|
|
Rodzaj wiąz – Ulmus należy do rodziny wiązowatych – Ulmaceae, rzędu Urticales, czyli pokrzywowców. Liczy około 30 gatunków. W Europie wiązy zostały mocno wyniszczone przez grzybową (drobnoworkowce – Microascales; w nowszych systemach cienkoszyjkowce Ophiostomatalaes) chorobę wiązów (holenderska choroba wiązów). Pasożytniczy grzyb nosi nazwę Ceratocystis ulmi (Graphium ulmi) i powoduje usychanie gałęzi, a potem całych drzew.
Do celów leczniczych stosuje się:
1. Wiąz szypułkowy, niem./szwajc. Flatter-Ulme; fr. Orme lisse; ital. Olmo bianco – Ulmus laevis Pallas = Ulmus effusa Wildenow, czyli limak – drzewo dorastające do 30 m wys. o szerokiej, cylindrycznej koronie. Młoda kora jasna, brązowoszara, gładka. Kora łuszczy się tafelkowato. Nasady pni są deskowato rozszerzone. Młode gałązki owłosione, starsze nagie. Pąki liściowe wydłużone, ostro zakończone, o łuskach ochronnych ciemno obrzeżonych, dwubarwne. Pąki kwiatowe jajowato-stożkowate. Liście eliptyczne lub odwrotnie jajowate, niesymetryczne u nasady. Blaszki liściowe od spodu miękko owłosione. Brzeg liści podwójnie piłkowany, ząbki duże, haczykowate. Liście dorastają do 12 cm długości. Kwiaty na długich szypułkach Kwitnie w marcu lub kwietniu. Okwiat 6-dzielny, pręcików 6-8; pylniki fioletowe. Owoc – skrzydlak długoszypułkowy z drobnym orzechem w środku, brzegiem orzęsiony. Owocuje w wieku 10-15 lat, a przy gęstych drzewostanach w wieku 30 lat. Owoce dojrzewają w maju-czerwcu. Drewno ciężkie, średnio-twarde, ale trwałe. W lekospisach często widnieje pod nazwą Ulmus pedunculata Fougeroux. W Polsce rozpowszechniony gatunek, na niżu i terenach podgórskich. W Szwajcarii rzadko występuje, sadzony, głównie w północno-zachodnich kantonach.
2. Wiąz pospolity, niem./szwajc. Feld-Ulme; fr. Orme champetre; ital. Olmo comune – Ulmus carpinifolia Gleditsch = Ulmus campestris Linne = Ulmus minor Miller – drzewo dorastające do 30 m wys.; kora szara, u starych drzew poprzecznie i podłużnie spękana; gałązki cienkie, czerwonawo- lub żółtawobrązowe, nagie lub owłosione. Pąki jajowato-stożkowate, długości do 5 mm, nagie lub kutnerowate, szare lub czerwonawe; łuski o jaśniejszych brzegach. Liście szorstkie z wierzchu, omszone od spodu, długości 5-10 cm. Liście eliptyczne, u nasady klinowate, niesymetryczne, brzegiem pojedynczo lub podwójnie ząbkowane. Włoski od spodniej strony blaszki często gęściej umieszczone w kątach nerwów. Ogonki liściowe długości do 15, cm. Kwitnie w marcu lub kwietniu. Kwiaty na krótkich szypułkach; okwiat czerwony; pręcików 4 z czerwonymi pylnikami. Owoce skrzydlaki z orzechem umieszczonym bliżej wierzchołka skrzydełka; wycięcie skrzydełka sięga do orzecha. Owoce dojrzewają w czerwcu. Owocuje około 15-20 roku życia, a w drzewostanie ok. 30 roku życia. Owoce wydaje co 2-3 lata. Drewno wytrzymałe, mocne. W Polsce rozpowszechniony na całym obszarze. W Szwajcarii nie jest pospolity, rozproszony w południowych, zachodnich i północnych kantonach.
3. Wiąz gładki – Ulmus glabra Hudson =Ulmus scabra Miller = Ulmus montana Stokes, wiąz górski, brzost – drzewo dorastające do 40 m wys., o szerokiej kopulastej, nieco pofałdowanej koronie. Kora młoda gładka i szara, po 20 latach staje się szara i łuszcząca się z pęknięciami. Na pniu często występują odrosty. Pędy ciemnoszare z twardymi włoskami. Liście duże, długości do 18 cm, o 14-20 parach nerwów (wiązek przewodzących bocznych), eliptyczne, w górnej części nierzadko klapowane, matowe, szorstkie z wierzchu, omszone od spodniej strony (białe włoski). Liście krótkoogonkowe, prawie siedzące. Ogonek liściowy ok 2-5 mm. Skrzydełka owoców omszone na wciętym końcu. Orzech umieszczony centralnie. Skrzydlaki odwrotnie jajowate. Owoce dojrzewają w czerwcu. Kwitnie w marcu lub kwietniu. Pąki liściowe tępo-stożkowate, ciemne, jednobarwne. Liście niesymetryczne. Kwiaty na bardzo krótkich szypułkach. zebrane w pęczki. Owocuje po 30 latach. Drewno odporne na czynniki mechaniczne i atmosferyczne. W Polsce częsty w górach i na pogórzu. Jest też rozproszony na niżu. W Szwajcarii pospolity gatunek wiązu.
4. Wiąz czerwony, wiąz śliski, ang. Slippery Elm, Red Elm – Ulmus fulva Michaux= Ulmus rubra Muhlenberg = Ulmus americana L. var. rubra Aiton = Ulmus crispa Willdenow – drzewo pochodzące z Ameryki Północnej.
5. Wiąz amerykański, ang. American elm, white elm, water elm – Ulmus americana Linne – drzewo występujące w Ameryce Północnej.
Surowcami leczniczymi pozyskiwanymi z wiązów są: liście, gałązki, kora, pączki, kwiaty – Folium, Frondes, Cortex, Gemmae et Flos Ulmi.
Dioscorides (40-90 r.) wykorzystywał właściwości ściągające ulistnionych gałązek, liści i kory wiązu. Polecał wyciągi z surowca przy złamaniach, chorobach skóry i nieżytach układu oddechowego.
Pietro Andrea Mattioli, czyli Petrus Andreas Matthiolus (1501-1577) opisał wiąz jako środek śluzowy, przyspieszający gojenie parchów, ran i owrzodzeń.
Adam Lonitzer (Lonicerus) żyjący w latach 1528-1586 polecał wyciąg z wiązu w leczeniu ran i złamań kości.
Christoph Wilhelm Friedrich Hufeland (1762-1836) propagował wiąz w leczeniu chorób skóry.
Hugo Paul Friedrich Schulz (1853-1932) zalecał wyciągi z wiązu przy przewlekłych wypryskach (eczema).
Wofgang Bohn opisał wiąz jako roślinę cenną w leczeniu chorób reumatycznych, gorączkowych, związanych z zaburzeniami gospodarki kwasem moczowym (dna moczanowa).
Dr Gerhard Madaus (1890-1942) podał, że w polskiej medycynie ludowej wiąz wykorzystywano do leczenia nieżytów jelit oraz czerwonki. W Austrii z kolei używano wiąz w leczeniu dny (podagry) i reumatyzmu. Przedstawił również doniesienia o właściwościach przeciwbiegunkowych, przeciwzapalnych, przeciwkrwotocznych, napotnych, moczopędnych, przeciwgorączkowych, przeciwwrzodowych, gojących i przeciwobrzękowych wiązu. Przetwory z wiązu mogą być stosowane przy zapaleniu macicy, pęcherza moczowego, zaflegmieniu dróg oddechowych, przy niestrawności i obrzękach. Lonicerus stosował liście, korę i gałązki. Matthiolus używał liście, korę i drewno. Bohn, Hufeland, czy Schulz wykorzystywali korę.
W XVIII i do połowy XIX wieku wiąz był surowcem oficjalnym w medycynie. Świadczy o tym choćby Farmakopea Paryska – Pharmacopoea Parisiensis z 1758 r., w której dziale Simplicia znajdujemy z łatwością Ulmus campestris Teophrasti. Wiąz pospolity – Ulmus campestris Linne uwzględniła Farmakopea Genewska – Pharmacopoea Genevensis z 1780 roku (surowiec Cortex medius, w dziale Materia medica). Farmakopea Pruska – Pharmacopoea Borussica z 1813 roku zawiera opis Cortex Ulmi interior (Ulmenrinde, Rüsterrinde) pochodzącą z Ulmus campestris et effusa (Cortex medius subfuscus, subacris, lamellis, tenuibus compositus). Jednakże nowsza Pharm. Borussica VII z 1862 roku już nie zawierała kory wiązu. Farmakopea Hanowerska – Pharmacopoea Hannoverana z 1819 roku objęła Cortex Ulmi interior (Ulmenrinde) z Ulmus campestris et effusa. Opis surowca identyczny jak w Farmakopei Pruskiej z 1813 roku. Zalecany wyciąg wodny przy podrażnieniach i jako środek moczopędny, przy czym przy przy diuretica jest znak ?. Jest wzmianka o zastosowaniu wyciągu wodnego przy przewlekłym rumieniu skóry oraz trądzie (Lepra Ichtyasi). Z tego względu, że Farmakopea Polska I – Pharmacopoeia Regni Poloniae z 1817 r. wzorowana była na Farmakopei Pruskiej z 1813 r., również uwzględnia Cortex Ulmi interior.
Doktor Fr. Oesterlen w dziele Handbuch der Heilmittellehre z 1861 roku opisał Cortex Ulmi (interior), Ulmen-, Rüsterrinde z gatunku Ulmus campestris et effusa, podając skład chemiczny: garbniki, gumy (Bassorin – basoryna – śluz, kleik; nazwa od nazwy Bassora gum; zawiera kwas tragakantowy i arabinogalaktany; kwas tragakantowy zawiera kwas galakturonowy, ksylozę, fukozę i galaktozę ), Ulmin (ulmina, podobna do huminy), żywice. Stosowany w leczeniu owrzodzeń i łagodzenia objawów świerzbu. Wyciąg z Ulmus fulva z Ameryki Północnej, bogaty w basorynę (śluzy) przydatny do nasączania tamponów domacicznych.
Prof. dr G.C. Wittstein w obszernym opracowaniu Handwörterbuch der Pharmakognosie des Pflanzenreichs z 1883 r. opisał Ulmenrinde – Cortex Ulmi interior s. pyramidalis z Ulmus campestris Willd. i Ulmus effusa Willd. Wg Rink’a kora zawiera 6,5% garbników, śluzy, gumy, żywice, kwas szczawiowy. Wg Davy kora zawiera do 3% garbników. Wyciągi wodne stosuje się zewnętrznie i wewnętrznie przy stanach zapalnych i wysypkach skórnych. Kolejny objęty opisem wiąz to Ulmenrinde amerikanische, Amerikanische Rüsterrinde – Ulmus americana L. z którego otrzymywana jest kora – Cortex Ulmi americanae o podobnym znaczeniu w lecznictwie jak z wiązu pospolitego i szypułkowego.
Henri Leclerc /1870-1955/ w Precis de Phytotherapie (1954 r.) i wcześniejszych publikacjach (przedwojennych) podał informacje o doskonałych właściwościach leczniczych maści sporządzonej z kory wiązu, która była przydatna w terapii przestarzałych wyprysków i stanów zapalnych.
Wiąz jako surowiec leczniczy nie został pominięty w dziele szwajcarsko-niemieckim Hagers Handbuch der Pharmazeutischen Praxis… z 1902 r. Ulmus campestris L., Ulmus pedunculata Fougeroux (Ulmus effusa Willd.) oraz Ulmus fulva Michx. dostarczają korę, przy czym jest ważna informacja – Innenrinde, czyli należy pozyskiwać korę wewnętrzną, a nie tę zewnętrzną, suchą i odpadającą. Podobny istotny szczegół dotyczący kory zamieścił dr G. Madaus. Zresztą gdy uwzględnimy dane podane przez stare farmakopee (patrz wyżej) też wynika z nich, że należy odcinać (wyłuszczać) korę pośrednią lub wewnętrzną, a nie zewnętrzną. Wracając jednak do Hagers’a podam nazwy widniejące dla surowca: Cortex Ulmi interior, Innere Ulmen- oder Rüsterrinde, Ecorce d’orme, Elm, Slippery Elm Bark. Autorzy podają, ze surowiec był w Farmakopei Francuskiej (Pharm. Gall.) I i III. Spośród składników czynnych podane są dwa: śluzy i garbniki. Surowiec należy gotować dając 10-15 g kory na 200 g wody. Stosowany zewnętrznie i wewnętrznie. Nadaje się do płukanek, okładów (kataplazmy). Środek powlekający, przeciwzapalny, śluzowy, ściągający. Podano dwie formy leku: Extractum Ulmi corticis (składnik Extractum Digitalis alcoholicum w Pharm. Gall.; ponadto Mucilago Ulmi (kleik, śluz wiązowy). Również w nowszym wydaniu Hagers Handbuch der Pharmazeutischen Praxis…, z 1938 r. nie zabrakło wiązu – Ulmus. Uwzględniono Ulmus campestris L., Ulmus effusa Willd. i ich odmiany oraz Ulmus pubescens Walt., czyli Ulmus fulva Michx., czyli Red Elm (Red Elm Bark, Slippery, Indian Sweet Elm Bark. Wśród składników czynnych wymieniono śluzy, garbniki, gumy, substancje gorzkie i żywicę. Zastosowanie i preparaty podano te same, co w wydaniu wcześniejszym. Mucilago Ulmi było uwzględnione w Farmakopei Amerykańskiej VIII.
Sporo informacji na temat wiązu (Ulmus carpinifolia) podał dr Friedrich A. Bässler (1966 r.) w publikacji Heilpflanzen. Surowcem jest kora i gałązki. Wyciągi hamują biegunkę, krwawienia i śluzotoki. Pomocny przy reumatyzmie, dnie moczanowej, obrzękach wodnych, chronicznych wypryskach skórnych.
Z kolei w Lexikon der Arzneipflanzen und Drogen autorstwa K. Hiller’a i M. F. Melzig’a (2010 r.) znajdziemy szereg kolejnych cennych informacji. Ulmus carpinifolia zawiera w korze śluzy, garbniki (3%), flobafeny, goryczki i jest stosowany w medycynie ludowej jako środek rozmiękczający, śluzowy, a zarazem ściągający przy biegunkach, ponadto jako środek moczopędny. Ze świeżych kwiatów uzyskuje się esencję wg zasady dra Bacha. W homeopatii kora wiązu stosowana jest w leczeniu wyprysków skórnych i skrofulozy. Ulmus glabra ma podobne zastosowanie, przy czym kora i świeże młode gałązki są stosowane w homeopatii w leczeniu bólu rąk i stóp. Ulmus laevis zawiera w korze garbniki, katechiny (+), proantocyjanidyny, kwas chlorogenowy, fitosterole (beta-sitosterol) i śluzy. Surowiec przeciwbiegunkowy, cenny w leczeniu zaburzeń czynności przewodu pokarmowego, ponadto schorzeń skórnych. Ulmus rubra (Ulmus americana, Ulmus fulva) zawiera w korze śluzy i jest stosowany w leczeniu nieżytów żołądka i jelit, ponadto dny i reumatyzmu. Zewnętrznie w formie kataplazmów do leczenia owrzodzeń.
Szwajcarska zielarka, fitoterapeutka Maja Dal Cero, którą bardzo cenię, w publikacji Unsere Heilpflanzen (2009 r.) dużo miejsca poświęciła Ulme, czyli wiązom: Ulmus minor (Feld-Ulme) i Ulmus glabra (Berg-Ulme). Doustnie stosuje się wyciąg wodny z kory przy biegunkach, a zewnętrznie do okładów, płukanek, przemywań przy ranach, hemoroidach, stanach zapalnych skóry, gardła i jamy ustnej.
Dr Graham Pinn (Herbal Medicine, 2003 r.) zaliczył Slippery elm bark (czyli korę czerwonego wiązu) do środków, które absorbują, powlekają i mogą utrudniać wchłanianie niektórych substancji z jelit do krwi. Oczywiście jest to korzystne, jeśli cierpimy na zakażenia i nieżyt jelit, zatrucie pokarmowe, kiedy to jady bakteryjne, mikotoksyny, czy toksyny pokarmowe nie powinny przenikać do krwi i limfy. Jednakże nie należy popijać odwarem wiązowym leków, czy preparatów mineralno-witaminowych, bo to utrudni resorpcję tych substancji z jelit. Podobnie należy zwracać uwagę na mieszanki zawierające wiąz, bowiem śluzy i garbniki zawarte w korze, czy gałązkach mogą efektywnie znosić działanie innych ziół.
W tradycyjnej medycynie chińskiej stosowany jest gatunek wiąz wielkoowocowy (Large-fruited Elm) Ulmus macrocarpa Hance (Wuyi). Jest to zioło ciepłe, gorzkie i ostre. Działa na żołądek i śledzionę. Posiada właściwości przeciwpasożytnicze wobec glist i tasiemców, ponadto przeciwgrzybicze (wobec Tinea). Surowiec Ulmi fructus preaparatus stosuje się w dawce dziennej 3-9 g. Gotować 20 minut. W przypadku grzybicy stosować zewnętrznie do okładów. Przy parazytach wewnętrznych pić odwar na czczo.
Kora wiązu czerwonego – Slippery elm bark została opisana również w poważnym i cenionym podręczniku Pharmacognosy autorstwa W.C. Evans (2000 r.). Jest to surowiec śluzowy, bogaty w poliuronidy, zmiękczający, łagodzący, zaliczany do tej samej grupy co babka płesznik, prawoślaz, tragacantha (Astragalus gummifer), Sterculia urens (Karaya Gum), Acacia (Gum Arabic z Acacia senegal), guar gum (Cyamopsis tetragonolobus), Xanthan Gum (z Xanthomonas campestris, bakteria), czy nasiona pigwy – Cydonia oblonga (Quince seed).
Dr Hans W. Kothe (2006 r.) w pięknym opracowaniu 1000 Kräuter. Hailpflanzen von A-Z. Wirkstoffe und Anwendung – Ulmus minor zaleca przy świądzie skóry, ekzemach, dermatozach, czyrakach, hemoroidach i do leczenia zapalenia skóry. Ulmus rubra z kolei jest stosowany w leczeniu stanów zapalnych układu oddechowego, moczowego, pokarmowego, owrzodzeń, przeziębienia i gorączki. Zewnętrznie w leczeniu ropni.
Ja ze swojej strony podam, że wiązy rosnące w Polsce zawierają śluzy, fitosterole, garbniki, flawonoidy (rutyna, kwercetyna), lignany, garbniki i fenolokwasy. Kwiaty, gałązki, liście i pączki wiązu to surowce moczopędne, przeciwwysiękowe, łagodzące stany zapalne, zmniejszające obrzęk gruczołu krokowego. Korzystnie działają przy stanach zapalnych nerek, pęcherza moczowego, jajników i macicy. Przyspieszają regenerację nabłonków i tkanki łącznej.
Kora i gałązki wiązów hamują stan zapalny w obrębie przewodu pokarmowego, układu moczowego i płciowego. Łagodzą kaszel i stan zapalny dróg oddechowych. Poprawiają mikcję przy przeroście gruczołu krokowego. Polecam przy stanach zapalnych cewki moczowej, prostaty, pęcherza moczowego, żołądka i jelit. Zewnętrznie jako typowy środek gojący, lekko ściągający i przeciwświądowy.
Surowce rozdrobnione, suche lub świeże należy gotować na małym ogniu, powoli, 10-20 minut, po czym odstawić na 30 minut, przecedzić. Pić 1-2 szklanki dziennie. Przy chorobach zapalnych i zwyrodnieniowych stawów i kości 2 szklanki odwaru dziennie. Pączki rozdrobnione i kwiaty można zaparzać w mleku. Surowca na szklankę wody: od jednej do dwóch łyżek czubatych. Naparem z kwiatów, liści przemywać oczy, ponadto do okładów przy zapaleniu spojówek, powiek, naczyniówki i siatkówki.
W kosmetyce: odwar z gałązek lub kory wiązu do okładów i przemywań skóry atopowej, z wypryskami, łuszczycą, owrzodzeniami, przy suchości i podrażnieniu, po zabiegach w celu zmniejszenia obrzęku i zaczerwienienia. Toniki, kremy, serum zawierające wyciąg z kory, pączków lub gałązek wiązu sprawdziły się w leczeniu i pielęgnowaniu cery trądzikowej (trądzik różowaty). Zawartość mocnego wyciągu (kleiku) w kosmetykach od 5 do 15%.
Serdecznie zapraszamy wszystkich zainteresowanych na
II Konferencję Zielarską Kobiet
organizowaną przez Warszawski Uniwersytet Medyczny
Koryciny 7-9 czerwca
PROGRAM
Piątek 7.06.2013 – przyjazd
Sobota 8.06.2013
9.00 – 9.30 rejestracja uczestników
9.30 – 9.45 powitanie
9.45 – 11.00 wykłady
· dr n. biol. Henryk Różański: “Rośliny poprawiające pamięć.”
· mgr Dominika Pietrzyk: „Kobiece zioła.”
· dr Anna Lewitt: „Zioła wspomagające odchudzanie.”
11.00 – 11.30 przerwa na kawę
11.30 – 13.30 wykłady
· dr Katarzyna Paradowska: “Zioła peruwiańskie.”
· mgr Marta Grech-Baran: „Rhodiola spp. – właściwości biologiczne i znaczenie w
lecznictwie.”
· mgr Małgorzata Gralec: „Aronia w cukrzycy.”
· dr Agnieszka Zielińska: „Bioaktywne składniki liści.”
13.30 – 15.00 obiad
15.00 – 16.30 wykłady
· prof. dr hab. Iwona Wawer: “Mechanizmy działania leków ziołowych.”
· krótkie komunikaty
18.00 wspólna kolacja przy ognisku
Niedziela 9.06.2013
8.00 – 9.00 śniadanie
10.00 zwiedzanie ogrodu botanicznego
Opłata konferencyjna……..……..………..300 PLN
(materiały konferencyjne, pełne wyżywienie, ognisko)
Sobota 8.06.2013
Dla osób towarzyszących warsztaty robienia nalewek ziołowych.
ZAKWATEROWANIE
Rejestracja uczestnictwa
Zgłoszenie uczestnictwa prosimy wysłać na adres sekretariatu.
Rezerwacja hotelu
Zakwaterowanie w miejscu konferencji. W sprawie rezerwacji pokoi prosimy o kontakt bezpośrednio z Ziołowym Zakątkiem.
Z uwagi na rezerwację na potrzeby gości spotkania, prosimy o podanie nazwy konferencji podczas rozmowy.
– nocleg w pokojach 1 lub 2 os. 50 PLN za noc
– nocleg w pokojach 3 lub 4 os. 40 PLN za noc
Dane kontaktowe hotelu:
Ziołowy Zakątek
Koryciny 73 B
17-315 Grodzisk
tel. (85) 65-68-668, 65-68-662, 512-127-069
e-mail:biuro@ziolowyzakatek.pl
INFORMACJE
Komitet organizacyjny
Iwona Wawer (WUM)
Katarzyna Paradowska (WUM)
Olga Stefaniak (WUM)
Sekretariat
Olga Stefaniak
Wydział Farmaceutyczny WUM
02-097 Warszawa, Banacha 1
tel: +48 22 5720950
e-mail: ostefaniak@wum.edu.pl
fax: +48 22 5720950
Wpłaty należy dokonywać na konto:
Bank Spółdzielczy w Gdańsku oddział
Grodzisk
15806300010020020316000001
Miejsce spotkania
Ziołowy Zakątek
Koryciny 73 B
17-315 Grodzisk
tel. (85) 65-68-668, 65-68-662, 512-127-069
e-mail:biuro@ziolowyzakatek.pl
Aktualny program:
VII Franciszkańska Konferencja Zielarsko-Farmaceutyczna “Zioła w dermatologii i kosmetologii, w odnowie biologicznej człowieka” zgromadziła wielu specjalistów z zakresu farmacji, medycyny, biologii i chemii. Dużą salę wykładową wypełniło około 150-170 słuchaczy. Patronat honorowy nad Konferencją objęli: Wojewoda Śląski Zygmunt Łukaszczyk i Prezydent Miasta Katowice Piotr Uszok. Patronami medialnymi byli Niezależna Telewizja oraz czasopismo Lek w Polsce. Patronem została też firma Naturex, którą reprezentował na Konferencji współwłaściciel dr farm. Jacek Krzciuk.
Na Konferencji zaprezentowano 7 wykładów:
1. Ku teologii piękna. Pomiędzy Kosmetologią a teologią, prof. dr hab. Ireneusz S. Ledwoń ofm, prodziekan ds. studiów doktoranckich Wydziału Teologii Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II;
 
prof. dr hab. Ireneusz Sławomir Ledwoń
2. Biooleje szeregu omega-6 – od pediatrii do geriatrii, dr hab. n. farm. Ilona Kaczmarczyk Sedlak, kierownik Katedry Farmakognozji i Fitochemii Wydziału Farmaceutycznego Śląskiego Uniwersytetu Medycznego;
 
dr hab. n. farm. Ilona Kaczmarczyk-Sedlak
3. Oleje roślinne w kosmetyce, mgr Olga Stefaniak i dr n. farm. Katarzyna Paradowska, Zakład Chemii Fizycznej na Wydziale Farmaceutycznym Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego;
 
mgr Olga Stefaniak
4. Zioła dla zdrowia i urody, dr n. farm. Katarzyna Paradowska (adiunkt w Zakładzie Chemii Fizycznej na Wydziale Farmaceutycznym Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego), prof. dr hab. n. farm. Iwona Wawer, kierownik Zakładu Chemii Fizycznej na Wydziale Farmaceutycznym Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, wiceprezes Krajowej Rady Suplementów i Odżywek);
 
dr n. farm. Katarzyna Paradowska i prof. dr hab. n. farm. Iwona Wawer
5. Zioła w leczeniu opornych trądzików, dr n. biol. Henryk Różański (kierownik Zakładu Towaroznawstwa oraz Laboratorium Biologii Przemysłowej i Eksperymentalnej Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej im. St. Pigonia w Krośnie, dr Izabela Betlej (Zakład Towaroznawstwa Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Krośnie), o. dr Marcelin Jan Pietryja ofm (dyrektor Herbarium św. Franciszka);
6. DYREKTYWY UNII EUROPEJSKIEJ A PRZYSZŁOŚĆ ZIELARSTWA W EUROPIE, dr. n. biol. Henryk Różański (Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa im. Stanisława Pigonia w Krośnie);
7. Pamięci Profesora Krzysztofa Jędrzejko (1945-2012), dr hab. n. biol. Adam Stebel, kierownik Katedry i Zakładu Botaniki Farmaceutycznej i Zielarstwa Śląskiego Uniwersytetu Medycznego.
dr hab. n. biol. Adam Stebel
W ramach zorganizowanej Konferencji wydano 111-stronnicową monografię, w której zawarto teksty wyżej wymienionych wykładów oraz dodatkowo opracowania:
1. Zastosowanie roślin fitoncydowych w leczeniu i profilaktyce boreliozy (Borreliosis), dr n. biol. Henryk Różański (PWSZ w Krośnie), o. dr Marcelin Jan Pietryja ofm (Klasztor Braci Mniejszych Franciszkanów w Katowicach-Panewnikach), dr inż. Janusz Kilar (Zakład Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Krośnie); polecam tę publikację wszystkim chorym na boreliozę, strony 60-107; omawia etiopatogenezę, objawy i historię choroby oraz metody leczenia przy użyciu leków syntetycznych i naturalnych; tutaj znajdą Państwo konkretne porady, leki, dawki, receptury przydatne w leczeniu boreliozy.
   
2. Profesor Krzysztof Jędrzejko – Przyjaciel Herbarium św. Franciszka, o. dr Marcelin Jan Pietryja ofm, Klasztor Braci Mniejszych Franciszkanów w Katowicach-Panewnikach.
W celu zdobycia materiałów konferencyjnych proszę zgłaszać się do Herbarium św. Franciszka: http://www.herbarium.katowice.pl
Krośnieńską PWSZ im. S. Pigonia reprezentowała również dr inż. Barbara Krochmal Marczak, kierownik Zakładu Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich.
Szanowni Państwo, Uczestnicy Konferencji “Ziołolecznictwo, biokosmetyki i żywność funkcjonalna”
Autorzy zainteresowani publikacją swoich artykułów w monografii pokonferencyjnej, proszeni są o dostarczenie pełnych wersji prac w nieprzekraczalnym terminie do 15 czerwca 2013 roku na adres e-mail: konferencja2013@pwsz.krosno.pl
Z uwagi na terminy narzucone przez drukarnię, publikacje wysłane po 15 czerwca nie mogą być wydane w monografii.
Wytyczne edytorskie dla autorów publikacji do monografii dostępne pod adresem: http://luskiewnik.strefa.pl/PTZiF/wskazowki_dla_utorow_PTZIF2013.pdf
Przesłane teksty muszą być edytowalne dla recenzentów i wydawcy (np. pliki doc, rtf, docx, odt).
Rodzaj przelot – Anthyllis należy do rodziny motylkowatych – Papilionaceae (Fabaceae). W Polsce występuje na słonecznych zboczach przelot pospolity – Anthyllis vulneraria Linne (niem./szwajc. Wundklee, Apothekerklee, Gelber Klee, Sommerklee). Kwitnie od maja do sierpnia. Kwiaty bladożółte, zebrane w główkowate, zbite, wierzchołkowe kwiatostany. owocem jest strąk, jajowaty, nie pękający, ukryty w kielichu. Wykazuje różnolistność – heterofilię, stąd wpisywany do niektórych dzieł lekarskich pod nazwą Anthyllidis heterophylla. Surowcem jest kwiat i całe ziele – Flos et Herba Anthyllis = Anthyllidis (=Vulnerariae).
Kwiaty zawierają izoflawony, ksantofile, garbniki katechinowe (0,6%), flawonoidy (kwercetyna, kaempferol, ramnetyna, izoramnetyna), saponiny triterpenowe.
Ziele przelotu zawiera 0,5% katechin, izoflawony i flawonoidy, ponadto saponiny trójterpenowe.
Izoflawanowe fitoaleksyny (7,4’-dichydroksy-2’-netoksyizoflawan, 7,2,4’-trójhydroksyizoflawan) przelotu mają właściwości przeciwgrzybicze, antywirusowe i przeciwbakteryjne.
Wyciągi z przelotu są składnikiem niektórych kosmetyków dr Hauschka i mają za zadanie przywracać prawidłową wilgotność skóry oraz usprawniać wymianę metaboliczną tkanek skóry.
W tradycyjnej medycynie ludowej Niemiec i Szwajcarii wodne i alkoholowe wyciągi z przelotu są stosowane jako środek uspokajający, rozkurczowy na mięśnie gładkie, moczopędny, łagodzący kaszel oraz stany zapalne błon śluzowych i skóry. Odwarem z ziela płukano jamę ustną, gardło przy zapaleniu.
Maceraty i odwar ze świeżego ziela/kwiatów przelotu stosowane były w leczeniu ran, owrzodzeń, nadżerek, wyprysków. Z tego względu, że macerat, sok i papka ze świeżego kwitnącego ziela podnosi wilgotność skóry, pobudza regenerację tkanki łącznej i nabłonkowej, preparaty takie można polecić w leczeniu ran suchych, odleżyn i suchych wyprysków oraz atopowego zapalenia skóry. Izoflawony wpływają estrogennie. Kwiaty i kwitnące ziele przelotu mogą być wprowadzane do mieszanek ziołowych z koniczyną, wilżyną, lucerną, pluskwicą, niepokalankiem i stosowane u kobiet przekwitających (klimakterium).
Ekstrakty z przelotu na alkoholu działają przeciwwirusowo.
Dawkowanie naparu z przelotu podałem we wcześniejszym wpisie o przelocie: https://rozanski.li/?p=1142
Nalewka na winie: 100 g kwiatów świeżych zalać 700 ml wina wytrawnego czerwonego. Pozostawić na 1 miesiąc. Pić 1 kieliszek dziennie przy objawach nerwowych i krążeniowych w okresie menopauzy. Kurację stosować 1-2 tygodnie. Wznawiać co 2-3 miesiące.
Nalewka przelotowa – Tinctura Anthyllidis: 1 część świeżych lub suchych zmielonych kwiatów zalać 5 częściami ciepłego alkoholu (o temp. ok. 40 stopni C) 50%, wytrawiać w szczelnym słoju przez minimum 3 tygodnie, od czasu do czasu wstrząsając. Zażywać 2-3 razy dziennie po 5 ml.
Cytryniec chiński – Schizandra chinensis Turczaninow (Baillon) należy do rodziny Schisandraceae. Występuje w Chinach, Korei, na Wyspach Kurylskich, w Sachalinie. Uprawiany do celów spożywczych, kosmetycznych i dla produkcji suplementów w Chinach oraz w rosyjskich republikach części azjatyckiej. Możliwy do uprawy w Europie. Osobiście utrzymałem tę roślinę w ogrodzie już 4 rok, pomimo braku okrywania na zimę i niskich temperatur. Jest pnączem. Sadzonki dostępne w szkółkach ogrodniczych. W obrocie handlowym są wyciągi z pędów i owoców cytryńca, zarówno suche, jak i płynne, niekiedy standaryzowane na zawartość witaminy C lub lignanów.
Surowcem jest owoc i liść – Fructus est Folium Schisandrae. W medycynie ludowej krajów azjatyckich pozyskuje się wierzchołki pędów – Turiones Schisandrae oraz korę – Cortex Schisandrae.
Liście, owoce, pędy i kora zawierają olejek eteryczny – od 1,2 do ok. 3%, przy czym kora zawiera około 2,5-3%, nasiona od 1 do 2%, miąższ owoców około 0,3-0,5%, a liście ok. 0,5% olejku lotnego, bogatego w aldehydy oraz ketony (ok. 20%). W olejku cytryńcowym występują: cytral, jlangen = ylangen, karen, alfa- i beta-chamigren, beta-chamigrenal, p-cymen, alfa-pinen, beta-pinen, limonen, terpinen, octan bornylu, octan citronelylu, linalol, terpinen-4-ol, seskwikaren, beta-selinen, alfa-santalen, santalol, citronelol, geraniol, beta-elemen, kuparen, klowen i in.
Owoce zawierają kwas jabłkowy (10%), kwas cytrynowy (8-12%), kwas winowy (3-5%), bursztynowy, pektyny, fosfolipidy, fitosterole, witaminę C (ok. 350-600 mg/100 g suchych owoców), karoteny, tokoferole (ok. 30 mg/100 g suchych owoców!), garbniki (katechinowe), cukry (ok. 1,5-2%), alkohole cukrowe (mannitol, sorbitol); fitosterole (stigmasterol, beta-sitosterol); cykliczne dipeptydy; saponiny triterpenowe (kwas ursolowy), ponadto aktywny farmakologicznie olejek eteryczny (0,3-2%) bogaty w cytral, seskwikaren, beta-2-bisabolen, alfa-ylangen, alfa- i beta-chamigren i chamigrenal. W nasionach jest około 34% tłustego oleju. Spośród lignanów występują andżeloilogomisyna (angeloylgomisin) O, P, Q, gomisyna A-J, K1, K2, K3, L1, L2, M1, M2, N, O i R, schizandrole, benzylogomisyna, schizandyny.
Lignany są obecne we wszystkich częściach rośliny, ale najwięcej jest ich w korze (ok. 10% schizandryn) oraz całych owocach wraz z nasionami (ok. 5% schizandryn). W pędach jest od 2 do 10% lignanów. Lignany mają strukturę dibenzocyklooktanu. Do lignanów należą: schizandryna A, schizandryna B, schizandryna C, gamma-schizandryna (racemiczna forma schizandryny B), gomisyna (gomisin) A, gomisyna N.
Struktura lignanów Schisandra; źródło obrazka: Haiyan Xu, Jingjing Gan, Xiaohong Liu, Ruiyang Wu, Yi Jin, Mi Li, Bo Yuan; Journal of Ethnopharmacology; Volume 147, Issue 1, 2 May 2013, Pages 224–231
Cytryniec działa adaptogennie, czyli zwiększa zdolności przystosowawcze organizmu do środowiska. Zwiększa odporność organizmu na czynniki stresowe. Poprawia metabolizm mózgowia, nasila procesy poznawcze, analityczne i kojarzeniowe. Poprawia pamięć, zdolności uczenia się. Hamuje zmiany zanikowe w układzie nerwowym (wpływ neuroprotekcyjny). Działa veno- i hepatoprotekcyjnie za sprawą obecności bioflawonoidów i lignanów. Znosi stany depresji, znużenia; pobudza do aktywności życiowej. Wywiera wpływ przeciwmiażdżycowy. Doskonały do rekonwalescencji po przebytych chorobach wyniszczających.
Owoce są używane do produkcji kwaśnych potraw i napojów (orzeźwiających kompotów, soków), nalewek oraz mieszanek herbacianych (polecam łączyć z głogiem, dziką różą, aronią, bzem czarnym, dereniem, hibiskusem); uzupełniają dietę w karoteny (prowitamina A), witaminę E, łatwo przyswajalne żelazo, magnez, fosfor, wapń i krzem.
Wyciąg z cytryńca chińskiego na alkoholu działa szybciej i pełniej niż odwar, czy napar. Usprawnia krążenie obwodowe. Stymuluje centralny układ nerwowy. Normalizuje ciśnienie krwi. Chroni wątrobę przed toksynami (wpływ hepatoprotekcyjny). Stymuluje syntezę glikogenu. Pobudza apetyt i reguluje trawienie.
Liście i pędy ulistnione również zawierają witaminę C, lignany i olejek eteryczny, dlatego znalazły zastosowanie w leczeniu schorzeń wątroby, depresji, stanów stresowych, zaburzeń kognitywnych i chorób zanikowych (degeneracyjnych) układu nerwowego. Cytryniec to roślina, która powinien znać każdy geriatra i stosować w codziennej praktyce.
Wskazania: zaburzenia pamięci i koncentracji, stany stresowe, trudności w uczeniu się u dzieci i osób starszych, miażdżyca, choroba Alzheimera (i inne choroby zwyrodnieniowe, zanikowe i otępienne układu nerwowego), stwardnienie rozsiane, autyzm; borelioza; choroba nowotworowa, niedokrwistość, stany depresji i spadku aktywności; pomocniczo w chorobach zakaźnych, np. grypie, anginie; stany zapalne, marskość i stłuszczenie wątroby; zatrucia mikotoksynami, pestycydami, lekami, węglowodorami; intensywny trening i wysiłek fizyczny lub psychiczny; rekompensacja powysiłkowa; spadek libido (popędu płciowego).
Preparaty i dawkowanie:
Ekstrakt suchy, zawierający nie mniej niż 2% schizandryny: 500-800 mg 1-2 razy dziennie.
Nalewka na pędach, liściach, owocach 1:5 alkoholu 50-60%: 15 ml 2 razy dziennie lub 30 ml 1 raz dziennie.
Sproszkowane owoce suche: 10 g 1-2 razy dziennie.
Sproszkowane pędy, kora: 1-2 g 1-2 razy dziennie.
Nalewka na winie (100 g rozdrobnionego surowca na 500-700 ml wina wytrawnego): 1 kieliszek dziennie przez 1-2 tygodnie. Kurację wznawiać co 2-3 miesiące.
Efekty widoczne po 1-2 tygodniach regularnego stosowania. Sok tłoczyć z całych owoców, wraz z nasionami. Taki sok zamrozić w torebkach do lodu. Pić po 30-50 ml 2 razy dziennie.
Wyciąg ze świeżych owoców (woda z cukrem lub miodem + owoce 1:1; następnie zmiksować blenderem, podusić, zagrzać do wrzenia; odcedzić) pić po 30 ml (2 łyżki) 2 razy dziennie.
Spirytus i wino zwiększają rozpuszczalność i wchłanianie lignanów, dlatego polecam do mieszaniny ekstrahującej (np. przy wyrobie wyciągu) zwilżyć owoce, pędy ulistnione i liście spirytusem lub do wody z cukrem/miodem dodać nieco rumu, spirytusu lub wina. Pędy, kora, owoce, liście gotowane 5-10 minut w winie lub w wódce z karmelem/miodem zawierają więcej lignanów.
Schisandra chinensis wykazuje wybitny synergizm z innymi ziołami usprawniającymi procesy uczenia się, poznawania, kojarzenia, adaptogennymi i przeciwstresowymi, np.: Andrographis paniculata, Lepidium peruvianum meyenii (peruvianum), Withania somnifera, Rhodiola rosea, ocimum sanctum, Codonopsis pilosula, Cicer arietinum, Eleutherococcus senticosus, Centella asiatica.
W kosmetologii (kosmetyce) wyciągi z owoców cytryńca wykorzystano jako składnik odżywczy (witamina E, C, prowitamina A, biopierwiastki, głównie fosfor, potas, krzem), przeciwzapalny, pojędrniający, zmiękczający naskórek, opóźniający procesy starzenia się skóry i zapobiegający przebarwieniom oraz przeciwdziałający nierównemu kolorytowi cery. Obkurcza rozszerzone pory, uelastycznia włókna białkowe, pobudza procesy naskórnikowania (regeneracji), zapobiega zaczopowaniu i rogowaceniu ujść gruczołów łojowych i mieszków włosowych. Zmniejsza ilość zaskórników. Sok z owoców to naturalny peeling kwasowy z zasobem substancji odżywiających skórę. Sokiem z owoców cytryńca można zmiękczać i nawilżać naskórek w przebiegu atopowego zapalenia skóry, a następnie stosować olej rokitnikowy do natłuszczania i odżywiania chorej skóry. Cytryniec wykazuje synergizm z rokitnikiem i wąkrotką (Centella asiatica) w preparatach kosmetycznych.
Polecam publikację ukazującą mechanizm działania przeciwzapalnego Schisandra na watrobę: Gomisin N in the herbal drug gomishi (Schisandra chinensis) suppresses inducible nitric oxide synthase gene via C/EBPβ and NF-κB in rat hepatocytes autorstwa: Yuna Takimoto, Hai-Yan Qian, Emi Yoshigai, Tadayoshi Okumura, Yukinobu Ikeya, Mikio Nishizawa; Volume 28, 15 January 2013, Pages 47–56.
Grujecznik japoński – Cercidiphyllum japonicum Siebold & Zuccarini jest drzewem z rodziny grujecznikowatych – Cercidiphyllaceae, występującym w Azji, ale sadzonym powszechnie w Europie. Surowcem leczniczym są gałązki, kora i liście – Frondes, Cortex et Folium Cercidiphylli. Można je suszyć w temp. do 50 stopni C. Liście najlepiej zbierać w maju i czerwcu, a gałązki lub korę wiosną lub jesienią.
   
Grujecznik japoński, Krosno, wrzesień 2012 r.
Składniki aktywne: flawonoidy (taksyfolina, mirycetyna, kwercetyna), fenolokwasy (kwas galusowy, kwas ellagowy), cercydynina = cercidin (związek fenolowy C14H12O8 o działaniu przeciwdrobnoustrojowym), ellagotaniny (garbniki).
Glikozydy fenolowe występujące w grujeczniku Cercidiphyllum japonicum; źródło obrazka: Takashi Tanaka i in., Chem. Pharm. Bull. 49(4) 486—487 (2001).
Taksyfolina jest flawanonolem o działaniu przeciwzapalnym. Mirycetyna należy do flawonoli i działa moczopędnie. Kwercetyna hamuje degradacje hialuronianów, dzięki czemu wpływa ochronnie na tkankę łączną właściwą. Zapobiega skutkom chemioterapii przeciwnowotworowej, opóźnia powstawanie zmarszczek. Zapobiega zawałom i zakrzepom, wpływa przeciwzapalnie i ochronnie na neurony oraz komórki nabłonkowe i wątrobowe. Jest silnym antyoksydantem i przeciwrodnikiem. Obniża stężenie glukozy we krwi. Kwercetyna, kaempferol, czy naryngenina to inhibitory sulfatazy estronu w wątrobie. Działa antyestrogennie, zatem może być wykorzystana w uzupełniającym leczeniu nowotworów piersi estrogenozależnych. Kwercetyna hamuje rozwój wielu nowotworów
Wyciągi z grujecznika pobudzają proliferację komórek nabłonkowych, analogicznie jak minoxidil i procyjanidyna B2 (patrz publikacja Towatari K , Yoshida K , Mori N , Shimizu K , Kondo R , Sakai K: Polyphenols from the heartwood of Cercidiphyllum japonicum and their effects on proliferation of mouse hair epithelial cells; . Planta Med. 2002 Nov; 68(11): 995-8).
Dla wyjaśnienia podam, że procyjanidyna B2, podobnie jak minoxidil działają pobudzająco na wzrost włosów. Procyjanidyny należą do polifenoli spokrewnionych z leukoantocyjanami i antocyjanami (cyjanidyna). Posiadają strukturę epikatechnową. Wykazują działanie ochronne na komórki nerwowe, nabłonkowe i wątrobowe. Wzbudzają procesy regeneracji nabłonków, hepatocytów, a jednocześnie wpływają immunomodulująco i przeciwnowotworowo. Procyjanidyna, podobnie jak cyjanidyna, peonidyna, czy malwidyna wykazują właściwości ochronne na naczynia krwionośne, poprawiające krążenie krwi (mikrokrążenie). Polecane są w leczeniu stanów zapalnych siatkówki, naczyniówki i tęczówki oka, a przy tym w zaburzeniach krążenia ocznego. Obniżają poziom cukru we krwi. Procyjanidyna B2 znalazła zastosowanie w leczeniu łysienia (preparaty do włosów – aerozole, roztwory do wcierania).
Procyjanidyna B2
Działanie fitofarmakologiczne: przeciwnowotworowe, odtruwające, moczopędne, przeciwzapalne, przeciwalergiczne.
Wskazania: w leczeniu wspomagającym nowotwory; stany zapalne jelit, żołądka, wątroby i trzustki; marskość i stłuszczenie wątroby; choroby alergiczne; łysienie; stany zapalne jajników i macicy, endometrioza; cukrzyca, stany zapalne nerek; zaburzenia krążenia skórnego i ocznego, zapalenie siatkówki, naczyniówki i tęczówki; choroba wieńcowa, zaburzenia krążenia obwodowego, miażdżyca, choroby zwyrodnieniowe neurologiczne.
Zewnętrznie: trudno gojące się rany, trądzik, wypadanie włosów, atopowe zapalenie skóry, wypryski, cellulitis, rozstępy.
Preparaty i dawkowanie:
1. Wyciąg na winie: 100 g gałązek, kory lub liści zalać 500 ml wina wytrawnego czerwonego lub białego, odstawić na 1 miesiąc, po czym przefiltrować. Zażywać po 1 kieliszku do wina czerwonego 1 raz dziennie przez 2 tygodnie; powtarzać raz na kwartał taką kurację.
2. Napar: 2 łyżki suchych rozdrobnionych liści zalać 1 szklanką wrzącej wody, odstawić na 30 minut pod przykryciem. Przecedzić. Pić 2 razy dziennie po 200 ml przez miesiąc. Wznawiać kurację raz na kwartał.
3. Odwar: 1 łyżkę gałązek lub kory rozdrobnionej zalać 1 szklanką wody, na małym ogniu pod przykryciem doprowadzić do zagotowania, gotować 20 minut, odstawić na 30 minut pod przykryciem; przecedzić. Pić 2 razy dziennie po 200 ml. Jest mocniejszy od naparu z liści.
4. Roztwór do wcierania we włosy przy łysieniu i stanach zapalnych skóry owłosionej: 100 g liści lub gałązek świeżych zalać 300 ml gorącego alkoholu 50%, odstawić na 1 tydzień, przecedzić. Wymieszać z nalewką pokrzywową 1:5 lub wodą brzozową, albo spirytusem mrówkowym w proporcji 1:1. Wcierać we włosy po umyciu co 3 dni przez 3 miesiące. Wymienione składniki można zmieszać też razem w równych częściach.
W 2009 r. opisałem sadziec konopiasty (ang. Hemp Aggrimony) – Eupatorium cannabinum Linne: https://rozanski.li/?p=848 Jest to gatunek występujący w Europie, Azji i Północnej Afryce. W Polsce spotkać go można na podmokłych łąkach, pastwiskach, polanach, w dolinach cieków wodnych, przy zbiornikach wodnych. Rodzaj sadziec – Eupatorium należy do rodziny astrowatych (złożonych) – Asteraceae (=Compositae). Korzeń sadźca konopiastego – Radix Eupatorii cannabini zawiera olejek eteryczny, pochodne benzofuranów (euparyna), alkaloidy pirolizydynowe (supinina = supinine C15H25NO), seskwiterpeny, polisacharydy (inulina) i flawonoidy. W europejskiej medycynie ludowej wyciągi wodne z korzeni były stosowane w leczeniu kolki żółciowej, zastojów żółci, zapalenia pęcherzyka żółciowego oraz obrzęku wątroby. Odwar z korzeni działa rozkurczowo, żółciopędnie i przeciwzapalnie. Paradoksalnie, pomimo, że surowiec zawiera alkaloidy pirolizydynowe (hepatotoksyczne) to jednak działa hepatoprotekcyjnie (ochronnie na miąższ wątroby).
Likopsamina (lycopsamine)
Ziele (liść) sadźca konopiastego w okresie kwitnienia zasobne jest w olejek eteryczny (0,3-0,5%), laktony seskwiterpenowe germakranolidowe (np. eupatoriopikryna 0,4%), polisacharydy (inulina), flawonoidy (eupatoryna, rutyna, hiperozyd, astragalina), alkaloidy pirolizydynowe (echinatyna, lykopsamina, rinderyna, intermedyna), pochodne benzofuranu, żywice, garbniki, fenolokwasy (kwas kawowy), fitosterole (taraksasterol). Eupatoriopikryna nadaje gorzki smak surowcowi. W medycynie ludowej napar z ziela stosowany jest w leczeniu schorzeń wątroby i pęcherzyka żółciowego. Zewnętrznie, najlepiej napar na świeżym zielu stosuje się do okładów przy siniakach, obrzękach i wypryskach (wysypkach). Wodny wyciąg działa ochronnie na miąższ wątroby, pomimo, że zawiera alkaloidy pirolizydynowe. Laktony seskwiterpenowe działają cytotoksycznie wobec komórek rakowych. Napar i odwar z ziela u niektórych osób mogą powodować lekkie rozwolnienie. Również w dużych dawkach odwar z ziela i korzenia posiada właściwości łagodnego laxans. Wskutek aktywności rozkurczowej (spazmolitycznej), wzmagania wydzielania soków trawiennych należy do środków zapobiegających zaparciom.
  
źródło obrazka: http://www.awl.ch
Eupatoriopikryna = eupatoriopicrine
Echinatyna, C15H25NO5
Nie wolno podawać przetworów z Eupatorium kobietom ciężarnym i karmiącym, bowiem zawiera substancje genotoksyczne, teratogenne, embriotoksyczne i cytotoksyczne. W dawkach przeciętnych (1-2 łyżki surowca na szklankę wrzącej wody, 2-3 razy dziennie po 100-150 ml) działa rozkurczowo, przeciwbólowo, żółciopędnie, przeciwzapalnie, przeciwobrzękowo i immunostymulująco. Odwar (gotować surowiec: korzeń lub ziele 10-20 minut na wolnym ogniu) dawkować podobnie.
W tradycyjnej medycynie chińskiej stosowany jest gatunek sadziec japoński – Eupatorium japonicum Thunberg (=Eupatorium fortunei Turczaninow) – Eupatorii Herba, Peilan. Jest to zioło pod względem temperaturowym neutralne. Działa na śledzionę, żołądek i płuca.
Zastosowanie lecznicze: obrzęk żołądka, brak apetytu, nudności, wymioty, biegunka, zapalenie żołądka, zapalenie wątroby, uczucie mdłości w ustach, gorączka z dreszczami, bóle hipochondryczne, język biało obłożony. Zawarty w surowcu octan nerylu działa przeciwwirusowo. Odwar wpływa przeciwzapalnie, napotnie, aktywująco na system odpornościowy. Surowiec zawiera olejek eteryczny (beta-kariofilen, alfa-humulen, tymol), laktony seskwiterpenowe, trójterpeny i flawonoidy.
Dawka: 5-10 g, standardowo 6 g; surowiec rozdrobniony gotować 20 minut w 1-2 szklankach wody, potem otrzymany odwar wypić w ciągu dnia.
Gatunek Eupatorium perfoliatum Linne (sadziec wirginijski, syn. Eupatorium virginicum, Eupatorium connatum Michaux ) występuje w Ameryce Północnej (wschodnie stany). Pozyskiwane jest ziele kwitnące – Herba Eupatorii perfoliati. Zawiera laktony seskwiterpenowe (euperfolina, eufoliatoryna, euperfolid), flawonoidy (rutyna, eupatoryna, astragalina, hiperozyd, izokwercytryna, trifolina, kaemferol, hispidulina, eupafolina, patuletyna, nikotyfloryna), polisacharydy (heteroksylany, inulina), fitosterole, trójterpeny, olejek eteryczny, fenolokwasy (kwas kawowy, dikawoiloglukarowy, dikawoilochinowy). Działa immunostymulująco i przeciwzapalnie. Pobudza fagocytozę (pożeranie antygenów) granulocytów. W większych stężeniach działa cytotoksycznie i hamuje rozwój komórek rakowych. Działa sensybilizująco (zwiększa wrażliwość skóry na światło), pobudza wydzielanie soków trawiennych. Wpływa napotnie, rozkurczowo i przeciwgorączkowo. Stosowany w leczeniu i profilaktyce grypy, przy stanach zapalnych, tendencjach do infekcji bakteryjnych i wirusowych, chorobach gorączkowych, stanach skurczowych układu pokarmowego. W medycynie ludowej stosowany jest odwar (gotować 15-20 minut, stosować w dawkach jak nasz krajowy gatunek sadziec konopiasty lub zgodnie z tradycyjną medycyną chińską – jak sadziec japoński).
Euperfolina C20H28O6
|
|
Najnowsze komentarze