Categories

Archives

A sample text widget

Etiam pulvinar consectetur dolor sed malesuada. Ut convallis euismod dolor nec pretium. Nunc ut tristique massa.

Nam sodales mi vitae dolor ullamcorper et vulputate enim accumsan. Morbi orci magna, tincidunt vitae molestie nec, molestie at mi. Nulla nulla lorem, suscipit in posuere in, interdum non magna.

Czy nostrzyk – Melilotus zmniejsza krzepliwość krwi?

Do niedawna w pracach drukowanych i internetowych pisałem o właściwościach antykoagulacyjnych nostrzyka. Sporo miejsca poświęciłem nostrzykowi w artykule o środkach roślinnych przydatnych w leczeniu chorób układu krążenia w Essentia Medica nr 2, 3/2009.

Siła działania przeciwzakrzepowego nostrzyka zależy od zawartości kumaryny i dikumarolu oraz od sposobu suszenia nostrzyka. Nostrzyk zebrany ze stanowisk słonecznych i suchych zawiera więcej kumaryny niż ten rosnący w wilgotnej ziemi. Po przekwitnięciu spada zawartość kumaryn w surowcu o 60%, do poziomu ok. 0,2-0,35%

Przy suszeniu w temperaturze pokojowej, dużej wilgotności, małym przepływie powietrza – bakterie mogą przekształcić część kumaryny w dikumarol (stosowany w medycynie) o działaniu przeciwzakrzepowym. Przy szybkim suszeniu, dikumarol nie powstaje i surowiec nie ma wtedy działania przeciwkrzepliwego. Przykrycie szybą świeżo zebranego surowca na 3-4 dni sprzyja jego „zaparzeniu” i wzbudzeniu procesów bakteryjnych prowadzących do wydzielenia dikumarolu. Jest to jednak proces niekontrolowany i trudno przewidzieć zawartość dikumarolu w ostatecznie wysuszonym surowcu.

Kumaryna jest laktonem o-hydroksycynamonowym, dwupierścieniowym związkiem heterocyklicznym; słabo przechodzi do naparu, choć i tak lepiej do gorącej wody niż do zimnej. Kumaryna jest lotna z parą wodną.  Dobrze rozpuszcza się w alkoholach, acetonie, chloroformie. W roztworze zasad przybiera barwę żółtozieloną i łatwo do niego przechodzi. Być może dlatego do preparatów nostrzykowych (zewnętrznie!, do okładów) z XIX wieku dokładano nieco wodorotlenku potasu. Działa uspokajająco, moczopędnie, rozkurczowo, poprawia krążenie obwodowe, zmniejsza obrzęk i wrażliwość na ból, miejscowo znosi świąd i lekko znieczula. Zmniejsza gorączkę. Intrakt z nostrzyka jest najsilniejszą formą preparatu z tej rośliny (1:5) 3 razy dziennie po 5 ml.

Dikumarol  (3,3-metyleno-bis-(4-hydroksykumaryna), zwany melitoksyną otrzymywany jest obecnie syntetycznie (z 4 hydroksykumaryny, kondensacja z formaldehydem)) i na drodze biotechnologicznej. Jest antagonistą witaminy K (antyprotrombina). Słabo rozpuszczalny w wodzie, rozpuszczalny w alkaliach. Wchłanialny z przewodu pokarmowego. Działa 5-6 dni. Podawany jest w dawkach zmniejszających, I dnia 200-300 mg, drugiego dnia 150-200, trzeciego dnia 50-100 mg. Szczyt działania dikumarolu przypada na 36-48 h, działanie przeciwzakrzepowe występuje po około 12 godzinach od podania. Mechanizm działania dikumarolu polega na hamowaniu syntezy protrombiny w wątrobie. Dikumarol i kumaryna hamują także wytwarzanie czynnika VII (prokonwertyny). Prawdopodobnie zmniejsza też poziom czynnika X (Stuarta), w małym stopniu czynnika IX (Christmas’a). Dikumarol wyizolowano w 1941 r. ze źle wysuszonego siana zawierającego nostrzyk (w wolnych i nieprawidłowych tłumaczeniach powstała nazwa żółta koniczyna), choć związek ten znany był i otrzymany już w 1909 roku. Na właściwości przeciwzakrzepowe dikumarolu zwrócono uwagę, gdy opisano zatrucie krów źle przechowywanym  i zawilgoconym sianem nostrzykowym (skaza krwotoczna, krwiomocz, uszkodzenie wątroby). Kumaryna jest natomiast znana od połowy XIX wieku.

Ziele nostrzyka (Honigkleekraut)Meliloti Herba pochodzi z gatunku nostrzyk żółty (Honigklee) – Melilotus officinalis (L.) Lamarck, z rodziny motylkowatch – Papillionaceae = Fabaceae. Jest ujęte w Farmakopei Europejskiej 5.1. Zawiera kwasy fenolowe i glikozydy fenolowe (kwas kawowy, p i o-kumarowy, salicylowy, dihydrokumarowy = melilotowy), glikozyd trans-o-kumarowy (melilotozyd) i glikozyd cis-o-kumarowy; kumaryny 0,4-1% (PhEur. wymaga przynajmniej 0,3%): 3,4 dihydrokumaryna (melilotyna), hydroksykumaryna, skopoletyna, umbeliferon’ flawonoidy (kemferol, glikzoyd kwercetynowy), saponiny trójterpenowe (aglikonem jest melilotigenina i sojasapogenol B). Nostrzyk biały jest słabszy w działaniu niż nostrzyk żółty

W medycynie naturalnej używane są także inne gatunki nostrzyka: M. albus (nostrzyk biały), M. altissimus i M. indicus. Nostrzyk żółty i biały występują dziko w naszym kraju na łąkach, pastwiskach, polanach, nieużytkach, przy polach, na ugorach.

Wyciągi z ziela nostrzyka mają zastosowanie w leczeniu zapalenia żył, zastojów żylnych i limfatycznych, w profilaktyce zakrzepicy, w łamliwości naczyń krwionośnych, w leczeniu żylaków kończyn dolnych i hemoroidów. Nostrzyk wywiera działanie uspokajające i rozkurczowe na mięśnie gładkie przewodu pokarmowego, układu wydalniczego i oddechowego. Wywiera wpływ żółciopędny.  W medycynie XIX wieku nostrzyk nazywany był także nozdrekiem lekarskim. Z ziela i pędów kwiatowych przygotowywano papkę do okładów, ponadto przygotowywano napar do przemywania i płukanek przy opuchliznach i obrzmieniach gruczołów, ropniach, obrzękach węzłów chłonnych. Herbatkę z ziela lub samych kwiatów podawano przy przeziębieniu, zaflegmieniu dróg oddechowych i nieżycie przewodu pokarmowego. W niewielkich dawkach może być spożywany przez zwierzęta. Jest to roślina miododajna. Po wysuszeniu ładnie pachnie “siankiem”. Suszone ziele odpędza mole (wkładano dawniej do szaf). Napar z ziela zwiększa laktację.  Na Węgrzech nostrzyk stosowano w leczeniu reumatyzmu i łagodzeniu bólów reumatycznych (doustnie i w okładach).

Napar z nostrzyka – Infusum Meliloti: 1 łyżka na szklankę wrzątku, parzyć pod przykryciem 30-40 minut, przecedzić. Pić 2-3 razy dziennie po 100-150 ml. Ponadto mocne napary do okładów i lewatyw przy żylakach, stłuczeniach (kontuzje), obrzękach, zapaleniu żył. Ekstrakty z nostrzyka mogą być użyte do wyrobu maści, kremów i żelu o działaniu przeciwzapalnym i rozmiękczającym. W medycynie od dawna są także znane plastry nostrzykowe Emplastrum Meliloti (rozgrzewające, przeciwzapalne) zalecane przy zapaleniu tkanki podskórnej.

Hippocrates stosował ziele nostrzyka w leczeniu owrzodzeń skóry. Dioskurides opisał nostrzyk jako lek zmiękczający i przeciwobrzękowy. Bock zalecał nostrzyk jako środek rozmiękczający wrzody, ropnie i przeciwbólowy. Do okładów na oczy przy zapaleniu i obrzęku. Matthiolus stosował nostrzyk w leczeniu bólu głowy, zaburzeń żołądkowych, raka. Osiander zastosował nostrzyk w leczeniu hemoroidów. Znakomity fitoterapeuta francuski – Leclerc opisał właściwości uspokajające i przeciwskurczowe nostrzyka.

Pomimo, że Matthiolus stosował nostrzyk w leczeniu raka, obecnie odradza się stosowanie nostrzykowych preparatów w tym zakresie, a nawet przez niektórych autorów są one przeciwwskazane podczas choroby nowotworowej.

Wg dra Fr. Oestrelena (1861) Herba et Flos Meliloti dobry do opatrunków i okładów rozgrzewających, rozmiękczających i przeciwzapalnych. Zaleca mieszanie nostrzyka z rumiankiem, olejkiem świerkowym, terpentyną, woskiem, łojem i żywicami, odpowiednio do choroby.

Herba Meliloti jest w farmakopei Polskiej VI: olejku eterycznego nie mniej niż 0,1% (v/m). Strata masy po suszeniu nie większa niż 12%. popiołu nie więcej niż 10%. Działanie i lub zastosowanie. Rozmiękczające, ułatwiające gojenie; wewnętrznie – rozkurczające. Dawka jednorazowa 1, dawka dobowa 3, wewnętrznie w preparatach. Zewnętrznie w preparatach o zawartości 10% surowca.

Herba Meliloti jest w Pharmacopoea Germanica III  (1890 r.) oraz Pharmacopoea Austriaca VII z 1889 r.

melilotus_officinalis [Rozdzielczość Pulpitu] melilotus_albus_Medik [Rozdzielczość Pulpitu]
Nostrzyk lekarski (żółty) – Melilotus officinalis Lamarck (Honigklee, Melilot officinal, Meliloto comune, Melt ufficinal) i nostrzyk biały – Melilotus albus Medikus (Weisser Honigklee, Melilot blanc, Meliloto bianco, Melet alv), lipiec 2009, Szwajcaria.

 

dicumarolum
Dicumarolum, C19H12O6

cumarin
Kumaryna, C9H6O2

 

Nostrzyk nie może być stosowany długotrwale, najwyżej 2-3 tygodnie. Kumaryny nostrzyka długo zalegają w wątrobie i długotrwale oddziałują na krew. Nostrzyk przedawkowany i stosowany zbyt długo powoduje krwawienia śródtkankowe, wywołuje nudności, krwiomocz, bóle brzucha, zawroty głowy, ospałość, plamice naczyniowe. W nadmiernej dawce uszkadza też nerki i wątrobę.

W razie zatrucia podaje się witaminę K, C, rutozydy, niekiedy konieczne jest przetoczenie krwi, środki osłaniające wątrobę.

Nostrzyka nie wolno podawać kobietom z nadmiernymi krwawieniami miesiączkowymi, w okresie laktacji (kumaryna przechodzi do mleka) i ciąży. Nie podawać przy niedoborze czynników krzepnięcia krwi i przy zagrożeniu krwotokami. Nostrzyk działa teratogennie, stąd jest bezwzględnie przeciwwskazany podczas ciąży.

Kumaryna i jej pochodne działają wyjątkowo silnie trująco na szczury, co zostało wykorzystane w praktyce. Osobiście odradzam też podawanie siana z nostrzykiem królikom, chomikom, świnkom morskim. Nie dawać nostrzyka ptakom.

W Kosmetyce: napar z nostrzyka ładnie rozjaśnia cerę; działa wyraźnie przeciwzapalnie, antyseptycznie i odświeżająco. Okłady na oczy likwidują “worki” i cienie pod oczami. Okłady z naparu łagodzą objaw “obwisłych policzków”. Korzystnie działa przy trądziku młodzieńczym i niektórych wypryskach alergicznych (hamuje powstawanie krostek, grudek, zmiękcza zrogowaciały naskórek i zmniejsza powstawanie zaskórników).

2 komentarze Czy nostrzyk – Melilotus zmniejsza krzepliwość krwi?

  • Roman M.

    W „Leipziger Drogenkunde” dziele powstałym w jednym z saskich klasztorów około roku 1435 znajdujemy o nostrzyku m.in. następujące stwierdzenia: „… to rodzaj koniczyny, która wielce miłą woń roztacza…… . Ma moc krzepienia dla swej miłej woni, a jego subtelna materia wypróżnia. Przeto wino, w którym ziele gotowano, wzmaga trawienie, odpędza wiatry i otwiera zatkane nerki i pęcherz. Nasiona do zupy, jadła czy trunku dodane, dobrego smaku i zapachu im przydają…”. Kiedy byłem pszczelarzem zbierałem nasiona nostrzyka białego i podsiewałem je na nieużytkach w pobliżu swoich pasiek. Owa miła woń rośliny o której napisano w cytowanym dziele, przyciągała moje pszczółki, a mnie przysposabiała miodu od moich pracowitych owadów. By zakończyć pszczelarski wątek dodam, iż łacińska nazwa rośliny pochodzi od słów mel – słodycz i lotos koniczyna. Inne gatunki nostrzyka w moich okolicach rosną rzadko, a szkoda, bo to co przeczytałem powyżej zachęcać musi do zainteresowania się tym surowcem. Kumaryna i jej działanie, o czym obszernie napisał pan Henryk, była przedmiotem licznych badań. Jakiś czas temu stwierdzono cytotoksyczne działanie kumaryny – in vitro, nie potwierdzono potem tego in vivo na ludziach. Natomiast w innych badaniach podawano kumarynę przez długi czas w dużych dawkach (200 – 500 mg/kg) szczurom. Okazało się, że może to wywoływać u zwierząt laboratoryjnych nowotwory. Prawdopodobnie ten sam związek czyli kumaryna przyspiesza gojenie się ran, co wykazano również w eksperymentach na zwierzętach. Dlatego wielu zielarzy rekomenduje okłady z naparu z nostrzyka np. przy owrzodzeniach podudzi, czyraczności itd. Wydaje mi się, że interesująca jest mieszanka złożona z 1 łyżki stołowej nostrzyka, 1 łyżki bławatka i 2 łyżek babki lancetowatej. Zalać ją należy 1 filiżanką wrzącej wody. Naciągać 10 minut, przecedzić. Moczyć waciki kosmetyczne w naparze, przykładać na 5 minut na zamknięte powieki. Zmniejsza to obrzęki oraz łagodzi ból i pieczenie zmęczonych oczu. Inną mieszanką która wzbudziła moje zainteresowanie, po tym jak wgłębiłem się w literaturę (do czego skłonił mnie oczywiście wpis pana doktora) jest mieszanka użyteczna przy astmie. Ziele nostrzyka żółtego, kwiat maku polnego, ziele hyzopu, kwitnący pęd stroiczki (lobelii) – wymieszać po 40 g każdej z roślin. Napar przygotowujemy z 3 łyżeczek mieszanki które zalewamy 1 l wrzącej wody, pijemy 3 do 4 filiżanek dziennie. W nawiązaniu do cytatu który zamieściłem na wstępie komentarza nadmieniłbym jeszcze, iż kwiaty i nasiona nostrzyka służą do aromatyzowania niektórych gatunków serów szwajcarskich.

  • Agnieszka

    Dzień dobry. Wiele się dowiedziałam z Pana artykułu. Mam jednak jeszcze jedno pytanie… Zrobiłam maść na bazie wazeliny z zielem nostrzyka żółtego. Bardzo pomaga mojej Mamie i Cioci na opuchnięte nogi, na których wyraźnie widać żylaki. Zastanawiam się tylko czy można tej maści używać codziennie czy też przez jakiś okres czasu. Będę Panu bardzo wdzięczna za odpowiedź.

    Z wyrazami szacunku,

    Agnieszka

Leave a Reply

You can use these HTML tags

<a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

  

  

  

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.