Archiwa

Kokornak – Aristolochia i Thomas Sydenham

Rodzaj kokornakAristolochia liczy około 180 gatunków i należy do rodziny kokornakowatych – Aristolochiaceae (w starych systemach Asarineae-Aristolochineae). Kokornaki występują w większości w krajach tropikalnych. Są krzewami i roślinami zielnymi, często okręcającymi się wokół innych roślin lub przedmiotów. W Polsce dziko występuje kokornak powojowaty (powojnikowaty) – Aristolochia clematitis L., który pochodzi z Europy Południowej i Azji Mniejszej. Kokornak powojowaty jest bardzo rzadką rośliną w naszym kraju. Występuje w Karpatach i na Podkarpaciu. Dawniej notowano go również na Litwie i Podolu. Może być uprawiany, dostępny w szkółkach ogrodniczych.

aristolochia [Rozdzielczość Pulpitu]
Kokornak powojowaty wspinający się na rokitnik, sierpień 2009 r., Brzezówka.

Rodzina kokornakowatych reprezentowana jest w Polsce także przez dziko występujący kopytnik pospolity – Asarum europaeum L.

Kokornak został wprowadzony do lecznictwa przez angielskiego lekarza – Thomas’a Sydenham’a (1624-1689). Thomas Sydenham wprowadził też do lecznictwa laudanum (nalewka z opium) i korę chinową (do leczenia zimnicy), opisał i wydzielił jako jednostkę nozologiczną ospę, płonicę i odrę, opisał artretyzm i pląsawicę.

sydenham
Thomas Sydenham wprowadził do lecznictwa kokornak, nalewkę z opium i korę chinową.

W Szwajcarii występują dwa gatunki kokornaku: kokornak okrągły – Aristolochia rotunda L. (Rundknollige Osterluzei, Aristoloche arrondie, Aristolochia rotonda), kwitnie na fioletowo – w najbardziej południowych kantonach (Tessin); Aristolochia clematitis L. (Osterluzei, Aristoloche commune, Aristolochia clematite), kwitnie na żółto – w północnych, wschodnich i południowych kantonach.

Surowcem jest ziele i korzeńHerba et Radix Aristolochiae. Surowce zawierają kwas aristolochiowy (aristolochic acid), olejek eteryczny (kadinen, borneol, pinen), saponiny trójterpenowe, fitosterole, alantoinę, cholinę, kwercetynę, związki aminowe. Kwas aristolochiowy nie jest alkaloidem jak dawniej uważano, ma strukturę laktamową. W roślinie wyróżniono kwasy aristolochiowe I-IV i aristolaktamy (aristolactams) I-III.

Kokornak obecnie jest mało stosowany w fitoterapii. Niewłaściwie używany i dawkowany staje się niebezpieczny. Związki laktamowe kokornaku mają właściwości cytotoksyczne, mutagenne i genotoksyczne. Kwasy aristolochiowe posiadają zdolność przyłączania się do DNA. Przetwory z kokornaka przedawkowane uszkadzają nerki.

W XVIII i XIX wieku kokornak był używany w leczeniu gorączki żółciowej W Medycynie ludowej jako środek poronny, zewnętrznie do leczenia ran (okłady z papki, maceratu i naparu). Stosowany w terapii artretyzmu, astmy, krztuśca, do pobudzania miesiączkowania.

Nowsze badania potwierdziły właściwości gojące i immunostymulujace, ponadto przeciwbólowe (antineuralgicum), rozkurczowe i antyseptyczne kokornaku powojowatego.

Kokornak indyjski – Aristolochia indica posiada właściwości antykoncepcyjne. Aristolochia serpentaria stosowany przez Indian w leczeniu ukąszeń (węże). Aristolochia rotunda jako środek wzmacniający, pobudzający menstruacje i przeciwartretyczny.

Dawki dawniej stosowane: Maceratio Aristolochiae: 1/4 łyżeczki sproszkowanego ziela na szklankę chłodnej wody, pozostawić na 8 godzin, przecedzić. Wypić w ciągu dnia jako środek przeciwartretyczny, wzmacniający, pobudzający miesiączkowanie i czyszczący krew.

3 komentarze Kokornak – Aristolochia i Thomas Sydenham

  • Roman M.

    Autor dwóch herbarzy XVI wiecznych Marcin Siennik (zm. ok. 1588 r.) opisał całkiem niemało roślin i sporo medykamentów. Miały one chronić tak ludzi jak i ich dobytek. Opisane przez niego rośliny i lekarstwa pomagały wg autora: goić rany i „zgniłości” z dżumy pochodzące, zapobiegać łysieniu, usuwać kamienie nerkowe, przyspieszać porody, tudzież leczyć szaleństwo i padaczkę. Kokornak powojnikowaty zalecany jest w jednym z dzieł Siennika jako lek odpędzający pokusy szatańskie. Inny nasz autor, żyjący na przełomie XVI i XVII wieku Szymon Syreński, w wydanym pośmiertnie dziele – „Zielnik herbarzem z języka łacińskiego zowion. To jest opisanie własne imion, kształtu, przyrodzenia, skutków y mocy ziół wszelakich ….” – wymienia również tę roślinę. Takoż u niego miał on odpędzać pokusy diabelskie i strachy. Obaj nasi autorzy znali i cytowali dzieła starożytnych, przede wszystkim Pliniusza. Większość antycznych autorów prac o ziołach traktujących, zalecało tę roślinę jako środek przeciwko ukąszeniom jadowitych węży (tak wykorzystywali jeszcze kokornak w XIX wieku Indianie). W naszej medycynie ludowej nie używano jej często (stany zapalne woreczka i przewodów żółciowych). Jak napisał wyżej pan Henryk rodzaj kokornak – Aristolochia liczy około 180 gatunków. W tradycyjnych medycynach różnych krajów wykorzystywano różne gatunki Aristolochia : A. serpentaria – w Ameryce Północnej (ukąszenia węży, dyspesja), A. fanghi zwany w Chinach guang fang ji czyli kokornak chiński to lek używany w tradycyjnej medycynie wschodniej (przedawkowany wywołać może zwłóknienie śródmiąższowe nerek), A. indica (działa antykoncepcyjnie), A. ringens i A. cymbifera używane w Ameryce Południowej (gorączka, wrzody, kolki, ukąszenia węży), A rotunda stosowany w Iranie (działanie wzmacniające – o czym już wyżej powiedziano) itd. W Europie kokornak wykorzystywano najczęściej, niektóre zastosowania wymienia wyżej pan doktor, jako: środek pobudzający poród, do leczenia reumatyzmu i dny moczanowej, środek pomagający przeciwdziałać zaparciom poporodowym, a także – pobudzający menstruacje i poronny. Szczególnie jako środek poronny kokornak był dawniej rośliną odpowiedzialną za zdarzające się zatrucia. Używano go również jako środek zapachowy (ze wzg. na miły zapach) i pobudzający (zwiększający szybkość wszelkich przemian w organizmie, pobudzający do działania) . Wspomniane przez pana Henryka kwasy aristolochiowe mogą być zarazem lekarstwem (to one właśnie wykazują działalność immunostymulującą i wspomagają leczenie ran) jak i trucizną (wywołują guzy i uszkodzenia nerek). W Niemczech nie stosuje się kokornaka od 1981 roku ze względu na stosunkowo dużą toksyczność.

  • Piotr B

    Ostatnie badania doniosły o silnym rakotwórczym działaniu kokornaków. Tutaj link: http://www.the-scientist.com/?articles.view/articleNo/36919/title/Cancer-Causing-Herbal-Remedies/

  • Basia

    Nic nowego:
    http://pl.wikipedia.org/wiki/Kokornak_powojnikowy

    Po prostu to nie warzywo, a opisane w tym angielskim artykule zastosowanie do odchudzania to trochę głupia zabawa.

    Pozdrowienia 🙂

Leave a Reply

You can use these HTML tags

<a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>