Categories

Archives

A sample text widget

Etiam pulvinar consectetur dolor sed malesuada. Ut convallis euismod dolor nec pretium. Nunc ut tristique massa.

Nam sodales mi vitae dolor ullamcorper et vulputate enim accumsan. Morbi orci magna, tincidunt vitae molestie nec, molestie at mi. Nulla nulla lorem, suscipit in posuere in, interdum non magna.

Peganum harmala – poganek hojnorostka w lecznictwie

W VIII Farmakopei ZSRR znalazła się harmina w postaci chlorowodorku. Jest to alkaloid indolowy występujący w Peganum harmala Linne, którego polska prawidłowa nazwa brzmi poganek hojnorostka. Rodzaj poganek zaliczany jest do rodziny pogankowatych – Peganaceae lub w niektórych systemach do rodziny parolistowate – Zygophyllaceae.

Poganek występuje w Azji Zachodniej, w Północnej Afryce oraz w Południowej Europie, w rejonie Morza Śródziemnego. W literaturze opisywany jest czasem pod nazwą ruty syryjskiej, ruty stepowej i poganka rutowatego.

Surowcem farmaceutycznym jest nasienie i korzeń poganka Semen et Radix Harmalae.

Na targach wielu krajów można nabyć surowiec, np. w Kurdystanie pod nazwą Aspand, w Egipcie – Besasa, Churm, Epnubu, w Iraku i Arabii – Harmal, Harmal rutbah, w Turcji – Tukhm-i-isfand, Uzarih. Nazwy perskie poganka to: Haoma, Gandaku, Hermel, Hom.

Dioskurides opisał tę roślinę pod nazwą Peganon.

W Szwajcarii i Niemczech znana jako Steppenraute, Wilde-Raute, a surowiec pod nazwami: Harmalkraut, Harmelkraut, Hermelkraut, Hermelraute.

W Rosji poganka znana pod nazwą Гармала обыкновенная (Zygophyllaceae – Парнолистниковые).

W nasionach poganka (niem. Harmalasamen, Semen Harmalae) zawarte są związki alkaloidowe pochodne beta-karbolinyL harmina, harmalina, harmalol, harmidyna; alkaloidy chinazolinowe: vasycyna, vasycynon, pegalina, tetrahydroharman. Zawartość alkaloidów w nasionach wynosi od 2 do 6%. W zielu obecny jest olejek eteryczny.

Wyciągi z nasion poganka działają antydepresyjnie i halucynogennie, wywołując fantastyczne wizje. Alkaloidy działają na psychikę przez hamowanie mono-amino-oksydazy MAO. Podobne alkaloidy występują w Banisteriopsis caapi. Harmina posiada właściwości antybiotyczne i można ją zaliczyć do fitoncydów. Alkaloidy pobudzają receptory dopaminowe i serotoninowe.

Harmina pobudza czynności mózgu, kurczy macicę, rozszerza naczynia krwionośne, poraża mięśnie gładkie, obniża ciśnienie tętnicze krwi, znosi stany katatoniczne i kataleptyczne. Usuwa nadmierne stężenie mięśniowe. W chorobie Parkinsona obniża napięcie mięśniowe. W nadmiernych dawkach powoduje jednak drżenie parkinsoidalne, halucynacje i stan odurzenia.

Chlorowodorek harminy do połowy XX wieku był stosowany doustnie i podskórnie w dawce 20-40 mg w leczeniu choroby Parkinsona. Przetwory z Peganum używane są w leczeniu reumatyzmu i parkinsonizmu (medycyna ludowa).

Tinctura Radicis Harmalae – nalewka z korzenia poganka 1:5 – 3 razy dziennie po 20 kropli. Podobnie stosować nalewkę z nasion poganka.

Nasiona poganka – ang. Syrian rue seeds są używane jako środek halucynogenny w Azji i Północnej Afryce. W fitoterapii to środek przeciwskurczowy (antispasmodic), hipnotyczny (hypnotic), narkotyczny (narcotic), wymiotny (emetic) i przeciwtasiemcowy (antihelmentic). Jest zaliczany do afrodyzjaków poprawiających libido. Dawka sproszkowanych nasion poganka dająca efekty psychiczne: 3-4 g. Dawki nasion 1-2 g dziennie działają przeciwdepresyjnie.

Napar z nasion i korzenia Peganum: 1 g surowca na 200 ml wrzątku – 2-3 razy dziennie stosowany w leczeniu chorób żołądka (zaburzenia czynnościowe, ból) i reumatyzmu, stanów depresyjnych.

Jeden z moich idoli, dr W. Roeske w pracy  “Zarys Fitoterapii” (jednej z najbardziej wartościowych fitoterapeutycznych publikacji z połowy XX wieku) pomylił rodzaj Callianthemum – rutewnik z rodzajem Peganum i przypisał właściwości poganka rodzajowi – rutewnik (rodzina Ranunculaceae). Rutewnik z rodziny jaskrowatych nie posiada właściwości leczniczych poganka.

Alkaloidy poganka nie rozpuszczają się w wodzie, trudno są rozpuszczalne w alkoholu zimnym, lepiej w gorącym. Dlatego też nalewka (a właściwie intrakt) na spirytusie 70% jest bardziej wartościowa niż napar.

2 komentarze Peganum harmala – poganek hojnorostka w lecznictwie

  • Roman M.

    Obok wymienionego przez pana doktora Dioskuridesa także i inni autorzy antyczni opisywali poganek. Wśród 450 rośli wymienionych przez Galenosa czyli Galena (130 – 200), najwybitniejszego obok Hipokratesa lekarza starożytności, również znalazła się ta roślina. Także w późniejszych czasach tu i ówdzie możemy spotykać wzmianki o „rucie stepowej”. W XVI wieku niemiecki aptekarz, lekarz i botanik w jednym – Theodor Jacob z Bergzabern (Tabernaemontanus) w swoim dziele zawierającym opisy 5800 gatunków i 2480 ilustracji (pomyśleć, że nie miał Internetu a książka była wówczas rzadkością!!!) tak pisał o poganku: „…Bogu Najwyższemu możemy dziękować, że ruta Harmala zaczyna być znana w Europie, a osobliwie u nas, w Niemcech…”. Inna osobistość tego okresu Mattgioli Pierandrea ze Sieny, botanik i lekarz cesarzy Karola V i Ferdynanda I również wymienia tę roślinę. Byśmy nie mieli kompleksów dodam, iż nasze źródła historyczne podają, iż poganek był też uprawiany na Śląsku (1651 rok). Medycyna arabska ceniła go i używała w dawnych czasach na równi – jako środka przeciwrobaczego i halucygenngo. Prawdopodobnie przez Arabów roślina została przywleczona na Półwysep Iberyjski, gdzie czasem jest spotykana w naturze. Na marginesie dzisiejszego komentarza podam fakt łączący wątek historyczny z czasami współczesnymi. W badaniach nad „całunem turyńskim” (identyfikacja pyłków jakie znaleziono na jego powierzchni) prowadzonych przez szwajcarskiego histologa i botanika w 1973 Maxa Freia zidentyfikowano pyłek m.in. poganka (w sumie określono w badaniu pyłki 45 roślin). Roślina ta porasta suche zbocza okolic Jerycha i Morza Martwego, więc jest charakterystyczną dla Ziemi Świętej. Wracając do historycznego wykorzystania medycznego rośliny dodałbym jeszcze, iż nasion używano w przypadku bólu brzucha (działanie rozkurczowe), zewnętrznie w leczeniu ran i wysypek. Palono je zarówno dla efektu odurzającego jak i pobudzającego seksualnie (Azja). O działaniu harminy możemy przeczytać wyżej. Ja dodam, iż wzmiankuje się jeszcze jej działanie żółciopędne i wzmacniające mięsień sercowy. Na bazie harminy wytwarzany jest lek używany w leczeniu miopatii i miastenii. Pan doktor wyżej napisał, iż alkaloidy pochodne beta-karbolinyL harmina, harmalina, harmalol, harmidyna działają w ten sposób, iż stymulują synapsy serotoninergiczne i dopaminergiczne co prowadzi do efektów halucynogennych i euforycznych. Niektórzy wysuwają nawet koncepcję, że za tym właśnie kryje się tajemnica latających dywanów (tak jak u nas czarcia maść odpowiadała za latające miotły – o czym pisałem w innym miejscu) i ich fantazyjnych, kolorowych wzorów.

  • Jakub

    Witam, czy przy dawkach 1g również należy zachować diete?

    pozdrawiam

Leave a Reply

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.