Sierpień 2019
P W Ś C P S N
« Maj    
 1234
567891011
12131415161718
19202122232425
262728293031  

Archiwa

Peganum harmala – poganek hojnorostka w lecznictwie

W VIII Farmakopei ZSRR znalazła się harmina w postaci chlorowodorku. Jest to alkaloid indolowy występujący w Peganum harmala Linne, którego polska prawidłowa nazwa brzmi poganek hojnorostka. Rodzaj poganek zaliczany jest do rodziny pogankowatych – Peganaceae lub w niektórych systemach do rodziny parolistowate – Zygophyllaceae.

Poganek występuje w Azji Zachodniej, w Północnej Afryce oraz w Południowej Europie, w rejonie Morza Śródziemnego. W literaturze opisywany jest czasem pod nazwą ruty syryjskiej, ruty stepowej i poganka rutowatego.

Surowcem farmaceutycznym jest nasienie i korzeń poganka Semen et Radix Harmalae.

Na targach wielu krajów można nabyć surowiec, np. w Kurdystanie pod nazwą Aspand, w Egipcie – Besasa, Churm, Epnubu, w Iraku i Arabii – Harmal, Harmal rutbah, w Turcji – Tukhm-i-isfand, Uzarih. Nazwy perskie poganka to: Haoma, Gandaku, Hermel, Hom.

Dioskurides opisał tę roślinę pod nazwą Peganon.

W Szwajcarii i Niemczech znana jako Steppenraute, Wilde-Raute, a surowiec pod nazwami: Harmalkraut, Harmelkraut, Hermelkraut, Hermelraute.

W Rosji poganka znana pod nazwą Гармала обыкновенная (Zygophyllaceae – Парнолистниковые).

W nasionach poganka (niem. Harmalasamen, Semen Harmalae) zawarte są związki alkaloidowe pochodne beta-karbolinyL harmina, harmalina, harmalol, harmidyna; alkaloidy chinazolinowe: vasycyna, vasycynon, pegalina, tetrahydroharman. Zawartość alkaloidów w nasionach wynosi od 2 do 6%. W zielu obecny jest olejek eteryczny.

Wyciągi z nasion poganka działają antydepresyjnie i halucynogennie, wywołując fantastyczne wizje. Alkaloidy działają na psychikę przez hamowanie mono-amino-oksydazy MAO. Podobne alkaloidy występują w Banisteriopsis caapi. Harmina posiada właściwości antybiotyczne i można ją zaliczyć do fitoncydów. Alkaloidy pobudzają receptory dopaminowe i serotoninowe.

Harmina pobudza czynności mózgu, kurczy macicę, rozszerza naczynia krwionośne, poraża mięśnie gładkie, obniża ciśnienie tętnicze krwi, znosi stany katatoniczne i kataleptyczne. Usuwa nadmierne stężenie mięśniowe. W chorobie Parkinsona obniża napięcie mięśniowe. W nadmiernych dawkach powoduje jednak drżenie parkinsoidalne, halucynacje i stan odurzenia.

Chlorowodorek harminy do połowy XX wieku był stosowany doustnie i podskórnie w dawce 20-40 mg w leczeniu choroby Parkinsona. Przetwory z Peganum używane są w leczeniu reumatyzmu i parkinsonizmu (medycyna ludowa).

Tinctura Radicis Harmalae – nalewka z korzenia poganka 1:5 – 3 razy dziennie po 20 kropli. Podobnie stosować nalewkę z nasion poganka.

Nasiona poganka – ang. Syrian rue seeds są używane jako środek halucynogenny w Azji i Północnej Afryce. W fitoterapii to środek przeciwskurczowy (antispasmodic), hipnotyczny (hypnotic), narkotyczny (narcotic), wymiotny (emetic) i przeciwtasiemcowy (antihelmentic). Jest zaliczany do afrodyzjaków poprawiających libido. Dawka sproszkowanych nasion poganka dająca efekty psychiczne: 3-4 g. Dawki nasion 1-2 g dziennie działają przeciwdepresyjnie.

Napar z nasion i korzenia Peganum: 1 g surowca na 200 ml wrzątku – 2-3 razy dziennie stosowany w leczeniu chorób żołądka (zaburzenia czynnościowe, ból) i reumatyzmu, stanów depresyjnych.

Jeden z moich idoli, dr W. Roeske w pracy  “Zarys Fitoterapii” (jednej z najbardziej wartościowych fitoterapeutycznych publikacji z połowy XX wieku) pomylił rodzaj Callianthemum – rutewnik z rodzajem Peganum i przypisał właściwości poganka rodzajowi – rutewnik (rodzina Ranunculaceae). Rutewnik z rodziny jaskrowatych nie posiada właściwości leczniczych poganka.

Alkaloidy poganka nie rozpuszczają się w wodzie, trudno są rozpuszczalne w alkoholu zimnym, lepiej w gorącym. Dlatego też nalewka (a właściwie intrakt) na spirytusie 70% jest bardziej wartościowa niż napar.

2 komentarze Peganum harmala – poganek hojnorostka w lecznictwie

  • Roman M.

    Obok wymienionego przez pana doktora Dioskuridesa także i inni autorzy antyczni opisywali poganek. Wśród 450 rośli wymienionych przez Galenosa czyli Galena (130 – 200), najwybitniejszego obok Hipokratesa lekarza starożytności, również znalazła się ta roślina. Także w późniejszych czasach tu i ówdzie możemy spotykać wzmianki o „rucie stepowej”. W XVI wieku niemiecki aptekarz, lekarz i botanik w jednym – Theodor Jacob z Bergzabern (Tabernaemontanus) w swoim dziele zawierającym opisy 5800 gatunków i 2480 ilustracji (pomyśleć, że nie miał Internetu a książka była wówczas rzadkością!!!) tak pisał o poganku: „…Bogu Najwyższemu możemy dziękować, że ruta Harmala zaczyna być znana w Europie, a osobliwie u nas, w Niemcech…”. Inna osobistość tego okresu Mattgioli Pierandrea ze Sieny, botanik i lekarz cesarzy Karola V i Ferdynanda I również wymienia tę roślinę. Byśmy nie mieli kompleksów dodam, iż nasze źródła historyczne podają, iż poganek był też uprawiany na Śląsku (1651 rok). Medycyna arabska ceniła go i używała w dawnych czasach na równi – jako środka przeciwrobaczego i halucygenngo. Prawdopodobnie przez Arabów roślina została przywleczona na Półwysep Iberyjski, gdzie czasem jest spotykana w naturze. Na marginesie dzisiejszego komentarza podam fakt łączący wątek historyczny z czasami współczesnymi. W badaniach nad „całunem turyńskim” (identyfikacja pyłków jakie znaleziono na jego powierzchni) prowadzonych przez szwajcarskiego histologa i botanika w 1973 Maxa Freia zidentyfikowano pyłek m.in. poganka (w sumie określono w badaniu pyłki 45 roślin). Roślina ta porasta suche zbocza okolic Jerycha i Morza Martwego, więc jest charakterystyczną dla Ziemi Świętej. Wracając do historycznego wykorzystania medycznego rośliny dodałbym jeszcze, iż nasion używano w przypadku bólu brzucha (działanie rozkurczowe), zewnętrznie w leczeniu ran i wysypek. Palono je zarówno dla efektu odurzającego jak i pobudzającego seksualnie (Azja). O działaniu harminy możemy przeczytać wyżej. Ja dodam, iż wzmiankuje się jeszcze jej działanie żółciopędne i wzmacniające mięsień sercowy. Na bazie harminy wytwarzany jest lek używany w leczeniu miopatii i miastenii. Pan doktor wyżej napisał, iż alkaloidy pochodne beta-karbolinyL harmina, harmalina, harmalol, harmidyna działają w ten sposób, iż stymulują synapsy serotoninergiczne i dopaminergiczne co prowadzi do efektów halucynogennych i euforycznych. Niektórzy wysuwają nawet koncepcję, że za tym właśnie kryje się tajemnica latających dywanów (tak jak u nas czarcia maść odpowiadała za latające miotły – o czym pisałem w innym miejscu) i ich fantazyjnych, kolorowych wzorów.

  • Jakub

    Witam, czy przy dawkach 1g również należy zachować diete?

    pozdrawiam

Leave a Reply

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.