Categories

Archives

A sample text widget

Etiam pulvinar consectetur dolor sed malesuada. Ut convallis euismod dolor nec pretium. Nunc ut tristique massa.

Nam sodales mi vitae dolor ullamcorper et vulputate enim accumsan. Morbi orci magna, tincidunt vitae molestie nec, molestie at mi. Nulla nulla lorem, suscipit in posuere in, interdum non magna.

Radix Bryoniae – korzeń przestępu jako lek przeczyszczający (laxans, drasticum) i wymiotny (emeticum).

Rodzaj przestępBryonia należy do rodziny dyniowatych – Cucurbitaceae. Surowiec jest pozyskiwany z gatunków: przestęp białyBryonia alba Linne, dawniej w lekospisach również jako Vitis alba!!! (przestęp pospolity, “biała macica”) oraz przestęp czerwonojagodny (lub dwupienny) – Bryonia dioica Jacquin = Bryonia cretica L. ssp. dioica (Jacquin) Tutin.

Przestęp biały jest roślina wieloletnią, dorastająca do 4 m długości, pnączem z krótkimi i szorstkimi włoskami. Wytwarza korzeń zgrubiały, mięsisty, wewnątrz biały lub żółty, rozgałęziony. Liście u nasady sercowate, o 5-7 ostrych i grubo ząbkowanych klapach. Kwiaty zebrane w baldachokształtne wiechy; pręcikowe na długich szypułkach; słupkowe na krótkich szypułkach. Kwiaty drobne, promieniste, zielonawobiałe; korona 3-płatkowa, lejkowata. Słupek 3-dzielny. Kwitnie od czerwca do lipca-sierpnia, czasem dłużej. Rośnie na przychaciach, w zaroślach, przy gospodarstwach. Owocem jest czarna jagoda. Niegdyś uprawiana, obecnie w Polsce zdziczała.

Przestęp dwupienny dorasta do 2 m długości i jest pnączem wieloletnim. Liście sercowate, 5-klapowane, na brzegu falisto ząbkowane, z obu stron szorstko owłosione. Osobniki są dwupienne, czyli jedne wytwarzają kwiaty męskie, a inne żeńskie. Kwiatostany pręcikowe długoszypułkowe; żeńskie (słupkowe) siedzące. Owocem jest czerwona jagoda. Rośnie przy gospodarstwach, nad zbiornikami wodnymi, po przychaciach, w zaroślach. Kiedyś uprawiana, obecnie w stanie dzikim, rozproszone na całym obszarze kraju. Kwitnie od maja do lipca-sierpnia.

Przestępy można uprawiać do celów leczniczych.

Bryonia_alba_L
Bryonia alba Linne; źródło ilustracji: I.A. Gusynin, 1947 r.).

Radix Bryoniae jest w Pharmacopoea Burdigalensis z 1643 r. /Farmakopea Bordeaux/, w Pharmacopoea Amstelredamensis (Farmakopea Amsterdamska) z 1701 r. (Radix Bryoniae), w Pharmacopoea Parisiensis  (Farmakopea Paryska) z 1758 r. (Bryonia afpera five alba, baccis rubris, Bryonia longa Dodon., la Bryone, la Coulevree ou la Vine blanche), w Pharmacopoea Edinburgensis (Farmakopea Edynburska) z 1761 r. (Bryonia alba, radix), w Pharmacopoea Genevensis (Farmakopea Genewska) z 1780 r. (Bryonia; La Couleuvree; Bryonia alba Linn.; Radix), w Pharmacopoeia Regni Poloniae (Farmakopea Królestwa Polskiego) z 1817 r. (Radix Bryoniae, korzeń przestępowy), w Pharmacopoea Hannoverana (Farmakopea Hanowerska) z 1819 r. (Radix Bryoniae, Gichtrübenwurzel, Zaunrübenwurzel; Bryonia alba et Bryonia dioica Jacquini), w Pharmacopoea Hispanica (Farmakopea Hiszpańska) z 1826 r. (Bryonia, Radix, Bryonia alba Linn.), w Pharmacopoea Danica (Farmakopea Duńska) z 1828 r. (Radix Bryoniae, Bryoniae albae; Galdeabaer, Hundebaer, Gichtrübe, Zaunrübe).

Farmakopea Hanowerska z 1819 r. informuje o zastosowaniu i dawce Radix Bryoniae: jako środek przeczyszczający, drastyczny, rozgrzewający miejscowo. Dawka dzienna sproszkowanego korzenia: 1 skrupuł (zatem ok. 1,25 g). Stosowany w manii, chorobach reumatycznych, guzach stawowych, puchlinie wodnej. Miejscowo w postaci okładów. Rozgrzewająco miejscowo działa świeży surowiec i przetwory przygotowane ze świeżego korzenia przestępu.

Dr Fr. Oesterlen (1861 r.)  opisał Radix Bryoniae (Zaunrübe, Gichtrübe) pochodzący z Bryonia dioica i Bryonia alba. W składzie wyróżnił brioninę, żywicę, woski, białka, dekstryne i skrobię. Autor zaznaczył, że jest to środek drastycznie przeczyszczający, podobny do kolocyntyny występującej w Fructus Colocynthidis (kolokwinta, burzanka). Stosowany przy zatrzymaniu wody w ustroju, dnie moczanowej (niem. Gicht), padaczce. Stosowane w postaci świeżego soku w dawce po 2-4 drachmy (1 drachma to ok. 3,75 g); zewnętrznie jako Rubefaciens, czyli środek rumieniotwórczy (rozgrzewający, zwiększający ukrwienie skóry). Nalewka z przestępu – Tinctura Bryoniae przy zaparciach i dnie w dawce 20-40 kropel (jednorazowe).

W innych starych dziełach znajdziemy informację, że do przygotowania nalewki przestępowejTinctura Bryoniae brano 1 część surowca (korzeń) rozdrobnionego, najczęściej świeżego na 10 części alkoholu etylowego 91% (maceracja). Taką nalewkę stosowano doustnie i zewnętrznie do wcierania.

W użyciu były także: czysta brionina (Bryoninum) – glikozyd w postaci gorzkiego brązowego proszku, w alkoholu rozpuszczalnego; Aqua Bryoniae spirituosa – woda przestępowa uzyskiwana ze świeżego korzenia zalanego spirytusem i wodą. Na 200 części surowca rozdrobnionego dawano 300 cz. spirytusu, następnie wodę tyle ile potrzeba, tak, aby po destylacji uzyskano 1200 części leku; Fomentum bryoniatum (okład, owinięcie przynoszące ulgę) sporządzane ze świeżego surowca z dodatkiem octu i soli kuchennej (macerat na gorącej wodzie); Spiritus Bryoniae compositus zawierający olejek rutowy 0,5, olejek jałowcowy (sabina), olejek miętowy i olejek pomarańczowy po 2,5, nalewkę ze stroju bobrowego 7,5 oraz wodę przestępową 125 (wcześniej wymienioną) – do wcierania przeciwko chorobom reumatycznym.

Radix Bryoniae (ang. Bryony Root, fr. Racine de bryone) widniał w lekospisach pod rozmaitymi nazwami: Radix Vitis albae, Ratix Uvae anginae, Faselrübe; Heckenrübe, Hundskürbiswurzel, Tollrübe, Hundsrübe, Sauwurzel. Zawiera olejek eteryczny, żywicę, glikozyd brioninę (1-1,2%), amorficzny alkaloid (brionidyna), skrobię, alkohol bryonol, fitosterole, kwas palmitynowy, linolowy i oleinowy. Jako środek przeczyszczający, na początku XX wieku polecany był w dawce 0,3-0,5 g (jako sproszkowany korzeń) lub 4-15 g napar – Infusum (1 część surowca na 10 części wody wrzącej, odcedzić).

Bryonina wyodrębniona z korzenia była stosowana w roztworach i proszkach w dawce 0,001 g co 2 godziny, aż do wywołania efektu przeczyszczenia /Schnirer 1927 r./.

Składniki czynne przestępu rozpuszczają się w spirytusie. W XIX wieku w surowcu wyróżniono brioninę rozpuszczalną w wodzie i alkoholu, nierozpuszczalną w eterze oraz briorezynę silnie powiązaną z żywicą – rozpuszczalną w alkoholu i eterze oraz nierozpuszczalną w wodzie.

Dziś wiemy, że przestęp zawiera kukurbitacyny o charakterze trójterpenów (=brionina). Podrażnia błony śluzowe żołądka i jelit, wzmaga wydzielanie soków trawiennych, nasila perystaltykę przewodu pokarmowego, wywołując przeczyszczenie. Lekko drażniąc kłębki nerkowe wzmaga diurezę i zwiększa wydzielanie chlorku sodu i kwasu moczowego. Pobudza krążenie krwi w obrębie jamy brzusznej, nerek i narządów płciowych. Działa napotnie i wykrztuśnie, a w większych dawkach wymiotnie. Hamuje rozwój komórek nowotworowych (działanie cytotoksyczne i cytostatyczne). Zastosowany zewnętrznie działa rozgrzewająco, drażniąco, zmniejsza dolegliwości bólowe w obrębie stawów zapalnie zmienionych. Łagodzi ból, poprawia wymianę metaboliczną w tkankach reumatycznie zmienionych.

Przestęp to środek silny w działaniu. Dawki podane muszą być przestrzegane. Przedawkowanie wywołuje zatrucie (biegunka, krwiomocz, białkomocz, wymioty, zawroty głowy, nadmierne przekrwienie przewodu pokarmowego).

Nie wolno stosować u kobiet ciężarnych i karmiących. Może nasilać miesiączkowanie. Przechodzi do mleka podczas laktacji. Nie stosować przy polipach jelita grubego i tętniakach w jamie brzusznej. Nie podawać dzieciom.

Św. Hildegarda (1098-1179)  polecała przestęp przy wzdęciach i blach brzucha.

Hieronymus BockTragus (1498-1554) stosował korzeń przestępu przy padaczce, zawrotach głowy, paraliżach (w ogóle przy schorzeniach mózgu), obrzęku śledziony, dusznościach, a zewnętrzni do leczenia ran i owrzodzeń skórnych.

Albrecht von Haller (1708-1777) opisał przestęp jako lek wartościowy w leczeniu zmian nowotworowych, padaczki, zawrotów głowy, schorzeń śledziony, zaparć, robaczyc (parazytozy), skąpych menstruacji, upławów i chorób gorączkowych, a zewnętrznie w leczeniu liszajów, ran i owrzodzeń.

Hecker (początek XIX wieku) cenił wysoko przydatność przestępu w leczeniu obrzęków, manii, artretyzmu (dny) i padaczki.

W medycynie ludowej przestęp miał zastosowanie w terapii złamań (ponoć przyspiesza zrastanie kości), chorób reumatycznych, w tym dny moczanowej, skąpych miesiączek, upławów białych i obstrukcji (obstruentia, obstipantia z łaciny oznacza zatwardzenie, ciężki stolec, zatamowanie, czyli zaparcie). Zarówno świeże gniecione wierzchołki ziela przestępu, jak i korzeń były używane w leczeniu raka, owrzodzeń i zanieczyszczonych ran.

Leave a Reply

You can use these HTML tags

<a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

  

  

  

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.