późnej) – wysuszone, pocięte lub całe części nadziemne Solidago gigantea Aiton lub Solidago canadensis L., a także ich odmiany, mieszańce i mieszaniny. Nawłoć kanadyjska i nawłoć olbrzymia (późna) są w polskiej florze kenofitami, czyli gatunkami obcego pochodzenia. Polifenole i saponiny zawarte w surowcu tworzą związki kompleksowe z wieloma ksenobiotykami (substancjami obcymi dla organizmu), czyniąc je łatwo rozpuszczalnymi w wodzie. Dzięki temu wiele toksyn może być usuniętych z organizmu wraz z moczem i potem. Glikozydy fenolowe i saponiny zwiększają filtrację w kłębuszkach nerkowych i zmniejszają resorpcję zwrotną w kanalikach nerkowych. Antocyjany, fenolokwasy i flawonoidy zawarte w nawłoci działają dodatkowo przeciwzapalnie, przeciwwysiękowo i rozkurczowo na mięśnie gładkie przewodu pokarmowego oraz układu moczowego. Wpływ diuretyczny wynika z hamowania enzymu konwertującego angiotensynę (ACE) i hamowania aktywności obojętnej endopeptydazy (NEP). Flawonoidy i fenolokwasy wykazują aktywność przeciwrodnikową, przeciwzapalną, antyoksydacyjną, przeciwwysiękową i stabilizującą na strukturę błon komórkowych. 
W nawłoci pospolitej znajduje się około 1-1,5% flawonoidów, a Farmakopea Europejska wymaga, aby w tym surowcu było przynajmniej 0,5%, ale nie więcej niż 1,5% flawonoidów w przeliczeniu na hiperozyd.
Ziele i kwiatostany nawłoci kanadyjskiej i późnej zawierają również flawonoidy, przy czym Farmakopea Europejska wymaga minimum 2,5% flawonoidów w przeliczeniu na hiperozyd. W naturalnych warunkach nawłoć późna zawiera około 3,8–4% flawonoidów, natomiast nawłoć kanadyjska około 2-2,4%, dlatego aby sprostać wymogom producenci mieszają oba gatunki (nawłoć późna podbija ogólną zawartość flawonoidów). Kwiat i ziele nawłoci to surowce typowo flawonoidowo-trójterpenowe.
Nawłoć późna zawiera przede wszystkim kwercetynę (ramnozyd kwercetyny, kwercytryna).
Nawłoć kanadyjska jest bogata w rutynozyd kwercetyny (rutozyd).
Nawłoć pospolita obfituje w kwercetynę, kemferol i rutozyd.
W zielu i kwiatostanach nawłoci pospolitej występują również saponiny trójterpenowe typu olean-12-en (0,2-0,3%), kwas poligalowy. Wśród charakterystycznych saponin zidentyfikowano tzw. virgaureasaponiny B, C, D, E. W surowcu zawarte są również olejek eteryczny 0,12–0,5% (bogaty w gamma-kadinen 40–60%, alfa-i beta-pinen, mircen, limonen oraz germakren D), glikozydy fenolowe 0,2–1%, pochodne estrów benzoesowo-salicylowych (leiokarpozyd, virgaureozyd A), kwasu kawowego, chlorogenowego, chinowego i salicylowego, ponadto diterpeny i irydoidy. Nawłoć kanadyjska i nawłoć późna również posiadają saponiny trójterpenowe 2–3% (giganteasaponiny, bajogenina), olejek eteryczny 0,6%, dwuterpeny, pochodne kwasu kawowego, chlorogenowego, ferulowego, salicylowego i chinowego. Olejek eteryczny kwiatów nawłoci późnej jest bogaty w germakren D, cyklokolorenon, pineny i alfa-garjunen. Olejek z kwiatów nawłoci kanadyjskiej obfituje z kolei w curlon, germakren D, alfa-pinen, beta-seskwifelandren i limonen. 
Za działanie moczopędne odpowiedzialne są saponiny trójterpenowe, flawonoidy i lejokarpozyd.
Dr Gerhard Madaus zalecał wyciągi wodne z nawłoci przy chronicznym zapaleniu nerek, przeroście gruczołu krokowego, chorobach reumatycznych, cukrzycy, dychawicy oskrzelowej, chorobach gardła i skóry (egzema). W chorobach urologicznych polecał łączyć nawłoć z jałowcem i brzozą. Wspomina o nalewce ze świeżego ziela lub samych kwiatów nawłoci pospolitej. Dr Madaus opracował liczne mieszanki urologiczne, w których obok ziela nawłoci zawarł również ziele połonicznika, liść ortosyfonu, liść borówki, ziele skrzypu, liść jasnoty białej, liść brzozy oraz liść mącznicy, wykorzystując synergizm farmakologiczny wymienionych surowców. Dr Friedrich Oesterlen (1812–1877) podał informacje o stosowaniu ziela nawłoci pospolitej w leczeniu skąpomoczu, krztuśca i puchliny wodnej.
Współczesne wyniki badań dowiodły, że wodne i wodno-alkoholowe wyciągi z nawłoci pospolitej, kanadyjskiej i późnej rzeczywiście zwiększają diurezę, wzmagają wydalanie chlorku sodu, mocznika, kwasu moczowego, wpływają przeciwzapalnie, przeciwobrzękowo i rozkurczowo na mięśnie gładkie przewodu pokarmowego, układu oddechowego i moczowego. Saponiny nawłoci zapobiegają tworzeniu biofilmu w układzie moczowym, wzmagają jego degradację, przez co mogą przyczyniać się do hamowania rozwoju grzybów i bakterii. Wykazano aktywność fungistatyczną i bakteriostatyczną wyciągów z nawłoci.
In vitro wykazano aktywność antyoksydacyjną i przeciwrodnikową wodnych wyciągów z nawłoci pospolitej. Za działanie przeciwzapalne i przeciwwysiękowe odpowiada wiele związków flawonoidowych i fenolowych, np. kwercetyna, rutyna, kwas 3,5-dikawoilochinowy. Alkoholowe wyciągi z nawłoci hamują peroksydację liposomów fosfatydylocholinowych. In vivo (na szczurach) wykazano działanie przeciwzapalne i przeciwobrzękowe wyciągów wodno-alkoholowych z ziela nawłoci pospolitej. In vitro frakcja białkowa wodnych wyciągów z nawłoci miała aktywność cytotoksyczną wobec licznych linii komórek rakowych, np.: czerniaka, raka gruczołu krokowego, raka piersi, raka drobnokomórkowego płuc. Polisacharydy wyizolowane z nawłoci kanadyjskiej wywierały wpływ immunomodulujący u myszy. Wodne wyciągi (napar, odwar) z ziela i kwiatostanów nawłoci wzmagają procesy odtruwania organizmu. Usuwają szkodliwe produkty przemiany materii, zapobiegają powstawaniu złogów w układzie moczowym. Zmniejszają również obrzęk gruczołu krokowego. Flawonoidy mogą zwiększać elastyczność i wytrzymałość naczyń krwionośnych. In vitro stwierdzono, że nawłoć hamuje leukocytarną elastazę, co można wykorzystać w leczeniu stanów zapalnych układu oddechowego. Napar nawłoci zastosowany na skórę przyspiesza procesy detoksykacji, usuwa stany zapalne, poprawia krążenie krwi w naczyniach włosowatych, powstrzymuje rozwój bakterii.
Wskazania do stosowania preparatów nawłoci są związane przede wszystkim z chorobami układu moczowego i chorobami metabolicznymi: stany zapalne i zakażenia układu moczowego i płciowego, kamica moczowa, nadciśnienie, stany zapalne i infekcje układu oddechowego, zatrucia, zaburzenia metaboliczne, cukrzyca, choroby reumatyczne, metaboliczne choroby skórne, dermatozy.

Ziele i korzeń mniszkaHerba et Radix Taraxaci pozyskiwane są z gatunku mniszek lekarski – Taraxacum officinale Weber – nazwa gatunkowa zbiorcza (syn. Leontodon taraxacum L., Taraxacum vulgare Lam., Taraxacum Dens-leonis Desfontaines), z rodziny złożonych – Compositae (Asteraceae). Surowce zawierają kwasy fenolowe (kawowy, chlorogenowy, cykoriowy); 24-40% inuliny (korzeń), trójterpeny (taraksasterol, beta-amyryna, taraksakozyd), glikozyd kwasu taraksynowego i taraksadiolu, fitosterole, flawonoidy (luteolina, apigenina, chryzoeriol, kwercetyna, izoramnetyna), sole potasu (w zielu 4,5%), inozytol (ziele 5-7%). Zawartość inuliny w korzeniu jest zmienna i zależy od fazy wegetacyjnej; największa jest w jesieni. Mniszek był w medycynie opisywano głównie jako środek typowo „wątrobowy” (hepatica). Wyciągi wodne i alkoholowe, jak i sam sok z mniszka posiadają silne właściwości żółciopędne, żółciotwórcze, odtruwające, przeciwzapalne i rozkurczowe. Przetwory te pobudzają wydzielanie soku żołądkowego bogatego w kwas solny i pepsynę, ponadto soku trzustkowego i enzymów jelitowych. Składniki czynne mniszka wywierają wpływ hepatoprotekcyjny, zapobiegają stłuszczeniu i marskości wątroby oraz powstawaniu kamicy żółciowej.  Mniszek to cenny środek lipotropowy, czyli regulujący przemiany lipidów i zapobiegający stłuszczeniu narządów miąższowych. Wzmaga usuwanie szkodliwych lub zbędnych produktów przemiany materii. Zwiększa diurezę oraz usuwanie kwasu moczowego. Obniża poziom cholesterolu i cukru we krwi. Wg dra G. Madausa mniszek poprawia trawienie, wzmaga apetyt, reguluje wypróżnienia, a nawet lekko rozwalnia, oczyszcza krew. Jest cenny dla wątroby (np. przy stanach zapalnych, żółtaczce). Działa przeciwcukrzycowo. Podkreślił wartość surowca w leczeniu chorób układu moczowego: stany zapalne pęcherza moczowego i nerek, puchlina wodna, kamica moczowa.

Ostatni składnik ziołowy preparatu Nefrol to owocnia fasoli (naowocnia) – Pericarpium Phaseoli. Owocnia pozyskiwana jest z gatunku Phaséolus nánus Linné (=Ph. vulgaris var. nanus Ascherson). Zawiera alkohole cukrowe (inozytol), cholinę, trygonelinę, alantoinę, fitosterole, aminokwasy (arginina, tyrozyna, leucyna, lizyna, tryptofan, asparagina, kwas pipekolowy = kwas piperydyno-2-karboksylowy), kwas traumatowy ((2E)-dodec-2-enedioic acid), fenolokwasy, saponiny, flawonoidy, kwas krzemowy, związki mineralne (krzem, chrom, potas, miedź, kobalt, nikiel). Wodne i wodno-alkoholowe wyciągi mają właściwości moczopędne, przeciwcukrzycowe, przeciwartretyczne, odtruwające i przeciwkamicze (zapobiegające powstawaniu kamieni moczowych). Fasola jako środek moczopędny została opisana przez Bock’a (1565 r.), Matthiolus’a (1501-1577) i Kneipp’a (1821-1897). Dawniej właściwości przeciwcukrzycowe przypisywano dwóm związkom glikokininowym: fazeolin’ie (białko) i fazeol’owi (kumestan).  Za działanie hipoglikemiczne może także odpowiadać pterokarpan, należący do izoflawonoidów, a dawniej również nazywany w wielu publikacjach faseoliną. Dr G. Madaus opisał Phaseolus vulgaris L. jako środek moczopędny i przeciwcukrzycowy, zalecany w chorobach sercowych.

Nefrol należy zażywać w dawce 5 ml 3 razy dziennie.


Rośliny przeciwwirusowe przydatne w praktycznej fitoterapii.

Wiele znanych roślin zielarskich zawiera substancje przeciwwirusowe o różnym mechanizmie działania. Większość z nich wpływa dodatkowo immunostymulująco. Można je wykorzystać do terapii i profilaktyki chorób wirusowych. Obecnie mamy okres zwiększonej zachorowalności na schorzenia wywołane wirusami.

virusy

W tabeli przedstawiłem rośliny, które zostały opisane w biologii i medycynie jako wirusobójcze lub wirusostatyczne. Preferowałem raczej te, które były stosowane w leczeniu chorób wirusowych, nawet wtedy, gdy nie znano jeszcze samego wirusa oraz takie, których aktywność wykazano w badaniach in vivo. Jeżeli nie podałem gatunku, lecz tylko rodzaj, oznacza to, że substancja odpowiedzialna za działanie przeciwwirusowe znajduje się w wielu gatunkach i jest charakterystyczna chemotaksonomicznie dla całego rodzaju. W dziale posologia podałem formy preparatów i sposób ich podania (dawkowania). Dobrze jest skojarzyć podczas kuracji co najmniej dwa różne surowce. Wyselekcjonowano rośliny o szerokim spektrum działania przeciwwirusowego.

Roślina przeciwwirusowa

Posologia

Aloe – Aloes

Maceraty na wodzie, na płynie Ringera ze świeżego ziela/liści; 1:20; sok niepasteryzowany; 15-25 ml na czczo. Extractum Aloe – amp. 1 ml – 1 amp. dziennie podskórnie lub domięśniowo co dwa dni, przez miesiąc. Biostymina – amp. doustnie 1 amp. 3 razy dziennie po 1 przez miesiąc (doustnie dzieci).

Agrimonia – rzepik

Macerat ze świeżego ziela lub całej rośliny 1:20, 100 ml 3 razy dz.; nalewka 1:10 in 40% eth. 3 razy dz. po 5-10 ml w 100 ml wody.

Anagallis – kurzyślad

Cała roślina, świeża, macerat 1:20 – 25-50 ml 3 razy dz., napar ze świeżego lub suchego surowca 1% 120 ml 3 razy dz.; nalewka na świeżym zielu 1:10 in 40% eth. 10 ml 3 razy dz.

Backhousia citridora F. Muell – mirt cytrynowaty

Napar 1-2% – 120 ml 3 razy dz., nalewka 1:10 in 70% eth. 3-5 ml 3 razy dz.

Olejek eteryczny – 3 razy dz. po 5 kropli na melasie.

Inhalacje, aromatyzowanie pomieszczeń, wcieranie w skórę.

Bergenia

Liście, kłącza, cała roślina; napar z suchego surowca 1,5% 3 razy dz. po 120 ml, macerat na świeżym surowcu 1:20 – 3 razy dziennie po 50 ml; nalewka 1:10 in 40% eth. na świeżym surowcu 5-10 ml w 100 ml wody na czczo 3 razy dz.

Cannabis sativa L., C. ruderalis Janisch.

Liście, szczyty pędów – świeże lub suche, macerat ze świeżego zwilżonego spirytusem surowca 1:20 na wodzie 100-150 ml 3 razy dz.; napar ze świeżego lub suchego surowca 2-2,5% 3 razy dz. po 100-120 ml; nalewka na suchym lub świeżym surowcu 1:10 in 70% eth. 10 ml 3 razy dz. w melasie.

Olejek eteryczny z konopi: 5 kropli 3 razy dz. na melasie. Do aromatyzowania pomieszczeń, inhalacji, dezynfekcji. Ponadto do sporządzenia płynu odkażającego 1% roztwór olejku w izopropanolu.

Cedrus – Cedr

Olejek eteryczny – 3 razy dz. po 5-8 kropli 3 razy dz.; nalewka z gałązek 1:10 in 70% eth. 3 razy dz. po 5 ml; odwar z drewna cedrowego gotowany 10 minut 2% 3 razy dz. po 100 ml, napar 2-3% z igliwia, gałązek 3 razy dz. po 120 ml.

Centella – wąkrotka

Nalewka na 70% eth. 3 razy dz. po 5 ml (1:10).

Cetraria islandica Achar. – płucnica, porost islandzki

Nalewka 1:10 in 70% eth. 3 razy dz. po 3-5 ml.

Chelidonium majus L., glistnik jaskółcze ziele

Świeża cała roślina – macerat 1:20 na wodzie lub lepiej sterofundin, albo płynie Ringera; 25 ml 3 razy dz., nalewka na świeżym surowcu 1:10 in 70% eth. 1 ml 3 razy dz. w 100 ml wody.

Cistus ladanifer L. – czystek ladanowy

Świeże ziele – napar 1-1,5% 120 ml 3 razy dz., nalewka na świeżym zielu 1:10 in 70% eth. 3 razy dz. po 2-3 ml; olejek eteryczny 3 razy dz. po 3-4 krople.

Drosera rotundifolia L. – rosiczka

Madaus: cała świeża roślina, nalewka 1:10, D1 in 45% eth. 15-20 kropli 3 razy dz.; DROSERA N Oligoplex Liquidum – krople, jak wyżej, w łyżce wody.

Dziewanna – Verbascum

Nalewka na świeżych kwiatach lub całym kwitnącym zielu 1:10 in 70% eth. 5 ml 3 razy dz., napar na świeżym zielu lub kwiatach 2-3% 3 razy dz. po 120 ml; olejek eteryczny 4 krople 3 razy dz.

Elettaria cardamomum (L.) Maton – kardamon

Owoce suche – nalewka 1:10 in 70% eth. 5 ml 3 razy dz., napar 1-2% 3 razy dz. po 120 ml; olejek eteryczny 4 krople 3 razy dz. na melasie. Odkaża pomieszczenia.

Eleutherococcus senticosus Rupr. & Maxim.

Nalewka 1:5-10 in 70% eth., 3 razy dz. po 5 ml. Nalewka na Ukrainie i w Rosji dostępna w aptekach.

Epimedium sp.

Może być surowiec z naszego klimatu (uprawy). Nalewka 1:10 in 70% eth. 3 razy dz. po 5 ml; uwaga na działanie uboczne ! efektywnie zwiększa wzwód prącia.

Galanthus nivalis L. – śnieżyczka przebiśnieg

Nalewka z cebulek 1:10 in 70% eth. 3 razy dz. po 10-15 kropli.

Geranium – bodziszek (G. sanguineum L., G. phaeum L., G. pratense L.)

Cała roślina wraz z korzeniem, korzeń; macerat 1:20 – 100-150 ml 3 razy dz., napar z surowca 2% 3 razy dz. po 150 ml, nalewka 1:10 in wth. 40% – 10 ml 3 razy dz. w 100 ml wody

Geranium robertianum L. – bodziszek cuchnący

Cała roślina, najlepiej świeża – napar 3% 120 ml 3 razy dz., nalewka na świeżym zielu 1:10 in 70% eth., 3 razy dz. po 2-3 ml; olejek eteryczny z całej rośliny – 3 krople 3 razy dz. (bardzo silny!).

Geum – kuklik

Cała roślina, świeża; macerat na wodzie 1:20, 50 ml 3 razy dz.; nalewka na świeżym surowcu 1:10 in 70% eth., 3 razy dz. po 5-10 ml.

Hamamelis virginiana L. – oczar

Nalewka z kory świeżej, gałązek świeżych, kwiatów 1:10 in 60% eth., 3 razy dz. po 2 ml w 100 ml wody.

Hyssopus – Hyzop

Świeże lub suche ziele – nalewka in 70% eth. 1:10, 5-10 ml w 100 ml wody. Świeże ziele pewniejsze.

Olejek eteryczny – 3 razy dz. po 5 kropli w łyżce melasy. Nacieranie, inhalacje, aromatyzowanie pomieszczeń, dezynfekowanie roztworem 0,5-1% olejku w izopropanolu lub etanolu 70%

Inula – oman

Korzeń świeży lub suchy, napary 2% 120 ml 3 razy dz., nalewka 1:10 in 70% eth. 3 ml 3 razy dz. Olejek eteryczny – 4 krople 3 razy dz. na melasie. Aromatyzowanie pomieszczeń, inhalacje, nacieranie.

IPECACUANHA N Oligoplex Liquidum

Madaus: 15 kropli 4 razy dziennie (w łyżce wody)

Jeżówka – Echinacea

Echinacea comp. – 1 amp. codziennie podskórnie lub domięśniowo przez 5-10 dni; oligopleksy dra Madausa Echinacea, preparaty Madausa o nazwie Echinacin.

Sok, macerat ze świeżej całej rośliny lub ziela lub korzenia, macerat 1:20 na Sterofundin lub płynie Ringera – 25-50 ml 3 razy dziennie na czczo; nalewka na świeżym surowcu 1:10 in 60-70% eth. 5-10 ml 3 razy dz. w 100 ml wody.

Juglans regia L., Juglans nigra L., orzecz włoski, orzech czarny

Kora, pączki, liście, owoce niedojrzałe – nalewka 1:10 in 60-70% eth. 3 razy dz. po 5-10 ml, napar ze świeżych surowców 2% – 50 ml 3 razy dz.

Kocanki – Helichrysum

Świeża lub sucha roślina, nalewka 1:10 in 70% eth. 5-10 ml w 100 ml 3 razy dz.; napary z ziela zwilżonego spirytusem 1-1,5%, 100-120 ml 3 razy dz.

Olejek eteryczny – 5 kropli 3 razy dz. na melasie, ponadto smarowanie ciała, inhalacje, dezynfekowanie pomieszczeń, odkażanie 0,5-1% roztworem olejku w izopropanolu.

Kora mydłoki – mydłodrzew właściwy (Quillaja saponaria Molina)

Kora sucha z mydłoki, napar 1% 3 razy dz. po 50 ml, w razie nudności dawki zmniejszyć.

Laurus nobilis L. – wawrzyn, laurowiec

Nalewka ze świeżego lub suchego liścia, owoców 1:10 in 70% eth. 3 razy dz. po 5 ml; olejek eteryczny 4 krople 3 razy dz.; olej tłusty aromatyczny z owoców – ½ łyżeczki 3 razy dz.

Dezynfekuje pomieszczenia.

Leptospermum petersonii F.M. Bailey (Manuka cytrynowa)

Olejek z gałązek lub liści 4-5 kropli 3 razy dz. Aromatyzowanie pomieszczeń. Nacierania. Inhalacje.

Ligustrum – ligustr

Nalewka ze świeżej kory, gałązek wiosennych, z pączkami 1:10 in 70% eth., 3 razy dz. po 5 ml; odwar z gałązek 2% – 3 razy dz. po 100 ml, napar z kwiatów 2% 100 ml 3 razy dz.

Mydlnica lekarska – Saponaria officinalis L.

Korzeń mydlnicy, suchy; odwar 1% 3 razy dz. po 100 ml. W razie nudności dawkę zmniejszyć.

Nigella sativa L. – czarnuszka

Olejek eteryczny 5 kropli 3 razy dz., olej tłusty aromatyczny – 2 razy dz. po 1 łyżce, w ostrych stanach 3 razy dz.; nacieranie olejkiem eterycznym i aromatyzowanie nim pomieszczeń. Nalewka na gniecionych owocach 1:10 in 70% eth. 3 razy dz. po 5 ml.

Ocimum – bazylia

Napar 2-3% ze świeżego ziela 3 razy dz. po 120 ml; nalewka 1:10 in 70% eth. 5-10 ml w 100 ml wody 3 razy dz. Olejek eteryczny 3 razy dz. po 5 kropli na melasie. Do nacierania, inhalacji, aromatyzowania pomieszczeń. Odkażanie roztworem 1% na izopropanolu lub etanolu.

Origanum majorana L. – majeranek

Olejek eteryczny 5 kropli 3 razy dz. na melasie, ponadto do smarowania, inhalacji, aromatyzowania pomieszczeń. Nalewka na świeżym majeranku 1:10 in 70% eth. 5-10 ml 3 razy dz.; napar z suchego lub świeżego surowca 3% 120 ml 3 razy dz.

Phytolacca americana L. – szkarłatka

Madaus: Urtica Oligoplex N – krople; Phytolacca Injeel Forte Ampullen – 1 amp. podskórnie lub domięśniowo 1 raz w tygodniu, 10 zastrzyków

Pimenta racemosa (Mill.) J.W. Moore – korzennik

Pimenta dioica (L.) Merr.

Olejek eteryczny z liści – 3 razy dz. po 3-5 kropli, do nacierania i inhalacji również. Do aromatyzowania pomieszczeń.

Nalewka z liści lub owoców 3 razy dz. po 2,5 ml na melasie (1:10 in 70% eth.).

Olejek z owoców – jak wyżej.

Piper cubeba L.

Nalewka na owocach 1:10 in 70% eth. 1 ml 3 razy dz., napar 1% ze zwilżonych spirytusem pogniecionych owoców 3 razy dz. po 120 ml; olejek eteryczny kubebowy (pieprz kubeba) 4 krople 3 razy dz.

Polygonum cuspidatum Siebold & Zucc. = Reynoutria japonica Houtt., rdestowiec

Nalewka na świeżym kłączu 1:10 in 70% eth. 3 razy dz. po 5 ml; odwar z kłączy 2-3% – 120 ml 3 razy dz.

Portulaca oleracea L. – portulaka pospolita

Cała świeża roślina: macerat 1:20 50 ml 3 razy dz., nalewka na świeżym zielu 1:10 in 70% eth., 3 razy dz. po 5 ml; napar ze świeżego ziela 3% – 120 ml 3 razy dz.

Prunella – głowienka

Ziele lub całą roślina, świeża lub sucha, tylko wodne i niskoalkoholowe wyciągi; macerat 1:20 – 100 ml 3 razy dz., nalewka 1:10 in 40% eth. 3 razy dz. po 5-10 ml w 100 ml wody.

Przymiotno kanadyjskie – Conyza canadensis (L.) Cronquist, syn. Erigeron canadensis L.

Świeża roślina – macerat 1:20 – 100 ml 3 razy dz., nalewka na świeżym lub suchym zielu/całej roślinie 1:10 in 70% eth. 10 ml 3 razy dz. w 100 ml wody.

Punica granatum L. – granat właściwy

Naowocnia (skórka z owoców) – nalewka in 70% eth. 1:10 – 3 razy dz. po 2,5 ml w 100 ml wody; odwar 1,5% – 3 razy dz. po 100 ml.

Ranunculus – jaskier, np. Ranunculus ficaria = Ficaria verna Hudson – ziarnopłon, Ranunculus bulbosus, Ranunculus acer…

Świeża cała roślina. Dr Madaus nalewka D1 na alkoholu 60%, 10-15 kropli 3 razy dz. w łyżce wody.

Robinia pseudacacia L.

Kwiaty – napar 2-3% kilka razy dz., również w chorobach wirusowych polecał dr G. Madaus.

Salvia officinalis L. – szałwia lekarska

Napar 1,5-2%, ze świeżych lub suchych liści, nalewka na świeżym zielu, olejek eteryczny. Napar 120 ml kilka razy dz., nalewka 3-5 ml 3 razy dz. w 100 ml wody, olejek eteryczny 4-5 kropli 3 razy dziennie na melasie. Olejek odkaża pomieszczenia.

Santalum labum L., sandałowiec biały

Odwar z drewna 3-5% 3 razy dz. po 100 ml, nalewka na drewnie 1:10 in 70% eth. 3 razy dz. po 5-10 ml.

Satureja – cząber

Świeża roślina – napar 2% 120 ml 3 razy dz., nalewka 1:10 in 70% eth. 3 razy dz. po 5 ml, olejek eteryczny 4-5 kropli 3 razy dz., do aromatyzowania pomieszczeń, silny odkażalnik, ro dezynfekcji roztwory 0,5-1% na izopropanolu.

Solanum dulcamara L. psianka słodkogórz

Pędy zbierane od stycznia do marca; nalewka 1:10 in 40% eth. 3 razy dz. po 10 kropli, w razie nudności zmniejszyć dawkę. Napar 1% – 3 razy dz. po 1-2 łyżki.

Stellaria – gwiazdnica

Świeże ziele – macerat na 70% eth., 1:10; 3 razy dz. po 5 ml; sok ze świeżej rośliny 15-20 ml 3 razy dz. na czczo.

Świerzbnica polna – Scabiosa arvensis L.

Madaus: korzeń świeży 1:10, D1 in 45% eth. 10-15 kropli 3 razy dz. lub 3 razy dz. po 1 ml w łyżce wody.

Tagetes – aksamitka

Nalewka 1:10 in 70% eth., świeże całe ziele przed lub w czasie kwitnienia; 5 ml 3 razy dz.; napar na świeżym zielu 5% – 120 ml 3 razy dz., macerat na świeżej całej roślinie 1:20 – 120 ml 3 razy dz.

Tanacetum vulgare L. – wrotycz pospolity

Świeża roślina jest najpewniejsza – napar 3-5%, macerat 1:20 z ziela i kwiatów lub samych liści, 120 ml 3 razy dz.; nalewka 1:10 in 70 eth. 5-10 ml 3 razy dz.; olejek eteryczny 4-5 kropli 3 razy dz. na melasie; silny odkażalnik.

Thuja – żywotnik

Świeże pędy (szczyty) – macerat 1:20 na płynie Ringera lub Sterofundin; 7-8 h macerować; 25 ml 3 razy dz. na melasie.

Thuja – żywotnik

Świeże pędy (szczyty) – nalewka 1:10 na etanolu 70%; 3 razy dz. po 10 kropli w łyżce melasy. Najlepiej zażywać jednocześnie wyciąg wodny i alkoholowy.

Olejek eteryczny do nacierania, aromatyzowania pomieszczeń.