Medycyna dawna i współczesna

Uzarae Radix w fitoterapii.

Xysmalobium undulatum (L.) R. Brown ( Asclepias undulata = Xysmalobium amplifolium) należy do rodziny Apocynaceae (toinowate). Występuje w Afryce Południowej. Do celów leczniczych uprawiany (zbierane są korzenie 2-letnie). Korzeń – Radix Uzarae (Xysmalobii Radix) jest gorzki w smaku. Zawiera glikozydy kardenolidowe, np. uzarin (uzaryna 5,5%), allo-uzarin, allo-uzarigenin (uzarygenina), allo-xysmalorin (ksysmaloryna 1,5%) i pochodne pregnanu.

W lecznictwie (Niemcy, Szwajcaria) stosowane są wyciągi alkoholowe (Liquor Uzara) i suche przy ostrych biegunkach (w tym w przebiegu choroby nowotworowej, po chemioterapii), ponadto jako środek nasercowy ( działanie inotropowe dodatnie, zwiększające siłę skurczów mięśnia sercowego). W medycynie ludowej afrykańskiej wyciągi z korzenia Uzara są używane w terapii malarii, kolki, dyzenterii, bólów głowy, niedomogi macicy (skurcze, nadmierne krwawienia, stany zapalne, bóle), gorączki i zaburzeń trawiennych.

Za granicą dostępne gotowe preparaty: Uzara Dragees N zawierające suchy ekstrakt 4-6:1; Uzara – sok (Saft) i Uzara Lösung (roztwór).

Dawka dzienna: preparaty dostarczające 90 mg glikozydów w przeliczeniu na uzarynę. W praktyce 2 g dziennie sproszkowanego korzenia.

UZARIN Structure
Uzarygeina i Uzaryna

Folium Oleae – liść drzewa oliwnego (Oliwki europejskiej) – Olea europaea L. w fitoterapii.

W 2009 r. opisałem olej z oliwek: https://rozanski.li/?p=1139, jednakże cennym surowcem leczniczym jest również liść oliwki (Folium Oleae; niem. Olivenblätter, Ölbaumblätter; ang. Olive leaf) pozyskany z drzewa oliwnego – Olea europaea Linne (rodzina oliwkowate – Oleaceae). Suszony liść oliwki – Dried leaf of Olea europaea L. jest w British Pharmacopoeia z 2009 r. oraz w Farmakopei Europejskiej. Zgodnie z Farmakopeą Brytyjską surowiec powinien zawierać: nie mniej niż 5% terpenoidu – oleuropeiny (minimum 5.0 per cent of oleuropein (C25 H32 O13; Mr 540.5) (dried drug)). Popiołu ogólnego nie więcej niż 9%(Total ash maximum 9.0 per cent).

Liść oliwki zawiera: terpeny i triterpeny (oleuropeina 6-9%, kwas maslinowy 0,15-0,2%), flawonoidy (luteolina, w tym w formie glikozydowej), alkaloidy chinolinowe (cynchonina); 4-(2-Hydroxyethyl)-1,2-benzenediol (hydroksytyrozol), hydroxytyrosol acetate (octan hydroksytyrozylu).

Liście oliwki europejskiej Folium Oleae; okolice Lerici, Włochy, lipiec 2009 r.

Działanie fitofarmakologiczne: przeciwcukrzycowe, przeciwmiażdżycowe, antyagregacyjne na płytki krwi, poprawiające przepływ wieńcowy, obniżające ciśnienie krwi przy nadciśnieniu, cytotoksyczne wobec komórek nowotworowych, antypasożytnicze, przeciwzapalne, antyoksydacyjne, ochronne na mięsień sercowy; przeciwwirusowe, fungistatyczne, antybakteryjne; immunostymulujące. Hydroxytyrosol należy do inhibitorów monoaminooksydazy.

Wskazania: miażdżyca, dna moczanowa, reumatyzm, cukrzyca, nowotwory, nadciśnienie, spadek odporności organizmu na infekcje, choroby wirusowe (HIV) i bakteryjne, uogólnione stany zapalne organizmu, infekcje grzybicze, pasożyty przewodu pokarmowego i krwi (pierwotniaki), choroby zakrzepowe.

Dawki: sproszkowane liście (pulver): 3-5 g 2 razy dziennie; napar – infusum: 1 łyżka rozdrobnionych liści oliwki na szklankę wrzącej wody; pić 2-3 szklanki naparu dziennie. Nalewka – tinctura: 1 część świeżych lub suchych liści na 5 części alkoholu 45-50%; macerować minimum 1 tydzień; zażywać 2-3 razy dziennie po 5 ml, ponadto stosować zewnętrznie do przemywania wyprysków i schorzeń bakteryjnych, do okładów na trudno gojące się rany, owrzodzenia, oparzenia, odleżyny. Nalewka na winie czerwonym: 1 część liści świeżych lub suchych liści rozdrobnionych na 5 części ciepłego wina; macerować 7 dni; przefiltrować; codziennie lub co 2 dni 1 kieliszek wina, 1 raz dziennie. Kuracja powinna trwać 2-4 tygodnie. Można ponawiać cyklicznie raz na kwartał. Przy chorobach pasożytniczych, grzybicach przewodu pokarmowego: napar przyjmować na czczo 3 razy dziennie przez 2-3 dni; jednocześnie stosować środek przeczyszczający, np. kruszynę, senes, rzewień.

Mazidło na trudno gojące się owrzodzenia, rany, odleżyny: 100-150 g Balsamu Szostakowskiego wymieszać ze 100 ml nalewki z liści oliwki sporządzonej: 1 część świeżych lub suchych liści oliwki rozdrobnionych zalać 3 częściami alkoholu 45-50%, ciepłego. Mazidło można wzbogacić w olej rokitnikowy (25 ml) i tran (25 ml). Stosować w opatrunkach zmienianych 1 raz dziennie.

Rp. Mieszanka przeciwnowotworowa

Liść oliwki rozdrobnione: 1 część objętościowa

Ziele glistnika: 1 cz.

Ziele widłaka 1 cz.

Ziele wrotyczu 1 cz.

Płucnica islandzka 1 cz.

Ziele bodziszka żałobnego lub cuchnącego 1 cz.

Ziele mierznicy lub kora lapacho 1 cz.

Zioła rozdrobnione wymieszać starannie. 1 część mieszanki zalać 5 częściami ciepłego wina wytrawnego czerwonego. Wytrawiać 7 dni. Codziennie przyjmować 1 kieliszek wina, w południe. Resztę mieszanki stosować w postaci wywaru (jednocześnie): 1 łyżkę mieszanki skropić spirytusem (zwilżyć), przykryć w garnczku po czym, po 5 minutach zalać zimną wodą, postawić na malutki ogień i doprowadzić powoli, pod przykryciem do wrzenia; potem odstawić i pozostawić na 45-60 minut, przecedzić. Wypić wywar 2 razy dziennie, rano i wieczorem.

Wybrane składniki liści i owoców oliwki; źródło obrazka z wzorami strukturalnymi: http://www.opextan.info

Nowe badania nad właściwościami farmakologicznymi rozwaru – Platycodon.

Rozwar wielkokwiatowy – Platycodon grandiflorus (Jacq.) A. DC. syn. Platycodon autumnalis = Platycodon sinensis = Campanula grandiflora należący do rodziny Campanulaceae był już przeze mnie opisywany w 2008 r.: https://rozanski.li/?p=261.

Wiemy, że zawiera saponiny (platykodyna A-I, kwas poligalawy, playkodigenina, platykodozyd C, kwas platykodogenowy A, B, C); w korzeniu nawet 6%. W medycynie azjatyckiej (Chiny, Japonia) korzeń rozwaru jest stosowany jako środek wykrztuśny i przeciwkaszlowy, ponadto przeciwbólowy i przeciwwrzodowy (w przewodzie pokarmowym).

Platycodon grandiflorus (Jacq.) A. DC.; lipiec 2011 r. Swarzędz

Nowe badania z lat 90 XX wieku, 2005, 2006, 2009 r. (np. Mi-Hyeon Jang, Chang-Ju Kim i in. 2006 r.) potwierdziły użyteczność preparatów sporządzonych z korzenia Platycodon grandiflorus (grandiflorum) w leczeniu chronicznych stanów zapalnych. Platykodyna D i D3 działa wybitnie przeciwzapalnie, rozwadnia zalegająca flegmę w układzie oddechowym, obniża zawartość mucyny w wydzielinie śluzowej. Teoretycznie może mieć znaczenie w leczeniu nie tylko przewlekłych i ostrych nieżytów układu oddechowego, ale również mukowiscydyozy. Saponiny rozwaru redukuja indukcję syntazy tlenku azotu i są inhibitorem cyklooksygenazy II. Hamują uwalnianie interleukiny-8 i prostaglandyn (E2) w mikrogleju.

Platycodon grandiflorus (Jacq.) A. DC.; lipiec 2011 r. Swarzędz

5-Methyl-7-methoxyisoflavone = 7-methoxy-5-methylisoflavone jako anabolik.

W 1979 r. w Amerykańskim Urzędzie Patentowym zatwierdzono wynalazek pod nr 4,163,746: Metabolic 5-methyl-isoflavone-derivatives, process for the preparation thereof and compositions containing the same autorstwa Feuer; Laszlo (Budapest, HU), Farkas; Lorand (Budapest, HU), Nogradi; Mihaly (Budapest, HU), Vermes; Borbala (Budapest, HU), Gottsegen; Agnes (Budapest, HU), Wolfner; Andras (Budapest, HU). Jest to związek izoflawonowy uzyskany syntetycznie. Wg autorów wynalazku nie działa estrogennie typowo dla izoflawonów izolowanych z roślin motylkowatych, np. lucerny, koniczyny, ołownika – Pueraria lobata, czy komonicy.

5-methyl- 7-methoxyisoflavone C17H14O3 wykazuje podobieństwo do genisteiny, daidzyny, formononetyny, czy pratenseiny to jednak ma odmienne właściwości biochemiczne i farmakologiczne. Autorzy podjęli badania nad wpływem 5-Methyl-7-methoxyisoflavone na przyrost masy ciała u zwierząt. Okazało się, że wykazuje działanie anaboliczne. Zwiększa retencję azotu w ustroju i pobudza syntezę białek, hamuje procesy kataboliczne. Zmniejsza wydalanie fosforu, potasu i wapnia. Obniża poziom cholesterolu we krwi, działa przeciwmiażdżycowo. Autorzy podjęli badania nad wpływem 5-Methyl-7-methoxyisoflavone na przyrost masy ciała u zwierząt i potwierdzili, że zwiększa przyrosty nawet o 10% (drób) w ciągu 5 tygodni tuczu. Podobne właściwości do 5-metylo-7-metoksy-izoflawon wykazują: 5-metylo-7-etoksy-izoflawon, 5-metylo-7-(2-hydroksy-etoksy)-izoflawon i 5-metylo-7-izo-izoflawon. Dla człowieka dawka zalecana przez autorów węgierskich wynosi 100 mg 2-3 razy dziennie. 7-methoxy-5-methylisoflavone dobrze wchłania się z jelit do krwi, szczególnie w obecności tłuszczów, cukrów i alkoholu, w ciągu 20-30 minut. Okres półtrwania wynosi 6-7 godzin. Na przemiany jelitowe tego związku mogą wpływać mikroorganizmy symbiotyczne (zwiększać przyswajalność, metabolizowanie). Produkty rozpadu wydalane są z moczem w połączeniu z kwasem glukuronowym oraz częściowo z żółcią.

5 – Methyl – 7 – methoxyisoflavone – struktura

Daidzyna – struktura

Formononetyna – struktura

Izoflawony pochodzenia roślinnego należą do flawonoidów. Większość z nich wywiera wpływ estrogenny przyłączając się do podtypu alfa- i beta- receptorów estrogenowych. Genisteina jest inhibitorem kinazy tyrozynowej (tyrosine kinases), która stymuluje rozwój guzów nowotworowych. Genisteina hamuje onkogenezę (rozwój nowotworów). Należy jednak pamiętać, że genisteina może hamować rozwój raka płuc, może również zapobiegać nowotworom piersi, z drugiej jednak strony może promować rozwój raka piersi już istniejącego. Hamuje natomiast rozwój nowotworów gruczołu krokowego.

Izoflawony blokując utratę wapnia z kości są pomocne w leczeniu i profilaktyce osteoporozy. Obniżają poziom LDL, podnoszą stężenie HDL. Wpływają antyrodnikowo, przeciwzapalnie, przeciwwysiękowo, chronią przed szkodliwym wpływem promieniowania radioaktywnego.

Podsumowując:

7-methoxy-5-methylisoflavone jest przydatny w produkcji zwierzęcej jako alternatywa dla antybiotykowych stymulatorów wzrostu, nie jest jednak ujęty w wykazie dodatków i materiałów paszowych Unii Europejskiej (patrz: http://ec.europa.eu/food/food/animalnutrition/feedadditives/comm_register_feed_additives_1831-03.pdf) - w związku z czym nie może obecnie być wykorzystywany w rolnictwie.
7-methoxy-5-methylisoflavone nie jest także dopuszczony do suplementacji diety i do żywności dla ludzi, zatem wprowadzanie tego związku do obrotu handlowego jest obecnie nielegalne. Brak do tej pory opinii i zezwolenia EMEA i EFSA do stosowania.
7-methoxy-5-methylisoflavone nie jest związkiem naturalnie występującym w roślinach, jest jedynie spokrewniony chemicznie z izoflawonami roślinnymi, zatem powoływanie się sprzedawców na naturalne pochodzenie związku nie jest prawdą.
5-methyl- 7-methoxyisoflavone nie stosować u osób z rozpoznanym nowotworem piersi; ten syntetyczny anabolik może promować rozwój innych nowotworów, dlatego nie należy go utożsamiać z prewencyjnym wpływem onkostatycznym (przeciwnowotworowym) naturalnych izoflawonów roślinnych.

Kwas ferulowy – Ferulic acid – właściwości farmakologiczne.

Kwas ferulowy C10H10O4 (Ferulic acid, acidum ferulicum) należy do fenolokwasów (kwasów fenolowych). Jest to kwas hydroksymetoksycynamonowy (4-Hydroxy-3=metoxycinnamic acid; Caffeic acid 3-methyl ether), rozpuszczalny w wodzie.

Ferulic acid – wzór strukturalny

Kwas ferulowy jest ważnym metabolitem w przemianie materii roślin. W biosyntezie powstaje z aminokwasu L-fenyloalaniny. Może ulegać przemianie do waniliny, wanililaminy, a następnie do kapsaicyny (np. u Capsicum – pieprzowca). Występuje w Ferula sambul Hook, czy Ferula foetida Rege (Apiaceae = Umbelliferae), u których może być metabolizowany do umbeliferonu. Niezbędny do syntezy ligniny, np. u drzew iglastych. Jest rozpowszechniony w wielu roślinach leczniczych: widłaki – Lycopodium, skrzypy – Equisetum, Pirus larico Poir., gwiazdnice – Stellaria, bodziszki – Geranium, rzewień – Rheum, borówki – Vaccinum, bukwica – Betonica, trędowniki – Scrophularia, kurzyślad – Anagallis, świetliki – Euphrasia, ostryż – Curcuma, bluszczyk – Glechoma, bluszcz – Hedera, konwalia – Convallaria, starzęśla – Gaultheria, babki – Plantago i in.

Kwas ferulowy posiada właściwości przeciwrodnikowe, antyoksydacyjne i przeciwzapalne. Hamuje rozwój bakterii i grzybów. Działa przeciwzakrzepowo i przeciwzawałowo. Obniża poziom cholesterolu i glukozy we krwi. Ochrania miąższ wątroby przed szkodliwym wpływem ksenobiotyków (pestycydów, toksyn grzybowych, bakteryjnych i wirusowych, leków hepatotoksycznych), zapobiegając stłuszczeniu i marskości. Hamuje wysięki zapalne. Działa przeciwalergicznie. Wzmaga wydzielanie żółci. Wywiera wpływ onkostatyczny (przeciwnowotworowy), szczególnie pomocny przy nowotworach jelita grubego, skóry i wątroby. Zatrzymuje promienie UV, dlatego może być użyty w kosmetykach ochronnych. Nadaje się również do konserwowania niektórych leków i środków spożywczych, podobnie jak kwas galusowy. Preparaty zawierające 3-5% kwasu ferulowego (roztwory alkoholowe, emulsje) dają szybką poprawę w leczeniu trądziku różowatego, kosmetycznego, polekowego oraz łojotokowego zapalenia skóry. Kwas ferulowy pomaga często w atopowym zapaleniu skóry (lotio, roztwór). Osobiście polecam kwas ferulowy w leczeniu stanów zapalnych naczyń krwionośnych, zapalenia i degeneracji siatkówki i naczyniówki oka, stanów zapalnych skóry, ponadto jako środek wspomagający w terapii nowotworów i zmian zwyrodnieniowych mięśnia sercowego, trzustki, nerek i wątroby. Dawka 300-500 mg 2 razy dziennie. Kwas ferulowy wywiera podobny wpływ leczniczy jak kwas kawowy i galusowy. Korzystne jest łączenie tych kwasów podczas kuracji.

Polecam zapoznać się również z artykułem Marimuthu Srinivasan, Adluri R. Sudheer, and Venugopal P. Menon: Ferulic Acid: Therapeutic Potential Through Its Antioxidant Property (J Clin Biochem Nutr. 2007 March; 40(2): 92–100. Published online 2007 March 14. doi: 10.3164/jcbn.40.92): http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2127228/

Nowe sprzeczne wyniki badań na temat głowienki pospolitej – Prunella vulgaris L.

Głowienka pospolita – Prunella vulgaris Linne, z rodziny wargowych (jasnotowatych) Labiatae (Lamiaceae) wykazuje działanie antybakteryjne, jednakże, jeżeli chodzi o działanie na układ immunologiczny trwają nadal kontrowersje. Jedni autorzy uważają, że wyciągi z głowienki wpływają immunostymulująco, bowiem wpływają na podniesienie poziomu białka indukującego syntazę tlenku azotu NO oraz zwiększają poziom TNF-alfa (czynnik martwiczy nowotworów, Tumor Necrosis Factor) w makrofagach. Jednocześnie inni autorzy raportują działanie immunosupresyjne wyciągów etanolowych z głowienki, bowiem obserwowano u zwierząt (myszy) spadek poziomu przeciwciał i ograniczenie aktywacji mitogenów splenocytów. Jest to roślina rozpowszechniona na łąkach i pastwiskach na terenie całej Polski. Nim jednak ten spór zostanie rozstrzygnięty spójrzmy na dawne zastosowanie głowienki.

Głowienka pospolita (niem. Kleine Braunelle) zawiera garbniki (ok. 5%), goryczki, żywicę, olejek eteryczny; olej tłusty olej oraz śluzy w nasionach. Istotne jest wykrycie flawonoidów (rutyna), saponin triterpenowych (w tym pochodne kwasu ursolowego i oleanolowego) i fenolokwasów (ferulowy, kawowy, p-kumarowy). W medycynie ludowej wodne i alkoholowe wyciągi z głowienki są stosowane w leczeniu nieżytów i stanów zapalnych płuc i oskrzeli, ponadto nieżytów żołądka i jelit ( w tym biegunki). Rozluźniają zalegający śluz w drogach oddechowych, hamują rozwój bakterii, rozszerzają oskrzela, udrażniają układ żółciowy, wpływają żółciopędnie. Kwas ferulowy i kawowy działa antyseptycznie i ochronnie na miąższ wątroby. Kwas ferulowy zapobiega zakrzepom i zatorom, ponadto hamuje stany zapalne. Kwas ursolowy działa przeciwmiażdżycowo, przeciwzapalnie i antynowotworowo. Kwas oleanolowy ochrania miąższ wątroby przed uszkodzeniem chemicznym.

Napar z ziela głowienki – Infusum Prunellae: 1-2 łyżki surowca na szklankę wrzącej wody; pić 4 razy dziennie po 1/2 szklanki.

Nalewka z ziela głowienki – Tinctura Prunellae: 1 część świeżego lub suchego surowca na 5 części alkoholu 45-50-60%; po tygodniu można przefiltrować. Zażywać doustnie po 5-10 ml 3-4 razy dziennie przy kaszlu, chrypce i zaflegmieniu płuc.

Świeże ziele (papka), macerat ze świeżego ziela na wodzie przegotowanej – pobudza gojenie ran i opornych wyprysków, w tym atopowego zapalenia skóry.

Ziele głowienki – Herba Prunellae należy zbierać w czasie kwitnienia.

W chińskiej medycynie tradycyjnej Prunellae spica (Brunellae Flos et fructus), czyli szczyty pędów z kwiatami i owocami, Xiakucao (kwitnące i owocujące wierzchołki) głowienki – Prunella vulgaris L.: miejsce działania – oczy i głowa, kierunek działania – wątroba (Yang). Region działania (układ funkcjonalny): wątroba, pęcherzyk żółciowy, płuca.

Wskazania w tradycyjnej medycynie chińskiej: bóle głowy, zawroty głowy, stany zapalne (obrzęk, opuchnięcie) oczu, tłuszczaki, zastoje w układzie żółciowym.

Dawka dzienna sproszkowanego surowca: 9-15 g. Gotować surowiec w wodzie przez 10 minut. Najczęściej zalecana dawka 2,5-3 g 3-4 razy dziennie, każdą porcję surowca gotować 10 minut, np. w 150 ml wody, po czym przyjmować doustnie.

Mierznica (ang. Black horehound) – Ballota w praktycznej fitoterapii. Dried flowering tops of Ballota nigra L. jako surowiec oficjalny w Farmakopei Europejskiej i Brytyjskiej.

Mierznica czarna (bezząb) – Ballota nigra Linne lub inaczej czarna szanta (stąd w dawnych lekospisach Marrubium nigrum!) jest byliną dorastającą do 120 cm wys., należącą do rodziny wargowych (jasnotowatych) – Labiatae (Lamiaceae). Pokrojem przypomina szantę. Przy roztarciu wydziela charakterystyczny zapach. Łodygi są wniesione, pojedyncze lub rozgałęzione, krótko owłosione. Liście jajowate lub sercowato-jajowate, brzegiem grubo i nierówno karbowano-piłkowane, w nasadzie zaokrąglone lub stępione. Ogonki liściowe owłosione, podobnie jak liście. kwiaty zebrane w nibyokółki. Korona kwiatowa czerwono-fioletowa, dłuższa od kielicha. Kielich rurkowato-jajowaty z wystającymi nerwami, owłosiony. Ząbki kielicha podługowato-lancetowate lub jajowate, przechodzące w szydlastą ostkę. Kwitnie od czerwca do sierpnia. Rośnie na nieużytkach, ugorach, na przychaciach, śmietniskach, na zaniedbanych łąkach i pastwiskach. W Polsce pospolita na niżu, rzadziej na terenie podgórskim. Mierznica w Szwajcarii (niem. Schwarznessel; fr. Ballote noire; ital. Marrubio selvatico; retorom. Marubina naira) jest rzadką rośliną, występującą w kantonach brzeżnych kraju, np. Geneva, Graubünden, Jura, Schaffhausen, Basel). Zarówno w Polsce jak i za granicą rozpada się na 2 podgatunki: Ballota nigra ssp. meridionalis (=Ballota nigra ssp. foetida (Visiani) Hayek = Ballota alba Linne = Ballota foetida Lamarck, dawniej mierznica biała, albo mierznica cuchnąca) i Ballota nigra sensu stricto(w dosłownym znaczeniu, właściwy). Nasiona mierznicy są czarne.

Surowcem jest kwitnące ziele mierznicy – Herba Ballotae nigrae (=Marrubi nigri), niem. Schwarznesselkraut, które należy suszyć w ciemnym miejscu, choć i tak ciemnieje (proces naturalny).

Składniki aktywne: fenylopropanoidy (arenariozyd = arenarioside, werbaskozyd = verbascoside; lawandulifoliozyd = lavandulifolioside, alissonozyd = alyssonoside, angorozyd A = angoroside A), flawonoidy (apigenina = apigenin, wicenina = vicenin, luteolin-7-O-Lactate = mleczan luteoliny, rutyna), diterpeny (marrubin = marrubina, ballonigryna = ballonigrin, ballotinon = ballotinone, ballotetroside – ballotetrozyd), olejek eteryczny bogaty w pinen i humulen ponadto saponiny, kwas chlorogenowy, kwas kawoilo-jabłkowy = caffeoyl-(L)-malic acid, kwas p-kumarowy, kwas para-hydroksybenzoesowy (paraben w naturalnej postaci o działaniu konserwującym). Do goryczek należą: ballotinon, ballonigryna i ballotenol.

Forsytiozyd B, C27H34O11 to substancja o działaniu neroroprotekcyjnym (ochronnym na tkankę nerwową), szczególnie sprawdził się w badaniach przy zespołach niedokrwiennych mózgu; patrz, np. praca Eur J Pharmacol. 2010 Aug 25;640(1-3):75-81. Epub 2010 May 12, autorstwa Jiang WL, Tian JW, Fu FH, Zhu HB, Hou J., ponadto ochronnym na mięsień sercowy (kardioprotekcyjnym), również przy niedokrwieniu, np. praca Jiang, W.-L.; Fu, F.-H.; Xu, B.-M.; Tian, J.-W.; Zhu, H.-B.; Jian-Hou w International Journal of Phytotherapy & Phytopharmacology, Jul 1, 2010.

Lavandulifolioside = lawandulifoliozyd, C34H44 O19, obniża ciśnienie tętnicze krwi, występuje również w lawendzie – Lavandula, serdeczniku – Leonurus i czyśćcu – Stachys. Wpływa również na serce (spadek częstości skurczów mięśnia sercowego – chronotropowe ujemne), patrz praca: Leyck-Miłkowskiej K., Filipek B. I Strzeleckiej H. w Journal of Ethnopharmacology
Volume 80, Issue 1, April 2002, Pages 85-90.

Caffeoylmalic acid, C15H16O8, wykazuje działanie ochronne na wątrobę.

niektóre metabolity mierznicy – Ballota, źródło obrazka: www.medicinescomplete.com

Działanie fitofarmakologiczne: uspokajające, przeciwnerwicowe, rozkurczowe na mięśnie gładkie i rozluźniające mięśnie szkieletowe, słabo przeciwbólowe; antyseptyczne, przeciwzapalne. Hamuje rozwój gronkowca złocistego i Proteus mirabilis. Wymiata wolne rodniki, działa antyoksydacyjnie. Przeciwnowotworowe.

Wskazania: podniecenie nerwowe, histeria, nerwice wegetatywne, okresy stresu, bezsenność, stany skurczowe przewodu pokarmowego, choroba niedokrwienna serca i mózgu, miażdżyca, niewydolność wątroby, choroba Parkinsona, stany zapalne trzustki, nowotwory (pomocniczo).

Preparaty i dawkowanie.

1. Intrakt mierznicowy – Intractum Ballotae: 1 część świeżego rozdrobnionego ziela zalać 5 częściami gorącego alkoholu 50-60%. Po tygodniu przefiltrować. Zażywać 1-3 razy dziennie po 5-10 ml przez 1-2 miesiące. Dobrze jest kojarzyć z wyciągiem z miłorzębu, wąkrotki, przebiśniegu lub śnieżycy wiosennej, szczególnie przy chorobach degeneracyjnych układu nerwowego.

2. Nalewka mierznicowa na winie – Vinum Ballotae: 1 część świeżego lub suchego rozdrobnionego ziela mierznicy skropić spirytusem, przykryć i po 2-3 minutach zalać ciepłym winem wytrawnym. Pozostawić do wytrawiania przez 1 miesiąc. Przefiltrować. Zażywać 1 raz dziennie po kieliszeczku.

3. Odwar – Decoctum Ballotae: 1-2 łyżki czubate rozdrobnionego ziela mierznicy zwilżyć spirytusem, przykryć i po 2-3 minutach zalać wodą, powoli doprowadzić do zagotowania (pod przykryciem), pozostawić na wolnym ogniu przez20 minut, po czym odstawić na 20 minut i przecedzić. Pić po 1/2 szklanki 2-4 razy dziennie zależnie od nasilenia objawów choroby.

4. Napar – Infusum Ballotae (najmniej efektywny): 2 łyżki suchego lub świeżego ziela zalać 1 szklanką wrzącej wody, odstawić na 20-30 minut pod przykryciem. Przecedzić. Doustnie 2-3 szklanki naparu dziennie. Dla wzmocnienia działania uspokajającego i spazmolitycznego łączyć z melisą, lawendą, żmijowcem, chmielem, passiflorą, glistnikiem, kokoryczą.

Ziele mierznicy, a poprawnie kwitnące wierzchołki pędów mierznicy czarnej, ang. Black Horehound jest w British Pharmacopoeia z 2009 r. (dried flowering tops of Ballota nigra L. ), a także w Farmakopei Europejskiej (Pharm. Eur.), zatem jest to surowiec oficjalny w medycynie. Niestety gro publikacji zielarskich pomija tę roślinę leczniczą. Zgodnie z Farmakopeą Brytyjską 2009 dried flowering tops of Ballota nigra L. powinny zawierać przynajmniej 1,5 % pochodnych kwasu orto-dwuhydroksycynamonowego wyrażonych jako akteozyd o wzorze sumarycznym C29H36O15 i masie cząsteczkowej 624.6 (minimum 1.5 per cent of total ortho-dihydroxycinnamic acid derivatives, expressed as acteoside (C29H36O15; Mr 624.6) (dried drug). Strata masy po suszeniu: nie większa niż 12% przy 105 stopniach C. Popiół ogólny: nie więcej niż 13%.

W medycynie ludowej ziele mierznicy było stosowane w leczeniu zastojów żółci, nieżytów żołądka i kaszlu.

Acacia concinna DC. = Acacia rugata (Lam.) Merr. w tradycyjnej medycynie Indii.

Acacia concinna De Candolle, czyli Acacia rugata (Lamarck) Merrill (hind. Kochi; Shikakai) – drzewo należące do rodziny Fabaceae (Leguminosae, Papilionaceae), czyli bobowatych (motylkowatych). Występuje w Indiach, południowych Chinach i w Malezji. Surowcem jest owoc (strąki), które poddaje się suszeniu i mieleniu na proszek. Owoc zawiera ok. 5% saponin trójterpenowych, głównie w postaci glikozydowej, które określa się nazwą akacynin (akacyniny, acacinins A, B, C, D, E). Akacyniny hydrolizują do laktonu akacjowego kwasu (acacic acid) oraz innych aglikonów (sapogenina B, machaerinic acid = kwas macherynowy i ich laktonów). Sproszkowany surowiec wchodzi w skład kosmetyków do włosów, najczęściej do sporządzania papki (do nakładania na włosy), szamponów i mydeł do mycia włosów. Do wyrobu preparatów do włosów używane są również inne części drzewa: sproszkowana kora, liście oraz ekstrakty z nich sporządzone. Preparaty działają przeciwzapalnie i antyseptycznie. Likwidują łupież. Saponiny powierzchniowo czynne (mydlące) dobrze usuwają brud, przy czym nie powodują wysuszenia skóry. Produkty z Acacia concinna są dostępne w handlu za granicą. Również napar z liści tej akacji działa przeciwłupieżowo. W Bengalu nasiona sproszkowane służą do zatruwania ryb.

Bidens – uczep raz jeszcze. Uczep jako hydragogum, uragogum et antiphlogisticum urologicum.

O uczepie – Bidens pisałem w 2009 r.: https://rozanski.li/?p=931, dziś ponownie wrócę do tej rośliny leczniczej, bardzo rzadko stosowanej.

W Polsce występuje kilka gatunków uczepu – Bidens:

1. Uczep trójlistkowy – Bidens tripartita L. (syn. Bidens cannabina)

2. Uczep amerykański – Bidens frondosa L. = Bidens melanocarpa Wieg.

3. Uczep owłosiony – Bidens pilosa L.

4. Uczep zwisły – Bidens cernua L.

5. Uczep zwodniczy – Bidens connata Muhl. ex Willd.

6. Uczep śląski – Bidens radiata Thuill.

W Szwajcarii można spotkać dodatkowo gatunki: Bidens subalternans DC i Bidens bipinnata L.

Uczep amerykański, Swarzędz, wrzesień 2011 r.

Poszczególne gatunki uczepu mogą krzyżować się ze sobą. Tworzą odmiany regionalne, a nawet terenowe. Nie zawsze występują przy zbiornikach i ciekach wodnych, można je również spotkać w ogrodach suchych, choć wtedy osiągają mniejsze rozmiary, ale wcześniej owocują. Należą do rodziny złożonych = astrowatych – Compositae = Asteraceae. Wszystkie można stosować do celów leczniczych.

Surowcem jest świeże lub suche ziele uczepu – Herba Bidentis, przy czym warto grube łodygi odrzucać i pozyskiwać liście oraz wierzchołki pędów. Bardzo wartościowe są kwiaty (koszyczki kwiatowe) oraz owoce uczepu – Anthodium, Fructus Bidentis, bowiem zawierają więcej olejku eterycznego niż liście. Jest to jednak surowiec kłopotliwy w zbieraniu i dlatego, gdyby znalazł się w sprzedaży, z pewnością byłby bardzo drogi. Ziele, jak i same kwiaty trzeba suszyć w przewiewnym miejscu, nie zgniatać, najlepiej w półmroku. Składniki czynne uczepu są wrażliwe na działanie światła i wysoką temperaturę podczas suszenia. Rozdrabniać tuż przed przygotowaniem leku. Przechowywać w szczelnych pojemnikach.

Składniki uczepu nie są do końca zbadane. Wiadomo, że zawiera olejek eteryczny, poliacetyleny, laktony seskwiterpenowe, poliiny, znaczne ilości witaminy C (100-170 mg/100 g maceratu), garbniki, gorycze, karoten, flawonoidy, w tym luteolinę i kwercetynę.

Wodne i wodno-alkoholowe wyciągi z suchego i świeżego ziela, kwiatów i owoców niewątpliwie wzmagają wydzielanie moczu, a wraz z nim szkodliwych produktów przemiany materii i chlorku sodu. Uczep dobitnie działa przeciwzapalnie i ochronnie na nerki. Hamuje stany zapalne w układzie moczowym. Pobudza produkcję i wydzielanie żółci i działa ochronnie na miąższ wątroby. Jest ziołem wpływającym przeciwzapalnie na układ żółciowy. Dawniej uczep był polecany przede wszystkim w leczeniu schorzeń wątroby, nerek i pęcherza moczowego.

Wlewki z mocnego odwaru do odbytu polecane były przy hemoroidach i świądzie odbytu. Można sporządzić z uczepu ekstrakt wchodzący w skład żelu lub maści doodbytniczej, jak i również czopków per rectum.

Ziele, owoc, kwiat uczepu polecam kojarzyć w mieszankach urologicznych z zielem wrzosu – Herba Ericae, liściem mącznicy – Folium Uvae ursi, zielem rdestu ptasiego – Herba Polygoni avicularis, korą bzu czarnego – Cortex Sambuci nigri, kwiatem bławatka – Flos Cyani, zielem skrzypu – Herba Equiseti, korzeniem wilżyny – Radix Ononidis, zielem połonicznika – Herba Herniariae, zielem nawłoci – Herba Solidaginis, liście/korą/gałązkami brzozy – Folium, Cortex seu Frondes Betulae, owocem selera lub pietruszki – Fructus Apii seu Petroselini, korzeniem lubczyka – Radix Levistici, owocem jałowca – Fructus Juniperi. Mieszając te zioła uzyskamy doskonałe preparaty stosowane w leczeniu stanów zapalnych, infekcji i kamicy układu moczowego. Pamiętajmy, że połonicznik, pomocnik (Herba Chimaphilae = Pirolae umbellatae), wrzos, liść/kora gruszy, liść mącznicy, liść borówki to przede wszystkim zioła odkażające nerki, moczowody i pęcherz moczowy (urodesinficientia). Kora i korzeń bzu czarnego, jałowiec, wilżyna, pietruszka, seler, czy lubczyk to surowce o działaniu głównie moczopędnym (hydragogum, diureticum). Kwiat bławatka, brzoza, skrzyp, ale również ortosyfon, bez czarny, rdest wpływają wyraźnie przeciwzapalnie na układ moczowy (antiphlogisticum).

Uczep amerykański, Swarzędz, wrzesień 2011 r.

Napar – Infusum Bidentis: 1 czubata łyżka świeżo rozdrobnionego surowca na 1 szklankę wrzącej wody; przykryć i odstawić na 20-30 minut, przecedzić. 2-3 szklanki naparu dziennie. Można użyć również świeży surowiec. Jeżeli decydujemy się na owoce lub koszyczki kwiatowe – wziąć 1 płaską łyżkę tych surowców na szklankę wrzątku. Odwar do lewatyw – gotować 20 minut pod przykryciem, bardzo powoli (1 łyżka surowca na szklankę wody).

Nalewka na koszyczkach kwiatowych i owocach (Tinctura ex Flos/Fructus Bidentis): 1 cz. świeżych kwiatów oraz (lub) owoców rozdrobnionych zalać 5 częściami ciepłego alkoholu 60%, odstawić na przynajmniej 7 dni. Zażywać po 1-2 łyżeczki przy refluxie, zastojach żółci, bólach brzucha, niestrawności, ustaniu perystaltyki jelit, zadyszce, kołataniu serca, nerwicy żołądka i jelit.

Nalewka ze świeżego ziela na winie wytrawnym lub alkoholu 20-30% /Tinctura Bidentis recens/: 1 część surowca świeżego na 3 części wybranego alkoholu, wytrawiać przynajmniej tydzień. 1 kieliszek dziennie dla poprawienia trawienia i na wzmocnienie. Ponadto do okładów o obmywań na trudno gojące się rany.

Maceratio Bidentis z świeżego ziela: 1 część świeżego rozdrobnionego (siekanego, zmielonego, zmiksowanego) surowca na 3 części zimnej wody zdrojowej, pozostawić na 6-8 godzin (pod przykryciem), przecedzić. Stosować jako źródło witaminy C, karotenoidów i flawonoidów, chlorofilu. Na wzmocnienie, dla odtrucia organizmu. Do okładów na rany i wypryski. Dla stabilizacji witaminy C (w maceracie) polecam wodę do maceratu zakwasić sokiem z cytryny lub kwasem jabłkowym, bursztynowym, albo cytrynowym. Macerat można mrozić na zimę w woreczkach do lodu.

Uczep trójlistkowy – Bidens tripartita Linne – odmiana uczepu trójlistkowego o liściach niepodzielonych lub podzielonych częściowo; Swarzędz-Zalasewo, sierpień 2011 r.

Właściwości 2a,17a-dimethyl-etiocholan-3-one-17b-ol, czyli 2a,17a-dimethyl-5a-androst-3-one-17b-ol /Superdrol/–niebezpieczeństwo w sporcie. Status prawny w Polsce.

W nielegalnym obrocie handlowym spotkać można substancję o nazwie Superdrol /C₂₁H₃₄O₂ /, czyli syntetyczny związek sterydowy, spokrewniony metandienonem (17beta)-17-hydroksy-17-metyloandrosta-1,4-dien-3-one oraz z oksandrolonem (5alfa,17beta)17-hydroksy-17-metylo-2-oksandrostan-3-on.

2a,17a-dimethyl-etiocholan-3-one-17b-ol = 2a,17a-dimethyl-5a-androst-3-one-17b-ol

metandienone = 17-alpha-methyl-17-beta-hydroxy-1,4-androstadien-3-one = 17-beta-hydroxy-17-methyl-androsta-4-dien-3-one

oxandrolone

Jest dimetylowaną pochodną tych związków. Okres półtrwania 2a,17a-dimethyl-5a-androst-3-one-17b-ol wynosi 8 h. Jest dobrze przyswajalny z przewodu pokarmowego. Biodostępny w 50%. Silnie wiąże się z Sex Hormone Binding Globulin (globuliną wiążącą hormony płciowe). Niestety nie blokuje estrogenów (nie działa antyestrogennie), ale konkuruje z endogennym (wewnątrzpochodnym) testosteronem, blokując dla niego receptory. Wskutek silnego działania anabolicznego, w pewnym sensie znoszącego działanie testsosteronów endogennych i braku wpływu antyestrogennego powoduje ginekomastię, czyli powiększenie gruczołów sutkowych u mężczyzn. Daje przy tym objaw łysienia androgennego (choć nie dopuszcza “do głosu” endogennych androgenów) i powoduje stosunkowo szybko (po około 3 miesiącach) impotencję (niemoc płciową). Z powodu dimetylacji cząsteczki działa wyjątkowo hepatotoksycznie (uszkadzająco na miąższ wątroby). Zatrzymuje chlorek sodu w ustroju. Wywołuje obrzęki. Z dobrych rzeczy wymienić należy:

– pobudza anabolizm białek

– wywołuje dodatni bilans azotowy

– przywołuje dodatni bilans wapniowy, z odkładaniem wapnia Ca w tkance kostnej

– zmniejsza utratę potasu, wapnia, sodu i fosforu z ustroju

– zwiększa apetyt

– zwiększa wydolność fizyczną

– podnosi szybko masę ciała

– przyspiesza gojenie ran i naskórnikowanie

Wzmaga działanie leków przeciwzakrzepowych i insuliny, ponadto sterydów nadnerczy (kortykosteroidów). Działa przeciwzapalnie.

Niestety jest to związek uszkadzający nerki i wątrobę, powodujący utratę wydolności płciowej i niepłodność. Powoduje obrzęki, łysienie i ginekomastię. Może wywoływać żółtaczkę (zastoinową). Wywołuje trądzik androgenny. Zwiększa agresję i popęd do walki i konkurencji (współzawodniczenia). Wzbudza (indukuje) przerost gruczołu krokowego. U niektórych mężczyzn może wzbudzić nowotwór prostaty i nowotwory wątroby. Nie wpływa na bilans tkanki tłuszczowej. Powoduje przyrost masy mięśniowej.

Synergizm: działa synergistycznie z 4-hydroksyizoleucyną, z kozieradką – Trigonella oraz z zielem rutwicy Galega officinalis. Wzmaga działanie Momordica – https://rozanski.li/?p=324 Łącznie z kozieradką, zielem rutwicy, przepęklą, kolczurką i lucerną może być stosowana w leczeniu cukrzycy i osteoporozy, ponadto złamań kości.

Interakcje: nasila działanie dikumarolu i pochodnych, ponadto insuliny. Ostrożnie łączyć z nostrzykiem, tomką wonną, miłorzębem, kasztanowcem i jesionem. Istnieje zagrożenie niekontrolowanych krwawień śródtkankowych, po skojarzeniu z tymi surowcami /lekami/.

Czas stosowania: 2-4 tygodnie.

Dawka doustna: 10-20 mg dziennie.

Status prawny: nie jest dopuszczona w Polsce. Nielegalne w stosowaniu i sprzedawaniu.

Medycyna dawna i współczesna

Ostatnie wpisy

Archiwa

Kategorie