|
|
Jednym z najstarszych leków antyarytmicznych jest chinidyna (quinidine, chinidinum). Chinidyna występuje w korze chinowej Cortex Chinae i stanowi prawoskrętny izomer chininy. Zwalnia przewodzenie w obrębie przedsionków i obwodowych włókien Purkinjego. W dużych dawkach zwalnia przewodzenie w węźle przedsionkowo-komorowym. Czysta chinidyna podawana jest obecnie doustnie w leczeniu nadkomorowych i komorowych zaburzeń rytmu serca. W terapii nawracających napadów migotania i trzepotania przedsionków i częstoskurczu nadkomorowego. Potęguje działanie przeciwzakrzepowe pochodnych kumaryny, dlatego należy o tym pamiętać przy równoczesnym stosowaniu surowców kumarynowych, jak i dikumarolu otrzymywanego syntetycznie lub biotechnologicznie. Wzmaga działanie glikozydów kardenolidowych. Zmniejsza aktywność leków cholinergicznych. Przenika do mleka w laktacji. U co 2 pacjenta wywołuje dolegliwości ze strony układu pokarmowego, szczególnie wtedy, gdy podawana jest w dawce górnej. Lepiej jest podawać lek po jedzeniu, lub w trakcie posiłku. Dawki terapeutyczne wynoszą 200 mg co 6 h, przez 6 dni, najczęściej nie przekracza się dozy 1,2 g/24 h. Dawka podtrzymująca 200 mg 2-3 razy dziennie. W lecznictwie jest stosowana w postaci siarczanu (Chinidinum sulfuricum). W dawnej medycynie podobne zastosowanie w leczeniu arytmii miała chinina, nalewka chinowa oraz sproszkowana kora chinowa.
Rośliny zawierające alkaloidy izochinolinowe: sangwinaryna, koptyzyna, protopina, allokryptopina, chelerytryna, chelidonina, działają spazmolitycznie i antyarytmicznie; poszerzają naczynia wieńcowe, zapobiegając dusznicy bolesnej. Do takich roślin należą:
– obrzan sercolistny – Macleaya cordata, który znalazł zastosowanie w produkcji zwierzęcej jako substytut antybiotykowych stymulatorów wzrostu. Hamuje dekarboksylację aminokwasów cyklicznych w jelicie grubym. Działa żółciopędnie, rozkurczowo i żółciotwórczo. Pochodzi z Azji (Japonia, Chiny).
– krwica kanadyjska – Sanguinaria canadensis L. – roślina z Ameryki Północnej, stosowana w tamtejszej fitoterapii nieżytów układu oddechowego, zmian nowotworowych skóry i chorób pęcherzyka żółciowego. Hamuje powstawanie płytki nazębnej, dlatego ekstrakty dodawano niegdyś do wielu past i płynów do płukania jamy ustnej
– glistnik jaskółcze ziele – Chelidonium majus L., znany i skuteczny środek w leczeniu zastojów żółci, kolek żółciowych i nerkowych; alkaloidy są używane w produkcji leków cytotoksycznych i onkostatycznych. Typowy środek uspokajający, przeciwnerwicowy, rozkurczowy, żółciopędny i żółciotwórczy. Działa też przeciwbólowo i przeciwkaszlowo, podobnie jak kodeina. Roślina krajowa. Stosowana w formie naparu Infusum Chelidonii (1 łyżeczka na 1 szklankę wrzącej wody, pić po 50-100 ml 2-3 razy dziennie) i nalewki – Tinctura Chelidonii 1:3 lub 1:5 – 2-3 razy dziennie po 3-5 ml.
Patrz również: https://rozanski.li/?p=297, https://rozanski.li/?p=212; https://rozanski.li/?p=892
Jeszcze na początku XX wieku w medycynie wielu krajów dla podniesienia ciśnienia krwi stosowano alkaloidy sporyszu (secale cornutum).
Sporysz zawiera do 0,3% alkaloidów pochodnych indolu i aminy (histamina, cholina, tyramina, acetylocholina, agmatyna); prowitaminę witaminy D – ergosterol. Alkaloidy sporyszu są powiązane z peptydami i aminokwasami oraz kwasem lizergowym. Do alkaloidów sporyszowych należą: l-ergotamina, l-ergozyna, d-ergotaminina, d-ergozynina, l-ergokryptyna, l-ergokornina, l-ergokrystyna, d-ergokryptynina, d-ergokorninina, d-ergokrystynina, l-ergobazyna (ergometryna) i d-ergobazynina.
Wszystkie alkaloidy sporyszu hamują krwawienia maciczne spowodowane atonią mięśni macicy (Roeske 1955). Powodują skurcz mięśni gładkich naczyń krwionośnych. Sproszkowany sporysz, jak i frakcje alkaloidowe podawano przy atonii macicy, krwawieniach ginekologicznych, zaburzeniach ciśnienia i rozmieszczenia krwi w przebiegu climacterium, migrenie oraz bólach głowy.
Sproszkowany sporysz dozowano w ilości 0,3-1 g 3 razy dziennie, jako Pulvis Secalis cornuti. Po porodzie co 15 minut stosowano sporysz w postaci sproszkowanej, nie więcej jednak jak 4 razy w ciągu dnia. Napar z rozdrobnionego sporyszu – Infusum Secalis cornuti 3-5% podawano 4 razy dziennie po łyżce lub co 15 minut po łyżce. Nalewkę na sporyszu – Tinctura Secalis cornuti: 10-20-30 kropel co 30 minut. Maksymalna dawka jednorazowa sproszkowanego sporyszu wynosi 1 g, dzienna 3 gramy. Dawka toksyczna sproszkowanego sporyszu wynosi 3-5 g, a dawka śmiertelna Pulvis Secalis cornuti – powyżej 5 g.
Ergotamina i ergotoksyna kurczą mięśnie gładkie naczyń krwionośnych. Zwężają naczynia wieńcowe serca. Przyśpieszają skurcze macicy. Niestety sporysz może powodować uszkodzenie śródbłonków naczyń, powstawanie szklistych zakrzepów, prowadzących do niedokrwienia i martwicy tkanek (ergotismus gangraenosus), dlatego zastosowanie tego leku mocno ograniczono po II wojnie światowej. Obecnie ergotamina używana jest w leczeniu napadów migreny i w ginekologii dla zahamowania krwotoków i przyśpieszenia zwijania się macicy po porodzie lub poronieniu. W napadach migreny podawana jest ergotamina w dawce 2 mg. Stosowaną formą chemiczną ergotaminy jest winian oraz bursztynian. W preparatach złożonych przeciwmigrenowych ergotamina jest łączona z koffeiną.
Winian ergotaminy jest składnikiem preparatu przeciwmigrenowego Cafergot (ergotamine tartrate et caffeine) – tabletki; źródło obrazka: http://www.rxlist.com
Rodzaj Crepis – pępawa należy do rodziny złożonych (astrowatych) – Compositae = Asteraceae. W Polsce najbardziej rozpowszechnione gatunki to pępawa dwuletnia – Crepis biennis Linne (niem. Wiesen-Pippau) oraz pępawa dachowa – Crepis tectorum Linne. Jest to szczególne rodzime zioło o niedocenianych właściwościach leczniczych. Pępawy wykorzystuję w mojej praktyce od co najmniej 14 lat. Możliwe są do uprawy na większą skalę. Kwiaty mają żółte lub złocistożółte, zebrane w koszyczki. Koszyczki z kolei są zabrane w baldachokształtne wiechy. Kwitną od czerwca do września.
Surowcem jest ziele i korzeń pępawy – Herba et Radix Crepidis. Korzeń najlepiej wykopywać wiosną i jesienią, a ziele zbierać w czasie kwitnienia, przy czym ścinamy kwiaty i liście, bez łodyg.
Pępawy zawierają gwajanolidy, glikozydy gwajanolidowe, flawonoidy (luteolina, apigenina), fenolokwasy (kwas chinowy, chlorogenowy, kawowy, cykoriowy) i glikozydy seskwiterpenowe – crepiside A-H, flawonoidy (luteolina), laktony seskwiterpenowe, taraksasterol, beta-sitosterol, stigmasterol.
Kwas cykoriowy – cichoric acid, C22H18O12
Związki aktywne pępawy – Crepis należą do inhibitorów czynników (factor) NF-κB, substancji przeciwzapalnych, stymulatorów fagocytozy, inhibitorów kolagenazy, hialuronidazy i elastazy; stabilizują strukturę włókien kolagenowych i elastynowych, śródbłonków i biomembran; działają żółciopędnie, bakteriostatycznie, przeciwwirusowo, fungistatycznie, ochronnie na miąższ wątroby. Hamują rozwój nowotworów i przerzuty nowotworowe. Zmniejszają skutki uboczne chemioterapii i radioterapii. Ochraniają nerki i neurony przed zwyrodnieniem. Hamują odczyny alergiczne. Stymulują wydzielanie soków trawiennych, zapobiegają atonii jelit, pobudzają trawienie. Pomimo, że stymulują fagocytozę – tłumią stany zapalne w przebiegu chorób autoimmunologicznych, szczególnie przy połączeniu z preparatami Smilax = Sarsaparilla i Yucca. Wyciągi z pępawy mogą być wykorzystane do wyrobu kosmetyków/kosmeceutyków opóźniających procesy starzenia oraz łagodzących atopowe zapalenie skóry, zmiany troficzne skóry i trądzik różowaty. Wyciągi z pępawy pobudzają naskórnikowanie i nabłonkowanie, ponadto wzbudzają ziarninowanie ran.
Crepiside H, krepizyd, lakton seskwiterpenowy; C29H34O11; źródło obrazka: http://www.plant-expert.com
Wskazania do stosowania preparatów Crepis – pępawy: choroba nowotworowa, nowotwory wątroby, jelita grubego, trzustki; nadmierny poziom lipidów (triglicerydów) i cholesterolu we krwi; niewydolność wątroby i trzustki; cukrzyca; stany zapalne i martwicze wątroby, nerek i trzustki; rak brodawki Vatera; atonia jelit; radio- i chemioterapia; ostre objawy alergiczne; przerost gruczołu krokowego; choroba Cushinga, choroba Leśniowskiego-Crohna; choroba Hashimoto; choroba Parkinsona; reumatoidalne zapalenie stawów; zapalenie uchyłków jelita grubego; stłuszczenie i marskość nerek oraz wątroby; uogólnione zakażenia bakteryjne, grzybowe i wirusowe; zmiany degeneracyjne tkanki łącznej właściwej i chrzęstnej; kuracje opóźniające procesy starzenia skóry; kamica żółciowa.
Taraxasterol, C30H50O – fitosterol, a zarazem trójterpen obniżający poziom cholesterolu i lipidów we krwi, przeciwcukrzycowy, chomoprewencyjny, przeciwnowotworowy. Działa cytoprotekcyjnie wobec wątroby i serca oraz neuronów. Hamuje rozwój bakterii i grzybów, blokuje metastazy (przerzuty); silny czynnik przeciwzapalny; patrz również praca: Ovesná Z, Vachálková A, Horváthová K.: Taraxasterol and beta-sitosterol: new naturally compounds with chemoprotective/chemopreventive effects; Neoplasma. 2004;51(6):407-14.
źródło obrazka: http://flipper.diff.or; luteolina występująca między innymi w mniszku Taraxacum, pępawie – Crepis, karczochu – Cynara, czy krwawniku – Achillea działa moczopędnie, hepatoprotekcyjnie, antyhistaminowo i tym samym przeciwalergicznie, przeciwzapalnie, hipocholesterolemicznie i hipolipidemicznie.
Najbardziej wartościowe są sok i macerat ze świeżego ziela oraz korzenia pępawy, które można zamrozić w woreczkach na lód. Sprawdza się również intrakt i nalewska na świeżym zielu oraz korzeniu. Doskonały jest też wyciąg na winie z korzenia i ziela pępawy. Napar i odwar słabiej działają.
Wyciąg na winie – Vinum Crepidis: 1 część świeżego lub suchego rozdrobnionego korzenia i (lub) zwilżyć spirytusem po czym zalać 5 częściami wina wytrawnego; odstawić na minimum 1 miesiąc, przefiltrować. Proponuję zastosować do zalania ciepłe wino (ok. 50 stopni C). Codziennie 1 kieliszek wina z Crepis przez 2 tygodnie przy chorobach zanikowych tkanki nerwowej, miażdżycy, cukrzycy, hipercholesterolemii, hiperlipidemii, nadciśnieniu, chorobach autoimmunologicznych. Kurację wznawiać co 2-3 miesiące, np. co kwartał.
Intrakt lub nalewka z pępawy – Intractum seu Tinctura Crepidis: 1 część świeżego ziela lub korzenia (albo jedno i drugie w proporcji 1:1) rozdrobnionego zalać (5 częściami) ciepłym (nalewka) lub gorącym (intrakt) alkoholem 60%, odstawić na minimum 7 dni, po czym przefiltrować. Zażywać 2 razy dziennie po 5-10 ml przez miesiąc. Wznawiać kurację raz na kwartał. Nalewkę i intrakt 1:3 można stosować do wyrobu maści, toników i kremów na skórę (w preparacie powinno być 5-15% takiej nalewki, nie więcej, czyli 5-15 g w 100 g podłoża/rozpuszczalnika, np. oleju lnianego, rokitnikowego, balsamu Szostakowskiego z olejem z lnianki).
Mikstura oczyszczająca wątrobę, gojąca jelita, żółciopędna, lekko rozwalniająca, rozkurczowa, przeciwzapalna, zwalczająca reflux, ostrą zgagę, grzybice przewodu pokarmowego i przeciwnadżerkowa, łagodząca objawy chorób autoimmunologicznych: 25 ml nalewki/intraktu z pępawy Crepis wymieszać z 75 ml oleju lnianego, oleju z lnianki lub oleju konopnego, dodać 1 g tlenku magnezu, 500 mg tlenku cynku, 5 g ekstraktu z lukrecji i 1 g glukonianu wapnia oraz 1 ml kropli Mentowal lub izowalerianianu mentylu (albo substytut: 10 ml kwasu izowalerianowego/walerianowego wymieszać z 10 ml etanolu 95% i z 1 g mentolu, mieszać do rozpuszczenia i gotowe). Wstrząsnąć przed użyciem. Stosować 1 raz dziennie po 1-2 łyżki na czczo.
Mazidło gojące, przeciwzapalne, przeciwświądowe, przeciwbólowe na skórę: 25 ml intraktu lub nalewki z pępawy wymieszać z 70 ml oleju lnianego, z lnianki lub rokitnikowego, dodać 3 g tlenku cynku, 1 g tlenku magnezu, 15 g Balsamu Szostakowskiego, 0,5 ml kropli Mentowal (patrz wyżej na substytut), 2,5 g mleczanu lub glukonianu wapnia, 3 g pantotenianu wapnia (Calcium pantothenicum, można rozgnieść tabletki, wyliczając zawartość substancji w tabl.) i 15 ml tranu lub oleju z wątroby rekina; ucierać wszystko razem na ciepło. Stosować na okłady i do smarowania schorzałej skóry, np. atopowego zapalenia skóry, oparzenia, odleżyn, wyprysków i in.
Odwar z pępawy – Decoctum Crepidis: 10 g rozdrobnionych korzeni i (lub) ziela zwilżyć spirytusem i po 2-3 minutach zalać 1 szklanką wody, doprowadzić do wrzenia pod przykryciem, po czym do zagotowania; gotować na wolnym ogniu przez 10 minut, odstawić na 15 minut, przecedzić, dopełnić brakującą ilość wody. Pić 1 szklankę odwaru 2 razy dziennie.
źródło obrazka: http://www.wildstauden.ch; Pępawa dwuletnia – Crepis biennis L.
Moim Czytelnikom Życzę dużo Zdrowia i Szczęścia
Świerzbnica polna (ang. Field Scabious; niem. Acker Witwenblume, Ackergrindkraut) – Kanutia arvensis (Linne) Coulter = Scabiosa arvensis Linne należy do rodziny szczeciowatych – Dipsaceae. Jest rośliną wieloletnią, występującą w całej Europie, na niżu i w górach. W Polsce rozpowszechniona na łąkach, skrajach pastwisk, na wzgórzach, polanach, przy brzegach lasów. Dorasta do 80 cm wys., kwiaty są liliowe, niebieskie, czerwonawe lub brudnoróżowe, zmienne w zależności od chemotypu, warunków glebowych, nasłonecznienia. Owoc owłosiony z 8 szczecinkami. Kwiaty główkowate, na szypułach owłosionych. Kwitnie od maja do jesieni. Wytwarza kłącza rozgałęzione. W dolnej części łodyga jest gęsto ulistniona, w górnej z rzadka. Wykazuje różnolistność (heterofilia), czyli na roślinie powstają liście o różnym kształcie morfologicznym. W dolnej części liście są długoogonkowe, podługowato-lancetowate, najczęściej pierzastosieczne; górne liście pierzastodzielne, o odcinkach lancetowatych, odlegle ząbkowanych. Charakterystyczne jest owłosienie łodygi: w dole włoski w dół skierowane, w górnej części odstające.
Surowcem jest kwitnące ziele świerzbnicy – Herba Knautiae (Scabiosae) arvensis i kłącze z korzeniami świerzbnicy polnej – Rhizoma cum radicibus Knautiae (Scabiosae) arvensis. Ziele należy suszyć w ciemnym pomieszczeniu, w temp. do 40 stopni Celsjusza; kłącza szybko umyć i rozdrobnić, podsuszyć w temp. do 50 stopni Celsjusza. Przechowywać w światłoszczelnych opakowaniach. Wrażliwy na światło.
Cenny jest również surowiec świeżo zebrany i zalany gorącym alkoholem (wrzącym) 50-60% alkoholatura stabilizowana z ziela lub kłącza świerzbnicy.
Świerzbnica zawiera irydoidowe związki chromogenne, np. dipsacan, dipsacotin (dipsakan, dipsakotyna), trójterpny (kwas oleanolowy, kwas ursolowy; kwas pomolowy (pomolic acid)), saponiny trójterpenowe (cefalarozydy; knautizoyd 1,1-1,7%), fenolokwasy (kwas kawowy, kwas dikawoilochinowy, kwas chlorogenowy, kryptochlorogenowy), fitosterole, garbniki, flawonoidy (witeksyna).
Źródło obrazka: International Immunopharmacology, Volume 3, Issue 4, April 2003, Pages 593–608. Struktura kwasów trójterpenowych; warto dodać, że kwas oleanolowy zapobiega toksycznemu uszkodzeniu wątroby, a kwas ursolowy obniża stężenie cholesterolu we krwi i działa cytostatycznie oraz przeciwzapalnie; kwas pomolowy wywiera działanie przeciwnowotworowe.
Witeksyna – flawon, który rozszerza naczynia wieńcowe, zapobiega dusznicy bolesnej, działa uspokajająco, rozkurczowo i przeciwzapalnie.
W medycynie ludowej ziele i kłącze świerzbnicy było stosowane w leczeniu chronicznych chorób skórnych, np. wyprysków, owrzodzeń, w tym opryszczkopodobnych, pokrzywki, ale i również grzybic skórnych, kłykcin, zmian rakowych. Wewnętrznie odwar zalecano przy uporczywym kaszlu, zapaleniu gardła, oskrzeli, zatok, zapaleniu opłucnej itp.
Poznawszy choć w części składniki świerzbnicy od razu można uzasadnić działanie przeciwwirusowe, cytostatyczne, cytotoksyczne, antybakteryjne i przeciwgrzybicze. Kwas pomolowy, ursolowy, czy saponiny triterpenowe świerzbnicy hamują rozwój nowotworów, wzbudzają apoptozę komórek rakowych, hamują podziały komórkowe, a przy tym uszkadzają komórki bakterii i grzybów. Degradują także strukturę wirusów. Fenolokwasy, np. kwas kawowy, chlorogenowy również działają bakteriostatycznie i onkostatycznie. Pochodne kwasy dikawoilochinowego, chlorogenowego, kawowego, cynamonowego, kwas oleanolowy ochraniają miąższ wątroby przed szkodliwym wpływem ksenobiotyków, stłuszczeniem i marskością. Wzbudzają procesy regeneracji hepatocytów. Wpływają przeciwzapalnie i żółciopędnie. Zawiera podobne fenolokwasy jak karczoch. Z tego względu, że brodawki i kłykciny oraz opryszczkę wywołują wirusy uzasadnione jest stosowanie preparatów świerzbnicy w zwalczaniu tych dolegliwości.
W leczeniu brodawek, kłykcin, zmian rakowych skórnych można połączyć preparaty świerzbnicy z preparatami wilczomlecza (Euphorbia), glistnika (Chelidonium), jagód jemioły (Viscum) i żywotnika (Thuja).
W tym celu świeże pędy żywotnika wschodniego lub zachodniego, świeże ziele/kłącze glistnika, jagody jemioły, świeże ziele wilczomlecza (np. wilczomlecza sosnki, obrotowego) i świeże kłącze/ziele świerzbnicy rozdrabniamy w maszynce na papkę, dodajemy roztwór Ringera lub roztwór soli fizjologicznej (0,89%), nieco gliceryny i ucieramy wszystko razem na papkę. Papkę przykładamy na chore miejsce. Jest to preparat bardzo silny i cytotoksyczny, więc należy stosować ostrożnie!
Nalewka lub intrakt z świerzbnicy – Tinctura seu Intractum Knautiae arvensis: 1 część świeżego (nalewka, intrakt) lub suchego (nalewka) ziela lub kłącza z korzeniami Knautia arvensis zalać 5 częściami zimnego (nalewka) lub wrzącego alkoholu (intrakt) 50-60%, odstawić na przynajmniej 1 tydzień, przefiltrować. Zażywać doustnie 2 razy dziennie po 5 ml przez 2-3 tygodnie, leczenie wznawiać co dwa trzy miesiące przy nieżytach i infekcjach układu oddechowego, infekcjach układu pokarmowego, uogólnionych zakażeniach wirusami, bakteriami i grzybami. Preparatem przemywać i okładać schorzałe miejsca.
Odwar świerzbnicowy – Decoctum Knautiae arvensis: 2 łyżki ziela lub kłącza świeżego lub suchego zalać 2 szklanki wody, doprowadzić na małym ogniu do wrzenia, zagotowania; gotować 10 minut, zawsze pod przykryciem, odstawić na 20 minut, przecedzić. Wypić odwar małymi porcjami. Stosować też do okładów i przemywań, płukanek, irygacji, nasiadówek, lewatyw. Doustnie stosować 1-2 tygodnie; kurację wznawiać co dwa-trzy miesiące.
Cephalaroside – struktura związku na przykładzie cefalarozydu C, podobne związki obecne są również w bluszczu – Hedera i sasance – Pulsatilla.
Cardiospermum halicacabum Linne (nasiona serca, winorośl balonowa, Miłość w obłoku) (niem. Ballonpflanze, Ballonrebe ang. Balloonvine, Love in a puff, Heart Seed) należy do rodziny Sapindaceae. Jest to pnącze dorastające do 3 m długości, występujące w Afryce i Azji tropikalnej oraz subtropikalnej, ponadto w Ameryce Północnej (wschodnia część). Porasta roślinność nadrzeczną i przydrożną. Wytwarza wąsy czepne. Liście są bladozielone, podobne z wyglądu do liści pietruszki, owłosione, złożone z listków 3-klapowych, prostokątnych, brzegiem ząbkowanych, zaostrzonych. Kwiaty drobne, białe, niepozorne, pojawiające się w sierpniu. Owoce w kształcie błoniastych lampionów, kapsuł (strąki), barwy zielonej, potem żółtej lub ciemno-złotej, niekiedy złocisto-brązowej, z czarnymi lub ciemnobłękitnymi nasionami. Możliwy do uprawy w Polsce, jednakże jest wrażliwy na przymrozki. Wysiewać należy do gruntu w II połowie maja.
Do celów leczniczych używa się ziele Cardiospermum halicacabum L. – Herba Cardiospermi helicacabi, które najlepiej poddać suszeniu, po czym ekstrahować etanolem 65% lub winem. Jest to zioło saponinowo-fitosterolowe, choć zawiera również antocyjany, (+)-pinitol, proantocyjanidyny, flawonoidy (apigenina, luteolina, chrysoeriol) i związki cyjanogenne. W nasionach zawarte są kwasy tłuszczowe (33%), w tym 55% stanowią cyjanolipidy (1-cyjano-2-hydroksymetylo-prop-2-ene-1-ol, 1-cyjano-2-hydroksymetylo-prop-2-ene-3-ol). Do głównych kwasów tłuszczowych należą: kwas 11-eikozenowy, oleinowy, arachidowy, linolenowy, palmowy, stearynowy. Ważne są stigmasterol, triterpeny pentacykliczne, alkaloidy, glikozydy (kardiospermina).
Działanie: przeciwbólowe, przeciwzapalne, przeciwdrobnoustrojowe, przeciwgorączkowe, pierwotniakobójcze (antymalaryczne), przeciwwrzodowe, pobudzające miesiączkowanie, pobudzające przemianę materii, hamujące autoagresję immunologiczną, moczopędne, rozwalniające, czyszczące krew (depurativum).
Hamuje rozwój Escherichia coli, Klebsiella pneumoniae, Shigella boydii, Salmonella typhimurium.
Wskazania: neurodermatitis, eczema (wypryski), dermatosis, acne, choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy, atopowe zapalenie skóry, łuszczyca (psoriasis), toczeń (lupus), kuracje odtruwające, cukrzyca, wrzody żołądka, skąpe i bolesne miesiączkowanie, niepłodność na tle immunologicznym, zakażenia pierwotniakami przewodu pokarmowego i krwi, przerost gruczołu krokowego, przewlekłe choroby alergiczne.
Nalewka z ziela świeżego lub suchego to cenny składnik maści/kremu dermatologicznego (15% preparaty; nalewka na alkoholu 50% 1:3).
Wino “Nasiona serca” – Vinum Cardiospermi: 1 część suchego surowca (ziela) zalać 5 częściami ciepłego wina białego wytrawnego, odstawić na 30 dni, przefiltrować. Stosować doustnie 1 kieliszek 1 raz dziennie przez 2 tygodnie; powtarzać co kwartał, w razie potrzeby co dwa miesiące. Stosować również do okładów i przemywania schorzałych miejsc.
Nalewka “Nasiona serca”- Tinctura Cardiospermi: 1 część surowca świeżego lub suchego zalać 3-5 częściami gorącego alkoholu 50-65%, wytrawiać 14 dni, przefiltrować. Zażywać 2 razy dziennie po 10 ml przez 2 tygodnie; powtarzać co 2 miesiące. Ponadto składnik mleczka kosmetycznego, tonicum, kremu, żelu 10-15% na skórę.
Dawka sproszkowanego ziela: 2 g 2 razy dziennie. działanie przeciwbólowe i przeciwreumatyczne tylko w dużych dawkach: 10 g ziela zalać 2 szklankami wody; gotować 30 minut, dopełnić brakującą wodę (do 400-440 ml obj.), przecedzić. Wypić w ciągu dwóch dni małymi porcjami.
W handlu dostępne są gotowe preparaty dermatologiczne zawierające Cardiospermum (tinctura Cardiospermi i cetylostearylowy alkohol), zalecane w leczeniu neurodermatozy, wyprysków, dermatoz, łuszczycy, atopowego zapalenia skóry.
Liście zielonej herbaty – FoliumTheae viridis (ang. Green tea, niem. Grüner Tee) pochodzą z gatunku Camellia sinensis (L.) O. Kuntze, z rodziny herbatowatych – Theaceae (w niektórych systemach – kameliowatych – Camelliaceae). Rodzina kameliowate (herbatowate) liczy około 550 gatunków krzewów, krzewinek i drzew, występujących w krajach tropikalnych i subtropikalnych. Rodzaj kamelia obejmuje około 80 gatunków zimozielonych drzew i krzewów, pochodzących ze wschodniej i południowo-wschodniej Azji. Herbata chińska – Camellia chinensis (L.) Kuntze pochodzi z południowych Chin i jest krzewem lub drzewem dorastającym do 10 m wys. Liście są jajowate, długości do 7 cm, szer. do 4 cm, brzegiem ząbkowane. Kwiaty wonne, białe. Liście herbaty zielonej zawdzięczają swoją nazwę na podstawie barwy. Nie są poddawane fermentacji (tak jak herbata czarna) w związku z czym zachowują barwę zieloną.
Herbata czarna i zielona różnią się pod względem zawartości polifenoli i substancji aromatycznych. Zawartość metyloksantyn w herbacie zielonej jest nieco niższa, średnia zwartość kofeiny (teiny) wynosi 2,2%. Dużą aktywność (moczopędną, rozszerzającą oskrzela, pobudzającą psychoruchowo) wykazują również teobromina, teofilina i dimetyloksantyna. Świeże liście herbaty zielonej zawierają monomer flawan-3-ol (katechina), galusan (-)-epigalokatechiny (EGCG), galusan (-)-epikatechiny (ECG), trimery proantocyjanidynowe, flawonoidy (kwercetyna, kaempferol, mirycetyna); kwas galusowy, kwas chlorogenowy, kwas kawowy; związki aromatyczne lotne (cis-jasmon, linalol, nerolidol, siarczek dimetylu); galotanoidy (estry glukozy z kwasem galusowym), sole mineralne (fluor, glin, magnez), witaminy (C, z grupy B), aminokwasy i ich pochodne, np. 5-N-etyloglutamina = theanina; saponiny (barringenol R1, barringtogenol C = Theasapogenol).
Barringtogenol C jest triterpenoidem o działaniu cytotoksycznym i przeciwnowotworowym.
źródło obrazka: Th.J. Hawke, D. G. Allen, M. I. Lindinger: Journal of Applied Physiology December 1, 2000 vol. 89 no. 6 2312-2317
Dla wyjaśnienia podam, ze związek paraksantyna (Paraxanthine) pokazany na ilustracji jest metabolitem kofeiny, powstającym podczas przemian biochemicznych u zwierząt (i ludzi). Do celów farmakologicznych/toksykologicznych otrzymywany syntetycznie. Nie występuje u roślin. Stymuluje centralny układ nerwowy (związek psychoaktywny) i pobudza ruchowo. Należy do inhibitorów fosfodiesterazy, podnosi stężenie cyklicznego AMP (cAMP) oraz wzmaga aktywność kinazy białkowej A (PKA). Paraxanthine wchodził w skład wielu środków dopingujących, był nadużywany przez sportowców, dlatego w większości krajów preparaty tego typu zostały wycofane, np. ProCasanoid i zabronione.
Napar z zielonej herbaty niewątpliwie wzmaga diurezę za sprawą zawierania teofiliny, kofeiny i teobrominy. Warto omówić krótko aktywność poszczególnych składników. Teofilina rozszerza drogi oddechowe, pobudza ośrodkowy układ nerwowy. Wzmaga reflux żołądkowo-przełykowy i zwiększa kwasowość soku żołądkowego i pobudza perystaltykę jelit, dlatego u wielu osób po wypiciu herbaty zielonej na czczo występują objawy nudności, skurcze żołądka i jelit, a nawet wymioty. Wpływa na krew i szpik kostny obniżając liczbę limfocytów T, a podnosząc aktywność i liczbę limfocytów supresorowych. Pobudza wentylację płuc, zwiększa wrażliwość ośrodka oddechowego na dwutlenek węgla. Hamuje reakcje alergiczne poprzez stabilizację komórek tucznych – mastocytów = labrocytów (hamowanie uwalniania histaminy). Jednocześnie hamuje uwalnianie nadtlenków, cytokin, mediatorów stanu zapalnego. Przyspiesza pracę serca, ale jednocześnie zwiększa zapotrzebowanie mięśnia sercowego na tlen. W dużych dawkach powoduje rozkurcz wszystkich naczyń krwionośnych, dlatego dawniej wykorzystywano ją w leczeniu nadciśnienia. Zmniejsza przepływ krwi mózgowy, ale równocześnie pobudza psychoruchowo.
Teobromina działa moczopędnie silniej od kofeiny, ale słabiej od teofiliny. W małych dawkach rozszerza naczynia krwionośne mózgu, nerek, skóry i wieńcowe serca. W dużych dawkach powoduje spadek ciśnienia tętniczego krwi. Stosowano ją w leczeniu miażdżycy, zapalenia nerek z obrzękami i skąpomoczem, nadciśnienia, a nawet choroby wieńcowej.
Kofeina hamuje fosfodiesterazę i również pobudza ośrodkowy układ nerwowy. Jest również inhibitorem receptorów adenozynowych. Pobudza psychicznie i ruchowo. Ułatwia percepcję wrażeń i ich kojarzenie, pobudza procesy myślowe. Niestety zmniejsza często zdolności koncentracji uwagi, a w nadmiarze wywołuje rozbicie myślowe. Nadużywana może spowodować długotrwałą bezsenność i drżenie mięśniowe. Przyspiesza przemianę materii, pobudza ośrodek oddechowy, stymuluje ośrodek naczynioruchowy, dlatego jest tak rozpowszechniona w preparatach cucących. Działa inotropowo dodatnio na serce. Rozszerza naczynia obwodowe. Powoduje przemieszczenie krwi z jamy brzusznej do mięśni i skóry, dlatego ułatwia wysiłek fizyczny i może zwiększyć chwilowo wydolność fizyczną. Stąd kofeina i jej pochodne są najczęściej stosowanymi środkami dopingującymi w sporcie. Kofeina nie podnosi normalnego ciśnienia krwi, bowiem jedne naczynia kurczy, ale inne rozszerza, stąd powstaje stan ponownej równowagi. Jednakże wielu ludzi może odczuwać różne objawy krążeniowe z powodu przemieszczania się krwi z jednych organów do drugich przy jednoczesnym pobudzeniu psychoruchowym. Ciśnienie krwi wzrasta po podaniu kofeiny, jeśli wcześniej było obniżone (np. wskutek zapaści). Wg prof. A. Danysza (2010 r.) kofeina kurczy naczynia krwionośne w mózgu, dlatego może przynosić ulgę przy bólach głowy spowodowanych miejscowym rozszerzeniem naczyń. Zdaniem wybitnego farmakologa – prof. J. Supniewskiego (1950 r.): “naczynia krwionośne mózgu nie kurczą się po kofeinie”. Natomiast kolejny mój idol dr R. Leszczyński (1931 r.) podaje, że kofeina rozszerza naczynia mózgowe. Pewne jednak jest to, że kofeina podnosi ciepłotę ciała i pobudza serce, co również może dawać poczucie (ale tylko poczucie) wzrostu ciśnienia krwi. Kofeina działa silniej na mięśnie szkieletowe osłabione i zmęczone niż na mięśnie wypoczęte.
Występowanie różnych składników w herbacie powoduje, że preparaty z niej uzyskane wykazują w dużej mierze wypadkową działania poszczególnych substancji. Główny kierunek aktywności farmakologicznej liści herbaty zielonej zależy od składu ilościowego i jakościowego, stosunków ilościowych poszczególnych substancji, sposobu przetworzenia i przygotowania preparatu, użytego rozpuszczalnika. Stąd są wyraźne różnice w działaniu ekstraktu suchego z zielonej herbaty, ekstraktu płynnego, wyciągu wodnego, wyciągu alkoholowego, czasu ekstrakcji, temperatury i ciśnienia w jakiej ekstrakt był odparowywany, fazy rozwojowej liści, sposobu suszenia liści herbaty i in. Napar krótkotrwały, 3-minutowy wykazuje większą zawartość alkaloidów ksantynowych niż garbników dlatego działa silniej pobudzająco niż ściągająco. Napar długotrwały – ponad 10 minutowy zawiera więcej garbników. Garbniki upośledzają wchłanianie alkaloidów ksantynowych, garbują błonę śluzową przewodu pokarmowego, utrudniając dodatkowo absorpcję innych substancji psychoaktywnych. Tworzą kompleksy z aminokwasami, terpenami, białkami, saponinami i ksantynami herbaty, co też utrudnia ich wchłanianie. Garbniki strącają białkowe jady i enzymy bakteryjne, pierwotniakowe i wirusowe, przez co wpływają odtruwająco i znoszą ich szkodliwy wpływ. Pamiętać należy również, że mocna herbata, szczególnie długo parzona, gotowana jest bogata w garbniki, które również hamują trawienie w naszym przewodzie pokarmowym poprzez denaturację struktury białkowej enzymów. W zootechnice nawet garbniki są uważane za czynniki antyżywieniowe właśnie poprzez strącanie enzymów żołądkowych, trzustkowych, czy jelitowych. Stąd przewlekłe podawanie surowców wybitnie garbnikowych powoduje spadek masy ciała zwierząt. Garbniki, jak wszystkie inne związki farmakologicznie czynne są wartościowe, cenne i wskazane dla zwierząt i człowieka, ale w umiarkowanych ilościach, w dobrze dobranych zestawieniach (recepturach) i formach i w określonych okolicznościach fizjologicznych i patologicznych (np. podczas konkretnej choroby).
Mocna herbata nie powinna być stosowana do popijania leków, szczególnie o budowie peptydowej/polipeptydowej (np. niektóre antybiotyki, preparaty enzymatyczne), amidowej, imidazolowej; wykazuje niezgodność z preparatami żelaza, cynku, wapnia (np. glukonianem wapnia), witaminą B12, kwasem foliowym (chodzi o reakcje chelatowania – upośledzające w tym przypadku wchłanianie leku). Również strąca alkaloidy utrudniając ich wchłanianie, stąd nie łączmy ziół typowo alkaloidowych, np. glistnika, dymnicy, żarnowca z herbatą. Herbaty i innych ziół garbnikowych nie łączyć z probiotykami (preparaty zawierające żywe bakterie), bo te są od razu inaktywowane. Ziół czysto garbnikowych nie kojarzyć także z surowcami typowo śluzowymi, bowiem tracimy w ten sposób właściwości powlekające i rozmiękczające, gojące śluzów. W weterynarii nie kojarzyć jednocześnie (w tym samym czasie) szczepionek i enzymów z surowcami garbnikowymi, bo te stają się nieaktywne.
Jeżeli chodzi o obiektywne podejście do właściwości herbaty, to nie szalejmy i nie popadajmy w skrajności. Producenci preparatów opartych na herbacie zielonej obiecują “cuda na kiju” jakoby herbata była panaceum na wszystkie dolegliwości ludzi i zapobiegała prawie wszystkim chorobom. Jeżeli chodzi o kosmetologię to oczywiście preparaty oparte na wyciągach z herbaty powinny zatrzymać starzenie się skóry i zachować nas młodych i pięknych aż do śmierci. Jak spoglądam bez selekcji na te rewelacyjne doniesienia na temat właściwości herbaty, to zastanawiam się, jakim cudem Anglicy, Irlandczycy, Hindusi, Katarowie, Arabowie, Japończycy i inne narodowości wypijające hektolitry herbaty – cierpią w ogóle na raka, cukrzycę, alergię, czy chorobę wieńcową, nie mówiąc już o starzeniu się? W ilości spożytej herbaty na mieszkańca nie widać również przedłużenia/.kjhgf
5 długości życia, dla przykładu: Irlandia – ilość spożycia herbaty na mieszkańca w ciągu roku wynosi przeszło 3 kg, ale długość życia wśród krajów świata plasuje się na 32 miejscu; podobnie jest z Mauretanią – 3,22 kg herbaty na mieszkańca, ale pod względem długości życia 157 miejsce na świecie; Zjednoczone Emiraty Arabskie – zużycie herbaty na mieszkańca 6,24 kg, długość życia mieszkańca 75,69 lat co daje 49 miejsce w świecie (patrz http://www.wprost.pl/ar/318921/Herbata-kto-ja-pije-a-kto-produkuje/ oraz http://pl.wikipedia.org/wiki/Lista_pa%C5%84stw_%C5%9Bwiata_wed%C5%82ug_oczekiwanej_d%C5%82ugo%C5%9Bci_%C5%BCycia) daleko więc im do Szwajcarów, którzy mają 6 miejsce pod względem długości życia w świecie, przy czym zużycie herbaty na Szwajcara wynosi 0,22 kg/rocznie (85 miejsce w świecie). Szwajcarzy piją inne ciekawe herbatki ziołowe, alpejskie – i dobrze się z tym mają. Zapewniam wszystkich Czytelników, że jest mnóstwo ziół europejskich, którymi możemy zastąpić zamorskie herbaty, również o właściwościach przeciwrodnikowych, antyoksydacyjnych, moczopędnych i zmniejszających ryzyko wystąpienia nowotworów oraz opóźniających procesy starzenia.
Wrócę ponownie do liści herbaty, aby opisać ich właściwości prozdrowotne i lecznicze. Z pewnością jest źródłem fluoru dla wielu z nas; w 1 kg herbaty może być nawet 130 mg fluoru. Zapotrzebowanie dzienne człowieka na fluor wynosi 1,5 mg. Działa analeptycznie i psychostymulująco, czyli pobudzająco na korę mózgową serce i mięśnie szkieletowe. Zwiększa diurezę (wpływ moczopędny). Pobudza przemianę materii. Zwiększa ruchy robaczkowe przewodu pokarmowego. Pobudza oddychanie płucne. Hamuje stany zapalne błon śluzowych i skóry, dlatego sprawdza się w okładach na oczy przy zapaleniu powiek oraz spojówek. Mocne długotrwałe napary i odwar z liści herbaty działa ściągająco na błony śluzowe i skórę, przyspiesza gojenie ran. Unieszkodliwia wiele bakterii, grzybów i pierwotniaków, przez co przy lekkich infekcjach przewodu pokarmowego pomaga w opanowaniu przykrych objawów, np. biegunki, wzdęć. Wspomaga doskonale leczenie dysenterii (bakteryjna shigelloza, ale również pochodzenia pierwotniakowego – pełzakowica), zapalenia żołądka, stanów zapalnych jelit, zapalenia wątroby i zapalenia skóry. W leczeniu infekcji przewodu pokarmowego korzystne okazują się właściwości inaktywujące garbników wobec substancji białkowych wytwarzanych przez drobnoustroje. Ponadto polifenole, garbniki, flawonoidy, saponiny liści herbaty obkurczają rozszerzone naczynia krwionośne jelit i żołądka, hamują wysięki zapalne, lekko denaturują śluzówki utrudniając inwazję drobnoustrojów.
Jak określają Szwajcarzy i Niemcy frakcja polifenoli zielonej herbaty – Grün-Tee-Polyphenol-Fraktionen (GTP) działa chemoprotekcyjnie, czyli zabezpiecza komórki naszego ciała przed kancerogennym i mutagennym wpływem substancji chemicznych obcego pochodzenia. Wpływa więc antykancerogennie (blokuje procesy kancerogenezy – powstawania nowotworów). Działa antyoksydacyjnie i przeciwrodnikowo, stabilizuje strukturę błon elementarnych (biomembran), blokuje uwalnianie mediatorów stanu zapalnego i reakcje alergiczne. Hamuje szkodliwy wpływ nitrozoamin na komórki (inhibitor N-nitrozacji). Chroni komórki przed szkodliwym wpływem azbestu (makrofagi, erytrocyty). Aktywuje apoptozę komórek rakowych. Blokuje angiogenezę w nowotworach. Przeciwdziała metastazom (przerzutom nowotworowym). Hamuje kaskadę reakcji kontroli proliferacji i wzrostu komórek rakowych. Zatem herbata zielona pomaga nie tylko w leczeniu stanów zapalnych przewodu pokarmowego i skóry, ale również spowalnia lub blokuje procesy sprzyjające procesom nowotworowym. Warto również dodać, że zielona herbata obniża stężenie glukozy, cholesterolu i lipidów we krwi. Ważne jest jednak, aby liście herbaty były świeże, szybko wysuszone, dobrze zapakowane i zwracajmy uwagę na sposób przyrządzenia preparatu zależnie od potrzeby.
Napar krótkotrwały z liści herbaty zielonej – 1 łyżkę liści rozdrobnionych zalać gorącą wodą (70-80 stopni C), odstawić na 3-5 minut, przecedzić. Pić po 100-150 ml 1-2 razy dziennie jako środek przeciwalergiczny, hamujący astmę, rozszerzający drogi oddechowe, pobudzający psychicznie, moczopędny, wzmagający przemianę materii, podnoszący wydolność fizyczną.
Napar długotrwały z liści herbaty zielonej – 1 łyżkę rozdrobnionych liści zalać 1 szklanką wrzącej wody, odstawić na 30 minut pod przykryciem, przecedzić. Pić po 100 ml 3 razy dziennie, rano, w południe i popołudniu-wieczorem jako środek przeciwbiegunkowy, ściągający, przeciwzapalny na przewód pokarmowy, wymiatający wolne rodniki, antyoksydacyjny wobec nadtlenków, ochronny na wątrobę i nerki, chroniący przed procesami nowotworowymi. Ponadto do okładów na oczy i skórę przy atopowym zapaleniu skóry, trudno gojących się ranach i owrzodzeniach (sączących), łojotoku. Do częstych przemywań w kosmetologii jako środek antyseptyczny, ściągający, obkurczający pory, przeciwłojotokowy, przeciwrodnikowy dla komórek skóry.
Wyciąg na winie czerwonym wytrawnym z zielone herbaty: 1 część liści suchych lub świeżych zielonej herbaty zalać 5 częściami wina czerwonego wytrawnego, odstawić na 1 miesiąc. Przecedzić. Stosować doustnie po kieliszku raz dziennie jako środek cytoprotekcyjny (ochronny na komórki), obniżający poziom glukozy i cholesterolu we krwi, przeciwmiażdżycowy, rozszerzający naczynia wieńcowe, ochronny na miąższ wątroby, serce i nerki, antykancerogenny, opóźniający procesy otępienia starczego i degeneracji neuronów. Ponadto do obmywania skóry przedwcześnie starzejącej się, z wypryskami i owrzodzeniami przewlekłymi, trudno gojącymi się ranami i odleżynami (okłady). Dobry środek poprawiający zdolności poznawcze i myślowe. Pobudza psychicznie. Ciepłe i gorące wino lepiej ekstrahuje związki ksantynowe, zatem można wino podgrzać przed zlaniem liści herbaty.
Wyciągi z zielonej herbaty hamują przede wszystkim degradację włókien kolagenowych i elastynowych, poprawiają krążenie krwi w skórze, wiążą szkodliwe ksenobiotyki, zatrzymują promienie UV, wymiatają nadtlenki i rodniki przyspieszające starzenie się skóry. Dobrze przygotowane wyciągi z zielonej herbaty mogą przyczyniać się do redukcji cellulitis poprzez wpływanie na rozmieszczenie tkanki tłuszczowej oraz blokowanie degradacji włókien białkowych w tkance łącznej właściwej i hamowanie stanów zapalnych oraz wysiękowych. Ponadto wyciągi z herbaty zielonej obkurczają rozszerzone pory skórne i poprawiają ukrwienie skóry. Prawdopodobnie przez wpływ lipolityczny (redukujący tkankę tłuszczową) i ochronny na komórki skóry i poprawiający ukrwienie zapobiega rozstępom.
–
W Polsce rodzaj rzepień – Xanthium jest reprezentowany przez 3 gatunki: rzepień pospolity – Xanthium strumarium Linne (niem. Kropf-Spitzklette, franc. Lampourde ordinaire, ital. Nappola minore), rzepień ciernisty (kolczasty) – Xanthium spinosum Linne (niem. Dornige-Spitzklette, fr. Lampourde epineuse, ital. Nappola spinosa) i rzepień włoski (brzegowy) – Xanthium italicum Moretti (niem. Italienische Spitzklette, fr. Lapourde d’Italie, ital. Nappola italiana).
Rodzaj rzepień – Xanthium należy do rodziny złożonych = astrowatych – Compositae (Asteraceae).
W ludowej medycynie Indii stosowany jest rzepień indyjski – Xanthium indicum König. Ziele działa napotnie, uspokajająco, przeciwobrzękowo, przeciwgorączkowo i pobudza wydzielanie śliny. Korzeń – jako środek gorzki, tonizujący, poprawiający trawienie i wspomagający leczenie raka. Owoce znalazły zastosowanie jako środek chłodzący i przeciwko wysypkom skórnym. Mazidło z korzenia na oleju – do leczenia ran i nowotworów zewnętrznych (okłady, opatrunki).
W medycynie ludowej Chin używany jest owoc rzepienia syberyjskiego - Xanthium sibiricum Patrin ex Widder (Xanthii Fructus, Cangerzi) w leczeniu zakażeń skórnych, bólu głowy, bólu stawów, kataru, wysypek skórnych. Dawka dzienna owoców (dotyczy surowca!, a nie przetworu) wynosi 3-10 g, standardowa 5 g; surowiec należy gotować 20 minut. Zatem przepisaną ilość surowca rozdrobnić, zalać, np. 1 szklanką wody, gotować 20 minut, podzielić na 2-3 porcje i wypić w ciągu dnia.
Wróćmy jednak do naszych krajowych gatunków Xanthium.
Rzepień kolczasty – Xanthium spinosum L. posiada nazwy synonimowe: rzepień ciernisty, rzep kolczasty, rupień ciernisty, czepiec kolczasty, czepica. Nazwy synonimowe dla rzepienia pospolitego – Xanthium strumarium L.: rzep pospolity, rupień pospolity, czepiec pospolity, czepica, zębownik.
Ksantumina – C17H22O5
Składniki aktywne rzepienia: fitosterole i ich glikozydy (beta- i gamma-sitosterol, strumarozyd, stigmasterol), xanthanol, isoxanthanol, octacosanol (alkohol alifatyczny o dużej aktywności farmakologicznej, 28-węglowy), fenolokwasy (kwas kawowy, kawoilochinowy, dikawoilochinowy, ferulowy, chinowy, chlorogenowy), flawonoidy, alkaloidy, garbniki, olejek eteryczny, seskwiterpeny (xanthumin – ksantumina; ksantatyna = deacetylxanthinin), glikozydy siarkowe: ksantostrumaryna (xanthostrumarin; niektórzy producenci ekstraktów z rzepienia standaryzują swoje produkty na zawartość tego związku!), atraktylozyd = atractyloside, karboksyatraktylozyd = carboxyatractyloside; hydrochinon, cholina, znaczne ilości związków jodu i siarki, kwasy trójterpenowe, ononina, formononetyna.
Ksantanol – C13H10O2
Octacosanol normalizuje poziom cholesterolu we krwi i podnosi wydolność fizyczną. Xanthostrumarin i ksantumina działają przeciwzapalnie, przeciwreumatycznie i przeciwnowotworowo. Ksantumina wywiera wpływ uspokajający.
Thiazinedione, 4-oxo-1(5), (13)-xanthatriene-12,8-olide i ksantumina działają fungistatycznie. Pochodne kwasy chinowego, kawowego, ferulowego i kawoilochinowego zapobiegają marskości i stłuszczeniu wątroby, wspomagają regenerację hepatocytów. Kwas ferulowy, chinowy, kawowy i chlorogenowy obniżają stężenie glukozy i lipidów we krwi oraz hamują rozwój wielu nowotworów, np. raka szyjki macicy, raka gruczołu krokowego. Związki hydrochinonowe odkażają drogi moczowe i jelita. Fitosterole zmniejszają obrzęk gruczołu krokowego i poprawiają mikcję. Działają również lipotropowo.
Atraktylozyd w większych dawkach jest toksyczny i szkodliwy. Należy do inhibitorów transportu elektronów w mitochondriach (łańcuch oddechowy). W rzepieniach jest mało tego związku, dlatego nie zakłóca procesu wewnątrzkomórkowego oddychania w istotny sposób, pod warunkiem stosowania dawek leczniczych przetworów z tych roślin.
Ksantanol i jego pochodne działają spazmolitycznie i przeciwpadaczkowo.
Właściwości fitofarmakologiczne: obniża poziom cholesterolu LDL, wzmaga diurezę (wpływ moczopędny), zwiększa ilość i strumień śliny (może wspomagać profilaktykę kamicy ślinianek), przeciwobrzękowe, przeciwkaszlowe, przeciwbólowe, uspokajające na ośrodkowy układ nerwowy, przeciwlękowe, poprawiające sen, cytotoksyczne wobec komórek rakowych, szczególnie gruczolaków, przeciwzapalne, ochronne na miąższ wątroby i nerek, odkażające drogi moczowe (aktywny wobec Bacillus subtilis, Proteus vulgaris, gronkowca złocistego Staphylococcus aureus, ponadto wobec bielnika białego – Candida albicans, Candida neoformans, Aspergillus niger), hipotensyjne (obniżające ciśnienie krwi), przeciwcukrzycowe (hipoglikemiczne). Może hamować niektóre zmiany degeneracyjne i czynnościowe w przebiegu choroby Parkinsona, niedoczynność tarczycy z powodu niedoboru jodu.
Wskazania: choroby reumatyczne, bóle stawów i głowy, nadciśnienie, miażdżyca, cukrzyca, nowotwory, np. ślinianek, kamica ślinianek i moczowa, niewydolność, stłuszczenie i marskość wątroby oraz nerek, obrzęki limfatyczne, choroby gorączkowe, zakażenia skóry i układu moczowego, lęki, stany podniecenia nerwowego (emocjonalne), bezsenność, obniżona wydolność fizyczna, choroba Parkinsona; uporczywy kaszel i zaburzenia wentylacji płuc wskutek chronicznego kaszlu.
W leczeniu wspomagającym: czerniak, rak niedrobnokomórkowy płuc, rak jajnika, nowotwory wątroby, okrężnicy, piersi, jajnika i nerki.
Zewnętrznie: okłady z maści i mazidła olejowego (na oleju sezamowym, rokitnikowym lub lnianym) na rany, oparzenia, owrzodzenia, zmiany rakowe (preparaty do użytku zewnętrznego przyrządzać najlepiej na surowcu świeżym!).
Skuteczność i efektywność: roślina należy do silnych roślin leczniczych.
Przeciwwskazania: ciąża, laktacja.
Działania uboczne: przetwory mogą działać przeczyszczająco na niektóre osoby. Przedawkowane stają się trujące: arytmia serca, podrażnienie przewodu pokarmowego, uszkodzenie nerek i wątroby, nudności, oszołomienie.
Preparaty i dawkowanie:
Najefektywniej działają preparaty sporządzone na alkoholu, octanie etylu i winie.
Wyciąg na winie i etanolu – Extractum Xanthii: 1 część objętościową suchego, rozdrobnionego ziela kwitnącego i owocującego zalać 5 częściami wina czerwonego lub alkoholu etylowego 60-70%, odstawić na 1 miesiąc. Przefiltrować. Zażywać 3 razy dziennie po 5 ml przez 1-2 tygodnie. Kurację ponawiać co 2 miesiące lub co kwartał. Ponadto zewnętrznie, do przemywania i okładów.
Odwar – Decoctum Xanthii: 5 g rozdrobnionego i suchego ziela zwilżyć spirytusem, a po 5 minutach zalać wodą, doprowadzić na małym ogniu do zagotowania, potem gotować powoli 20 minut, odstawić na 30 minut, przecedzić. Podzielić na równe porcje i wypić w ciągu dnia. Można stosować do okładów i przemywania schorzałych miejsc na skórze.
Wyciąg na octanie etylu: 1 część suchego rozdrobnionego ziela zalać 3 częściami octanu etylu, odstawić na 1 tydzień, przecedzić. Stosować do wcierania w obolałe miejsca oraz do wyrobu maści 25% (na smalcu lub lanolinie lub maśle kakaowym), roztworów olejowych – na oleju lnianym, sezamowym, tranie lub oleju rokitnikowym (25%) pomocnych w leczeniu zakażonych ran i niektórych zmian nowotworowych.
Rodzaj perukowiec – Cotinus obejmuje 4 gatunki i należy do rodziny nanerczowatych – Anacardiaceae. Rodzina Anacardiaceae zaliczana jest do rzędu mydleńcowatych – Sapindales.
Perukowce występują w Azji, Europie i w Ameryce Południowej. Dzisiaj opiszę gatunek perukowiec podolski (niem. Perückenstrauch, fr. Arbre a perruque, ital. Sommacco selvatico) – Cotinus coggygria Scopoli = Rhus cotinus Linne, rosnący w rejonie Morza Śródziemnego oraz w południowo-wschodniej (Bułgaria, Turcja, Rumunia) części Europy i w Chinach. Jest krzewem dorastającym do 5 m wys. o liściach całobrzegich, jajowatych lub odwrotnie jajowatych, na końcu tępych. Ulistnienie skrętoległe; ogonki liściowe fiołkowo-nabiegłe. Kwiaty drobne, 5-krotne, zielonawe, obupłciowe, zebrane w wiechy; szypułki kwiatowe owłosione. Kwitnie od czerwca do lipca. Owocem jest suchy pestkowiec, długości do 5 mm. Wartościowa roślina barwierska i lecznicza. W Polsce sadzony. W Szwajcarii występuje naturalnie w kantonach Ticino (Tessin), Neuenburg, Wallis i Genf.
Surowcem leczniczym są: liść, kora, drewno, całe gałązki perukowca – Folium, Lignum, Frondes Cotini. Liście najlepiej zbierać w czerwcu i lipcu. Gałązki z liśćmi (pączkami) od maja do lipca. Same gałązki i drewno bez kory – wiosną lub jesienią. Suszenie przeprowadzić w temperaturze 22-50 stopni Celsjusza, w przewiewnym miejscu lub lekko ogrzanym piekarniku (do 50 stopni C). Przed użyciem surowce rozdrobnić.
W rosyjskiej medycynie ludowej liście perukowca podolskiego uważane za dobry środek ściągający, przeciwbiegunkowy, neutralizujący toksyny w przewodzie pokarmowym oraz przyspieszający gojenie ran, oparzeń, odparzeń i owrzodzeń skórnych. Dawniej stosowana w wielu krajach do garbowania skór i uzyskiwania czarnego barwnika (do zabarwiania wełny i jedwabiu). Drewno perukowca wykorzystywano przed wojną do otrzymywania barwnika fizetyny (na skalę przemysłową).
Skład chemiczny perukowca jest imponujący i bogaty. Podam niektóre składniki: galusan metylu, wolny kwas galusowy, kwas katechinowy, kwas elagowy, garbniki (15-25% w liściach, w gałązkach 15-29%), olejek eteryczny w liściach 0,1-0,2% (bogaty w mircen, pinen, kamfen, terpineol, linalol, limonen), fisetinidol-(4alfa–>8)-(+)-catechin, fustyna, butyna, buteina, fizetyna, eriodykcjol (eriodictyol), kwercetyna, dimer butynowy, sulfuretyna, dwuhydrokwercetagetyna (dihydroquercetagetin), epifizetynidolo-katechina (epifisetinidol-(4beta–>8)-(+)-catechin; galaktozydy, glikozydy fenolowe.
Fizetyna (Fisetin) należy do flawonoli. Jest inhibitorem topoizomerazy. Działa przeciwnowotworowo (np. przy raku gruczołu krokowego), przeciwwirusowo, przeciwbakteryjnie, przeciwzapalnie, fungistatyczne i przeciwlękowo. Hamuje stres oksydacyjny. Obniża poziom glukozy we krwi.
Frakcja flawonoidowa perukowca blokuje procesy wytrącania się amyloidu w mózgu, czyli może powstrzymywać rozwój chorób zwyrodnieniowych i zanikowych układu nerwowego, np. choroby Alzheimera. Fizetyna indukuje programowaną śmierć komórek raka piersi. W dodatku hamuje proliferację komórek raka szyjki macicy.
źródło obrazka: http://strawberryplants.org
3,4,2′,4′-Tetrahydroxychalcone (buteina), czyli tetrahydroksychalkon działa przeciwzapalnie, przeciwnowotworowo i przeciwwłókniakowo. Hamuje metastazy (przerzuty) nowotworowe i inwazje onkocytów. Działa na nowotwory zarówno w fazie G2, jak i M. Mechanizm działania onkostatycznego jest prawdopodobnie związany z wpływem na nuclear factor-kappa B (NF-κB). Istotne jest, że perukowiec może hamować powstawanie włókniaków w piersiach oraz hamować procesy nowotworowe w gruczołach mlekowych. Niektóre badania, np. Moon DO, Choi YH, Moon SK, Kim WJ, Kim GY. Toxicol In Vitro. 2010 Oct;24(7):1927-34. Epub 2010 Aug 7. wykazały, że buteina to inhibitor angiogenezy w raku prostaty.
Butin = butyna
Fustin – fustyna – działa ochronnie na komórki nerwowe (neuroprotekcyjnie), np. w chorobie Parkinsona.
Wskazania: nowotwory gruczołu krokowego, jelita, żołądka, piersi; włókniaki piersi; zatrucia pokarmowe, gorączka, choroby autoimmunologiczne (np. cukrzyca, pęcherzyca, chroniczne zapalenie nerek z autoagresji, łuszczyca, choroba Hashimoto); stany zapalne błon śluzowych i skóry, owrzodzenia skórne i śluzowe, gorączka, stany zapalne układu żółciowego, zapalenie wątroby, wirusowe infekcje, zakażenia mikologiczne (grzybowe).
Przeciwwskazania: nie stosować w pediatrii oraz przy białaczkach. Nie podawać kobietom ciężarnym i karmiącym.
Eriodykcjol – substancja przeciwwysiękowa i przeciwzapalna, hamująca stres oksydacyjny; ochronna na komórki (cytoprotektor).
Nie stosować doustnie świeżego surowca z perukowca, lecz tylko po wysuszeniu.
Preparaty i dawkowanie:
Wyciąg na winie (Vinum Cotini): 1 część objętościową rozdrobnionych i zawsze wysuszonych (!) liści lub lepiej całych gałązek z liśćmi zwilżyć spirytusem 90%, odstawić na 5 minut pod przykryciem po czym zalać 5 częściami wina czerwonego wytrawnego, zagotować i odstawić w szczelnym słoju na 1 miesiąc. 50 ml wina z perukowca przyjmować 1 raz dziennie na noc. Nie stosować dłużej niż 3 tygodnie. Kurację powtarzać raz na kwartał. W czasie przerwy stosować inne zioła. W razie nudności lub złego samopoczucia zmniejszyć dawkę do 30 ml.
Odwar z perukowca – Decoctum Cotini: 2 płaskie łyżki rozdrobnionych i zawsze wysuszonych gałązek perukowca zwilżyć spirytusem 90%, przykryć i pozostawić na 5 minut, potem zalać 2 szklankami wody, doprowadzić do wrzenia i zagotowania, trzymać na małym ogniu przez 30 minut, przecedzić. Dla stabilizacji dodać 1 łyżeczkę witaminy C. Można osłodzić miodem (z wyjątkiem leczenia chorób grzybowych!). Podzielić na dwie w ciągu dnia, najlepiej rano i wieczorem. Odwarem przemywać skórę i płukać błony śluzowe zapalnie zmienione. Nadaje się również do okładów. Także wino z perukowca można użyć do obmywania i do okładów schorzałych miejsc (oparzenia, rany, owrzodzenia).
Długo szykowałem się do opisania krzewu rozpowszechnionego w naszym kraju o pięknych i kuszących owocach – wiciokrzewu zwyczajnego (niem./szwajc. Rote Heckenkirsche, Rotes Geissblatt, Beinholz fr. Chevrefeuille des haies, ital. Caprifoglio peloso, retorom. Chagliamorta cotschna) – Lonicera xylosteum Linne, z rodziny przewiertnicowatych – Caprifoliaceae. Wiciokrzew jest czasem nazywany suchodrzewem.
Wiciokrzew zwyczajny (suchodrzew) jest krzewem dorastającym do 3 m wys., przeciętnie do 2 m; gałązki wzniesione, młode krótko owłosione, starsze szare i ciemnoszare, wewnątrz puste; liście eliptyczne lub szerokojajowate, ostre, 3-6 cm długości, z wierzchu szarozielone, spodem jaśniejsze, z obu stron i na brzegu krótko, niekiedy z rzadka owłosione. Kwiaty po dwa na szypułkach, w kątach liści, żółtawobiałe, szypułki 1-2 cm dł., krótsze od liści; korona dwuwargowa, dolna warga jednopłatkowa, górna zrosła z 4
W Polsce występuje jeszcze wiciokrzew pomorski – Lonicera periclymenum L. (na Pomorzu) – pod ochroną; wiciokrzew przewierceń – Lonicera caprifolium Linne, dziko występujący i uprawiany; wiciokrzew tatarski – Lonicera tatarica Linne, dziki i uprawiany; wiciokrzew Morrowa – Lonicera morrowii Gray – zdziczały i uprawiany; wiciokrzew czarny – Lonicera nigra Linne – rozpowszechniony w górach, ponadto czasem uprawiany.
W szkółkach znaleźć można liczne inne gatunki i mieszańce wiciokrzewów, np. wiciokrzew pirenejski – Lonicera pyrenaica Linne, wiciokrzew skrytoowocowy – Lonicera involucrata (Richards) Banks, wiciokrzew Ledeboura – Lonicera ledebourii Eschscholtz, wiciokrzew siny – Lonicera caerulea Linne.
Lonicera xylosteum L. (suchodrzew) – wiciokrzew zwyczajny; Swarzędz, lipiec 2012 r.
W Szwajcarii można znaleźć następujące gatunki:
1. Wald Geissblatt – Lonicera periclymenum Linne (wiciokrzew pomorski) – głównie w północno-zachodnich kantonach, np. Bern, Jura, Freiburg, choć jest także w Tessin i Wallis na południu; kwiaty biało-złote, czasem różowawe lub czerwonawe, owoce ciemnoczerwone.
2. Garten-Geissblatt – Lonicera caprifolium Linne (wiciokrzew przewierceń) – w kantonach Thurgau, St. Gallen, Zürich, Freiburg, Bern; owoce pomarańczowe lub żółte.
3. Etrusker Geissblatt – Lonicera etrusca Santi – w kantonach Tessin (Ticino) i Wallis; kwiaty białe, potem złote lub czerwonawo-żółte; owoce czerwone.
4. Japanisches Geissblatt – Lonicera japonica Thunberg (wiciokrzew japoński) – w kantonach Ticino (Tessin), Genf; owoce czarne, liście podobne do liści dębowych.
5. Rote Heckenkirsche – Lonicera xylosteum Linne (wiciokrzew zwyczajny, suchodrzew) – w całym kraju z wyjątkiem najwyższych gór; owoce czerwone.
6. Schwarze Heckenkirsche – Lonicera nigra Linne (wiciokrzew czarny) – rozpowszechniony w całej Szwajcarii; kwiaty białe, owoce czarne na długich szypułkach.
7. Alpen-Heckenkirsche – Lonicera alpigena Linne (wiciokrzew alpejski) – w kantonach Wallis, Jura, Waadt, Neuenburg, Bern, Luzern, Appenzell, Glarus; owoce ciemnoczerwone, na szypułkach.
8. Blaue Heckenkirsche – Lonicera caerulea Linne (wiciokrzew siny) – rozpowszechniony w południowych kantonach oraz w kantonie Jura i Neuenburg; kwiaty żółte, owoce sinoniebieskie.
9. Tataren Heckenkirsche – Lonicera tatarica Linne (wiciokrzew tatarski) – uprawiany; kwiaty białe lub czerwone, czasem ciemnoróżowe, owoce czerwone.
10. Immergrüne Kriech-Heckenkirsche – Lonicera pileata Oliver (wiciokrzew chiński) – uprawiany; kwiaty żółtobiałe, owoce szklisto-fioletowe.
11. Immergrüne Heckenkirsche – Lonicera nitida E.H. Wilson (wiciokrzew lśniący) – uprawiany; kwiaty złotawo-żółte, owoce ciemnofioletowe.
12. Lonicera henryi Hemsley (wiciokrzew Henry’ego) – uprawiany, owoce granatowo-czarne.
Gatunki lecznicze: wiciokrzew przewierceń – Lonicera caprifolium L., wiciokrzew zwyczajny – Lonicera xylosteum L., wiciokrzew japoński – Lonicera japonica Thun., wiciokrzew jadalny (jagoda kamczacka) – Lonicera edulis Turczaninow (w rzeczywistości odmiana wiciokrzewu sinego Lonicera caerulea L. varium edulis Turcz.), wiciokrzew siny – Lonicera caerulea L., wiciokrzew brunatno-owłosiony – Lonicera fulvotomentosa Hsu et S.C. Cheng.
Wiciokrzew jadalny, zwany jagodą kamczacką dostarcza cennych owoców, które zawierają antocyjany – 100-250 mg/100 g (cyjanidyna, delfinidyna, malwidyna, pelargonidyna, peonidyna), flawonoidy ok. 150 mg/100 g (rutyna, izokwercetyna), witamina C (30-50 mg/100 g), kwasy fenolowe ok. 160 mg/100 g (np. chlorogenowy, salicylowy, galusowy, kawowy, p-kumarowy, ferulowy), katechiny.
Sok i ekstrakty z owoców mają wpływ ochronny na wątrobę, tkankę nerwową (neuroprotektor) naczynia krwionośne, siatkówkę i naczyniówkę oka, przeciwcukrzycowe, przeciwzawałowe, antyoksydacyjne, przeciwzapalne i przeciwzakrzepowe. Poprzez wpływ przeciwrodnikowy, antyoksydacyjny, stabilizujący strukturę błon elementarnych mogą zmniejszać ryzyko rozwoju nowotworów. Ważne jest działanie ochronne na trzustkę, wątrobę i serce oraz układ wieńcowy i hamowanie procesu agregacji trombocytów. Poprawia przepływ krwi przez naczynia wieńcowe, oczne i obwodowe. Rozszerza naczynia i zapobiega miażdżycy.
Zawartość (mg/kg) fenolokwasów w różnych postaciach chemicznych w owocach blue honeysuckle, czyli wiciokrzewu sinego odmiany jadalnej.
Tabela wg: Tunde Jurikova, Otakar Rop, Jiri Mlcek, Jiri Sochor, Stefan Balla, Ladislav Szekeres, Alzbeta Hegedusova, Jaromir Hubalek, Vojtech Adam, Rene Kizek: Phenolic Profile of Edible Honeysuckle Berries Genus Lonicera) and Their Biological Effects; Molecules 2012, 17, 61-79; doi:10.3390/molecules17010061.
Zawartość (mg/100 g) związków flawonoidowych w różnych gatunkach Lonicera
Tabela wg: Tunde Jurikova, Otakar Rop, Jiri Mlcek, Jiri Sochor, Stefan Balla, Ladislav Szekeres, Alzbeta Hegedusova, Jaromir Hubalek, Vojtech Adam, Rene Kizek: Phenolic Profile of Edible Honeysuckle Berries Genus Lonicera) and Their Biological Effects; Molecules 2012, 17, 61-79; doi:10.3390/molecules17010061.
Wskazania do stosowania jagody kamczackiej (wiciokrzewu jadalnego): stany zapalne wątroby, trzustki i nerek; choroby degeneracyjne układu nerwowego; nieszczelność i stany zapalne jelit; choroby alergiczne; stany zapalne i degeneracja siatkówki i naczyniówki oka; uszkodzenie rogówki i nerwu wzrokowego; choroba wieńcowa, zawały – i ich profilaktyka; miażdżyca; cukrzyca, choroby nowotworowe, stany zapalne i zakrzepowe żył; zaburzenia krążenia ocznego, mózgowego, wieńcowego i w kończynach; choroby wirusowe wątroby.
Preparaty: świeże owoce, soki (100 g 1 raz dziennie, na czczo), ekstrakty suche w kapsułkach (w handlu są wyciągi suche standaryzowane na zawartość antocyjanów: 5%, 15%, 20%, 25%, 30%, 33%, 35%, 40%), wino z owoców (1 raz dziennie kieliszek), wyciąg z owoców na winie (1:5; 1 kieliszek dziennie), nalewka na etanolu 30% (1:5 – 2 razy dziennie kieliszeczek).
W kosmetologii: jako inhibitory elastazy i kolagenazy, środki przeciwstarzeniowe, przeciwzmarszczkowe, przeciwzapalne, antyrodnikowe; ochronne przed promieniami UV i radioaktywnymi – doustnie i jednocześnie w kremach, tonikach, serum, balsamach.
Wiciokrzew przewierceń – Lonicera caprofolium L. jest również leczniczy. Surowcami pozyskiwanymi z tego krzewu są: liść i kwiat – Folium et Flos Lonicerae caprifolii. Liście najlepiej zbierać w maju i czerwcu. Surowce suszyć w temperaturze pokojowej, w cieniu. Przechowywać w światłoszczelnych pojemnikach.
Działanie fitofarmakologiczne kwiatów Lonicera caprifolium: sekretolityczne, mukolityczne, wykrztuśne, przeciwkaszlowe, antydrobnoustrojowe, przeciwzapalne.
Wskazania do stosowania kwiatów Lonicera caprifolium: stany zapalne, infekcje i niedrożność zatok z powodu wydzieliny ropnej, zaflegmienie gardła i oskrzeli, zakażenia bakteryjne, wirusowe i grzybowe górnych i dolnych dróg oddechowych, chlamydioza i mikoplazmoza, gruźlica, uporczywy i bolesny kaszel, zapalenie migdałków.
Preparaty i dawkowanie (Flos – kwiat):
1. Napar – Infusum Lonicerae caprifolii: 1 łyżkę rozdrobnionych kwiatów zalać 1 szklanką wrzącej wody lub lepiej mleka, odstawić pod przykryciem na 15-20 minut, przecedzić. Pić 4 razy dziennie po 100 ml, można dodać miód i propolis.
2. Syrop – Sirupus Lonicerae caprifolii: 5 łyżek rozdrobnionych kwiatów zalać 2 szklankami wody, gotować 10 minut, odstawić na 30 minut, przefiltrować. Dodać 200 ml miodu, sok z 1 cytryny i 30 g gliceryny, wymieszać. Przechowywać w lodówce nie dłużej niż 2 tygodnie. Zażywać 4-5 razy dziennie po 1-2łyżki. Można zakonserwować sorbinianem potasu lub benzoesanem sodu (0,3%). Benzoesan i sorbinian nasilą działanie wykrztuśne syropu. Dodatek (25 ml) nalewki glistnikowej (Tinctura Chelidonii) lub z maczka kalifornijskiego nasilą działanie przeciwkaszlowe syropu.
Działanie fitofarmakologiczne liści Lonicera caprifolium: silnie żółciotwórcze i żółciopędne, wzmagające wydzielanie soku żołądkowego, trzustkowego i jelitowego, pobudzające perystaltykę jelit, rozwalniające (u niektórych osób wybitnie przeczyszczające); pobudzające czynności śledziony, przeciwbólowe, “czyszczące krew i limfę” z toksyn bakteryjnych i grzybowych.
Wskazania do stosowania liści Lonicera caprifolium: bóle i obrzęk śledziony, zaparcia, atonia jelit, obrzęki limfatyczne, przerost węzłów chłonnych, niedobory żółci, wirusowe i bakteryjne infekcje układu pokarmowego.
Preparaty i dawkowanie (Folium – liść):
1. Napar – Infusum: 2 łyżki suszonych i rozdrobnionych liści zalać 1 szklanką wrzącej wody; odstawić na 30 minut, przecedzić. Dodać miód (50 g) lub glicerynę (26 g) dla stabilizacji. Pić 2 razy dziennie (podzielić na dwie porcje).
2. Odwar – Decoctum Lonicerae caprifolii: 2 łyżki stołowe rozdrobnionych liści zalać 1 szklanką wody, gotować 20 minut na małym ogniu, odstawić na 20 minut, przecedzić, uzupełnić brakującą ilość wody. Zażywać 2 razy dziennie (podzielić na dwie porcje). Jest 2 razy silniejszy w działaniu niż napar.
Wiciokrzew japoński – Lonicera japonica L. jest źródłem kwiatów – Flos Lonicerae japonicae. W handlu są dostępne ekstrakty suche z kwiatów wiciokrzewu japońskiego, standaryzowane na zawartość kwasu chlorogenowego (25%).
Działanie fitofarmakologiczne kwiatów Lonicera japonica: hepatoprotekcyjne (ochronne na wątrobę), żółciopędne, lipotropowe, antybakteryjne, antyrodnikowe, antyoksydacyjne, przeciwalergiczne (przeciwhistaminowe), przeciwzapalne, ochronne na naczynia krwionośne, przeciwmiażdżycowe, immunostymulujące.
Wskazania do stosowania kwiatów Lonicera japonica: marskość i stłuszczenie wątroby, narażenie na czynniki uszkadzające trzustkę i wątrobę, zatrucia, choroby alergiczne, podatność na zakażenia bakteryjne i wirusowe, nadmiar cholesterolu i lipidów we krwi (hipercholesterolemia, hiperlipidemia).
Preparaty i dawkowanie:
1. Napar – Infusum Lonicerae japonicae: 2 łyżki rozdrobnionych suchych kwiatów zalać 1 szklanką wrzącej wody; odstawić pod przykryciem na 20 minut, przecedzić. Wypić w ciągu dnia w 2-3 porcjach.
W tradycyjnej medycynie chińskiej kwiat wiciokrzewu japońskiego (Jinyinhua) stosowane są w leczeniu chorób płuc, żołądka, serca, jelita grubego i wątroby. Zalecane przy owrzodzeniach zewnętrznych i wewnętrznych, stanach zapalnych oczu i piersi, ponadto przy infekcjach jelit, układu oddechowego. i pęcherza moczowego. W medycynie ludowej Chin stosowane są dawki (kwiaty) 10-15 g dziennie. Przygotowywany jest z nich napar.
Z Lonicera japonica pozyskiwane są też gałązki – Lonicerae Caulis (Rendongteng) zawierające fenolokwasy, saponiny, garbniki i fitosterole. Odwar z takich łodyżek działa na płuca, jelito grube i żołądek. W medycynie ludowej Chin zalecany w leczeniu chorób reumatycznych, wrzodów, stanów zapalnych skóry i piersi. Dawka łodyżek 10-30 g dziennie. Surowiec gotować 20 minut.
Fulvotomentoside A, C58H94O26
Wiciokrzew brunatno-owłosiony – Lonicera fulvotomentosa Hsu et S. C. Cheng dostarcza do celów leczniczych kwiaty. Surowiec zawiera kwas chlorogenowy, fitosterole, olejek eteryczny i saponiny trójterpenowe (fulvotomentoside = fulwotomentozydy). Saponiny odpowiadają sapindozydom i hederynie. Napar z kwiatów działa ochronnie na miąższ wątroby, odkażająco, przeciwzapalnie i wykrztuśnie. Stanowi alternatywę dla bluszczu – Hedera helix L. Znakomity do leczenia nieżytów układu oddechowego. Działa antybakteryjnie, przeciwwirusowo i fungistatycznie. Wpływa uspokajająco i odtruwająco. Zalecam preparaty i dawki jak z Lonicera caprifolium.
Gatunek Lonicera confusa De Candolle pochodzi z Chin. Kwiat Lonicera confusa DC często jest sprzedawany pod nazwą Jinyinhua, czyli Lonicerae Flos, podobnie jak kwiat Lonicera japonica. Zawiera kwas chlorogenowy, beta-sitosterol, flawonoidy (rutyna, kwercytryna), saponiny. Napar z kwiatu Lonicera confusa polecany jest w leczeniu czyraków (okłady, przemywanie, jednoczesne zażywanie doustne), owrzodzeń skórnych, bólu i obrzęku gardła, krwawych biegunek, przeziębienia i gorączki. Dawki jak Lonicera japonica.
Wiciokrzew pomorski (powojowy) – Lonicera periclymenum L. stosowany w medycynie ludowej Europy. Zbierany jest kwiat, zasobny w fitosterole, saponiny, fenolokwasy i flawonoidy. Silny środek moczopędny i napotny. Zalecany w leczeniu obrzęków na tle skąpomoczu, chorób gorączkowych i zatruć. Przyspiesza wydalanie wielu ksenobiotyków i metabolitów endogennych. Zalecany jest napar (1 łyżka na 1 szklankę wrzącej wody). Pić 4 razy dziennie po 100 ml.
Kwas chlorogenowy, C16H18O9
Wiciokrzew zwyczajny – Lonicera xylosteum Linne jest rośliną silnie działającą i przedawkowana staje się niebezpieczna. Niewłaściwie stosowna może nawet wywołać zgon, dlatego powinna być stosowana tylko przez wytrawnych fitoterapeutów.
Surowce: owoc, liść, kwiat – Fructus, Folium, Flos Lonicerae xylostei.
Zioło opisane przez dra Fr. Oesterlen’a w 1861 r. oraz prof. G.C Wittstein’a w 1883 r.
Owoce (odwar) działają wielokierunkowo, ale zależnie od dawki:
– małe dawki (w moim przypadku 1 łyżka owoców na szklankę wody, gotowane 10 minut, 50-100 ml 3 razy dziennie): napotnie, moczopędnie, żółciopędnie, wykrztuśnie, przeciwbólowo;
– duże dawki (200 ml i więcej odwaru 2-3 razy dziennie): silne pocenie się, nudności, wymioty, biegunka.
Dawka lecznicza jest bliska trującej i nie może być ustalona precyzyjnie. Zależy od masy ciała i osobniczej wrażliwości na roślinę.
W dawnej medycynie zalecane były owoce jako emeticum (środek wymiotny), moczopędny, napotny i czyszczący (purgans).
W razie zatrucia pojawia się niepokój, podrażnienie jelit i żołądka, ból brzucha i spastyczności mięśni szkieletowych, ponadto drżenie, dreszcze, zaburzenia oddychania i krążenia. Alkoholowe wyciągi z owoców przedawkowane dają przejściowo uczucie ekscytacji, ale potem ten stan przechodzi w skurcze mięśni szkieletowych, głównie tułowia. Towarzyszą temu zaburzenia oddychania i sercowe.
Liście i kwiaty wiciokrzewu zwyczajnego są bezpieczniejsze w użyciu. Kwiaty i liście wiciokrzewu zwyczajnego mogą być użyte w postaci naparu wodnego lub mlecznego (1 łyżka na szklankę wrzątku) w leczeniu uporczywego kaszlu, utrudnionego oddychania w przebiegu zakażeń mikologicznych, bakteryjnych i wirusowych, a także zapalenia oskrzeli, płuc, opłucnej i tchawicy. Napar z kwiatów działa żółciopędnie, moczopędnie, przeciwbólowo i napotnie. Dawka naparu z liści lub kwiatów wynosi 50 ml 4 razy dziennie, najlepiej z miodem lub sokiem malinowym. Napar z liści zwiększa częstość oddechów i u niektórych osób działa łagodnie rozwalniająco.
Kwiaty i liście wiciokrzewu zwyczajnego zawierają saponiny triterpenowe (przeciwdrobnoustrojowe, wykrztuśne, moczopędne), fitosterole, sekoirydoidy (odpowiedzialne za wpływ przeciwzapalny), cyjanogenne glikozydy, flawonoidy i garbniki. W liściach i owocach znajduje się dodatkowo glikoalkaloid monoterpenoidowy – ksylostosydyna = Xylostosidine. Wspomniany alkaloid monoterpenowy został wyodrębniony w 1845 r. przez Hübschmann’a, jednakże jego charakter chemiczny określili dopiero R.K. Chaudchuri i O. Sticher w 1980 r.
Ksylostosydyna C18H25NO8S = Xylostosidine
|
|
Najnowsze komentarze