Categories

Archives

A sample text widget

Etiam pulvinar consectetur dolor sed malesuada. Ut convallis euismod dolor nec pretium. Nunc ut tristique massa.

Nam sodales mi vitae dolor ullamcorper et vulputate enim accumsan. Morbi orci magna, tincidunt vitae molestie nec, molestie at mi. Nulla nulla lorem, suscipit in posuere in, interdum non magna.

Goryczka – Gentiana w praktycznej fitoterapii

Rodzaj goryczkaGentiana obejmuje co najmniej 6 gatunków krajowych (spośród około 18 gatunków), które nadają sie do celów leczniczych: goryczka wąskolistna – Gentiana pneumonanthe L., goryczka trojeściowa – Gentiana asclepiadea L., goryczka orzęsiona – Gentiana ciliata L., goryczka gorzkawa – Gentiana amarella L., goryczka krzyżowa – Gentiana cruciata L.  i goryczka kropkowana – Gentiana punctata L. Wymienione goryczki są chronione w Polsce. Goryczkę do celów leczniczych można uprawiać, jest to jednak trudne, bowiem wymaga stworzenia warunków zbliżonych do naturalnych. Goryczki wchodzą również w mikoryzę z grzybami. Możliwa jest uprawa goryczki żółtej – Gentiana lutea L., która występuje naturalnie w Alpach. W XIX wieku podejmowano w Polsce próby jej uprawy. Zalecano wówczas drobne nasionka goryczki przysypywać próchnicą (humusem), a skiełkowane nasionka otulać mchem.

W Szwajcarii występuje około 30 gatunków goryczki.

Najbardziej popularne w fitoterapii są dwa surowce: korzeń goryczki żółtej – Radix Gentianae  luteae i korzeń goryczki kropkowanej – Radix Gentianae punctatae.  Goryczki wykształcają kłącza z korzeniami i to stanowi surowiec.

Goryczki zawierają w kłączach gorzką gencjopikrynę C16H20O9 (2-3%), która hydrolizuje pod wpływem enzymów do glukozy i gencjogeniny C10H10O4, pozbawionej gorzkiego smaku. W suchym surowcu występuje gencjamaryna C16H22O10 o silnie gorzkim smaku. Gentyzyna i gentiozyd (pochodne ksantonu) nie są gorzkie. Kłącze zawiera od 30 do 50% cukrów (trójsacharyd – gencjanoza, hydrolizuje do gencjobiozy i fruktozy; gencjobioza zbudowana jest z 2 cząsteczek glukozy ); ponadto tłuszcze ok. 6% (gencjosteryny, fitosterole) i alkaloidy pirydynowe (gencjanina).  Bardzo gorzkim składnikiem goryczki jest również amarogentyna.

Amarogentyna, swertiamaryna i gencjopikrozyd należą do sekoirydoidów.

Substancje gorzkie goryczek na drodze odruchowej pobudzają wydzielanie śliny, soku żołądkowego, jelitowego, trzustkowego i żółci. Zwiększają perystaltykę przewodu pokarmowego, podnoszą kwaśność treści żołądka. Poprawiają procesy trawienia i wchłaniania mleczka pokarmowego z jelit do krwi i limfy. Regulują wypróżnienia. Pobudzają apetyt. Goryczki przyśpieszają przemianę materii i stymulują układ nerwowy, dając odczucie ogólnego pobudzenia. Goryczki mogą na niektóre osoby działać uspokajająco, ale równocześnie wzmacniająco. Wykazano właściwości hepatoprotekcyjne wyciągów z goryczek (ochronne na miąższ wątroby). Pomaga również przy zgadze. Pobudza układ odpornościowy układu pokarmowego (GALT).

Wskazania: bezsoczność żołądka, niedoczynność ślinianek, zaburzenia wydzielania enzymów trzustkowych; atonia jelit, zaparcia, zespół zaburzonego wchłaniania, ogólne osłabienie, niestrawność, wzdęcia.

OdwarDecoctum Rad. Gentianae 5%: 1-2 szklanki odwaru wypić małymi porcjami w ciągu dnia. Nalewka goryczkowa – Tinctura Gentianae 1:5: 2-3 razy dz. po 3-5 ml w 100 ml wody zdrojowej. Vinum Gentianae (polecam zalać 1 cz. rozdrobnionych świeżych lub suchych kłączy 5 cz. wina wytrawnego; macerować przynajmniej 14 dni, przefiltrować) – mały kieliszeczek dziennie na wzmocnienie i usprawnienie trawienia.

Wyciągi z goryczki zastosowane na czczo i w większych dawkach mają właściwości przeciwpasożytnicze, głównie przeciwko delikatnym obleńcom i pierwotniakom.

W dawnej medycynie goryczkę zalecano podawać przy podagrze, reumatyzmie, zimnicy, blednicy (niedokrwistości), a zewnętrznie do okładania i przemywania ropnych ran.

Popularne było także winko: 15 g goryczki, 15 g skórki pomarańczowej, 15 g tataraku i 10 g anyżu wytrawić winem (1 l), przecedzić. Zażywać po 15 ml na czczo przy osłabieniu apetytu, złym trawieniu, przeciwko zaparciom, dolegliwościom wątrobowym i trzustkowym.

W sklepach zielarskich i aptekach dostępne są krople goryczkowe i kłącze goryczki.

3 komentarze Goryczka – Gentiana w praktycznej fitoterapii

  • Roman M.

    Historia używania goryczki żółtej jest bogata. Stosowano ją przeciwko dżumie, ugryzieniom jadowitych węży, w średniowieczu – była składnikiem „teriaku” ówczesnego panaceum na niemal wszystkie choroby. Do odkrycia Ameryki i drzewa chinowego goryczka była używana do leczenia malarii. Dwaj wielcy lekarze antyczni Galen i Dioskurides zaliczali korzeń goryczki do najsilniejszych substancji gorzkich. Jak często bywa – starożytni mieli rację. Ze związków gorzkich które wymienił wyżej pan Henryk najbardziej gorzki smak ma amarogentyna (wskaźnik goryczy 58 000 000). Liczne związki zawarte w tej roślinie interesują świat nauki np. ciekawa grupa węglowodanów o działaniu immunostymulującym. Kto chciałby mieć empiryczny dowód na opisane przez pana doktora działanie pobudzające wydzielanie śliny i wzmagające apetyt może zmiażdżyć świeży korzeń (to wystarczy by poczuć takie działanie). W nowszych badaniach podkreśla się również przeciwbakteryjne i przeciwgrzybicze działanie surowca ( porównywalne z działaniem nystatyny).
    W USA zwolennicy medycyny naturalnej polecają goryczkę i inne zioła zawierające substancje o gorzkim smaku np. piołun, bylicę pospolitą itp. w stanach zmęczenia i wyczerpania. Uważa się tam, że zioła te działają pobudzająco i wzmacniająco i już po przyjęciu jednej dawki (1/2 łyżeczki – wyciągu) większość osób odczuwa przypływ energii.
    Podkreśla się tam, że goryczka zmniejsza pociąg do alkoholu i w pewien sposób zabezpiecza przed nałogiem. Kto wie, może czeka ją kariera jak kudzu?. Stosuje się ją za oceanem czasem z innymi ziołami w chorobie Alzheimera, chorobach zębów i przyzębia (lekkie stany zapalne). Przy niedociśnieniu – uważa się, że działa pobudzająco na spowolniony układ sercowo – naczyniowy, w obrzękach spowodowanych funkcjonalnymi zaburzeniami pracy wątroby, zakażeniach wirusowych itd.
    W opinii niektórych lekarzy goryczka stymuluje również układ hormonalny co można wykorzystać w leczeniu łagodnych i średnich postaci niedoczynności tarczycy.
    Nasza medycyna ludowa używała innych częściej występujących u nas gatunków goryczki np. goryczki wąskolistnej (G. pneumonanthe) lub spotykanej w Tatrach goryczki kropkowanej (G. punctata). Stosowano tę pierwszą na kresach (np. na Wołyniu ) w konwulsjach, a także przy febrze. Podawano ją po połogu i oczywiście we wszelkiego rodzaju niedomagania żołądkowych. Zewnętrznie okładano nią rany i zwichnięcia. Tę drugą stosowano w piwowarstwie. W rosyjskiej medycynie (ludowej i oficjalnej) używano goryczki żółtej w prócz wymienionych przez pan Henryka zastosowaniach również w: podagrze, chorobach śledziony i wątroby, skazie limfatycznej, żółtaczce, kaszlu, czerwonce i szkorbucie. Znachorzy w Rosji uważali ją za nader skuteczną w chorobach płucnych. Próbowałem kiedyś odwaru, ale nie byłem wstanie go przełknąć. Nie pomogło nawet zmieszanie odwaru z herbatą.

  • Barbara

    Witam,
    zetknęlam się w poludniowych Niemczech z 40% wódką z dodatkiem goryczki tojeściowej. Lekko gorzkawa o specyficznym piolunowym zapachu. Specjalność regionu, na starych recepturach. Zdziwilo mnie, gdyż w posiadanych przeze mnie do tego momentu informacjach o tej roślinie zawsze występowala jako trująca (w przeciwieństwie do innych goryczek) i do momentu trafienia na stronę Pana Doktora nie znalazlam nigdzie informacji o jej zastosowaniu w ziololecznictwie. Czy znane są Państwu receptury na nalewki na tej roślinie? I czy podane wyżej proporcje przy przygotowaniu odwaru, tynktury czy wina są takie same dla goryczki tojeściowej jak dla innych rodzajów goryczek?
    Będę wdzięczna za odpowiedź.

  • […] Goryczka – Gentiana w praktycznej fitoterapii – dr Henryk Różański – http://rozanski.li/542/goryczka-gentiana-w-praktycznej-fitoterapii/ – tu znajdziemy także przepis na Odwar, Nalewkę i Winko z goryczki […]

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.