Categories

Archives

A sample text widget

Etiam pulvinar consectetur dolor sed malesuada. Ut convallis euismod dolor nec pretium. Nunc ut tristique massa.

Nam sodales mi vitae dolor ullamcorper et vulputate enim accumsan. Morbi orci magna, tincidunt vitae molestie nec, molestie at mi. Nulla nulla lorem, suscipit in posuere in, interdum non magna.

Lignany w ziołach i ich znaczenie

Lignany (szwajc./niem. Lignane, ang. lignans) to związki pochodne fenylopropanoidu lub inaczej dimeryczne związki C6-C3. Można jest wyodrębnić z surowców w postaci krystalicznej, bezbarwnej substancji. W roślinach syntetyzowane są z alkoholu koniferylowego, kumarylowego i syryngowego. Są lipofilne, można je ekstrahować alkoholem.

syringic_alkohol
Alkohol syryngowy (Syringic alcohol; szwajc./niem. Syringaalkohol)

koniferyl_alkohol 
Alkohol koniferylowy (Coniferylalkohol)

Z lignanami związana jest również lignina (czyli drzewnik). Lignina jest odkładana w szkielecie celulozowym ścian komórkowych. Występuje przede wszystkim w zdrewniałych organach roślin. Zapewnia wzmocnienie tkanek, odporność na uszkodzenia mechaniczne i czynniki fizyczne (przegrzanie, przemarznięcie). Przy obserwacji mikroskopowej tkanek roślinnych, dla wyróżnienia kolorystycznego ligniny – można użyć floroglucynę i kwas solny; przybiera wówczas barwę wiśniową. Woda Javelle’a (zawiera podchloryn potasu) rozpuszcza ligninę, pozostawiając struktury celulozowe komórki. Proces drewnienia ścian komórkowych nosi nazwę lignifikacji.

Wybrane surowce lignanowe.

Pieprz kubebowyPiper cubeba L., z rodziny Piperaceae dostarcza owoc – Fructus Cubebae (szwajc. Kubebenpfeffer). Uprawiany jest w Indonezji, na Sumatrze i na Jawie. Owoce są w smaku aromatyczno-pikantne, lekko gorzkie. Zawierają lignany w ilości 2,5%: (-)-cubebin (kubebina) C20H20O6; olejek eteryczny 6-11%, bogaty w monoterpeny i seskwiterpeny; skrobię, tłusty olej, białka, sole mineralne. Dawniej podawano zawartość żywicy w owocach kubeby – ok. 1,7% (kwasy żywicowe kubebenowe). Popiół 5,5-8%. Kwas kubebenowy nie rozpuszcza się w wodzie, ale jest rozpuszczalny w amoniaku, spirytusie, eterze, chloroformie.

cubebina 
Kubebina – cubebin

Zastosowanie w dawnej medycynie: w leczeniu rzeżączki, sproszkowane owoce po 5 g 3 razy dziennie, ponadto w leczeniu bólu głowy 1-2 g 3 razy dziennie.

Obecnie pieprz kubebowy stanowi przyprawę, ponadto składnik środków podawanych przy stanach zapalnych i infekcjach układu moczowo-płciowego, wreszcie jako środek wykrztuśny i odkażający w terapii nieżytów układu oddechowego.

Wyciągi z pieprzu kobebowego mają właściwości moczopędne, przeciwbakteryjne, przeciwbólowe i żółciopędne. Zażywane na czczo hamują rozwój Candida.

Nalewki i sproszkowany surowiec lepiej sprawdzają się w praktyce niż wodny napar. Patrz również: http://rozanski.li/?p=1163

Eleuterokok kolczastyEleutherococcus sentocosus (Ruprecht et Maximowicz) Maximowicz, czyli żeń-szeń syberyjski (sibirischer Ginseng). W Niemczech i Szwajcarii korzeń tej rośliny znany jest pod nazwą Taigawurzel (Eleutherococci Radix, ujęty w Farm. Europejskiej 5). Należy do rodziny Araliaceae. Opisywany przeze mnie w 2009 r.: http://rozanski.li/?p=386 Jest w British Pharmacopoeia z 2009 r. (Siberian Ginseng), zgodnie z którą surowiec powinien zawierać minimum 0,08% eleuterozydu B i E. Wilgotność maksymalnie 10%. Popiół najwyżej 8%.

Uprawiany w centralnej i północnej części Chin, w Korei, Japonii oraz w wielu regionach Rosji.

Eleuterokok jest krzewem dorastającym do 2-3 m wys., rzadziej osiąga 5-6 m wysokości. System korzeniowy jest płytko usadowiony. Liście pięciopalczaste, owłosione, długogonkowe, brzegiem podwójnie ząbkowane. kwiaty drobne, na długich szypułkach, zebrane w kuliste baldachy. Owocem jest czarna jagoda. Kwitnie od lipca do sierpnia. Dojrzewa we wrześniu-październiku. W medycynie ludowej stosowane są także liście. Korzenie należy wykopywać jesienią lub wczesną wiosną. Liście pozyskiwane są w czasie kwitnienia. Korzenie polecam suszyć w piekarniku, w temp. 50-60 stopni C, liście w temp. 20-40 stopni C.

Jak podają prof. R. Hänsel i O. Sticher (2007 r.) oraz prof. H. Rimpler (1997) Eleutherococci Radix bogaty jest w lignany (-)-Sesamin (pol. sezamina), (+)-Syringaresinol-O-β-D-glucosid (pol. syryngorezynole w formie glikozydowej), (+)-Syringaresinol-4,4’-O-β-D-diglucosid (Liriodendrin; pol. liriodendryna); inne pochodne fenylopropanowe (aldehyd koniferylowy = Coniferylaldehyd, alkohol synapilowy – Synapylalkohol, syryngina = Syringin; kwas chlorogenowy, kwas dikawoilochinowy (1,5-, 3,5- i 4,5-Dicaffeoilchinasäure); kumaryny (Isofraxidin (pol. izofraksydyna), Isofraxidin-7-O-glucosid (glikozyd izofraksydyny); saponiny trójterpenowe (protoprimulagenina A); wielocukry (obojętne glukany i glukuronooksylany), fitosterole (glikozyd beta-sitosterolu).

Związki czynne eleuterokukkusa, glikozydowo związane (z cukrami) często są nazywane wspólną nazwą eleuterozydów, choć pod względem chemicznym są one zróżnicowane.

Eleuterozyd B to syringina, występująca również w lilaku pospolitym (bez lilak) – Syringa vulgaris Linne; jest to fenylopropan.

Eleuterozyd E to glikozyd syryngarezynolu (liriodendryna), występujący również w tulipanowcu – Liriodendron tulipifera Linne; lignan.

Eleuterozyd B4 to sezamina występująca w oleju sezamowym i w żółtodrzewach – Zanthoxylum (np. pieprz syczuański – Sichuan Pepper, świetna przyprawa z gatunku Zanthoxylum piperitum. Jest to lignan.

Elkeuterozyd B1 jest glikozydem izofraksydyny (występuje w jesionach Fraxinus). Jest to kumaryna.

Eleuterozyd A jest pod względem chemicznym fitosterolem (glikozydem β-sitosterolu).

Eleuterozyd C jest cukrem (metylo-alfa-D-galaktozyd).

Eleuterozyd D to lignan (-)-syryngarezynolu dwuglukozyd, czyli akantozyd D.

Eleuterozyd E1 również należy do lignanów, ponieważ pod względem chemicznym jest to (-)-syryngarezynolu monoglukozyd.

Episyryngarezonylu monoglukozyd, czyli epiryngorezynol-4’’-O-β-D-glukopiranozyd nosi nazwę eleuterozydu E2 i jest lignanem.

Wyciągi alkoholowe z eleuterokokkusa niewątpliwie mobilizują czynności układu immunologicznego (odpornościowego), aktywując limfocyty i fagocytozę antygenów. Zwiększają odporność na infekcje. Wzmagają procesy anaboliczne ustroju, ale równocześnie zapobiegają otyłości i przyspieszają trawienie. Podnoszą zdolności przystosowawcze ustroju do środowiska, uodporniają na czynniki stresowe. Wspomagają procesy zapamiętywania, koncentracji, kojarzenia i odtwarzania informacji zapamiętanych. Wzbudzają do działania Limfocyty NK (naturalni zabójcy = Natural Killer), które produkują interferon i interluekiny.

Pobudzają procesy odbudowy i odtruwania organizmu, hamują rozwój wielu wirusów, w tym także grypy. Nie zawsze podnoszą ciśnienie tętnicze krwi, ale wzmożenie czynności intelektualnych daje się zauważyć, szczególnie przy długotrwałym i regularnym stosowaniu.

Komisja E wydała monografię nr 11 z 17 stycznia 1991 r. poświęconą Eleutherococci Radix. Wyraziła pozytywną opinię na temat tego surowca. Czas kuracji do 3 miesięcy, potem możliwe wznowienie podawania. Dawka zalecana przez Komisję E: 2-3 g surowca sproszkowanego na dobę, przetwory odpowiednio.

 

Podofilina (Podophyllinum) jest uzyskiwana z kłącza stopkowca tarczowatego – Rhizoma Podophylli. StopkowiecPodophyllum, czyli biedrzyga należy do rodziny berberysowatych – Berberidaceae. Stopkowiec tarczowaty – Podophyllum peltatum Linne jest byliną dorastającą do 2 m długości, płożącą się, o liściach pierzastodzielnych i białych kwiatach. Występuje w Ameryce Południowej. W kłączu jest około 4-5% podofiliny, czyli żywicy w której wykryto lignany: podofilotoksynę 20%, β-peltatynę ok. 10%, α-peltatynę – ok. 5% oraz 4’-demetylopodofilotoksynę; spore ilości kwercetyny 5%.

podofilotoksyna
Podofilotoksyna

Podofilotoksyna hamuje mitozę (inhibitor polimeryzacji tubuliny) i działa antyneoplastycznie oraz cytolitycznie, co zostało wykorzystane w leczeniu nowotworów. Podofilina posiada właściwości wirusostatyczne, skutecznie usuwa brodawki i kłykciny (Condylomata), szczególnie te na narządach płciowych i w okolicy odbytu (roztwory 25%), oporne na inne leki. Podofilotoksyna jest więc cytostatyczna.

W dawnej medycynie podofilina był lekiem oficjalnym o dużym znaczeniu. Ujęta była i jest we wszystkich ważniejszych farmakopeach. Jest w Farm. Polskiej II i III, Pharm. Germanica III z 1890 r., Pharm. Helvetica III, IV, V, VI i nowszych. Podophyllum Resin znajdziemy także we współczesnych farmakopeach, np. British Pharmacopoeia z 2009 r., która obejmuje Resin Podophyllum z kłączy i korzeni Podophyllum hexandrum Royle (P. emodi Wallich) (nie mniej niż 50% lignanów w przeliczeniu na podofilotoksynę). Podophyllin z Podophyllum peltatum L. uwzględnia Pharmacopoea Helvetica VIII z 1997 r. i Österreichisches Arznzeibuch 1990 bis 3, Nachtrag 1994.

Zgodnie z Farmakopeą Szwajcarską IV z 1907 r. dawka jednorazowa maksymalna podofiliny wynosi 100 mg, a dawka dzienne najwyższa 300 mg (0,3 g).

Podofilina i wyciąg alkoholowy z kłączy stopkowca działa przeczyszczająco, wzmaga wydzielanie żółci, a nawet może przyczyniać się do wydalania piasku kamieni żółciowych. Polecana była w leczeniu kamicy żółciowej, zaparć, żółtaczki i obrzęku wątroby. Kłącze sproszkowane podawano doustnie w dawce 500 mg 3 razy dziennie (Rhizoma Podophylli pulveratum). Nalewka z kłączy 1:5 – Tinctura Podophylli: 3 razy dziennie po 25 kropli. Dr Fr. Penzoldt (1891 r.) odradza podawanie równocześnie leków zasadowych (np. wodorotlenków, soli zasadowych) z powodu interakcji.

Lignany znajdziemy także w żywicy gwajakowej (Guajakharz), pochodzącej z gwajakowców – Guaiacum sanctum Linne i Guaiacum officinale L., z rodziny Zygophyllaceae, czyli parolistowatych. Gwajakowiec lekarski pochodzi z Ameryki Środkowej i Południowej. Gwajakowce to drzewa dostarczające cenne drewno (bardzo twarde), żywicę i olejek. Do lignanów gwajakowca należą: kwas (-)-gwajaretowy, kwas (-)-dwuhydrogwajaretowy, kwas (±)-dwuhydrogwajaretowy, kwas (±)-mezo-nordwuhydrogwajaretowy. W strukturze niektórych lignanów gwajakowca można znaleźć również furogwajacynę (kwas alfa-gwajakonowy) i błękit gwajakowy (niem. Guajakblau),np. dehydrogwajamonoepoksylignan.

guajaretsaure 
kwas gwajaretowy (guaiaretic acid)

Drewno gwajakowe – Lignum Guajaci (niem. Guaiakholz, ang. Guaiacum Wood, fr. Bois de gayac) zawiera 22% żywicy. Popiół ok. 0,6%. Żywica gwajakowa Resina Guajaci (Guajakharz, ang. Guajacum resin, fr. Resine de gayac) zawiera 70% kwasów gwajakonowych (alfa- i –beta), 3-4% gumy, 0,7-1% olejku eterycznego, kwas gwajakożywicowy (ok. 11%), kwas gwajacynowy 12-15%. Olejekk z drewna gwajakowca bogaty jest w alkohol gwajakowy – gwajol (Guajol). W drewnie gwajakowym i w żywicy jest obecny gwajakol.

Przetwory z gwajakowca działają sekretolitycznie, zmniejszają lepkość wydzieliny śluzowej, odkażają, hamują rozwój bakterii, grzybów i pierwotniaków. Są środkiem wykrztuśnym, moczopędnym, przeciwzapalnym, moczopędnym i przeciwreumatycznym. Zmniejszają odczuwanie bólu, szczególnie po podaniu większych dawek. Niwelują nieprzyjemny zapach z ust. Odstraszają roztocze i owady, a kontaktowo zabijają pasożyty skórne i przewodu pokarmowego. Powstrzymują rozwój drożdżaków patogennych. np. z rodzaju Candida.

Leki gwajakowe, jak i syntetyczne preparaty na bazie gwajakolu (gwajafenezyna = guaifenesin, gwajakosulfonian potasu = kalium Guaiacolsulfonicum) stosowane są od dawna w leczeniu nieżytu układu oddechowego. Zalecane są w terapii zapalenia migdałków, zapalenia krtani i oskrzeli, anginy, przeziębiania z objawami chrypki i kaszlu, ponadto grypy. Nalewka z gwajakowca (żywica, drewno) i gwajafenezyna działają uspokajająco. Nalewkę i olejek można wcierać w skórę jako środek rozgrzewający i przeciwreumatyczny. Więcej informacji – patrz: http://rozanski.li/?p=699

1 comment to Lignany w ziołach i ich znaczenie

Leave a Reply

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.