Zastosowanie środków roślinnych w leczeniu biegunek

Biegunka – Diarrhoe jest to wielokrotne w ciągu doby wypróżnianie płynnej lub półpłynnej treści pokarmowej, związane ze wzmożoną czynnością ruchową jelit i zaburzeniami trawienia i wchłaniania. W wydalonej treści najczęściej można zaobserwować niestrawione cząstki pokarmowe.

Biegunka jest jedynie objawem i może być wywołana wieloma czynnikami:
1.    Czynniki psychiczne (stres, szok, emocje);

2.    Czynniki fizyczne (oziębienie, przegrzanie, spożywanie zimnego pokarmu, spożywanie zbyt gorącego pokarmu);

3.    Czynniki chemiczne (ksenobiotyki drażniące jelita, toksyny roślinne, leki, toksyny wydzielane podczas psucia się środków pokarmowych);

4.    Czynniki zakaźne (bakterie, wirusy, grzyby, pierwotniaki, bezkręgowce pasożytnicze);

5.    Czynniki alergiczne (alergeny pokarmowe)

W naszym klimacie biegunki są często spowodowane infekcją wirusową, dlatego wówczas nie ma sensu podawać antybiotyków, czy sulfonamidów, natomiast bardzo wartościowe stają się w tych przypadkach preparaty roślinne o wielokierunkowym działaniu.

Lekami i suplementami ziołowymi można również leczyć biegunki wywołane nerwicą jelit (Neurosis intestini), niestrawnością gnilną (Dyspepsia putrida), niestrawnością jelit ostrą i zwykłą – fermentacyjną (Dyspepsia intestini acuta et simplex), nieżytem jelit (Colitis, Enterocolitis) i nieżytem żołądka (Gastritis).

Przy biegunkach wywołanych bezkręgowcami pasożytniczymi i bakteriami zakaźnymi konieczne jest zastosowanie chemioterapii (sulfonamidy, antybiotyki), którą można uzupełnić racjonalnie w fitoterapię (łagodzenie stanów zapalnych, zapobieganie skurczom i wzdęciom).

Leczenie biegunek może być dwojakie:

1.    Leczenie przyczynowe, np. przy użyciu leków przeciwbakteryjnych, leków przeciwpasożytniczych (antiparasitica).

2.    Leczenie objawowe, np. podając substancje cholinolityczne (parasympatykolityczne), ściągające, absorpcyjne, powlekające, przeciwhistaminowe.

Środki przeciwbiegunkowe powodują zahamowanie nadmiernych ruchów perystaltycznych jelit, przedłużają czas przebywania treści pokarmowej w przewodzie pokarmowym, niektóre mają działanie chemioterapeutyczne (hamujące rozwój drobnoustrojów chorobotwórczych), przeciwpasożytnicze, przeciwzapalne i absorbujące. Istotne są również preparaty roślinne wspomagające odnowę symbiotycznej mikroflory przewodu pokarmowego, która zostaje zdegradowana w przebiegu nieżytu układu pokarmowego.

Roślinne preparaty przeciwbiegunkowe zaliczamy do 4 głównych grup fitofarmakologicznych:
1. Spazmolityczne

2. Koloidalne i śluzowe
3. Ściągające
4. Adsorpcyjne (wiążące niektóre ciała chemiczne)

Grupa lecznicza	Nazwa środka leczniczego
Środki koloidalne i śluzowe	Bulwa salepu – Tuber Salep Korzeń prawoślazu – Radix Althaeae Korzeń żywokostu – Radix Symphyti Kwiat ślazu dzikiego – Flos Malvae sylvestris Kwiat malwy czarnej – Flos Malvae arboreae Liść babki lancetowatej i szerokolistnej – Folium Plantaginis Liść (ziele) prawoślazu – Folium (Herba) Althaeae Nasienie lnu – Semen Lini Nasienie babki płesznika – Semen Psylli Nasienie kozieradki – Semen Trigonellae
Środki ściągające	Albuminian taniny – Tanninum albuminatum Kłącze pięciornika – Rhizoma Tormentillae Kłącze wężownika – Rhizoma Bistortae Ziele cząbru – Herba Satureiae Ziele srebrnika – Herba Anserinae Ziele rzepiku – Herba Agrimoniae Ziele przywrotnika – Herba Alchemillae Owoc borówki czernicy – Fructus Myrtilli Kwiat róży – Flos Rosae Galasy – Gallae Kora dębu – Cortex Quercus Liść jeżyny – Folium Rubi fruticosi Liść orzecha włoskiego – Folium Juglandis Liść poziomki – Folium Fragariae
Środki adsorpcyjne	Węgiel – Carbo medicinalis Galasy – Gallae Tanina – Tanninum Pektyna – Pectinum
Środki rozkurczające	Liść pokrzyku wilczej jagody – Folium Belladonnae Liść bielunia – Folium Stramonii Liść lulka – Folium Hyoscyami Ziele i korzeń glistnika – Herba et Radix Chelidonii Ziele siwca żółtego – Herba Glauci flavi Ziele dymnicy – Herba Fumariae Ziele i kłącza z korzeniami krwiowca (krwicy) – Herba et Rhizoma cum radicibus Sanguinariae canadensis Ziele obrzanu sercowatego – Herba Bocconiae = Macleayae cordatae

Do leków przeciwbiegunkowych parasympatykolitycznych (cholinolitycznych) należą substancje będące konkurencyjnymi antagonistami acetylocholiny w receptorach cholinergicznych, przez co znoszą objawy pobudzania układu przywspółczulnego, np. atropina, hioscyna. Atropina i hioscyna występują w pokrzyku wilczej jagodzie – Atropa belladona, w lulku czarnym Hyoscyamus niger i w bieluniu dziędzierzawie Datura stramonium. Alkaloidy te zmniejszają napięcie mięśni gładkich i hamują ruchy robaczkowe układu pokarmowego. Należy je podawać łącznie z lekami przeciwzapalnymi i w razie potrzeby z chemioterapeutykami.

Obecnie w sprzedaży znajdują się preparaty zawierające hioscynę wydawane bez recepty. Zawierają one w 1 drażetce 10 mg hioscyny (butylscopolaminum), której dawka terapeutyczna wynosi 10-20 mg 3 razy dziennie.

Papaweryna, chelidonina, berberyna poprzez hamowanie fosfodiesterazy działają rozkurczowo na mięśnie gładkie przewodu pokarmowego. Chelidonina i berberyna dodatkowo wykazują właściwości żółciopędne, pierwotniakobójcze, przeciwbakteryjne i przeciwgrzybicze. Wymienione alkaloidy występują między innymi w zielu i korzeniu glistnika jaskółcze ziele – Herba et Radix Chelidonii, w zielu siwca żółtego – Herba Glauci flavi, w zielu i kłączach krwicy (krwiowca) kanadyjskiego – Herba et Rhizoma Sanguinariae canadensis. Podobne właściwości lecznicze posiada ziele dymnicy – Herba Fumariae, zasobne w alkaloidy (protopina, protoberberyna, fumarofina, fumarytryna, fumarycyna, fumarylina). Wyciągi z liści, kory, pędów i korzenia berberysu (kwaśnicy – Berberis vulgaris L.) są bogate w alkaloidy: berberynę, berbaminę, oksykantynę, palmatynę, protopinę, kryptopinę i narkotynę, o wyraźnym działaniu przeciwbólowym, rozkurczowym, przeciwdrobnoustrojowym, żółciopędnym i zapierającym. W ziołolecznictwie wykorzystywane są różne części berberysu do sporządzania prostych i skutecznych w działaniu przetworów galenowych.

Z surowców pozyskanych z wymienionych roślin przygotowuje się napar – Infusum: 1 łyżka rozdrobnionego surowca na 1 szklankę wrzącej wody; parzyć pod przykryciem 30-40 minut, przecedzić. Napar należy przyjmować w dawce 30-50 ml 4 razy dziennie.

Obecnie w kraju nie jest stosowana w lecznictwie chelidonina, sangwinaryna i berberyna w formie chlorowodorku, bromowodorku lub siarczanu. Wyciągi z glistnika są zalecane w leczeniu nieżytów przewodu pokarmowego i zaburzeń czynności układu żółciowego. Glistnik jest najczęściej kojarzony z krwawnikiem, mniszkiem i miętą oraz ziołami gorzkimi. Takie połączenie może być wykorzystane w leczeniu bolesnego parcia na odbyt, jakie występuje w przebiegu niektórych biegunek.

Nieżyt przewodu pokarmowego jest powodem podrażnienia i uszkodzenia błony śluzowej jelit. Błona staje się bardzo wrażliwa na toksyny grzybów, bakterii patogennych, czynniki chemiczne w pokarmie, antygeny wirusowe, co przejawia się w jej przekrwieniu, drobnych krwawieniach, wysiękach zapalnych i rozwoju zespołu upośledzonego wchłaniania. Dłużej trwający zły stan czynnościowy jelit prowadzi do zaburzeń wodno-elektrolitowych organizmu. Biegunki są również powodem zniszczenia symbiotycznej mikroflory przewodu pokarmowego. Fitoterapia dysponuje środkami, które można wykorzystać do osłonięcia (ochrony) podrażnionej śluzówki i odizolowania tkanek od podrażniających czynników. Niektóre z substancji roślinnych zmniejszą również spustoszenia w symbiotycznej mikroflorze oraz ułatwią odbudowanie pożytecznej mikroflory, dzięki właściwościom prebiotycznym. Prebiotyki roślinne umożliwiają zasiedlenie przewodu pokarmowego pożytecznymi bakteriami, wprowadzanymi w formie probiotyków (kultur wyselekcjonowanych bakterii). Aby probiotyki były efektywne, muszą być równocześnie wprowadzone do układu pokarmowego prebiotyki. Należą tutaj surowce zasobne w poligalakturoniany, inulinę i arabinogalaktany. Spośród dostępnych na rynku surowców można wymienić:

1. Bulwa słonecznika bulwiastego (topinambur) – Tuber Helianthi tuberosi; bogata w inulinę (40-50%) i inne oligosacharydy będące pożywką dla bifidobakterii; składnik preparatów w tabletkach, zawierających 400 i 500 mg ekstraktu z bulwy.

2. Kłącze perzu – Rhizoma Graminis (Agropyri); bogate w fruktany (8-12%), śluzy (10%), cyklitole (3-5%), kwas glikolowy i jabłkowy,krzemiany o działaniu prebiotycznym; zalecany odwar sporządzony z 1 łyżki na 1 szklankę wody; gotować 3-5 minut, odstawić na 30 minut, przecedzić. Pić 4 razy dziennie po 100 ml.

3. Korzeń omanu – Radix Inulae; zasobny w inulinę (40-50%), laktony seskwiterpenowe, olejek eteryczny, poliacetyleny i triterpeny; znany głównie jako expectorans. Mało wykorzystywany w Polsce jako środek prebiotyczny i poprawiający trawienie, a także wyraźnie rozkurczowy i przeciwgnilny. W przypadku biegunki korzystny jest odwar z korzenia Decoctum Inulae: 1 łyżka na 1 szklankę wrzącej wody; gotować 5 minut; odstawić na 30 minut, przecedzić. Pić 4-5 razy dziennie po 100 ml.

4. Korzeń cykorii podróżnika – Radix Cichorii, bogaty w inulinę (do 60%), flawonoidy, fenolokwasy (kwas chlorogenowy, kwas cykoriowy), laktony germakranolidowe i gwajanolidowe, trójterpeny i hydroksykumaryny. W leczeniu biegunek zalecany odwar (1 łyżka na szklankę wody) gotowany przez 3-5 minut, w ilości 100-150 ml 4-6 razy dziennie.

5. Korzeń mniszka – Radix Taraxaci, zawiera inulinę (do 40%), kwasy fenolowe (kwas kawowy, chlorogenowy, cykoriowy), laktony seskwiterpenowe, trójterpeny, fitosterole, glikozydy fenylopropanoidowe (syryngina), goryczkę – taraksacynę. Napar, sok i nalewka z mniszka pobudzają wydzielanie soków trawiennych, zwiększają produkcję i uwalnianie żółci, rozkurczają mięśnie gładkie; działają lipotropowo, przeciwcukrzycowo i hepatoprotekcyjnie. Napar z mniszka – Infusum Taraxaci (1 łyżka na 1 szklankę wrzącej wody) pić co 6 godzin po 100-150 ml. W leczeniu biegunki wskazane są wyciągi wodne z korzenia mniszka.

            Należy zwalczyć panujący stereotyp zalecania środków śluzowych jedynie w leczeniu zaparć i traktowania ich jedynie jako produkty łagodnie przeczyszczające. Trzeba wykorzystywać ich właściwości łagodzące, ochronne, prebiotyczne i przeciwzapalne – również w leczeniu biegunki. Substancje śluzowe mają zdolność wiązania wody i wraz z nią wielu ksenobiotyków (substancji obcych organizmowi), jadów i patogenów. Badania, jakie przeprowadziłem na zwierzętach gospodarskich wielokrotnie potwierdziły fakt zapobiegania i zwalczania biegunek za pomocą preparatów bogatych w śluzy i pektyny z dodatkiem składników antyseptycznych i rozkurczowych. Śluzy mają zdolność unieruchamiania wirusów, bakterii, pierwotniaków, utrudniają inwazję patogenów do tkanek. Przyśpieszają gojenie nadżerek błon śluzowych i zasiedlenie przewodu pokarmowego przez pożądane bakterie. Badania, jakie przeprowadziłem w latach 2005-2006 dowiodły również szkodliwości stosowania w fitoterapii biegunek u zwierząt wyłącznie silnych preparatów garbnikowych. Monoterapia biegunek za pomocą wyłącznie ziół garbnikowych powodowała inaktywację enzymów trawiennych (dysenzymia z powodu inaktywacji enzymów) i nadmierną denaturację powierzchni błon śluzowych przewodu pokarmowego, co niejednokrotnie potęgowało skutki zespołu zaburzonego wchłaniania i wydłużało proces przywracania równowagi w układzie pokarmowym. Nasiały się wówczas objawy niestrawności pokarmu, z powodu zmniejszenia wydzielania soków trawiennych. W leczeniu nieżytu przewodu pokarmowego należy zastosować równocześnie kilka preparatów o różnych kierunkach działania farmakologicznego. Obok środków typowo ściągających warto podawać preparaty pobudzające produkcję soków trawiennych, wzmagających regenerację tkanek, hamujących stan zapalny, czyli stopniowo aktywujących prawidłowe czynności układu pokarmowego.

            Śluzy są to mieszaniny polisacharydów, alkoholi cukrowych  i kwasów uronowych, mające zdolność tworzenia układów koloidalnych w środowisku wodnym. Do popularnych surowców śluzowych należą: korzeń prawoślazu Radix Altheae (8-20%), nasienie lnu Semen Lini (12-20%), nasienie babki płesznika – Semen Psylli (10-15%), nasienie babki jajowatej – Semen Plantaginis ovatae (12-25%) nasienie kozieradki – Semen Foenugraeci = Trigonellae (20-30%), liść prawoślazu – Folium Altheae (5-8%), bulwa salepu – Tuber Salep (48%), kwiat dziewanny – Flos Verbasci (3-5%). Surowce te obok śluzów zawierają również inne cenne składniki: irydoidy (Plantago), sponiny (Trigonella), fenolokwasy (Plantaginis, Trigonella), flawonoidy (Althaea, Trigonella, Verbascum, Malva), allantoina (Althaea, Trigonella, Plantago, Acer), o działaniu antyseptycznym, przeciwzapalnym, spazmolitycznym i regenerującym. Z ziół śluzowych przyrządza się napar – Infusum. 1-2 łyżki rozdrobnionego surowca należy zalać 1-2 szklankami wrzącej wody, odstawić na 30-40 minut, po czym przecedzić przez sito. Dobrej jakości surowiec zapewni uzyskanie naparu o dużej lepkości. Napar można przyjmować kilka razy dziennie po 100-150 ml.

            Pektyny (E 440) są to wielkocząsteczkowe związki zbudowane z galaktanu, arabanu i z galakturonianu (heteropolisacharydy). Należą do polimerów. U roślin często występują w formie związanej z wapniem (pektynian wapnia) budując ściany komórkowe (tzw. blaszkę środkową).

Charakterystyczną właściwością substancji pektynowych jest zdolność żelowania. Pektyny tworzą żele z sokami owocowymi, jeśli obecna jest odpowiednia ilość cukru i kwasu, dzięki czemu odgrywają istotną rolę w krzepnięciu galaretek i dżemów. Pektyny przeważnie występują w owocach roślin leczniczych. Ilość ich może dochodzić do kilku procent suchej masy. Dużo substancji pektynowych jest w bulwach rzodkwi (do 20%) oraz w soku komórkowym owoców cytrusowych (Aurantioideae). Zawartość pektyn w pozostałych roślinach (owoce): maliny (1,60-1,80%), jabłka sadowe (0,50%), poziomki (1,50%), dziki bez czarny (1,40%), berberys (1%), głóg (1,50%), śliwa tarnina (0,73%), aronia (0,50%), borówka (0,50-063%), jeżyna (0,80%), porzeczka czarna (0,97%), żurawina (0,71%).

Pektyny mają coraz większe znaczenie w lecznictwie. Wykazują właściwości przeciwbakteryjne, absorpcyjne (pochłaniające), przeciwbiegunkowe, przeciwmiażdżycowe i przeciwkrwotoczne (przyśpieszają krzepnięcie krwi). Regulują wypróżnienia i pasaż treści pokarmowej. Łagodzą stany zapalne. Likwidują zaburzenia trawienne. Można je stosować w formie naturalnej lub jako preparaty farmakologiczne (tabletki, granulaty, kapsułki, proszki do sporządzania napoju). Tworzą sprzyjające środowisko do rozwoju prawidłowej flory bakteryjnej w jelitach. Zmniejszają łaknienie, dlatego są wykorzystywane w leczeniu otyłości. Silniejsze właściwości przeciwbiegunkowe wykazują w połączeniu z glinką, bentonitem, tlenkiem cynku oraz polivinylopirolidonem.

Do środków absorbujących należą substancje mające zdolność wiązania (pochłaniania) w przewodzie pokarmowym różnych związków chemicznych (np. metali, toksyn pierwotniaków, toksyn bakteryjnych, alergenów, leków). Najtańszymi i najbardziej uniwersalnymi są węgle o podwyższonej sorpcyjności. Węgiel drzewny Carbo ligni, węgiel aktywowany – Carbo activatus, węgiel zwierzęcy – Carbo animalis. Sprzedawane są pod nazwą węgiel leczniczy – Carbo medicinalis. Obok glinki koalinowej i klinoptilolitu to najstarsze substancje przeciwbiegunkowe absorpcyjne.

Węgiel aktywny uzyskiwany jest przez wyprażanie węgla drzewnego, węgla kamiennego lub zwierzęcego w piecach bez dostępu powietrza. Powoduje to otwarcie węglowych centrów aktywnych mających zdolność pochłaniania, którą można wyrazić liczbą metylenową (dobre węgle aktywne mają liczbę metylenową 200-270 mg/g) i liczbą jodową (dla wysokiej klasy węgli aktywnych liczba ta wynosi 1000-1300 mg/g). Węgiel leczniczy pochłania gazy (usuwa wzdęcia), alkohole (1 g węgla pochłania 300 mg etanolu, 400 mg fenolu, 1800 mg chlorku rtęci, 800 mg morfiny), toksyny bakteryjne, wydzieliny zapalne błon śluzowych, alkaloidy, antybiotyki, metale ciężkie, fenole, salicylany, białka. Węgle słabo pochłaniają kwasy, zasady, siarczan żelaza, cyjanki i sulfonylomocznik. Węgla aktywnego nie ma sensu podawać z innymi lekami, bowiem pochłania on wszystko, co napotka w przewodzie pokarmowym. Węgiel drzewny działa przeciwbiegunkowo w dawkach conajmniej 5-6 g/dobę (4 razy dziennie po 1-1,5 g). Śluzy obniżają właściwości chłonne węgla leczniczego.

Toksyny białkowe, wiele metali oraz alkaloidy wytrącane są i unieczynniane przez taninę (Tanninum). Tanina w formie glikozydu zbudowana jest, z co najmniej dwóch cząsteczek kwasu galusowego i glukozy. Posiada cierpki smak. W dawkach leczniczych ścina białka na powierzchni tkanek, tworząc ochronną błonkę izolującą tkankę od bodźców zapalnych. Wywołuje skurcz naczyń krwionośnych, zmniejszając przekrwienie zapalne. Zmniejsza przepuszczalność śródbłonków naczyń włosowatych, hamując wysięk zapalny i drobne krwawienia. Zmniejsza obrzęk tkanek. Poraża zakończenia czuciowe, działając znieczulająco miejscowo. Posiada właściwości przeciwbakteryjne, pierwotniakobójcze i przeciwgrzybicze. W dużych dawkach powoduje denaturację białka wewnątrz komórek, doprowadzając do ich obumarcia. Tanina występuje w galasach dębowych (50-65%) oraz galasach sumaka – Rhus semialata Murr. (60-75%). Tanina zaliczana jest do garbników. W leczeniu biegunek używano napar z galasów – Infusum Gallae, który sporządzano z 5-15 g surowca na 180 ml wrzącej wody i podawano małymi porcjami w ciągu dnia. W formie sproszkowanej 1 g 4 razy dziennie.

Podobne działanie lecznicze mają wodne wyciągi z ziół garbnikowych. Zawartość garbników w surowcach zielarskich jest różna: kora dębu – Cortex Quercus (12-14%), kora i liść oczaru – Cortex et Folium Hamamelidis (3-10%), ziele srebrnika – Herba Anserinae (8-10%), kłącze wężownika – Rhizoma Bistortae (15-20%), kłącze pięciornika – Rhizoma Tormentillae (15-20%), ziele rzepiku – Herba Agrimoniae (5-8%), liść borówki czernicy – Folium  Myrtilli(15-20%, liść maliny – Folium Rubi idaei (5-8%), liść jeżyny – Folium Rubi fruticosi (8-12%), liść orzecha włoskiego – Folium Juglandis (10-12%), ziele bodziszków – Herba Geranii (8-16%), ziele przywrotnika – Herba Alchemillae (8-12%).

Z wymienionych surowców przygotowuje się odwar – Decoctum, biorąc 5-10 g rozdrobnionego zioła na 200 ml wody; gotować 5 minut; odstawić na 30-40 minut, po czym przecedzić. Doustnie 100 ml odwaru co 6 godzin.

W krajowym i zagranicznym obrocie handlowym znajdują się preparaty oparte na taninie. W tabletce znajduje się od 300 do 500 mg albuminianu taniny. W niektórych preparatach jest ona skojarzona z salicylanem fenylu (300 mg/tabl.), który dodatkowo działa odkażająco i przeciwzapalnie. Dawka lecznicza Tanninum albuminatum wynosi 0,5-1 g 3-4 razy dziennie.

Działanie ściągające garbników, uzupełnione o silne właściwości bakteriobójcze prezentują również niektóre zioła, np. ziele cząbru – Herba Saturejae, ziele tymianku – Herba Thymi, ziele majeranku – Herba Majoranae, liść szałwii – Folium Salviae, liść (ziele) mięty – Folium (Herba) Menthae, ziele bazylii – Herba Basylici.

Nazwa surowca	Garbniki	Składniki bakteriostatyczne, bakteriobójcze, fungistatyczne, przeciwpierwotniakowe i przeciwzapalne	Preparat i dawkowanie w leczeniu biegunki
Herba Basilici, ziele bazylii	5-6%	Olejek eteryczny 1-2%; Olejek bazyliowy bułgarski: cyneol 2,5%, linalol 40%, cynamonian metylu 15%, eugenol 0,3%, metylochawikol 33%. Olejek bazyliowy niemiecki zawiera cyneol 24,5%, safrol, 4,08%, linalol 13,7%, borneol 2,7%, ocymen 3,08%. Olejek bazyliowy indyjski zawiera linalol (68-77%), metylochawikol 3-4%, alfa-pinen 2,5-3,5%, aldehyd nonylowy 1-2,5%, fernezen beta 1-1,5%, borneol ok. 1%. Saponiny. Flawonoidy.	Napar – Infusum Basilici 10%: 100 ml co 4-6 godzin
Herba Majoranae, ziele majeranku	8-10%	Olejek eteryczny 1-3,5%; Olejek majerankowy Oleum Majoranae zawiera terpinen-4-ol, alfa-terpineol, linalol, sabinen (do 40%), mircen. Flawonoidy (apigenina, diosmetyna, luteolina). Triterpeny (kwas ursolowy i oleanolowy). Glikozydy fenolowe, fenole (hydrochinon, arbutyna, metyloarbutyna).	Napar – Infusum Majoranae 10%: 100-150 ml co 4-6 godzin
Folium (Herba) Menthae, ziele mięty pieprzowej	6-8%	Olejek eteryczny 1,5-4% (mentol – 30-55%, menton 10-35%, estry mentolu ok. 5%). Kwasy fenolowe – do 7% (kwas kawowy 0,5-2%, kwas chlorogenowy 0,7%). Triterpeny (kwas ursolowy 0,3%, kwas oleanolowy 0,12%). Flawonoidy (rutina).	Napar – Infusum Menthae 10%: 100 ml co 4-6 godzin.
Folium Salviae, liść szałwii	13-20%	Olejek eteryczny 1,5-2,5% (alfa-tujon – do 50%, beta-tujon – 3-8%, 1,8-cyneol = eukaliptol – 15%, kamfora – 8%). Kwasy fenolowe: kwas rozmarynowy 2-6%, kwas kawowy, kwas chlorogenowy Flawonoidy 1-3% (luteolina, apigenina) Diterpen – gorycz pikrosalwina 0,4% Triterpen – kwas ursolowy 2-3%, kwas oleanolowy, germanikol Kwas fumarowy 0,1%	Napar – Infusum Salviae 10%: 100 ml co 4-6 godzin.
Herba Saturejae, ziele cząbru	5-8%	Olejek eteryczny – 0,5-2%; Olejek cząbrowy Oleum Saturejae zawiera ok. 50-62% tymolu, 9-10% p-cymenu, spatulenol (4-6%),  karwakrol (6-8%), metyl-tymol (5-6%), beta-kariofilen (4-5%), gamma-terpinen (3-4%). Niektóre odmiany i gatunki cząbru (np. Satureja laxiflora Koch) są bardzo bogate w tymol (63-64%) i terpinen (11-12%), mniej w karwakrol (4-5%), geraniol (3-4%) i octan geranylu (3%). Satureja boissieri wytwarza olejek eteryczny zawierający 44-45% karwakrolu i 35% p-cymenu. Olejek eteryczny Satureja icarica zawiera 59-60% karwakrolu, 15-16% p-cymenu i 2% metyl-karwakrolu.	Napar – Infusum Saturejae 10%: 100 ml co 4-6 godzin.
Herba Thymi, Ziele tymianku	10-16%	Olejek eteryczny – 1-3,5% (tymol – 20-50%, linalol – 8-13%, borneol – do 15%, karwakrol, limonen, cymen). Kwasy fenolowe: kwas rozmarynowy – 0,15-1,35%, kwas cynamonowy. Flawonoidy (luteolina, apigenina). Triterpeny (kwas ursolowy, kwas oleanolowy).	Napar – Infusum Thymi 10%: 100 ml co 4-6 godzin.

W związku z tym, że wymienione zioła zawierają składniki o szerokim działaniu, korzystnym w leczeniu nieżytu przewodu pokarmowego, powinny zostać uwzględnione przy wyborze preparatu roślinnego.

Najbardziej wartościowe są jednak mieszanki ziołowe, łączące w sobie właściwości wszystkich grup ziół pomocnych w leczeniu biegunki:

Rp. Mieszanka przeciwbiegunkowa

Ziele cząbru lub lebiodki – 1 część

Ziele dymnicy lub glistnika – 1 część

Ziele przywrotnika 1 część

Korzeń mniszka – 1 część

Ziele rzepiku 1 część

Zioła wymieszać. 2 łyżki mieszanki zalać 2 szklankami wody, zagotować i odstawić na 30 minut, przecedzić. Pić 4-5 razy dziennie po 100-150 ml.

Obejrzyj mój film 🙂