Categories

Archives

A sample text widget

Etiam pulvinar consectetur dolor sed malesuada. Ut convallis euismod dolor nec pretium. Nunc ut tristique massa.

Nam sodales mi vitae dolor ullamcorper et vulputate enim accumsan. Morbi orci magna, tincidunt vitae molestie nec, molestie at mi. Nulla nulla lorem, suscipit in posuere in, interdum non magna.

Mannitol i manna

Mannitol (mannitolum, mannit) jest alkoholem cukrowym (sześciowodorotlenowym) występującym u zwierząt i roślin. Stanowi rodzaj materiału energetycznego i ochronnego, wchodzi w skład tkanek i jest substancją osmotycznie czynną. Zimą zapobiega zamarzaniu bezkręgowców i kręgowców oraz roślin oraz przeciwdziała powstawaniu kryształów lodu w komórkach ciała roślin i zwierząt, zapobiegając ich uszkodzeniu. Uczestniczy też w regulacji ciśnienia osmotycznego komórek. Dużo mannitolu produkują rośliny z rodziny trędownikowatych (Scrophulariaceae), oliwkowatych (Oleaceae), ponadto jest to metabolit glonów, bakterii i sinic. Pod względem chemicznym jest heksytolem odpowiadającym mannozie.

Mannitol występuje w mannie pozyskiwanej z jesionu mannowegoFraxinus ornus L. Jesion mannowy (Europa Południowa, Azja Mniejsza) w miejscach zranienia wydziela sok bogaty w mannitol i cukry właściwe, stygnący na powietrzu w formie żółtawych grudek. Taki zaschnięty sok jest surowcem leczniczym, obecnym w wielu dawnych farmakopeach. Manna calabrina ma słodki smak i w medycynie oficjalnej była używana jako środek przeczyszczający i poprawiający smak leków. Z manny sporządzano również ulepek mannowy – Syrupus Mannae o łagodzny działaniu przeczyszczającym.  Manna wchodziła w skład wielu powidełek leczniczych. Obecnie straciła znaczenie w medycynie z uwagi na wysoką cenę i ograniczone zasoby. Wyparta przez syntetyczne środki przeczyszczające i syntetyczny mannitol.

Mannitolum (D-mannitol) C6H14O6 o masie cz. 182,17 przynajmniej 98% jest objęty przez Farmakopeę Polską VI. Czysty mannitol ma postać białego krystalicznego proszku o temp. topn. 166-169 stopni C. Mannitol jest używany obecnie jako środek obniżający ciśnienie płynu mózgowo-rdzeniowego (po podaniu dożylnym) oraz jako środek moczopędny. Dożylnie podawany jest 20% roztwór w dawce jednorazowej 100-200 ml, dobowej 250 ml. 250 ml 20% roztworu mannitolu jest dawką maksymalną we wlewie dożylnym.

Mannitol słabo przenika z jelit do krwi i limfy. Jedynie w 5% jest metabolizowany w wątrobie do glikogenu. Po podaniu pozajelitowym wydalany jest z ustroju z moczem w postaci niezmienionej w ciągu 6 h. Pobudza rozwój mikroflory symbiotycznej, a po zażyciu doustnym działa rozwalniająco. Ma słodki smak, dlatego może być używany jako substancja słodząca przez cukrzyków.

Po podaniu dożylnym przechodzi do płynu pozakomórkowego, zwiększając w nim ciśnienie osmotyczne. Płyn pozakomórkowy z mannitolem odciąga wodę z płynów wewnątrzkomórkowych. Działa przez to moczopędnie. Zdrowe nerki przesączają mannitol bez zwrotnego wchłaniania. Po podaniu dożylnym mannitol obniża ciśnienie śródgałkowe i wewnątrzczaszkowe. Używany przy niewydolności nerek (ostrej i odwracalnej), przy zatruciach, obrzęku mózgu i nadciśnieniu śródgałkowym. Zapobiega wytrącaniu się złogów w nerkach, poprawia krążenie nerkowe. Roztwory stosowane także do płukania jelit po zatruciach oraz zwilżani i oczyszczania cewki moczowej i pęcherza przy rozmaitych zabiegach.

Roztwory mannitolu ponad 10% stają się przesycone i ulegają krystalizacji. Mannitol wchodzi w skład preparatów zwilżających oczy (zalecanych przy zespole suchego oka) oraz leków w postaci syropów.

Jako środek przyczyszczający: 10 g mannitolu rano i wieczorem, najlepiej na czczo.

Syntetycznie mannitol jest uzyskiwany z mannozy lub fruktozy, przez redukcję.

W przemyśle farmaceutycznym mannitol pełni rolę słodzika, wypełniacza i nośnika (tabletki, granulki, drażetki, tabletki matrycowe). Wiąże niektóre metale, przez co dodawany jako stabilizator do preparatów mineralno-witaminowych.

Mannitol ma spore zastosowanie w przemyśle spożywczym (pod symbolem E 421) i kosmetycznym. Z tego względu, że słodki smak mannitolu daje dodatkowy efekt chłodzenia – jest używany przy wyrobie niektórych słodyczy, a głownie gumy do żucia. Ponadto to dobry nośnik, wypełniacz, środek przeciwzbrylający, utrzymujący wilgotność produktu. Jest dodawany do dżemów, galaretek, marmolad, nadzienia i produktów mleczarskich (sery). Jest droższy niż pokrewny sorbitol. Mannitol podobnie jak inne alkohole cukrowe działa na skórę: nawilżająco, ochronnie przed czynnikami atmosferycznymi, przeciwświądowo i regenerująco. Zastosowany zewnętrznie hamuje rozwój bakterii patogennych na skórze i błonach śluzowych. Ponadto w kosmetykach zapobiega przedwczesnej utracie wody. Poprawia smak i konsystencję past do zębów i płynów do płukania jamy ustnej.

3 komentarze Mannitol i manna

  • Roman M.

    Jesion mannowy w Polsce duży krzew lub małe drzewo (sadzony u nas jako roślina ozdobna w parkach), w swojej ojczyźnie drzewo do 20 metrów wysokości. W naturze występuje W Europie Południowej, Azji Mniejszej i na Kaukazie. Manny jesionowej używano jako leku już w wieku IX, a głównym ośrodkiem jego pozyskiwania była Kalabria. Obecnie, kiedy plantacje jesionu mannowego zostały wyparte przez uprawy owoców cytrusowych, można go spotkać jedynie w północnej części Sycylii. Gatunek ten jest uprawiany we Włoszech . Gdy drzewo ma 8 – 10 lat każdego dnia nacina się go w jednym miejscu od początku lipca do września. Z tych nacięć wypływa biała ciecz, która twardnieje w „mannę”, używaną jako środek przeczyszczający i słodzik. Zbiera się ją przez 9 lat, po czym drzewo ścina się. Odrasta ono przez 4 -5 lat i znowu może rodzić mannę. Mannę zbiera się raz w tygodniu. Z jednego hektara można uzyskać 6 kg manny wysokiej jakości, 80 kilogramów manny podlejszej. Pan Henryk wyżej napisał: „Manna wchodziła w skład wielu powidełek leczniczych. Obecnie straciła znaczenie w medycynie z uwagi na wysoką cenę i ograniczone zasoby.” Tak jest rzeczywiście. Niemniej medycyna oficjalna używa jej czasem jeszcze w pediatrii (podaje się dzieciom w postaci syropu lub w połączeniu z mlekiem lub wodą). Manny jako środka przeczyszczającego używa się również i w leczeniu dorosłych (w przypadkach bolących hemoroidów oraz pęknięciach odbytu, lub po zabiegach operacyjnych). Manna zawiera węglowodany, głównie d – mannitol, fruktozę, mannotetrozy oraz żywice, śluzy oraz niewielką ilość glikozydu fraksyny. Manna jest podawana dziennie w ilości 20 – 30 g dla osób starszych i 2 – 16 g dla dzieci. Mannitol podawany jest, jak napisał pan doktor, w obrzękach płuc, obrzękach mózgu, niewydolności nerek itd. Kiedyś pozyskiwany z manny jesionowej (występuje również w dość dużych ilościach m.in. w kwiatach ostróżeczki polnej, korzeniu selera, kłączach perzu itd.) dziś przemysłowo mannitol uzyskuje się przez uwodornienie cukru inwertowanego, sacharozy. Pochodne mannitolu mają zastosowanie w chemioterapii nowotworów (przeciwdziała jej ujemnym skutkom). Mannitol jak wyżej napisał pan Henryk ma spore zastosowanie w przemyśle spożywczym. Jak się domyślam znaczenie to będzie wzrastało. Producenci żywności będą na pewno wychodzili naprzeciw oczekiwaniom klientów wprowadzając na rynek produkty o obniżonej wartości kalorycznej (obniżanie lub eliminacja sacharozy i zastępowanie cukru środkami słodzącymi). Jako środek słodzący mannitol ma jeszcze i tę zaletę, że nie wchłania się z przewodu pokarmowego.

Leave a Reply

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.