Categories

Archives

A sample text widget

Etiam pulvinar consectetur dolor sed malesuada. Ut convallis euismod dolor nec pretium. Nunc ut tristique massa.

Nam sodales mi vitae dolor ullamcorper et vulputate enim accumsan. Morbi orci magna, tincidunt vitae molestie nec, molestie at mi. Nulla nulla lorem, suscipit in posuere in, interdum non magna.

Wiciokrzew zwyczajny – Lonicera xylosteum Linne jako purgans, laxans et emeticum. Zastosowanie innych gatunków z rodzaju Lonicera.

Długo szykowałem się do opisania krzewu rozpowszechnionego w naszym kraju o pięknych i kuszących owocach – wiciokrzewu zwyczajnego (niem./szwajc. Rote Heckenkirsche, Rotes Geissblatt, Beinholz fr. Chevrefeuille des haies, ital. Caprifoglio peloso, retorom. Chagliamorta cotschna)Lonicera xylosteum Linne, z rodziny przewiertnicowatych – Caprifoliaceae. Wiciokrzew jest czasem nazywany suchodrzewem.

Wiciokrzew zwyczajny (suchodrzew) jest krzewem dorastającym do 3 m wys., przeciętnie do 2 m; gałązki wzniesione, młode krótko owłosione, starsze szare i ciemnoszare, wewnątrz puste; liście eliptyczne lub szerokojajowate, ostre, 3-6 cm długości, z wierzchu szarozielone, spodem jaśniejsze, z obu stron i na brzegu krótko, niekiedy z rzadka owłosione. Kwiaty po dwa na szypułkach, w kątach liści, żółtawobiałe, szypułki 1-2 cm dł., krótsze od liści; korona dwuwargowa, dolna warga jednopłatkowa, górna zrosła z 4

W Polsce występuje jeszcze wiciokrzew pomorskiLonicera periclymenum L. (na Pomorzu) – pod ochroną; wiciokrzew przewierceńLonicera caprifolium Linne, dziko występujący i uprawiany; wiciokrzew tatarskiLonicera tatarica Linne, dziki i uprawiany; wiciokrzew MorrowaLonicera morrowii Gray – zdziczały i uprawiany; wiciokrzew czarnyLonicera nigra Linne – rozpowszechniony w górach, ponadto czasem uprawiany.

W szkółkach znaleźć można liczne inne gatunki i mieszańce wiciokrzewów, np. wiciokrzew pirenejskiLonicera pyrenaica Linne, wiciokrzew skrytoowocowyLonicera involucrata (Richards) Banks, wiciokrzew LedebouraLonicera ledebourii Eschscholtz, wiciokrzew sinyLonicera caerulea Linne.

Lonicera_xylosteum1

Lonicera_xylosteum2
Lonicera xylosteum L. (suchodrzew) – wiciokrzew zwyczajny; Swarzędz, lipiec 2012 r.

W Szwajcarii można znaleźć następujące gatunki:

1. Wald Geissblatt – Lonicera periclymenum Linne (wiciokrzew pomorski) – głównie w północno-zachodnich kantonach, np. Bern,  Jura, Freiburg, choć jest także w Tessin i Wallis na południu; kwiaty biało-złote, czasem różowawe lub czerwonawe, owoce ciemnoczerwone.

2. Garten-Geissblatt – Lonicera caprifolium Linne (wiciokrzew przewierceń) – w kantonach Thurgau, St. Gallen, Zürich, Freiburg, Bern; owoce pomarańczowe lub żółte.

3. Etrusker Geissblatt – Lonicera etrusca Santi – w kantonach Tessin (Ticino) i Wallis; kwiaty białe, potem złote lub czerwonawo-żółte; owoce czerwone.

4. Japanisches Geissblatt – Lonicera japonica Thunberg (wiciokrzew japoński) – w kantonach Ticino (Tessin), Genf; owoce czarne, liście podobne do liści dębowych.

5. Rote Heckenkirsche – Lonicera xylosteum Linne (wiciokrzew zwyczajny, suchodrzew) – w całym kraju z wyjątkiem najwyższych gór; owoce czerwone.

6. Schwarze Heckenkirsche – Lonicera nigra Linne (wiciokrzew czarny) – rozpowszechniony w całej Szwajcarii; kwiaty białe, owoce czarne na długich szypułkach.

7. Alpen-Heckenkirsche – Lonicera alpigena Linne (wiciokrzew alpejski) – w kantonach Wallis, Jura, Waadt, Neuenburg, Bern, Luzern, Appenzell, Glarus; owoce ciemnoczerwone, na szypułkach.

8. Blaue Heckenkirsche – Lonicera caerulea Linne (wiciokrzew siny) – rozpowszechniony w południowych kantonach oraz w kantonie Jura i Neuenburg; kwiaty żółte, owoce sinoniebieskie.

9. Tataren Heckenkirsche – Lonicera tatarica Linne (wiciokrzew tatarski) – uprawiany; kwiaty białe lub czerwone, czasem ciemnoróżowe, owoce czerwone.

10. Immergrüne Kriech-Heckenkirsche – Lonicera pileata Oliver  (wiciokrzew chiński) – uprawiany; kwiaty żółtobiałe, owoce szklisto-fioletowe.

11. Immergrüne Heckenkirsche – Lonicera nitida E.H. Wilson  (wiciokrzew lśniący) – uprawiany; kwiaty złotawo-żółte, owoce ciemnofioletowe.

12. Lonicera henryi Hemsley (wiciokrzew Henry’ego) – uprawiany, owoce granatowo-czarne.

Gatunki lecznicze: wiciokrzew przewierceńLonicera caprifolium L., wiciokrzew zwyczajnyLonicera xylosteum L., wiciokrzew japońskiLonicera japonica Thun., wiciokrzew jadalny (jagoda kamczacka) – Lonicera edulis Turczaninow (w rzeczywistości odmiana wiciokrzewu sinego Lonicera caerulea L. varium edulis Turcz.), wiciokrzew sinyLonicera caerulea L., wiciokrzew brunatno-owłosionyLonicera fulvotomentosa Hsu et S.C. Cheng.

Wiciokrzew jadalny, zwany jagodą kamczacką dostarcza cennych owoców, które zawierają antocyjany – 100-250 mg/100 g (cyjanidyna, delfinidyna, malwidyna, pelargonidyna, peonidyna), flawonoidy ok. 150 mg/100 g (rutyna, izokwercetyna), witamina C (30-50 mg/100 g), kwasy fenolowe ok. 160 mg/100 g (np. chlorogenowy, salicylowy, galusowy, kawowy, p-kumarowy, ferulowy), katechiny.

Sok i ekstrakty z owoców mają wpływ ochronny na wątrobę, tkankę nerwową (neuroprotektor) naczynia krwionośne, siatkówkę i naczyniówkę oka, przeciwcukrzycowe, przeciwzawałowe, antyoksydacyjne, przeciwzapalne i przeciwzakrzepowe. Poprzez wpływ przeciwrodnikowy, antyoksydacyjny, stabilizujący strukturę błon elementarnych mogą zmniejszać ryzyko rozwoju nowotworów. Ważne jest działanie ochronne na trzustkę, wątrobę i serce oraz układ wieńcowy i hamowanie procesu agregacji trombocytów. Poprawia przepływ krwi przez naczynia wieńcowe, oczne i obwodowe. Rozszerza naczynia i zapobiega miażdżycy.

Zawartość (mg/kg) fenolokwasów w różnych postaciach chemicznych w owocach blue honeysuckle, czyli wiciokrzewu sinego odmiany jadalnej.

image 
Tabela wg: Tunde Jurikova, Otakar Rop, Jiri Mlcek, Jiri Sochor, Stefan Balla, Ladislav Szekeres, Alzbeta Hegedusova, Jaromir Hubalek, Vojtech Adam, Rene Kizek: Phenolic Profile of Edible Honeysuckle Berries Genus Lonicera) and Their Biological Effects; Molecules 2012, 17, 61-79; doi:10.3390/molecules17010061.

Zawartość (mg/100 g) związków flawonoidowych w różnych gatunkach Lonicera

image 
Tabela wg: Tunde Jurikova, Otakar Rop, Jiri Mlcek, Jiri Sochor, Stefan Balla, Ladislav Szekeres, Alzbeta Hegedusova, Jaromir Hubalek, Vojtech Adam, Rene Kizek: Phenolic Profile of Edible Honeysuckle Berries Genus Lonicera) and Their Biological Effects; Molecules 2012, 17, 61-79; doi:10.3390/molecules17010061.

Wskazania do stosowania jagody kamczackiej (wiciokrzewu jadalnego): stany zapalne wątroby, trzustki i nerek; choroby degeneracyjne układu nerwowego; nieszczelność i stany zapalne jelit; choroby alergiczne; stany zapalne i degeneracja siatkówki i naczyniówki oka; uszkodzenie rogówki i nerwu wzrokowego; choroba wieńcowa, zawały – i ich profilaktyka; miażdżyca; cukrzyca, choroby nowotworowe, stany zapalne i zakrzepowe żył; zaburzenia krążenia ocznego, mózgowego, wieńcowego i w kończynach; choroby wirusowe wątroby.

Preparaty: świeże owoce, soki (100 g 1 raz dziennie, na czczo), ekstrakty suche w kapsułkach (w handlu są wyciągi suche standaryzowane na zawartość antocyjanów: 5%, 15%, 20%, 25%, 30%, 33%, 35%, 40%), wino z owoców (1 raz dziennie kieliszek), wyciąg z owoców na winie (1:5; 1 kieliszek dziennie), nalewka na etanolu 30% (1:5 – 2 razy dziennie kieliszeczek).

W kosmetologii: jako inhibitory elastazy i kolagenazy, środki przeciwstarzeniowe, przeciwzmarszczkowe, przeciwzapalne, antyrodnikowe; ochronne przed promieniami UV i radioaktywnymi – doustnie i jednocześnie w kremach, tonikach, serum, balsamach.

 

Wiciokrzew przewierceńLonicera caprofolium L. jest również leczniczy. Surowcami pozyskiwanymi z tego krzewu są: liść i kwiat – Folium et Flos Lonicerae caprifolii. Liście najlepiej zbierać w maju i czerwcu. Surowce suszyć w temperaturze pokojowej, w cieniu. Przechowywać w światłoszczelnych pojemnikach.

Działanie fitofarmakologiczne kwiatów Lonicera caprifolium: sekretolityczne, mukolityczne, wykrztuśne, przeciwkaszlowe, antydrobnoustrojowe, przeciwzapalne.

Wskazania do stosowania kwiatów Lonicera caprifolium: stany zapalne, infekcje i niedrożność zatok z powodu wydzieliny ropnej, zaflegmienie gardła i oskrzeli, zakażenia bakteryjne, wirusowe i grzybowe górnych i dolnych dróg oddechowych, chlamydioza i mikoplazmoza, gruźlica, uporczywy i bolesny kaszel, zapalenie migdałków.

Preparaty i dawkowanie (Flos – kwiat):

1. Napar – Infusum Lonicerae caprifolii: 1 łyżkę rozdrobnionych kwiatów zalać 1 szklanką wrzącej wody lub lepiej mleka, odstawić pod przykryciem na 15-20 minut, przecedzić. Pić 4 razy dziennie po 100 ml, można dodać miód i propolis.

2. SyropSirupus Lonicerae caprifolii: 5 łyżek rozdrobnionych kwiatów zalać 2 szklankami wody, gotować 10 minut, odstawić na 30 minut, przefiltrować. Dodać 200 ml miodu, sok z 1 cytryny i 30 g gliceryny, wymieszać. Przechowywać w lodówce nie dłużej niż 2 tygodnie. Zażywać 4-5 razy dziennie po 1-2łyżki. Można zakonserwować sorbinianem potasu lub benzoesanem sodu (0,3%). Benzoesan i sorbinian nasilą działanie wykrztuśne syropu. Dodatek (25 ml) nalewki glistnikowej (Tinctura Chelidonii) lub z maczka kalifornijskiego nasilą działanie przeciwkaszlowe syropu.

Działanie fitofarmakologiczne liści Lonicera caprifolium: silnie żółciotwórcze i żółciopędne, wzmagające wydzielanie soku żołądkowego, trzustkowego i jelitowego, pobudzające perystaltykę jelit, rozwalniające (u niektórych osób wybitnie przeczyszczające); pobudzające czynności śledziony, przeciwbólowe, “czyszczące krew i limfę” z toksyn bakteryjnych i grzybowych.

Wskazania do stosowania liści Lonicera caprifolium: bóle i obrzęk śledziony, zaparcia, atonia jelit, obrzęki limfatyczne, przerost węzłów chłonnych, niedobory żółci, wirusowe i bakteryjne infekcje układu pokarmowego.

Preparaty i dawkowanie (Folium – liść):

1. NaparInfusum: 2 łyżki suszonych i rozdrobnionych liści zalać 1 szklanką wrzącej wody; odstawić na 30 minut, przecedzić. Dodać miód (50 g) lub glicerynę (26 g) dla stabilizacji. Pić 2 razy dziennie (podzielić na dwie porcje).

2. OdwarDecoctum Lonicerae caprifolii: 2 łyżki stołowe rozdrobnionych liści zalać 1 szklanką wody, gotować 20 minut na małym ogniu, odstawić na 20 minut, przecedzić, uzupełnić brakującą ilość wody. Zażywać 2 razy dziennie (podzielić na dwie porcje). Jest 2 razy silniejszy w działaniu niż napar.

 

Wiciokrzew japońskiLonicera japonica L. jest źródłem kwiatów – Flos Lonicerae japonicae. W handlu są dostępne ekstrakty suche z kwiatów wiciokrzewu japońskiego, standaryzowane na zawartość kwasu chlorogenowego (25%).

Działanie fitofarmakologiczne kwiatów Lonicera japonica: hepatoprotekcyjne (ochronne na wątrobę), żółciopędne, lipotropowe, antybakteryjne, antyrodnikowe, antyoksydacyjne, przeciwalergiczne (przeciwhistaminowe), przeciwzapalne, ochronne na naczynia krwionośne, przeciwmiażdżycowe, immunostymulujące.

Wskazania do stosowania kwiatów Lonicera japonica: marskość i stłuszczenie wątroby, narażenie na czynniki uszkadzające trzustkę i wątrobę, zatrucia, choroby alergiczne, podatność na zakażenia bakteryjne i wirusowe, nadmiar cholesterolu i lipidów we krwi (hipercholesterolemia, hiperlipidemia).

Preparaty i dawkowanie:

1. NaparInfusum Lonicerae japonicae: 2 łyżki rozdrobnionych suchych kwiatów zalać 1 szklanką wrzącej wody; odstawić pod przykryciem na 20 minut, przecedzić. Wypić w ciągu dnia w 2-3 porcjach.

W tradycyjnej medycynie chińskiej kwiat wiciokrzewu japońskiego (Jinyinhua) stosowane są w leczeniu chorób płuc, żołądka, serca, jelita grubego i wątroby. Zalecane przy owrzodzeniach zewnętrznych i wewnętrznych, stanach zapalnych oczu i piersi, ponadto przy infekcjach jelit, układu oddechowego. i pęcherza moczowego. W medycynie ludowej Chin stosowane są dawki (kwiaty) 10-15 g dziennie. Przygotowywany jest z nich napar.

Z Lonicera japonica pozyskiwane są też gałązki – Lonicerae Caulis (Rendongteng) zawierające fenolokwasy, saponiny, garbniki i fitosterole. Odwar z takich łodyżek działa na płuca, jelito grube i żołądek. W medycynie ludowej Chin zalecany w leczeniu chorób reumatycznych, wrzodów, stanów zapalnych skóry i piersi. Dawka łodyżek 10-30 g dziennie. Surowiec gotować 20 minut.

fulwotomentozydA 
Fulvotomentoside A, C58H94O26

Wiciokrzew brunatno-owłosionyLonicera fulvotomentosa Hsu et S. C. Cheng dostarcza do celów leczniczych kwiaty. Surowiec zawiera kwas chlorogenowy, fitosterole, olejek eteryczny i saponiny trójterpenowe (fulvotomentoside = fulwotomentozydy). Saponiny odpowiadają sapindozydom i hederynie. Napar z kwiatów działa ochronnie na miąższ wątroby, odkażająco, przeciwzapalnie i wykrztuśnie. Stanowi alternatywę dla bluszczu – Hedera helix L. Znakomity do leczenia nieżytów układu oddechowego. Działa antybakteryjnie, przeciwwirusowo i fungistatycznie. Wpływa uspokajająco i odtruwająco. Zalecam preparaty i dawki jak z Lonicera caprifolium.

Gatunek Lonicera confusa De Candolle pochodzi z Chin. Kwiat Lonicera confusa DC często jest sprzedawany pod nazwą Jinyinhua, czyli Lonicerae Flos, podobnie jak kwiat Lonicera japonica. Zawiera kwas chlorogenowy, beta-sitosterol, flawonoidy (rutyna, kwercytryna), saponiny. Napar z kwiatu Lonicera confusa polecany jest w leczeniu czyraków (okłady, przemywanie, jednoczesne zażywanie doustne), owrzodzeń skórnych, bólu i obrzęku gardła, krwawych biegunek, przeziębienia i gorączki. Dawki jak Lonicera japonica.

Wiciokrzew pomorski (powojowy) – Lonicera periclymenum L. stosowany w medycynie ludowej Europy. Zbierany jest kwiat, zasobny w fitosterole, saponiny, fenolokwasy i flawonoidy. Silny środek moczopędny i napotny. Zalecany w leczeniu obrzęków na tle skąpomoczu, chorób gorączkowych i zatruć. Przyspiesza wydalanie wielu ksenobiotyków i metabolitów endogennych. Zalecany jest napar (1 łyżka na 1 szklankę wrzącej wody). Pić 4 razy dziennie po 100 ml.

Rhd0c.qxd
Kwas chlorogenowy, C16H18O9

Wiciokrzew zwyczajnyLonicera xylosteum Linne jest rośliną silnie działającą i przedawkowana staje się niebezpieczna. Niewłaściwie stosowna może nawet wywołać zgon, dlatego powinna być stosowana tylko przez wytrawnych fitoterapeutów.

Surowce: owoc, liść, kwiat – Fructus, Folium, Flos Lonicerae xylostei.

Zioło opisane przez dra Fr. Oesterlen’a w 1861 r. oraz prof. G.C Wittstein’a w 1883 r.

Owoce (odwar) działają wielokierunkowo, ale zależnie od dawki:

– małe dawki (w moim przypadku 1 łyżka owoców na szklankę wody, gotowane 10 minut, 50-100 ml 3 razy dziennie): napotnie, moczopędnie, żółciopędnie, wykrztuśnie, przeciwbólowo;

– duże dawki (200 ml i więcej odwaru 2-3 razy dziennie): silne pocenie się, nudności, wymioty, biegunka.

Dawka lecznicza jest bliska trującej i nie może być ustalona precyzyjnie. Zależy od masy ciała i osobniczej wrażliwości na roślinę.

W dawnej medycynie zalecane były owoce jako emeticum (środek wymiotny), moczopędny, napotny i czyszczący (purgans).

W razie zatrucia pojawia się niepokój, podrażnienie jelit i żołądka, ból brzucha i spastyczności mięśni szkieletowych, ponadto drżenie, dreszcze, zaburzenia oddychania i krążenia. Alkoholowe wyciągi z owoców przedawkowane dają przejściowo uczucie ekscytacji, ale potem ten stan przechodzi w skurcze mięśni szkieletowych, głównie tułowia. Towarzyszą temu zaburzenia oddychania i sercowe.

Liście i kwiaty wiciokrzewu zwyczajnego są bezpieczniejsze w użyciu. Kwiaty i liście wiciokrzewu zwyczajnego mogą być użyte w postaci naparu wodnego lub mlecznego (1 łyżka na szklankę wrzątku) w leczeniu uporczywego kaszlu, utrudnionego oddychania w przebiegu zakażeń mikologicznych, bakteryjnych i wirusowych,  a także zapalenia oskrzeli, płuc, opłucnej i tchawicy. Napar z kwiatów działa żółciopędnie, moczopędnie, przeciwbólowo i napotnie. Dawka naparu z liści lub kwiatów wynosi 50 ml 4 razy dziennie, najlepiej z miodem lub sokiem malinowym.  Napar z liści zwiększa częstość oddechów i u niektórych osób działa łagodnie rozwalniająco.

Kwiaty i liście wiciokrzewu zwyczajnego zawierają saponiny triterpenowe (przeciwdrobnoustrojowe, wykrztuśne, moczopędne), fitosterole, sekoirydoidy (odpowiedzialne za wpływ przeciwzapalny), cyjanogenne glikozydy, flawonoidy i garbniki. W liściach i owocach znajduje się dodatkowo glikoalkaloid monoterpenoidowy – ksylostosydyna = Xylostosidine. Wspomniany alkaloid monoterpenowy został wyodrębniony w 1845 r. przez Hübschmann’a, jednakże jego charakter chemiczny określili dopiero R.K. Chaudchuri i O. Sticher w 1980 r.

ksylostosydyna
Ksylostosydyna C18H25NO8S = Xylostosidine

3 komentarze Wiciokrzew zwyczajny – Lonicera xylosteum Linne jako purgans, laxans et emeticum. Zastosowanie innych gatunków z rodzaju Lonicera.

Leave a Reply

You can use these HTML tags

<a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

  

  

  

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.