Archiwa

Scrophularia – trędownik w praktycznej fitoterapii

Surowcem leczniczym jest kwitnące ziele trędownikaHerba Scrophulariae, które można zbierać z gatunku Scrophularia nodosa L. (trędownik bulwiasty) lub Scrophularia alata Gilibert (trędownik skrzydlasty); rodzina trędownikowate – Scrophulariaceae. Leczniczy jest również trędownik wiosenny – Scrophularia vernalis L., który kwitnie w maju i czerwcu, a barwa kwiatów jest zielono-żółta. Trędownik skrzydlasty ma kwiaty z koroną czerwonobrunatną, u dołu żółtawo-zieloną. Trędownik bulwiasty wytwarza kwiaty brunatne, z elementami zielonymi (u dołu). Trędowniki są rozpowszechnione w Polsce, lubią gleby wilgotne i podmokłe. Należy ich szukać przy rowach melioracyjnych, przy rzekach i strumieniach, nad stawami i jeziorami, przy olszynach, na bagnach, podmokłych łąkach.

scrophularia_nodoosaL [1024x768] scrophularia_nod [1024x768]
Trędownik – Scrophularia, Swarzedz, maj 2009 r.

Surowiec należy wysuszyć w temperaturze pokojowej lub w 50-60 stopniach C. Przechowywać w szczelnym słoju. Zbierać w czasie kwitnienia.

Składniki czynne: glikozydy irydoidowe i wolne irydoidy (aukubina, katlpol, harpagid, metylkokatalpol, prokumbid, harpagozyd), flawonoidy (diosmina, hesperydyna), kwasy fenolowe (kwas kawowy, cynamonowy, chlorogenowy, ferulowy, protokatechowy, wanilinowy, p-kumarowy, salicylowy), trójterpeny i saponiny triterpenowe, olejek eteryczny, alkohole cukrowe (np. dulcytol).

Zastosowanie lecznicze tradycyjne: różyca, róża, choroby reumatyczne, atopowe zapalenie skóry, wypryski, trudno gojące się rany, stany zapalne skóry i tkanek podskórnych, łuszczyca, oparzenia termiczne i słoneczne, odparzenia, odleżyny, owrzodzenia skórne i na błonach śluzowych, stłuczenia, kontuzje, sińce po urazach, skąpomocz, zaparcia, osłabienie serca, stany zapalne narządów płciowych, jamy ustnej i gardła.

Znaczenie: może zastąpić hakorośl (Harpagophytum) w leczeniu uogólnionych stanów zapalnych, chorób autoimmunologicznych, chorób reumatycznych i chorób zapalnych skóry. Środek kardiostymulujący. Działa uspokajająco.

Cenne zioło, które powinno znaleźć się w każdym domu. Typowy środek przeciwzapalny, antyseptyczny, przeciwreumatyczny, przeciwbólowy.In vitro wykazuje działanie przeciwnowotworowe (badania własne). Działa również żółciopędnie, rozkurczowo i ochronnie na miąższ wątroby. Zawiera silne antyoksydanty i wymiatacze wolnych rodników. Hamuje reakcje autoagresji.

Wskazania: stany zapalne skóry, kości, stawów i błon śluzowych, bóle, choroby zakaźne. Nieżyty układu oddechowego. Zaburzenia przemiany materii. Stany zapalne wątroby, trzustki, żołądka i jelit. Bóle mięśni i stawów. Kontuzje, stłuczenia, zwichnięcia. Stany zapalne oczu (okłady, picie naparu). Choroby autoimmunologiczne. Zapaleni przydatków. Stany zapalne piersi (okłady + przyjmowanie naparu).

Sposób użycia: doustnie napar, intrakt; zewnętrznie: płukanki, okłady, lewatywy, irygacje.

Napar trędownikowyInfusum Scrophulariae: 1-2 łyżki ziela zalać 1 szklanką wrzącej wody, przykryć, odstawić na 30 minut, przecedzić. Pić 2-3 razy dziennie po 200 ml przez 14 dni, w chorobach przewlekłych stosować dawkę podtrzymującą 200 ml dziennie przez 3 miesiące. Między kuracjami stosować przerwy 1-miesięczne. napar do płukanek i okładów, w tym także na oczy. na oczy sporządzać napar z 1 łyżki na szklankę wrzątku. Okłady trzymać 20 minut, stosować 3 razy dziennie przy zapaleniu spojówek i naczyniówki, zapaleniu rogówki, przy alergii, przemęczeniu oczu, urazach.

Nalewka trędownikowaTinctura Scrophulariae: 100 g świeżego lub suchego ziela zalać 300 g alkoholu 40-50%. Wytrawiać 14 dni, przefiltrować. Zażywać 2-3 razy dziennie po 5 ml. Intrakt podobnie, lecz zalać gorącym alkoholem. Jest stabilniejszy. Można używać do wcierania w chore miejsca, ponadto do przemywania i okładów.

Synergizm. Trędownik wykazuje skojarzone i wzmocnione działanie z kwiatem i zielem wiązówki, korą wierzby, olejkiem gaulteriowym, salicylanem metylu, aspiryną, salicylanem sodu, ibuprofenem, salicylanem benzylu, pączkami topoli, korą topoli, z surowcami fitosterolowymi (np. nasiona czarnuszki, olej czarnuszkowy, olej rokitnikowy, owoc rokitnika), z surowcami zasobnymi w saponiny sterydowe (np. ruszczyk, sarsaparila = Smilax, kozieradka). Także lukrecja i trędownik połączone mają silniejsze działanie przeciwreumatyczne i przeciwzapalne.

 

scrophularia_nodosa [1024x768]
Trędownik bulwiasty, widok ogólny rośliny, Swarzędz, maj 2009 r.

11 komentarzy Scrophularia – trędownik w praktycznej fitoterapii

  • Małgorzata

    Mam znajomego, który tradycję stosowania trędownika bulwiastego odziedziczył po przodkach wraz „plantacją” tej rośliny w ogrodzie. Użwają świeżych liści lub na zimę suszą (w całości) i namoczone w wodzie przykładają zewnętrznie (np. na całą noc) na wszelkie skórne wykwity, stany zapalne, skaleczenia, podrażnienia skóry – działa rewelacyjnie. Zachwycony skutecznością zamierzał nawet opatentować ten medykament 😉 ale na razie nic z tego nie wyszło.

    Dla mnie przykładanie suszonych namoczonych liści w celach leczniczych było ciekawostką, z którą się wcześniej jakoś nie spotkałam, dlatego utkwiło mi to w pamięci.

  • Roman M.

    Pani Małgorzata podała jeden ze sposobów wykorzystania trędownika przez medycynę ludową. Takie wykorzystanie tej rośliny zanotowali etnografowie przełomu XIX i XX wieku w okolicach Wieliczki i Sieradza. Trędownik bulwiasty był zresztą dość często używany w medycynie ludu. Zewnętrznie używano go (sok, maści, odwary z liści i kłącza, okłady z odwaru lub liści) na mokre i suche wysypki, przeciwko łuszczycy, pęcherzycy, krostach, czyrakach i wrzodach, odparzeniach, parchach, zaropiałych ranach, hemoroidach (nazwy chorób podaję za zapiskami etnografów) itp. Jednak zdecydowanie najczęściej używano tej rośliny jako leku przeciwko wściekliźnie. W takim wypadku aplikowano wysuszone utarte kłącza (Mazowsze, Polesie, Grodzieńszczyzna, Chełmskie). Góralki piły napary z trędownika po połogu, w bólach macicznych i przy podźwignięciu Na Wołyniu stosowano odwary w puchlinie. Nalewka na kłączu była używana często do wcierania w okolicy bolącego zęba (jedna z ludowych nazw trędownika to bolozub). Czasem wykorzystywano jego moczopędne działanie. Uważano też, że wzmacnia serce. Jeśli zaś idzie o zastosowanie w dzisiejszej praktycznej fitoterapii to nie mam żadnych wiadomości ani praktyki w stosowaniu trędownika. Dlatego powyższy artykuł pana doktora zachęcił mnie do odszukania tej rośliny, zbioru i wypróbowania praktycznego. Wypada w tym miejscu podziękować panu Henrykowi za artykuły o roślinach które rzadko są opisywane przez literaturę tematu, a mają interesujące potencjalne wykorzystanie praktyczne. Zatem: dziękuję!!!

  • gumppek

    Za prof Paluchem cytuję „bulwy trędownika stosuje się we wściekliżnie i poddźwignięciu. Natomiast przy wrzodach, obrzękach i ukąszeniach gadów 🙂 przykłada się świeże liście. Na kresach stosowany był trędownik przede wszystkim zewnętrznie, przy schorzeniach skórnych: krosty, parchy 🙂 brodawki. W Jurkowszczyźnie w takich przypadkach smarowano sokiem zmieszanym z masłem i surową bulwą, w Zełoźcach wywarem, np strupy na głowie.Trędownik stosowano także przy wściekliźnie, przy skrofulozie, odparzeniach, bólach zębów.
    Nazwy ludowe madrowiec, babie zęby, świńskie ziele”.

  • Agnieszka

    Witam!
    Czy oprócz trędownika można zastosować jakieś inne zioło na różycę? Będę wdzięczna za informację 🙂

  • gumppek

    A czy można go stosować u dzieci ????

  • U dzieci można stosować doustnie i zewnętrznie.

  • Andrzej

    Wyczytane z pisma”Nieznany Świat”2008r.
    Według Pani Jandy jest to lekarstwo na pozbycie się,
    gronkowca i paciorkowca.Przez trzy dni należy zjadać
    2-3 świerze listki trędownika czy to w sałatkach,
    czy tez na chleb z masłem.Następnie robimy
    3 dniową przerwę i powtarzamy kurację przez
    miesiąc.
    Zimą stosujemy 2x/d napar z łyżki suszu
    Trędownika przez 30 dni.
    Uzupełnieniem tej kuracji jest 30min kąpiel
    w wywarze z garści słomy i ziarniaków owsa.
    (zebrać pianę z wywaru-nie dawać do kanalizacji,
    wyżucić na mróz).

  • Katarzyna

    Czy któryś ze składników trędownika może wykazywać działanie uczulające i powodowac efekt odwrotny do zamierzonego? chodzi o azs.

  • Katarzyna

    Chodzi o synergizm – przygotować należy np. wywar z lukrecji i napar z trędownika i te dwie rzeczy połaczyć w odpowiednich dawkach? Czy brać pod uwagę inny sposób?

  • Wieśka

    czy można to ziele stosowac u koni na swiąd lub pogryzienia prez owady ?

  • Bogdan

    Czy ktoś mógłby wyjaśnić,na czym polega ”trujące” działanie trędownika?
    Czy zalecenia dr Różańskiego o doustnym stosowaniu trędownika są bezpieczne?

Leave a Reply

You can use these HTML tags

<a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>