Pączki topoli – Gemmae Populi w medycynie

Pączki topoli należą do moich ulubionych surowców zielarskich, jakże przydatnych w leczeniu i profilaktyce przeziębienia i grypy oraz chorób reumatycznych. Jest to surowiec salicylowy. Rodzaj topola – Populus należy do rodziny wierzbowatych – Salicaceae.

W Polsce mamy 4 gatunki topoli, naturalnie (dziko) występujące:

1. Topola biała – Populus alba Linne, czyli białodrzew;
2. Topola osika, topola drżąca – Populus tremula Linne;
3. Topola szara – Populus canescens SM (Populus alba x Populus tremula), zwana białodrzewiem nadwiślańskim jest w rzeczywistości mieszańcem topoli białej i osiki;
4. Topola czarna – Populus nigra Linne, czyli sokora.

Do Polski sprowadzono liczne obce gatunki i mieszańce, niektóre z nich również bardzo cenne, np.: Populus balsamifera Linne – topola balsamiczna, Populus deltoides Marshall – topola kanadyjska (topola czarna amerykańska), topola włoska – Populus italica Moench.

W Szwajcarii rozpowszechnione są: Populus tremula L. (Zitter-Pappel, fr. Tremble, ital. Pioppo tremulo, retorom. Trembel), Populus alba L. (Silber-Pappel (fr. Peuplier blanc, ital. Pioppo bianco, Gattice, retorom. Trembel alv), Populus nigra L. (Schwarz-Pappel, fr. Peuplier noir, ital. Pioppo nero, retorom. Trembel nair). Podgatunkiem topoli czarnej jest topola włoska – Populus nigra ssp. pyramidalis CelakPopulus italica Moench (Saarbaum, Pyramiden Schwarz-Pappel).

W Farmakopei Polskiej VI mamy Populi Folium, czyli liść topoli, pochodzący z topoli czarnej – Populus nigra L., z rodziny Salicaceae. Liść powinien być zbierany wiosną i suszony w cieniu, w przewiewie. Zawartość flawonoidów w przeliczeniu na kwercetynę C15H10O7 (masa cząsteczkowa 302,24) – nie mniejsza niż 1%. Strata masy po suszeniu max 12%. Popiół – max 5%. Działanie oficjalne: moczopędne, przeciwgorączkowe. Dawki zwykle stosowane: doustnie w odwarach, jednorazowa 3 g, dobowa 9 g.

Pączki topoli najlepiej zbierać wiosną, gdy są obficie pokryte wonną żywicą, a przy dotyku są lepkie. Jednakże wartościowe są także pączki zbierane jesienią i w łagodne zimy. Najlepiej je suszyć w temperaturze pokojowej lub w leciutko ogrzanym piekarniku, tak aby temperatura nie przekroczyła 40 parę stopni C, z włączonym wentylatorem w piekarniku. Pączki dobrze wysuszone przechowywać w chłodnym i ciemnym miejscu, w szczelnych słojach. Wartościowe są również świeże pączki topoli, z których można przygotować wyciąg olejowy i intrakt, a także ekstrakty stężone.

Pączki topoli (niem. Pappelkonospen, ang. Poplar Buds, fr. Bourgeons peuplier) są bogate w żywice, olejek eteryczny (ok. 0,5-1%), flawonoidy (tektochryzyna), woski, gumy, garbniki, kwas chryzynowy, mannitol, tłuszcze, kwas galusowy, kawowy, cynamonowy, salicylowy, propionowy, masłowy jabłkowy, białka i glikozydy fenolowe (salicyna, populina, salikortyna). Olejek eteryczny z pączków topoli (niem. Pappelkonospenöl, Oleum Populi) ma ciężar właściwy 0,890-0,905 (w temp. 15 stopni C), rozpuszcza się w spirytusie dając klarowny roztwór. Zawiera alfa-kariofilen = humulen, acetofenon, cyneol, bisabolen, d-kadinen, farnezen, bisabolol. Salicylan o nazwie populina (ang. populin, niem. Populin, łac. Populinum) to benzoyl-salicin (benzoilosalicyna), ulegająca hydrolizie do alkoholu salicylowego, kwasu benzoesowego i glukozy. Glikozyd salicyna (ang. salicin) rozpada sie do alkoholu salicylowego i glukozy. Chryzyna jest dwuoksyflawonem, który w srodowisku alkalicznym i po podgrzaniu rozpada się na floroglucynę, kwas benzoesowy i kwas octowy. Populina ma smak słodki, a salicyna jest gorzka.

Populina dobrze rozpuszcza się w alkoholu. Trudno rozpuszczalna w eterze. Trudno rozpuszczalna w zimnej wodzie, nieco lepiej w gorącej. Dlatego dodawanie do odwaru alkoholu wspomaga ekstrakcję. Intrakty, nalewki są zasobniejsze w salicylany niż wodne wyciągi.

Salicyna jest rozpuszczalna w alkoholach, słabo rozpuszczalna w wodzie, łatwiej w wodzie gorącej.

W sprzedaży za granicą i w zagranicznych lekach spotykałem czasem Balm of Gilead Buds, czyli Balsam Poplar budsbalsam z pączków topoli. Balsam można otrzymać przez ekstrakcję (na gorąco) alkoholem etylowym, metylowym lub acetonem pączków topoli. Zalane wybranym rozpuszczalnikiem pączki topoli wystarczy utrzymywać we wrzeniu przez godzinę pod chłodnicą zwrotną, następnie zlać wyciąg, ponownie jeszcze ze dwa razy wyekstrahować te same pączki przez 20-30 minut, po czym wszystkie ekstrakty zlać, odparować rozpuszczalniki uzyskując gęstą mazistą i pachnącą substancję. Jeżeli w domu decydujemy się na otrzymywanie balsamu z pączków należy wybrać spirytus – alkohol etylowy. W domu nie jesteśmy w stanie odparować całkowicie aceton lub metanol z leku. Resztki spirytusu etylowego nie zaszkodzą naszemu zdrowiu, w przeciwieństwie do metanolu, benzyny ekstrakcyjnej lub innego rozpuszczalnika organicznego.

Balsam z pączków topoli działa przeciwgorączkowo, wykrztuśnie, przeciwbólowo, odkażająco i przeciwpasożytniczo. Może być zażywany doustnie w miksturach z miodem, sokami, w pigułkach, w emulsjach i syropach. Mazidła z balsamu z pączków topoli 25-30% działają miejscowo rozgrzewająco, gojąco, przeciwzapalnie, przeciwbólowo, przeciwreumatycznie, antybakteryjnie i antyparazytycznie (np. przeciwko roztoczom). Balsam w roztworach spirytusowych 25% ma właściwości przeciwgrzybicze. W roztworze spirytusowym służy do pędzlowania dziąseł zainfekowanych bakteriami i grzybami, zapalnie zmienionych, ponadto ran trudno gojących się i liszajów. Balsam topolowy jest przydatny w leczeniu hemoroidów i zapalenia odbytu (np. łatwo z niego sporządzić czopki).

Pączki topoli wydzielają przyjemny zapach, który zależy od obecności estrów kwasu cynamonowego, benzoesowego, salicylowego i kariofilenu. Szczególnie przyjemny zapach i działanie wykazuje salicylan benzylu, benzoesan benzylu, cynamoniany i benzoesan metylu, które są obecne w żywicy topolowej. Salicylan benzylu w czystej postaci jest moim ulubionym składnikiem leków przeciwgorączkowych, przeciwzapalnych i przeciwbólowych, jakie opracowałem w laboratorium.

W dawnej medycynie stosowana była maść topolowaUnguentum Populi (niem. Pappelsalbe) – Pomatum Populi. Istnieją rozmaite receptury na tę maść. W warunkach domowych najprościej jest postąpić następująco: świeże pączki topoli zmielić przez maszynkę, zwilżyć spirytusem i zalać ciepłym smalcem wieprzowym (oczywiście bez cebulki, jabłuszka, majeranku i skwarków). 1 część pączków przypada na 2 części smalcu. Pączki dla lepszej ekstrakci dobrze zwilżyć spirytusem, pozostawić na godzinkę w szczelnym słoju, po czym dopiero wlać do niego ciepły smalec. Całość w naczyniu przenieść do elektrycznego piekarnika do temperatury 50-60 stopni C i od czasu do czasu mieszać (lub włożyć do garnka z wodą i podgrzewać, tworząc cośc w rodzaju łaźni wodnej). Ekstrahować na ciepło przez 3 godziny, po czym przefiltrować, a maść przelać do ostatecznego słoja, przenieść w chłodne miejsce dla zastygnięcia. Maść ta może być wzbogacona olejkiem, np. gaulteriowym, salicylanem metylu, olejkiem herbacianym, olejkiem lawendowym, olejkiem laurowym, olejkiem eukaliptusowym (5-10 ml na 200-300 ml maści), które należy dodać na końcu do jeszcze ciekłej, ale już schłodzonej maści, dobrze wymieszać. Maść topolowa nadaje się do leczenia stanów zapalnych skóry, do smarowania urazów, oparzeń ( w tym oparzeń słonecznych), obrzęków okołostawowych. Pomocna do smarowania i masażu przy nerwobólach i bólach mięśni, po kontuzjach sportowyc
h i intensywnym treningu (dla przyspieszenia ustępowania wysięków i zakwasów). Także po ciężkiej pracy fizycznej (np. w ogrodzie) maść topolowa przyniesie ulgę w cierpieniach.

Napar z liści lub pączek topoliInfusum Populi: 1-2 łyżki rozdrobnionego surowca zalać 1 szklanką wrzącego mleka lub wody, odstawić na 30 minut (mleko 10 minut), przecedzić, osłodzić dla smaku miodem lub sokiem malinowym. Stosować przy grypie, przeziębieniu i innych chorobach objawiających się dreszczami, gorączką, kaszlem, ogólnym rozbiciem, bólami stawów i mięśni. Można podawać dzieciom. Dla poprawienia ekstrakcji polecam rozdrobniony surowiec zwilżyć rumem lub spirytusem, pozostawić na 10 minut pod przykryciem, po czym dopiero zalać gorącym mlekiem lub wodą i naparzać jak wyżej. Niewątpliwie alkohole wspomogą wyekstrahowanie związków lipofilnych i hydrofobowych, typu salicylany, żywice, olejki.

Intrakt topolowyIntractum Populi: 1 część świeżych lub suchych rozdrobnionych pączków zalać 5 częściami gorącego alkoholu 60-70%, odstawić na przynajmniej 7 dni, codziennie wstrząsając. Przefiltrować. Zażywać po 5-10 ml 1-4 razy dziennie jako środek wykrztuśny, przeciwzapalny, przeciwbólowy, rozkurczowy, moczopędny i żółciopędny.

Wyciągi z pączków i liści topoli wzmagają diurezę, działają odtruwająco, żółciopędnie, napotnie, rozkurczowo na mięśnie gładkie, wzmagają usuwanie kwasu moczowego z ustroju. Wywierają wpływ przeciwbólowy i przeciwzapalny, typowy dla salicylanów i flawonoidów. Zapobiegają zakrzepom, usprawniają krążenie obwodowe. Korzystnie wpływają na zapalnie zmieniony i przerośnięty gruczoł krokowy. Mają właściwości przeciwnowotworowe. Zastosowane na skórę działają przeciwobrzękowo, znieczulająco, przeciwbólowo i odkażająco. Wspomagają usuwanie szkodliwych produktów przemiany materii z ustroju. Poprawiają samopoczucie. Obniżają gorączkę. Usuwają stany zapalne w przewodzie pokarmowym. Nie działają drażniąco na błony śluzowe przewodu pokarmowego, tak jak to czynią syntetyczne salicylany. Pączki topoli łagodzą objawy alergiczne.

Wskazania: przeziębienie, grypa, angina, krztusiec itp., choroby reumatyczne, skąpomocz, obrzęki, usuwanie przykrych objawów po nadmiernym spożyciu alkoholu (wodne wyciągi, olejek topolowy), bóle różnego pochodzenia, stany zapalne skóry; tendencje do zawałów i zakrzepów. Stany zapalne gruczołu krokowego. Zapalenie przydatków. Chroniczne nieżyty układu oddechowego.

9 comments to Pączki topoli – Gemmae Populi w medycynie

  • alelen

    Chyba jakas telepatia, bo od rana opowiadalam rodzince o lisciach topoli, do ktorych mam szczegolny sentyment;) A tu ciag dalszy mojego zaureczenia. Ja czesto uzwam swiezych lisci, po prostu przykladajac je w problematyczne miejsca.
    Zawiana szyja, bolacy lokiec czy biodro – od razu przykladam na noc liscie topoli. Najczesciej uzywam topoli bialej, ale raz jej nie mialam a pod reka byla wloska i tez zadzialala blyskawicznie.
    Slyszalam ze topola jest najlepszym lekarstwem przy boleriozie, ale nie wiem jak stosowac w jakich ilosciach i jak dlugo.
    Mam pytanie co to jest chlodnica zwrotna? Nie mam pojecia, musi to byc jakies fajne urzadzonko w laboratorium?
    Cos mnie zaczyna pasjonowac to Pana labolatorium;))

  • Roman M.

    Topola zaczęła swoją karierę jako roślina lecznicza w Europie dopiero w średniowieczu. Pojawiła się ona niemal jednocześnie w dziełach ówczesnych autorów i w medycynie ludowej w różnych zakątkach Europy. Św. Hildegarda zalecała kąpiele w wywarze z drewna topolowego w przypadku podagry. Znawcy tematu uważają, iż Hildegarda czerpała swoje inspiracje dotyczące użytkowania roślin z medycyny ludu bardziej, aniżeli ze swoich mistycznych wizji. Z drugiej strony wiedza z ksiąg uczonych trafiała również dość szybko pod strzechy, wywierając wpływ na medycynę ludu (ale to temat na inny komentarz). W XVI wieku włoski lekarz Mathioli (1500 – 1577) wymieniał pąki topoli jako środek skuteczny w leczeniu oparzeń. Od tamtego czasu surowce pozyskane z topoli, a w szczególności pączki stawały się coraz bardziej popularne zarówno w medycynie oficjalnej jak i ludowej. Zastosowanie pączków w wieku XX i obecnym opisał dość szczegółowo pan Henryk. Niewiele można tu dodać. Wspominany przez pana doktora przy różnych okazjach H. Leclerc polecał nalewkę z pączków topoli w zastarzałych nieżytach oskrzeli (lek wykrztuśny i odkażający drogi oddechowe). J. Muszyński pisał, że pączki topoli w mieszankach z innymi roślinami, są skuteczne i przynoszą ulgę w cierpieniach związanych z dolegliwościami pęcherzyka żółciowego. Zmieniając temat. Dawniej prócz medycznych zastosowań miała też topola i inne zalety użytkowe. Z topoli osiki robiono krzyże i stawiano je w czasie zarazy na skraju wsi, co miało ustrzec ludzi przed chorobą (o kołkach osikowych, wampirach itp. wierzeniach – nie wspomnę). Warto dodać, iż podkorze wszystkich rosnących w naszym kraju gatunków topoli było traktowane w wielu rejonach Europy i Azji jako „pożywienie głodowe”. Najczęściej gotowano go pocięte, lub też suszono i mielono dodając do mąki. Bywało też, że jedzono podkorze na surowo. Indianie zaś traktowali amerykańskie gatunki topoli bynajmniej nie jako pożywienie głodowe. Zarówno na preriach jak i w południowo – zachodnich częściach Ameryki spożywano pączki, kwiatostany i puchowe owoce. Był to normalny element diety Indian. Wracając jednak do bardziej medycznych klimatów. Medycyna ludowa różnych ludów Europy stosowała leki na bazie pączków topoli najczęściej w rozmaitych przypadłościach reumatycznych. W różnych częściach naszego kontynentu tradycyjne systemy lecznicze wykorzystywały surowce z topoli (najczęściej pączki, liście, korę, rzadko drewno) w leczeniu: torbieli, przeroście gruczołu krokowego (liście i korę), przeziębień, biegunek, stanów zapalnych oskrzeli. Najczęściej spotykałem w literaturze opisy zastosowania maści z pączków topoli (cieszy mnie więc podany wyżej sposób na jej wytworzenie) w leczeniu oparzeń słonecznych, ran, odmrożeń, hemoroidów itd. Niemiecka medycyna tradycyjna wymienia napary z pączków topolowych jako szczególnie skuteczny lek przeciwbólowy użyteczny w sytuacjach kiedy odczuwamy „ogólne rozbicie z bólami”. Nasza medycyna ludowa stosowała maści z pączków lub liści topoli (na smalcu lub maśle, czasem z dodatkami np. żółtkiem jaja itp.) lub nalewki przy: ranach, reumatyzmie, strupach na głowie itp. Surowcami topolowymi leczono również dość dziś egzotycznie choroby jak „kołtun” czy „bolaki”. Przy okazji pisania o topoli warto zwrócić uwagę jak sądzę, iż w medycynie ludu stosowano niekiedy surowiec roślinny nie preparowany, bezpośrednio po uzyskaniu (komentarz pani Alelen to dowód na to, że tradycja ta jest ciągle żywa). A. Paluch pisał, iż w takiej postaci czystej, per se (łac. samo przez się, samo z siebie) używano surowców roślinnych wg jego analizy, w 1/7 odnotowanych wszystkich kuracji. Autor ten podaje, że stosuje się takie surowce: „zewnętrznie i wewnętrznie, spożywa się w postaci stałej, robi się z nich okłady, pociera chore miejsca, stosuje się zasypki……Naliczono około 50 jednostek chorobowych w których środki per se znalazły zastosowanie….”. Oto kilka przykładów związanych z topolą. W tarnopolskim przykładano świeże liście topoli osiki na opuchliznę i obrzęki. Inny przykład podaje rosyjski lekarz P. Kuriakow. Był on wnukiem znanego w połowie XIX wieku na Uralu znachora. W swojej książce „Recepty znachorów” tak pisał: „Tym sposobem stare znachorki w centralnej guberni Rosji leczyły hemoroidy… Stare babki brały liście osikowe i nakładały je na dwie godziny na wrzody hemoroidalne. Następnie pozwalały choremu nieco odpocząć i znowu nakładały liście, wnikliwie obserwując, jak postępuje gojenie się”. Nie była to chyba zbyt przyjemna kuracja skoro autor pisał dalej: „Jeśli chory zaczyna się denerwować, liście należy zdjąć i chore miejsce ostrożnie przemyć. Kurację powtarza się po dwóch dniach przerwy” Wspomniany A. Paluch w jednej ze swoich książek tak pisał: „…Ale praktykowano także i inne sposoby aby pozbyć się „niemocy”. W okolicach Dreszczowic nad Prypecią chory miał gryźć tak długo drzewo (osikę), póki nie zwymiotował …”. Ten opis skojarzył mi się z tym o czym pisał pan Gumppek w swoim komentarzu. Perypetie z gryzoniami tak są tam opisane: „…bo jeden taki zwierzęcy kretyn z uporem próbował skosztować liść orzecha włoskiego, który przechowywałem w suszarni. I dwa razy mało że nadgryzł mi worek to jeszcze zarzygał potem całą suszarnię…”. Może to nasi znachorzy wykazywali kretynizm karząc chorym gryźć drzewo, a zachowanie szczura to kuracja zdrowotna (per se – bo szczur innej raczej nie mógłby sobie zaserwować)? Skoro jestem przy szczurach to myślę, że pan Gumppek ma rację co do tego, że często dość bezzasadnie męczy się te zwierzęta w badaniach o wątpliwej użyteczności.

  • Panie Doktorze;

    Mam konkretne zapytanie odnośnie różnicy w składzie intrakta z suchych pączków topoli czarnej w kontekście nalewki z suchych, rozdrobnionych pączków z topoli czarnej;

    Intrakt by był przygotowany w następujący sposób;

    1 część suchych , rozdrobnionych pączków topoli czarnej plus 5 części alkoholu 70% o temp.max. 60 stopni . To do wyekstrahowania na okres minimum 7 dni.

    Nalewka tak;
    1 szkl. pączków, gałązek lub liści zalać 400 ml wódki; wytrawiać 14 dni; przefiltrować.

    Czy skład takiego intrakta jest porównywalny ze składem nalewki?

    Konkretnie myślę o zastosowaniu w/w preparatu w leczeniu boreliozy?

    Z góry dziękuję
    Arte

  • gumppek

    A ja z innej beczki. Wiadomo, że pozyskanie pączków z drzewa rosnących daleko od dróg to zadanie prawie nie do realizacji tym bardziej, że leśnicy już dawno usunęli topolę z lasów. Jak już spotyka się ją wyciętą to przy drogach co dyskwalifikuje taki surowiec. Co innego kora bo tę daje się pozyskać /ja pozyskuję z osiki/. I moich obserwacji wynika, że nalewka topolowa to ważny surowiec w leczeniu boreliozy w połączeniu z nalewką 1:1 ze świeżych korzeni. Znaczna część chorych ma herxy /reakcja Jarisha-Herxheimera/ dopiero po wprowadzeniu takowej nalewki. Jej wystąpienie zaś dowodzi iż organizm zaczyna zwalczać krętki. I tu pytanie bowiem pączki można pozyskać tylko przez krótki okres czasu a kora jest dostępna o wiele dłużej: Jak uzyskać nalewkę z kory /o ile ma to jakiś sens/ oraz czy można zrobić przy jej zastosowaniu intrakt, a także jakie stężenie alkoholu stosować i jaką jego temperaturę.

  • Basia

    Topole i osiki można często szukać nad wodami. Osiki się często szybko pojawiają na porębach, zwałowiskach i ugorach, razem z brzozami.

  • sylwia

    Widzę, że Państwo posiadają dużą wiedzę w tym temacie. Przeczytałam artykuł o chorobie zwanej dna mochanowa, cierpi na nią mój mąż. Strasznie doskwiera mu ból kostek w związku z tą chorobą. Czy Państwo macie może taką wiedzę jak zdobyć gotowy lek z topoli, chodzi mi o maść o nazwie: Balm of Gilead. Wiem, że nie jest do zdobycia w Polsce, tylko nie znalazłam dojścia do wiedzy gdzie mogłabym to kupić.

  • Proszę przekierować swoje zapytanie na forum luskiewnika http://rozanski.ch/forum/index.php

  • kasia

    do użytkownika Sylwia:
    Ja też poszukuję tej maści dla mamy i chciałam się zapytać czy Pani znalazła już dostawcę ewentualnie coś zastępczego. proszę o informację

Leave a Reply

You can use these HTML tags

<a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

  

  

  

For spam filtering purposes, please copy the number 8595 to the field below:

Comment spam protected by SpamBam