|
|
Twardziak japoński – (Shi-Ta-Ke, shiitake) Lentinus edodes (Berk.) Sing = Lentinula edodes (Berk.) Pegler jest grzybem z rodziny Marasmiaceae (lub Polyporaceae), pochodzącym z Japonii, Korei i Chin.
Shiitake zawiera ergosterol (prowitamina witaminy D), polisacharydy, w tym glukany (lentinan), AHCC (Active Hexose Corellated Compound), sole mineralne, erytadenina, nukleina, poliacetyleny, witaminy z grupy B.
Lentinan i AHCC wywierają wpływ przeciwnowotworowy; zwiększają liczbę limfocytów T, NK, cytotoksycznych, pobudzają produkcje interferonu, aktywują fagocytozę (pożeranie antygenów), hamują podziały komórek rakowych, stymulują system odpornościowy GALT, zwiększają stężenie czynnika martwiczego nowotworów TNF. Preparaty z twardziaka posiadają więc właściwości immunostymulujące. Podjęto również próby leczenia nowotworów za pomocą wyizolowanych polisacharydów Lentinus (podawane są dożylnie). Preparaty Shiitake wzmagają odporność organizmu na infekcje bakteryjne i wirusowe. Mogą przyczyniać się do zmniejszenia ryzyka nawrotów choroby nowotworowej i powstawania przerzutów. Obniżają poziom glukozy we krwi.
Wskazania, pomocniczo: nowotwory żołądka, jelit, wątroby, osłabienie odporności organizmu na zakażenia, podwyższony poziom cholesterolu we krwi, cukrzyca, choroby zakaźne, kłykciny kończyste – brodawki odbytu i narządów płciowych (zapobieganie nawrotom), HIV.
Dawkowanie: grzyby suszone, sproszkowane 6-16 g dziennie. Ekstrakt z Lentinus zawierający 25% lentinanu: 200-400 mg 3 razy dziennie.
Wyka płotowa – Vicia sepium Linne należy do rodziny motylkowatych – Fabaceae = Papilionaceae = Leguminosae. Jest rośliną wieloletnią dorastająca do 60 cm dł, o łodydze wznoszącej się i wspinającej, kwiatach brudnofioletowych; liście parzystopierzaste, zakończone wąsem czepnym, złożone z 4-8 par listków podługowato-jajowatych; kwiaty zebrane po 2-6, w krótkoszypułkowe grona. pręcików 9 zrośniętych w rurkę, 1 wolny. Strąki wysłużone, odstające lub zwisające, krótko owłosione, połyskujące, po dojrzeniu czarnawe. Nasiona kuliste. Rośnie na łąkach, miedzach, polach, w zasiewach zbóż, czasem w lasach świetlistych, na polanach. kwitnie od maja do sierpnia. Roślina pospolita. Surowcem jest ziele kwitnącej wyki – Herba Viciae, suszone szybko, na strychu lub polu. Nie dopuszczać do zaparzenia. Można suszyć na słońcu. Do podobnych celów leczniczych polecam użyć wykę czteronasienną – Vicia tetrasperma (L.) Schreber, wykę leśną – Vicia sylvatica L., wykę ptasią – Vicia cracca L. lub wykę brudnożółtą – Vicia grandiflora Scopoli. Kwiat wyki – Flos Viciae jest dobrym źródłem flawonoidów, w tym izoflawonów.
Składniki czynne: fitoncydy=fitoaleksyny (furanoacetyleny); związki cyjanogenne (vicianina), karotenoidy (luteina, zeaksantyna, wiolaksantyna, neoksantyna), cyklitole, flawonoidy (kwercetyna, kwercytryna – w kwiatach nawet do 12%, apigenina, rutyna, witeksyna, luteolina, diosmetyna), garbniki, polifenole (katechina, epikatechina, galokatechina), aminokwasy, białka, enzymy, polisacharydy, guanidyna, śluzy (ok. 2,5%), kumaryny, fitosterole, triterpeny. Związki alkaloidowe obecne w wykach nazywano w XIX wieku konwicyną i wicyną.
Działanie lecznicze: wyraźnie przeciwzapalne, przeciwwysiękowe, tonizujące naczynia krwionośne, antyalergiczne (przeciwhistaminowe), estrogenne, odtruwające, słabo żółciopędne, wyraźnie moczopędne i przeciwobrzękowe. Wyciągi z wyki działają rozkurczowo i hipotensyjnie. Niektóre flawonoidy i triterpeny wyki, mają podobną strukturę do estrogenów, dzięki czemu mogą przyłączać się do receptorów estrogenowych ER. Właściwości estrogenne (estrogenopodobne) wyki mogą być wykorzystywane analogicznie jak koniczyna i lucerna w medycynie – w przypadkach niedoboru estrogenów endogennych, w tym również w okresie przekwitania. Preparaty zawierające wyciąg z wyki, koniczyny, lucerny zalecam w II fazie przekwitania, kiedy to spada produkcja estrogenów i występują przykre objawy z tym związane. Niekiedy dają dobre wyniki w leczeniu zaburzeń miesiączkowania w okresie pokwitania i u kobiet dojrzałych. Preparaty z wyki rozszerzają i wzmacniają naczynia krwionośne, poprawiają przepływ krwi w mózgu i na obwodzie oraz krążenie wieńcowe. Obniżają poziom cukru we krwi, analogicznie jak rutwica i wilżyna. Wyka należy do ziół “czyszczących krew”. Wyka, podobnie jak lucerna jest środkiem anabolicznym i pobudzającym przyswajanie składników pokarmowych oraz stymulującym budowanie ciała i przyrost masy mięśniowej. Umiejętnie może być wykorzystana w medycynie sportowej i w suplementacji.
Wyka wymaga ostrożnego dawkowania. Przedawkowanie objawia się nudnościami i wymiotami, biegunką, niepokojem, drgawkami, a nawet hemolizą krwi i krwiomoczem.
Przeciwwskazania: nie stosować u kobiet ciężarnych i karmiących. Nie stosować przy niedoborze (genetycznie uwarunkowane) dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej (glucose-6-phosphate dehydrogenase).
Wskazania:
Doustnie napar z kwiatów oraz wyciąg alkoholowy z kwiatów: osłabienie naczyń krwionośnych, trądzik różowaty, choroba wieńcowa, przykre objawy klimakterium, reumatyzm, wypadanie włosów, zapalenie naczyniówki i siatkówki oka, zaburzenia krążenia obwodowego i mózgowego, zaburzenia krążenia ocznego, nadciśnienie śródgałkowe, nadciśnienie tętnicze. Wyciąg z kwitnącego ziela (jak wyżej), dodatkowo: osłabienie, wychudzenie, charłactwo, stany zapalne naczyń krwionośnych, skąpomocz, kamica moczowa, zapalenie układu moczowa, przewlekłe choroby skóry, wspomagająco przy trądziku i łuszczycy, wypadaniu włosów, reumatyzmie, cukrzycy, hiperlipidemii i hipercholesterolemii; przy wyniszczających chorobach nowotworowych; hemoroidy (także wlewki doodbytnicze z mocnego odwaru), zapalenie jajników; zapalenie węzłów chłonnych. Wyka zwiększa retencję azotu; wzmaga dodatnią gospodarkę aminokwasową i białkową.
Zewnętrzne (kąpiele, przemywanie, okłady, płukanki): wypadanie włosów (łysienie u kobiet), ostre zapalenie skóry, zapalenie piersi, obrzęk grudek (węzłów) limfatycznych podskórnych, w pachwinach; zapalenie i obrzęk narządów płciowych; obrzęk stawów; urazy mechaniczne, krwiaki, siniaki; stopa cukrzycowa; trudno gojące się rany; wypryski nieznanego pochodzenia, zmiany skórne metaboliczne; trądzik różowaty; toczeń skórny; uogólnione podrażnienie skóry po kosmetykach, lekach.
Preparaty i dawkowanie.
Intrakt z kwiatów wyki – Intractum Viciae: 1 część świeżych rozdrobnionych kwiatów wyki zalać 5 częściami alkoholu 50-60% o temperaturze wrzenia; odstawić na 7 dni, przefiltrować. Zażywać 2 raz dziennie po 10 ml w 100 ml wody. Po rozcieńczeniu wodą 1:1 lub 1:2 – do przemywania i okładów. W stanie nierozcieńczonym wcierać we włosy i skórę głowy przy łysieniu, najlepiej po umyciu.
Nalewka wykowa – Tinctura Viciae: 1 część rozdrobnionego ziela lub kwiatów wyki zalać 5 częściami alkoholu 50-60%, odstawić na 7-14 dni, przefiltrować. Stosować jak intrakt.
Napar – Infusum Viciae: 1 łyżkę suszonych i rozdrobnionych kwiatów lub ziela zwilżyć alkoholem 70%, przykryć i odstawić na 5 minut, następnie zalać 1 szklanką wrzącej wody; odstawić pod przykryciem na 30-40 minut, przecedzić. Pić 2 razy dziennie, rano i wieczorem po 1/2 szklanki; przy zapaleniu układu moczowego 3 razy dziennie po 1/2 szklanki, najlepiej równocześnie z naparem z liści ortosyfonu, ziela połonicznika, liści gruszy, liści mącznicy lub borówki. Jeżeli wyciąg wodny będzie stosowany do lewatywy lub na okłady na oczy (10 minutowe) to surowiec trzeba pogotować 5-7 minut, również uprzednio skropiony alkoholem. Stosować też do płukania włosów, okładów, przemywania skóry, płukania gardła przy zapaleniu migdałków i opłukiwania narządów płciowych. Mocny odwar dolewać do wody kąpielowej (korzystny przy atopowym zapaleniu skóry, najlepiej w połączeniu z nostrzykiem i słomą owsianą)
Papka z ziela (kataplazmy): ziele świeże lub suche, zmielone, zalać niewielką ilością gorącej wody, dodać octu dla zakwaszenia, przykładać na bolące i opuchnięte miejsca, w okolicę stłuczeń i stawów, na zapalnie zmienione mięśnie, piersi itd.
Napar, kosmetyki domowe z dodatkiem wyciągów wykowych polecane są dla skóry trądzikowej, “naczyńkowej”, słabo odżywionej i skłonnej do zmarszczek. Wyciągi wodne, szczególnie maceraty (na zimno, na roztworze fizjologicznym soli) zawierają flawonoidy, kumaryny, aminokwasy, peptydy, witaminy, enzymy i witaminy stanowiące dobrą odżywkę dl skóry.
Rp. Preparat do włosów: odżywczy, antyseptyczny, wzmacniający.
Nalewka/intrakt z kwiatów lub ziela wyki 25 g
Nalewka z ziela pokrzywy 25 g
Woda brzozowa lub sok z brzozy czysty 25 g
Nalewka z owoców ostrej papryki 12,5 g
Nalewka z korzenia łopianu 12,5 g
Spirytus mrówczany 100 g
Składniki wymieszać. Wcierać we włosy i skórę owłosioną po umyciu.
Wskazania: łysienie, łupież, łamliwość włosów,brak połysku włosów.
Rp. Mieszanka ziołowa na układ moczowy: odkażająca, przeciwzapalna, moczopędna, przeciwkamicza, rozkurczowa.
Ziele wyki 12,5 g
Ziele nawłoci 12,5 g
Liść mącznicy lub borówki 12,5 g
Liść ortosyfonu lub ziele połonicznika 12,5 g
Korzeń mydlnicy lub mydłoka (kora) 12,5 g
Korzeń wilżyny 12,5 g
Ziele glistnika 12,5 g
Ziele skrzypu lub przytulii, albo poziewnika 12,5 g
Ziółka rozdrobnić i wymieszać. 1 łyżkę mieszanki zalać 1 szklanką wody, doprowadzić do zagotowania, gotować 10 minut na małym ogniu, odstawić na 30 minut, przecedzić, uzupełnić brakującą ilość wody. Pić początkowo 4 razy dziennie po 1 szklance odwaru, po 3 dniach 3 razy dziennie po 1 szklance, po 7-10 dniach 2 razy dziennie po 1 szklance. Następnie przez 2 tygodnie po 1/2 szklanki odwaru 2 razy dziennie.
Rp. Mieszanka ziołowa anaboliczna, na przyrost masy ciała i wzmocnienie. Poprawia również wydolność psychiczną i fizyczną.
Ziele wyki 2 części
Nasiona zmielone kozieradki 1 cz.
Nasiona czarnuszki 1 cz.
Korzeń lukrecji 1 cz.
Lepidium = Maca mielone 1 cz.
Guarana mielona 1 cz.
Ziele lucerny 1 cz.
Ziele rdestu ptasiego 1 cz.
Eleutherococcus senticosus (kłącze z korzeniami rozdrobnione) lub Bacopa monnieri mielone 1 cz.
Zioła rozdrobnione wymieszać. 1 łyżkę mieszanki zalać 1 szklanką wody, zagotować i odstawić na 40 minut, przecedzić. Pić 2 razy dziennie po 1 szklance, najlepiej rano i popołudniu. Stosować nie dłużej jak miesiąc. Wykazuje synergizm z z HMB.
Rodzaj czworolist – Paris (syn. Daiswa) obejmuje ok. 20 gatunków roślin kłączowych, występujących w Europie i Azji. Zaliczany do rodziny liliowatych – Liliaceae (lub trójlistowatych – Trilliaceae). Niektóre gatunki są uprawiane jako rośliny ozdobne, cieniolubne, np. czworolist japoński – Paris japonica Franchet (=Kinugasa japonica (Franchet & Savatier) Tatewaki & Suto), czworolist wielkolistny – Paris polyphylla Smith (= Daiswa polyphylla (Smith) Rafinesque), czworolist lancetowaty – Paris lanceolata Hayata as by Li.
Czworolist wielkolistny uznawany jest w fitoterapii azjatyckiej za lek przeciwzapalny, przeciwpasożytniczy i nasercowy.
![paris_quadrifolia_rhizoma [1600x1200]](https://rozanski.li/wp-content/uploads/2011/02/paris_quadrifolia_rhizoma1600x12002_thumb22.jpg "paris_quadrifolia_rhizoma [1600x1200]") ![paris [1600x1200]](https://rozanski.li/wp-content/uploads/2011/02/paris1600x12002_thumb22.jpg "paris [1600x1200]") ![czworolist_z_jagódką [1600x1200]](https://rozanski.li/wp-content/uploads/2011/02/czworolist_z_jagdk1600x12002_thumb22.jpg "czworolist_z_jagódką [1600x1200]")
Czworolist pospolity; Krosno, Swarzędz, 2007, 2008 r.
W oficjalnej medycynie europejskiej oraz w medycynie ludowej używano czworolist pospolity = jednojagoda czterolistna = wilczy pieprz – Paris quadrifolia Linne (niem./szwajc. Einbeere, Vierblättrige Eibere; fr. Parisette a quatre feuilles; ital. Uva di volpe, Erba crociola; retorom. Parisetta quadra). Czworolist w Polsce jest częsty w lasach liściastych i mieszanych, na niżu i w górach. Preferuje gleby żyzne, próchniczne o wysokim poziomie wód gruntowych. W Szwajcarii czworolist jest rośliną pospolitą. Kwitnie od kwietnia do maja, czasem do czerwca. Dorasta do 15-30 cm wys. Cecha wyróżniająca jest pęd z jednym okółkiem liści; liście w liczbie zwykle 4, jajowate lub eliptycznie lancetowate. Wydaje 1 kwiat 4-krotny, barwy żółtawozielonej; pręcików 8; okwiat zewn. o 4 działkach równowąskonitkowatych. Owocem jest jagoda, niebieskawoczarna. Kłącze długi, czołgające się, w smaku słodkie, podobnie jak jagoda. Czworolist nadaje się do uprawy w ogrodach, w miejscach cienistych i wilgotnych, pod drzewami. Roślina wieloletnia.
W starych lekospisach czworolist widniał pod nazwami: niem. Pariskraut, Wolfsbeere, Einbeere, łac. Radix (Rhizoma), Herba und Baccae Paridis, Solani quadrifolii, Ulvae versae seu vulpinae. Surowcem zielarskim jest kłącze (mylnie określane korzeniem), ziele jak i sam owoc – Rhizoma, Herba, Fructus Paridis.
Czworolist jest rośliną silną w działaniu, wymagająca ostrożnego i precyzyjnego dawkowania przy używaniu wewnętrznym. Jest ziołem przeznaczonym do używania dla wytrawnych fitoterapeutów. Czworolist przedawkowany wywołuje ciężkie uszkodzenie serca, wątroby i nerek. Objawami zatrucia czworolistem są: uczucie pieczenia w gardle, nudności z obfitymi wymiotami, biegunka, częstomocz, krwiomocz, podrażnienie i przekrwienie jelit oraz nerek, hemoliza krwi, rozszerzenie źrenic, spadek ciśnienia krwi, wzrost napięcia mięśnia sercowego lub efekt depresyjny na mięsień sercowy, porażenia, niedowłady, brak czucia powierzchniowego, niekiedy drgawki, halucynacje i odurzenie psychiczne. Śmierć następuje wskutek hemolizy, uszkodzenia nerek i ustania pracy serca. W wątrobie i nerkach stwierdza się nacieczenia tłuszczowe, wybroczyny krwi, wysięki.
Składniki aktywne: saponiny sterydowe i trójterpeny (diosgenina, jamogenina, sarsasapogenina, parylina, parystyfnina, parydyna, pennogenina), skrobia, pektyny, asparagina, flawonoidy. Saponiny czworolistów działają cytotoksycznie i przeciwnowotworowo. Doświadczalnie (prace z 2009 r.) na zwierzętach potwierdzono, że saponiny Paris indukują apoptozę komórek nowotworowych, np. raka jajnika, adenocarcinoma. Hamują też przerzuty nowotworów. Naukowo potwierdzono również właściwości przeciwpasożytnicze czworolistu wielkolistnego (2010 r.).
Działanie farmakologiczne przy wewnętrznym zastosowaniu: wykrztuśne, żółciopędne, przeciwzapalne, mukolityczne, rozkurczowe, uspokajające, moczopędne, “czyszczące krew”, antybakteryjne, fungistatyczne, pierwotniakobójcze, toksyczne wobec bezkręgowców pasożytniczych (obleńce, płazińce), przeciwwirusowe, onkostatyczne, hipotensyjne, przeciwcukrzycowe, rozwalniające, przeciwreumatyczne, przeciwalergiczne, hamujące reakcje autoagresji immunologicznej, przeciwłuszczycowe. Hamuje odruch kaszlu, choć jednocześnie działa wykrztuśnie.
Działanie farmakologiczne przy zastosowaniu zewnętrznym (przemywanie skóry, opłukiwanie, okłady): przeciwzapalne, odkażające, zmiękczające, rozjaśniające cerę, przeciwtrądzikowe, antyalergiczne, przeciwświądowe, przeciwłuszczycowe (Antipsoriaticum), przeciwtrądzikowe (Antiacneticum), nowotwory skóry; trudno gojące się rany, oparzenia, odleżyny, odparzenia, odmrożenia.
Wskazania zewnętrzne: bakteryjne, wirusowe, grzybowe choroby skóry, ropne schorzenia skóry (np. czyraki), zapalenie mieszków włosowych, łuszczyca, toczeń, trądzik różowaty i bakteryjny, trądzik kosmetyczny, zmiany cukrzycowe skóry, łupież, wypadanie włosów na tle autoimmunologicznym, wypryski, atopowe zapalenie skóry, pokrzywka, ukąszenia skóry przez owady i pajęczaki, choroby roztoczowe skóry.
W kosmetykach: jako środek antyseptyczny, oczyszczający pory, zmiękczający, wybielający, przeciwzapalny.
W polskiej medycynie ludowej w leczeniu ropni skórnych, niestówki (głęboki ropień dochodzący do kości, umiejscowiony zwykle na palcu lub pięcie ( D. Tylkowa 1989 r.).
Preparaty i dawkowanie.
Napar czworolistowy – Infusum Paridis 5% (5 g surowca /ziele lub kłącza/ rozdrobnionego na 100 ml wrzącej wody, odstawić na 40 minut, przecedzić): 4 razy dziennie po 1 łyżce (15 ml) naparu. Ponadto do okładów i przemywania schorzałych miejsc, płukania włosów. Przy kandydozie i kryptokokkozie przewodu pokarmowego przed jedzeniem.
Uwaga! Dawniej używano wyższych dawek. Osobiście odradzam zwiększać dawkowanie.
Nalewka czworolistowa – Tinctura Paridis: 1 część surowca rozdrobnionego (ziele lub kłącze) zalać 5 częściami alkoholu 50-60%, odstawić na 7 dni, przefiltrować. Zażywać 2 razy dziennie po 30 kropli. Zewnętrznie do przemywania i okładania zmian skórnych, w tym również nowotworowych.
Syrop czworolistowy – Sirupus Paridis na nieżyty układu oddechowego i chroniczną chrypkę: przygotować 100 ml naparu; dodać do tego naparu 10 ml nalewki czworolistowej i 100 ml miodu. Zażywać po 1 łyżeczce 3-4 razy dziennie.
Maść przeciwrakowa – Unguentum Antitumorum:
Świeże ziele z kłączem czworolistu 12,5 g
Świeże ziele z kłączem glistnika jaskółczego ziela 12,5 g
Owoc jemioły świeży lub mrożony 12,5 g
Świeże ziele barwinka 12,5 g
Surowce rozdrobnić blenderem na papkę z dodatkiem mieszaniny oleju lnianego i tranu (1:1). Olej dodawać stopniowo w czasie miksowania surowców. Po uzyskaniu jednolitej masy zamknąć w słoiczku i przechowywać w lodówce lub część zamrozić. Można dodać 15 g kwasu galusowego lub ferulowego (ferulic, gallic acid) dla wzmocnienia działania. Zmiany rakowe przemywać nalewką nagietkową, a potem pokrywać uzyskaną maścią, najlepiej pod gazę, w opatrunku. Opatrunek zmieniać 3 razy dziennie. Leczy również oporne zmiany łuszczycowe, szczególnie z dodatkiem kwasu galusowego.
Preparatów czworolistowych doustnych nie podawać dzieciom, kobietom karmiącym i w ciąży.
Czworolist pospolity w dawnej medycynie oficjalnej. Już w XIX wieku wiedziano, że roślina zawiera saponiny (np. parydynę) o analogicznym działaniu jak smilacyna zawarta w Smilax (Sarsaparilla). Została opisana przez dra Fr. Oesterlen’a(1861 r.) i prof. G.C. Wittstein’a (1883 r.). Kłącze czworolistu było używane w dużych dawkach jako lek wymiotny i przeczyszczający. Ziele czworolistu stosowano w leczeniu kokluszu, a zewnętrznie jako środek przeciwzapalny, w leczeniu nowotworów, owrzodzeń. Owoc czworolistu uznano za lek uspokajający, narkotyczny i polecano w terapii konwulsji oraz epilepsji.
Czworolist wielkolistny – Paris polyphylla Smith jest lekiem tradycyjnej medycyny chińskiej (hua chong lou) o działaniu przeciwbólowym, odpędzającym ciepło (przeciwzapalnym), narkotycznym, przeciwkaszlowym, rozkurczowym (przeciwskurczowym) i przeczyszczającym. Czworolist stosowano w leczeniu ukąszeń przez węże jadowite. Wskazaniami do stosowania czworolistu wielkolistnego są: zapalenie gruczołów limfatycznych (zołzy), czyraki, owrzodzenia, zapalenie ślepej kiszki, zapalenie piersi, zapalenie mózgu, błonica, obrzęki, ból gardła, nieżyt oskrzeli, nowotwory (np. rak piersi), choroby pasożytnicze (np. leishmanioza). Surowcem jest ziele i kłącze. Dawki doustne w medycynie chińskiej dla surowców 4,5-9 g dziennie, w odwarze. Zewnętrznie stosowane w postaci papki sporządzonej ze zmielonego surowca wymieszanego z wodą lub z octem.
Rodzaj wełnianka (niem. Wollgras, fr. Linaigrette, ital Pennacchi, retorom. Minalva) – Eriophorum należy do rodziny turzycowatych – Cyperaceae.
Na torfowiskach i podmokłych łąkach w Polsce można spotkać wełniankę pochwowatą (pujki) – Eriophorum vaginatum Linne, wełniankę wąskolistną – Eriophorum angustifolium Honck = Eriophorum polystachyum Linne, wełniankę delikatną – Eriophorum gracile Koch ex Roth i wełniankę szerokolistną – Eriophorum latifolium Hoppe. Polecam do uprawy.
W Szwajcarii rozpowszechnione są: Eriophorum anhustifolium Honck., Eriophorum latifolium Hoppe, Eriophorum scheuchzeri Hoppe, Eriophorum vaginatum L. i rzadko występująca Eriophorum gracile Koch ex Roth.
Wełnianki wytwarzają okwiat złożony z licznych szczecinek, wydłużających się w okresie owocowania w gęsty pęk długich wełnisto-jedwabistych włosków. Z daleka wyglądają więc jak pokryte rozwianymi pęczkami waty.
Surowcem jest ziele wraz z kwiatami i owocami – Herba Eriophori. Należy je suszyć w temp. pokojowej. Wełnianki kwitną od kwietnia do maja. Od maja do czerwca najlepiej przeprowadzać zbiory surowca.
Surowiec zawiera flawonoidy (kwercetyna, kempferol), glukany (polisacharyd), galaktany (polimery galaktozy), ksylany (polimery ksylozy) w owocach – 28-32%, poliuronidy (pektyny), śluzy, lipoidy (6-9%), woski, krzemionkę. Celulozy w owocach jest około 40%.
W 2005 r. w Laboratorium Farmakognozji i Fitochemii Uniwersytetu w Genewie naukowcy wyizolowali z Eriophorum scheuchzeri flawonoidy o właściwościach antyoksydacyjnych, przeciwbakteryjnych i fungistatycznych.
Wełnianka dzięki obecności polisacharydów działa prebiotycznie. Łagodzi nieżyty przewodu pokarmowego, zmniejsza wchłanianie cholesterolu i cukru z jelit do krwi. Zażywana w postaci sproszkowanej (1-2 łyżeczki dziennie) jest źródłem wielocukrów, krzemionki i lipidów regulujących pasaż treści pokarmowej. Zapobiega zaparciom,usprawnia przesuwanie masy kałowej, redukuje ilość wytwarzanych amin biogennych i siarkowodoru w jelicie grubym. Krzemionka, flawonoidy i polisacharydy pobudzają wzrost i aktywność warstwy siateczkowo-śródbłonkowej jelit, stymulują system odpornościowy GALT, przez co zmniejszają ryzyko inwazji mikroorganizmów przez nabłonki jelit. Wyciągi wodne (odwar) z wełnianki sprzyja gojeniu owrzodzeń przewodu pokarmowego. Zmniejsza wysięki i stany zapalne błon śluzowych jelit. Surowiec zaparzony w wodzie i zastosowany zewnętrznie nadaje się do opatrywania trudno gojących sie ran. Wierzchołki pędów z “wacikami” wełnianki ścinać, a następnie zalać wodą, zagotować i po ostudzeniu nakładać na wypryski, owrzodzenia, rany i odleżyny, pozostawić do wyschnięcia (tak samo używać surowiec wysuszony). Wełnianka to swoistego rodzaju naturalny materiał opatrunkowy, o działaniu zmniejszającym krwawienie (za sprawą pektyn, polifenoli, krzemionki i ksylanów), przeciwzapalnym, przeciwdrobnoustrojowym i przeciwwysiękowym.
![eriophorum_jungholz (1) [1600x1200]](https://rozanski.li/wp-content/uploads/2011/02/eriophorum_jungholz11600x12002_thumb22.jpg "eriophorum_jungholz (1) [1600x1200]") ![eriophorum_jungholz (3) [1600x1200]](https://rozanski.li/wp-content/uploads/2011/02/eriophorum_jungholz31600x12002_thumb22.jpg "eriophorum_jungholz (3) [1600x1200]")
Wełnianka – Eriophorum; Jungholz, Austria, lipiec 2009 r.
Dawki: doustnie 1-2 łyżeczki surowca zmielonego 1-2 razy dziennie, najlepiej na czczo, dobrze popić. Jako środek obniżający poziom cukru i cholesterolu we krwi, wspomagający odchudzanie, gojący owrzodzenia – 1 łyżeczka surowca 2 razy dziennie przez 2-3 miesiące.
Odwar: 1-2 łyżki surowca gotować 10 minut w 1 szklance wody, odstawić na 30 minut, przecedzić. Pić 2 razy dziennie po 1/2 szklanki. Nadaje się do okładów na oczy zmęczone, przy stanach zapalnych, obrzęku powiek, stanach wysiękowych w pobliżu naczyniówki i siatkówki, po urazach mechanicznych okłady 20-30-minutowe 1-2 razy dziennie). Odwarem przemywać skórę zwiotczałą, zapalenie zmienioną, z trądzikiem, podrażnioną, suchą. Odwarem okładać oparzenia, wypryski, nadżerki skórne, otarcia.
Przy świądzie odbytu, hemoroidach – lewatywy z odwaru. Przy świądzie sromu – irygacje, nasiadówki. Przy zapaleniu piersi – okłady z równoczesnym piciem odwaru. Odwar z wełnianki daje dobre wyniki przy zespole jelita nadwrażliwego. W razie kandydozy narządów płciowych i przy zasadowym odczynie śluzu z pochwy, np. po antybiotykoterapii - stosować płukanki i nasiadówki z odwaru wełniankowego, po 2 godzinach – probiotyk dopochwowo.Do schłodzonego odwaru wełniankowego jako płukanki warto dodać dodatkowo Azucalen (albo nalewka nagietkowa + nalewka z rumianku lub krwawnika 1:1) – ok. 5 ml na 0,5 l odwaru.
Wełniankę można używać przy rewitalizacji symbiotycznej mikroflory przewodu pokarmowego i podczas zwalczania drożdżycy jelit. Wtedy równocześnie stosować probiotyk (np. Lakcid). Ważny jest czas stosowania obu preparatów. Na czczo stosować wełniankę w postaci sproszkowanej. Po 2-4 godzinach od zażycia wełnianki przyjąć probiotyk z żywymi kulturami bakterii, najlepiej rozmieszane z inuliną w proszku z dodatkiem schłodzonego mleka zwierzęcego lub ryżowego/sojowego.
Rodzaj drżączka – Briza obejmuje około 20 gatunków traw – Poaceae (Gramineae). W ogrodach uprawiane są niekiedy drżączka średnia – Briza media Linne, drżączka większa – Briza maxima Linne i drżaczka mniejsza – Briza minor Linne. Na łąkach, pastwiskach, terenach ruderalnych, na nieużytkach, lotniskach trawiastych można spotkać drżączkę średnią – Briza media L. W Szwajcarii pospolita jest Briza media L. – Mittleres Zittergras (fr. Brize intermediaire, amourette; ital. Sonagli comuni, retorom. Briza). Surowcem jest kwitnące ziele drżączki – Herba Brizae, zbierane od maja do lipca i suszone w temperaturze pokojowej.
Składniki czynne: orientyna, izo-orientyna, trycyna (tricin 5-glucoside, tricin 7-glucoside), kwercetyna, kemferol, witeksyna, izowiteksyna, luteolina, krzemionka, saponiny, kumaryna.
Działanie fitofarmakologiczne: przeciwwysiękowe, uszczelniające i wzmacniające naczynia krwionośne, przeciwalergiczne (antyhistaminowe), lekko żółciopędne, wyraźnie moczopędne, odtruwające, przeciwobrzękowe, przeciwdrobnoustrojowe.
Wskazania: choroby alergiczne i reumatyczne, obrzęki kończyn, stany zapalne wątroby i nerek, skłonności do zawałów; plamice naczyniowe, kamica moczowa, zapalenie gruczołu krokowego, zatrucia; kuracje oczyszczające; trądzik różowaty, stany zapalne naczyniówki oka, zapalenie żył, zaburzenia krążenia obwodowego, ocznego i mózgowego. Gruźlica, zapalenie płuc.
Preparaty i dawkowanie.
Odwar: 1-2 łyżki surowca rozdrobnionego na 1 szklankę wody; gotować 5-8 minut, odstawić na 30-40 minut pod przykryciem, przecedzić. Wypić w ciągu dnia 200 ml odwaru, w dwóch, trzech porcjach. Stosować przynajmniej 1 miesiąc. Można podawać dzieciom i kobietom ciężarnym.
W kosmetyce: do nawilżania, pojędrniania skóry, jako źródło krzemionki, flawonoidów i alkoholi cukrowych o działaniu nawilżającym i przeciwzapalnym. Doskonały do pielęgnowania skóry trądzikowej, suchej, wrażliwej, skłonnej do zmarszczek i plamic. Leczy wypryski metaboliczne. Alternatywa dla ziela owsa.
Synergizm: skrzyp, perz, nawłoć, nostrzyk, bluszczyk kurdybanek, łopian, przytulia, marzanka, tomka, poziewnik, juka.
Ukwap dwupienny (= “kocie łapki”, szarota rozdzielnopłciowa, szarota czerwona lub biała, kocanka rozdzielnopłciowa, kocanka czerwona lub biała, ukwap śliczny) – Gnaphalium dioicum Linne = Antennaria dioica (L.) Gaertner należy do rodziny złożonych Compositae = Asteraceae. Rośnie w lasach iglastych, na polanach śródleśnych, przy drogach leśnych, na wzgórzach, wydmach i łąkach przyleśnych. Rozpowszechniony w naszym kraju na niżu, ale rzadka. W Szwajcarii Antennaria dioica (L.) Gaertn. (niem. Geimaines Katzenpfötchen; fr. Pied de chat dioique; ital. Sempiterni di montagna; retorom. Maimora cumina) jest rośliną pospolitą, szczególnie w kantonach południowych (druga połowa – południowa Szwajcarii). Jest byliną dwupienną, dorastającą do 35 cm wys. Łodyga kwiatowa wzniesiona, białofilcowato owłosiona. Liście przyziemne łopatkowato-odwrotnie-jajowate, tępe; liście górne równowąskie lub lancetowate, również białofilcowate. Koszyczki kwiatowe zebrane w baldachokształtne wiechy. Kwiaty pręcikowe (pozornie obupłciowe) białe, rurkowate; kwiaty słupkowe różowe, nitkowatorurkowate. Kwitnie od maja do lipca.
Surowcem jest ziele ukwapu – Herba Antennariae, zbierane w czasie kwitnienia. W praktyce pozyskiwane były kwitnące ulistnione pędy. Powinny być suszone w temp. pokojowej, w ciemnym miejscu.
Składniki czynne: olejek eteryczny, saponiny trójterpenowe, gorycze (triterpeny), antrachinony, żywice, garbniki.
Działanie lecznicze: żółciopędne, moczopędne, wykrztuśne, odtruwające wątrobę, rozkurczowe przy spastyczności mięśni gładkich. Zwiększające krzepliwość krwi, uspokajające. Reguluje wypróżnienia. W większych dawkach może nawet wywołać rozwolnienienie.
Wskazania: kamica żółciowa, dyskinezy dróg żółciowych, niedobór żółci, pomocniczo przy reflux; stany zapalne wątroby (wraz z rzepikiem i kocankami); zaflegmienie układu oddechowego, uporczywy kaszel z nieżytem gardła i jamy nosowej oraz oskrzeli. W medycynie ludowej przy krwawieniach wewnętrznych, nadmiernych krwawieniach miesiączkowych i krwotokach macicznych. W leczeniu hemoroidów.
Ukwap może być pomocny w leczeniu przewlekłych chorób wątroby i układu żółciowego. Wykazuje synergizm z karczochem, ostropestem, jastrzębcem, mniszkiem, cykorią, rzepikiem, kocanką, glistnikiem, dymnicą, mydlnicą, hyzopem, cząbrem, tymiankiem, macierzanką i omanem.
Napar – Infusum Antennariae: 1 łyżka surowca rozdrobnionego na szklankę wrzącej wody, parzyć pod przykryciem, pozostawić do naciągnięcia na pół godziny, po czym przecedzić. Pić małymi porcjami. Nie stosowano większych dawek w ciągu dnia jak 1 szklanka naparu. Przy stanach zalanych i infekcjach układu oddechowego warto do naparu dodać propolis, miód, sok malinowy. Dodatek glistnika dodatkowo złagodzi wyhamuje kaszel.
Dawek podanych nie zwiększać, bowiem roślina jest silna w działaniu i przedawkowana wywołuje zatrucia (podrażnienie układu moczowego i pokarmowego, nudności, wymioty, biegunka). Nie podawać dzieciom poniżej 6 roku życia. Ostrożnie u kobiet w ciąży (napar przyjmować łyżkami w razie nieżytu układu oddechowego, do 1/2 szklanki dziennie). Może być pomocny w rzucawce i konwulsjach u kobiet ciężarnych. Nie podawać kobietom karmiącym, bowiem saponiny i triterpeny przechodzą do mleka i wywołują działanie farmakologiczne u niemowląt.
Żyworódka pierzasta – Bryophyllum pinnatum (Lamarck) Oken = Kalanchoe pinnata (Lam.) Person występuje naturalnie na Filipinach, Madagaskarze, w Nowej Zelandii, Polinezji, na Hawajach i w Australii. Należy do rodziny gruboszowatych – Crassulaceae. W Europie uprawiana w mieszkaniach jako roślina ozdobna i lecznicza. Na brzegach liści wytwarza miniaturowe roślinki z korzonkami – rozmnóżki. Surowcem jest świeże ziele i sok – Herba et Succus Bryophylli pinnati. Ze świeżego ziela otrzymuje się również macerat – Maceratio i nalewkę – Tinctura Bryophylli. Cenny jest również wyciąg ze świeżego mielonego ziela na winie wytrawnym. Żyworódka zawiera flawonoidy, katechiny, bufadienolidowe glikozydy (briofiliny), polisacharydy, sacharoproteiny, sole mineralne (glin, żelazo, potas, magnez, krzem, mangan, miedź), witaminę C, kwas bursztynowy, jabłkowy, szczawiooctowy, fenolokwasy.
Działanie fitofarmakologiczne: immunostymulujące, nasercowe, wzmacniające, odtruwające, pobudzające odnowę tkanek, remineralizujące, przeciwbakteryjne, antywirusowe, przeciwnowotworowe, krwiotwórcze, przeciwzapalne. Pobudza gojenie ran, odleżyn, oparzeń, odmrożeń, łagodzi skutki oparzeń rentgenem i słońcem. Usuwa objawy paradontozy, niszczy grzybice jamy ustnej i błon śluzowych narządów płciowych. Korzystnie działa przy hemoroidach i owrzodzeniach przewodu pokarmowego. Wzmaga odporność na infekcje. Działa cytotoksycznie i antyproliferacyjnie wobec komórek rakowych. Leczy nadżerki ginekologiczne i świąd odbytu, skuteczny w terapii zapalenia prącia (płukanki, okłady, globulki z ekstraktem). W kosmetyce: środek przeciwzapalny, rozjaśniający cerę, nawilżający/odżywczy, lekko naprężający skórę, przeciwtrądzikowy; hamujący łojotok, przeciwwysiękowy. Korzystnie działa przy trądziku różowatym i rumieniu. Likwiduje przebarwienia. Hamuje rozwój bakterii.
Wskazania: spadek odporności, osłabienie fizyczne, choroby wyniszczające, niedokrwistość, stany zapalne skóry, wypryski, trudno gojące się rany, owrzodzenia żołądka i jelit, stany zapalne jelit; osłabienie serca; nowotwory.
Preparaty:
1. Sok z ziela: 1 łyżka 2 razy dziennie po uprzednim rozmieszaniu z wodą i miodem. Ponadto do okładów, przemywania.
2. Wyciąg na winie: 1 cz. surowca rozdrobnionego świeżego na 5 cz. wina białego lub czerwonego, wytrawiać przynajmniej 2 tygodnie, przecedzić. Pić 30-50 ml dziennie. Również nadaje się do okładów i obmywania schorzałej skóry.
3. Macerat: 1 cz. świeżego rozdrobnionego surowca zalać 3 częściami wody zdrojowej; odstawić na 8 godzin, przecedzić. Pić 2 razy dziennie po 2-3 łyżki. Nadaje się do przemywania i okładów. Sok i macerat można przelać do woreczków na lód i zamrozić.
4. Nalewka: 1 część surowca świeżego i rozdrobnionego zalać 3 częściami alkoholu 30-40%; odstawić na 7 dni, przefiltrować. Zażywać 2 razy dziennie po 10 ml.
Wykazuje synergizm (współdziałanie potęgowane) z miodem, propolisem, mleczkiem pszczelim, tranem, olejem lnianym, olejem konopnym, aloesem, wyciągiem z borowiny, żywokostem, farbownikiem, lukrecją, pokrzywą, bluszczykiem kurdybankiem, babką szerokolistną/średnią/wąskolistną, mniszkiem, kobylakiem, jastrzębcem, pępawą, płucnicą islandzką, Marchantia, torfowcem (wyciągi z ziela świeżego), paprotką słodką, łopianem, niecierpkiem, rdestami, turzycą i agawą.
Gojąco na rany i oparzenia, wypryski działa roztarte ziele żyworódki z masłem krowim, kozim, olejem lnianym, konopnym, rokitnikowym i (lub) tranem.
Przeciwwskazania: przy równoczesnym zażywaniu glikozydów nasercowych uwzględnić nasercowy wpływ żyworódki. Nie stosować u kobiet w ciąży.
Drapacz lekarski – Cnicus benedictus (L.) Gaertner z rodziny złożonych – Compositae (Asteraceae) był już opisywany przeze mnie: https://rozanski.li/?p=582, jednak dziś ponownie do niego wrócę.
Ziele drapacza lekarskiego w dawnej medycynie oficjalnej i w ziołolecznictwie ludowym stanowiło środek poprawiający apetyt, trawienie, wzmagający wydzielanie żółci i oczyszczanie wątroby, przeciwwzdęciowy, napotny, przeciwgorączkowy, wzmagający miesiączkowanie, rzadziej jako “środek płucny” – Pulmonalia. Na Węgrzech używano drapacza przy bólach nerek, żółtaczce i pasożytach przewodu pokarmowego.
W wielu krajach europejskich polecany był przy nowotworach (już za czasów Matthiolus’a w XVI w). Szwajcarski lekarz Albrecht von Haller (1708-1777) stosował drapacz w leczeniu chorób żołądka, wątroby, schorzeń wenerycznych, raka, a także jako lek oczyszczający organizm.
Christoph Wilhelm Friedrich Hufeland (1762-1836) propagował drapacz jako skuteczny lek na nieżyty układu oddechowego.
E. Meyer (1935 r.) opisał używanie drapacza w leczeniu owrzodzeń skórnych i trudno gojących się ran.
Spostrzeżenia te świadczą o istotnych właściwościach przeciwbakteryjnych i przeciwzapalnych drapacza lekarskiego, co ważne -potwierdzanych przez nowe badania naukowe.
Ziele drapacza zawiera olejek eteryczny (0,25-0,3%) bogaty w fenchon, cytral, aldehyd cynamonowy, p-cymen; w niektórych polskich publikacjach jest błędna wartość 0,03%), fitosterole, garbniki ok. 8%, seskwiterpeny (knicyna 0,2-0,7%, salonitenolid), lignany (trachelogenina, arktigenina, nortrachelozydy; triterpeny (amyryna, amyrenon, octan multiflorenolu)
Knicyna, (Cnicin; =cynizyna, =centauryna) C20H26O7jest laktonem seskwiterpenowym (germacranolidowym) o działaniu przeciwzapalnym i antynowotworowym. Należy do goryczek pobudzających wydzielanie soków trawiennych i pobudzających perystaltykę przewodu pokarmowego.
Knicyna = centauryna – struktura. Substancja wyodrębniona w 1837 r. (Morin, Nativelle).
Lignany zawarte w drapaczu są goryczami o właściwościach ochronnych na miąższ wątroby i antywirusowych (np. przeciwko HIV). Niektóre hamują proliferację komórek rakowych. Drapacz może być używany we wspomagającym leczeniu nowotworów: białaczki, wątroby, mięsaka.
Knicyna i olejek eteryczny drapacza działają hamująco na bakterie: Bacillus subtilis, Brucella species, Escherichia coli, Proteus species, Psedomonas aeruginosa, Staphylococcus aureus i Streptococcus faecalis (Vanhaelen-Fastre R, Vanhaelen M., 1972-1976).
Dawki (wg Fischer i Hartwich, 1900 r.): 1-2 g w postaci proszku – Pulver lub pigułek. Napar i odwar dawniej stosowany: 5-10 g surowca na 150 ml wody. W medycynie oficjalnej stosowano Extractum Cardu benedicti w dawce 0,5-1 g w formie pigułek lub wody aromatycznej (roztwory). Ekstrakt z drapacza służył do wyrobu syropu Sirupus Cardu Benedicti (2% ekstraktu w roztworze cukru) i wina Vinum Cardu benedicti (Extractum Cardui benedicti 2,0, Vini Hispanici 98,0).
Drapacz lekarski znany jest również pod nazwami łacińskimi: Calcitrapa lanuginosa Lamarck, Carbenia benedicta Bentham et Hooker i Centaurea benedicta Linne.
Lwia paszcza, czyli wyżlin wielki (niem. Garten-Löwenmaul; fr. Gueule de loup; ital. Bocca di leone comune) – Antirrhinum maius Linne, należy do rodziny trędownikowatych – Scrophulariaceae. Pochodzi z Europy Południowej, Syrii i Południowej Afryki, gdzie dziko rośnie. W wielu krajach uprawiany jako roślina ozdobna. Dorasta do 70 cm wys. W ciepłych regionach jest rośliną wieloletnią, u nas niestety często wymarza. Wytwarza kwiaty o koronie dwuwargowej, różnej barwy (purpurowa, biała, różowa). Istnieją odmiany o kwiatach żółtych, fioletowych, niebieskich i in. Pierwotne formy były purpurowe i białe.
![antirrhinum [1600x1200]](https://rozanski.li/wp-content/uploads/2011/01/antirrhinum1600x12002_thumb22.jpg "antirrhinum [1600x1200]")
Lwia paszcza; Szwajcaria, Chur; lipiec 2010.
Surowcem zielarskim jest kwitnące ziele lwiej paszczy – Herba Antirrhini majoris, suszone w normalnej temperaturze i najlepiej z dala od bezpośredniego promieniowania słonecznego. Wrażliwy na światło i tlen. Przechowywać w szczelnych, ciemnych opakowaniach (wypełnionych po brzegi) lub w pojemnikach próżniowych.
W surowcu zawarte są antocyjany, flawonoidy (aurony, chalkony; aureusyna, apigenina), irydoidy (antirrhinoside – antyrynozyd, antirrhide – antyrydyna, linarioside = linarozyd i chaenorrhinoside = chenorynozyd), laktony (antirrhinolide = antyrinolid), fenolokwasy (np. p-kumarowy, kwas cynamonowy). W nasionach obecny olej tłusty bogaty w niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe. W XIX wieku w roślinie znaleziono kwas octowy, propionowy, osobliwy kwas antyrynowy (niem. Antirrhinsäure), kwas jabłkowy, garbniki, kwas winowy, goryczkę (Antirrhin = antyryna), żywicę (antyrezynę), substancję lotną – antyrozminę (niem. Antirrhosmin), ostrą substancję – antyrakrynę (niem. Antirrhacrin), skrobię, gumy, barwnik.
Działanie fitofarmakologiczne: głównie moczopędne i odtruwające, przeciwzapalne, antybakteryjne. Używane było w XIX wieku. W nowszych pracach sporadycznie opisywane pod kątem leczniczym.
Wskazania: skąpomocz, kamica moczowa, infekcje układu moczowego i płciowego; przerost gruczołu krokowego; kuracje odtruwające i oczyszczające. Wspomagająco przy reumatyzmie i artretyzmie.
Preparaty i dawkowanie:
Napar – infusum Antirrhini: 1-2 łyżki rozdrobnionego surowca na 1 szklankę wrzącej wody. 2 szklanki dziennie naparu, wypić małymi porcjami kilka razy dziennie.
Sproszkowane ziele lwiej paszczy – Pulvis Antirrhini – 1 łyżeczka 3 razy dziennie, na miodzie lub glicerynie, dobrze popić.
![antirrhinum_majusL [1600x1200]](https://rozanski.li/wp-content/uploads/2011/01/antirrhinum_majusL1600x12002_thumb22.jpg "antirrhinum_majusL [1600x1200]") ![antirrhinum_maius_L [1600x1200]](https://rozanski.li/wp-content/uploads/2011/01/antirrhinum_maius_L1600x12002_thumb22.jpg "antirrhinum_maius_L [1600x1200]")
Wyżlin wielki (lwia paszcza); sierpień 2010, Swarzędz.
Magnez aktywuje około 300 enzymów. Bierze udział w procesach syntezy i rozpadu związków wysokoenergetycznych (np. ATP). Jest niezbędny w syntezie białka, kwasów nukleinowych i do utrzymania struktury chromosomów. Warunkuje prawidłową mineralizację kości. Pełni ważne funkcje w procesach aktywacji aminokwasów, beta-oksydacji oraz w przemianach cukrów. Stabilizuje strukturę błon komórkowych. Również pompy jonowe są aktywowane przez Mg2+. Na przyrost 1 kg mięśni potrzeba ok. 200 mg magnezu.
W organizmie można wystąpić hipomagnezemia lub hipermagnezemia.
Hipomagnezemia to spadek stężenia magnezu w surowicy krwi poniżej 0,6 mmol/l. Ujemny bilans magnezu wynika z przewagi strat Mg nad jego poborem. Niedobór magnezu w organizmie nie zawsze objawia się hipomagnezemią. Powodami niedoboru magnezu z hipomagnezemią są:
– niewłaściwa dieta,
– głodowanie,
– niedostateczne wchłanianie magnezu z przewodu pokarmowego na tle stanu zapalnego jelit, przewlekłego nieżytu jelit, utraty magnezu z żółcią lub z sokiem jelitowym,
– nadmierna utrata magnezu z moczem – magnezuria (np. z powodu chorób nerek: tubulopatia, zespół Barttera, kwasica nerkowa; w wyniku zażywania leków moczopędnych i osmotycznie wymuszonej diurezy; hiperaldosteronizm, nadczynność przytarczyc, hipokaliemia, hiperkalcemia),
– alkoholizm,
– permanentne przedawkowywanie insuliny (hipomagnezemia wskutek przemieszczania się magnezu z przestrzeni pozakomórkowej do przestrzeni śródkomórkowej),
– laktacja, mlekotok (utrata magnezu z mlekiem),
– długotrwała hiperglikemia (przewlekły wzrost stężenia glukozy w krwi) różnego pochodzenia,
– nadmierne poty w przebiegu niektórych chorób, np. gruźlicy (utrata magnezu z potem),
– przewlekłe zażywanie środków przeczyszczających,
– wymioty,
– zespół zaburzonego wchłaniania, jelita nadwrażliwego; zapalenie uchyłków jelita grubego,
– zespół jelita krótkiego,
– nowotwory,
– stan zapalny trzustki i wątroby,
– stany stresowe i długotrwałe depresje.
Przy niedoborze magnezu występuje często hipokaliemia (spadek potasu), który nie ustępuje przy podawaniu potasu; hipokalcemia (spadek wapnia) oporna na podawanie wapnia. Objawami długotrwałego niedoboru magnezu są: postępująca miażdżyca, osłabienie mięśni, bolesne przykurcze, drgawki, drżenie kończyn, drżenie powiek, zadyszka, częste utraty tchu, apatia, depresja, niekiedy omamy, zaburzenia sercowo-naczyniowe (skurcze dodatkowe, trzepotanie i migotanie komór, nadciśnienie tętnicze, niewydolność naczyń wieńcowych); skurcze zwieracza przełyku, niedrożność porażenna jelit, dodatni objaw Chvostek’a i Trousseau (skurcze mięśni mimicznych twarzy; przykurcze, zaciśnięcie dłoni), drżenie języka, parestezje (uczucie drętwienia i mrowienia, odczuwanie gorąca lub zimna w różnych okolicach ciała), spadek odporności na infekcje.
Zażywanie magnezu w postaci suplementów nie gwarantuje dostatecznej podaży magnezu. Wartość suplementu zależy od tego, jaką formę chemiczną magnezu w nim zastosowano. Nie wszystkie związki chemiczne magnezu są przyswajalne dla naszego organizmu. Tlenki, węglan, czy fosforan magnezu są wątpliwym źródłem magnezu przyswajalnego (chyba, że te zażywamy równocześnie z kwasami lub cierpimy na nadkwasotę). Magnezu nie przyjmować jednocześnie z antybiotykami (np. tetracykliną). Jeżeli równocześnie zażywamy preparaty wapnia – spożyć magnez w innym czasie dnia. Środki zobojętniające sok żołądkowy, preparaty celulozy, błonnika, węgiel leczniczy, alkohole mocne (np. wódki, koniak) – upośledzają przyswajanie magnezu.
Wyciągi wodne z ziół zasobnych w kwasy organiczne (np. z owoców róży, owoców berberysu, owoców rokitnika, ziela/kłącza pokrzywy) zwiększają przyswajalność magnezu. Także zażywanie kwasów organicznych (cytrynowego, jabłkowego, askorbinowego, fumarowego, bursztynowego, pirogronowego) i nieorganicznych (roztwór kwasu solnego podawany przy niedokwasocie treści żołądka) zwiększają przyswajalność magnezu. Zioła bogate w garbniki (np. kora dębu, oczar, galasy, rdest wężownik) oraz preparaty taninowe, fityna, kwas szczawiowy (np. zawarty w hibiskusie, kobylaku, szczawiu) – zmniejszają wchłanianie wapnia z jelit do krwi. Magnez jest lepiej absorbowany z jelit w obecności laktozy (mleko), potraw białkowych, aminokwasów (np. glicyny, kwasu glutaminowego, asparaginowego) i witaminy D oraz C. Potrawy bardzo tłuste ograniczają przyswajanie magnezu.
Magnez w dużej mierze zapobiega osteoporozie, ponadto wspomaga procesy mineralizacji kości fosforanem wapnia. Niedobór magnezu powoduje wzrost wydalania wapnia z moczem oraz zmniejsza resorpcję wapnia do kości. Leczenie kortykosteroidami, nadczynność kory nadnerczy przyczynia się do znacznej utraty magnezu z ustroju.
W przeciętnej diecie Polaków największym źródłem magnezu są produkty zbożowe (37), mleko i jego przetwory (19%) oraz ziemniaki (18%). Niestety prawdopodobnie racje pokarmowe Polaków realizują jedynie 60% zapotrzebowania na magnez.
Hipermagnezemia to wzrost stężenia magnezu w surowicy krwi ponad 1,5 mmol/l. Jest wywołana najczęściej:
– nadmiernymi dawkami preparatów magnezowych, szczególnie przy pozajelitowym ich podawaniu,
– nadkwaśnością treści żołądka przy jednoczesnym długotrwałym i nadmiernym podawaniu preparatów magnezu,
– niedostatecznym wydalaniem magnezu z moczem (niewydolność nerek, niedoczynność tarczycy lub nadnerczy),
– podawaniem związków magnezu zobojętniających sok żołądkowy (węglan, wodorowęglan,tlenek magnezu) przy nadkwaśności, z równoczesną niewydolnością nerek lub równoczesnym nieświadomym zażywaniem zakwaszaczy.
Objawem hipermegnezemii jest porażenie mięśni szkieletowych i mięśnia sercowego.
| Produkt spożywczy |
Zawartość magnezu* |
| Ziemniaki |
20 mg/100 g |
| Szczypior |
44 mg/100 g |
| Liście mniszka |
36 mg/100 g |
| Karczochy |
26 mg/100 g |
| Czosnek |
35 mg/100 g |
| Burak czerwony |
25 mg/100 g |
| Rzeżucha ogrodowa |
40 mg/100 g |
| Rzeżucha wodna |
34 mg/100 g |
| Owoc róży dzikiej |
104 mg/100 g |
| Rodzynki bez pestek |
45 mg/100 g |
| Morela suszona |
50 mg/100 g |
| Daktyle suszone |
50 mg/100 g |
| Figi suszone |
70 mg/100 g |
| Migdały |
170 mg/100 g |
| Orzechy włoskie |
130 mg/100 g |
| Nasiona sezamu |
345 mg/100 g |
| Nasiona słonecznika łuskane |
420 mg/100 g |
| Orzechy ziemne |
165 mg/100 g |
| Tofu |
103 mg/100 g |
| Fasola Jasiek |
200 mg/100 g |
| Mleko kozie |
15 mg/100 g |
| Mleko krowie z udoju bezpośredniego |
12 mg/100 g |
| Jaja kurze |
6-7 mg/100 g |
| Schab |
25 mg/100 g |
| Chleb pszenny pełnoziarnisty |
90 mg/100 g |
*wg I. Hofmann, S. Carlsson, 2008 r.
|
|
![paris_quadrifolia_rhizoma [1600x1200]](https://rozanski.li/wp-content/uploads/2011/02/paris_quadrifolia_rhizoma1600x120022.jpg "paris_quadrifolia_rhizoma [1600x1200]")
![paris [1600x1200]](https://rozanski.li/wp-content/uploads/2011/02/paris1600x120022.jpg "paris [1600x1200]")
![czworolist_z_jagódką [1600x1200]](https://rozanski.li/wp-content/uploads/2011/02/czworolist_z_jagdk1600x120022.jpg "czworolist_z_jagódką [1600x1200]")
![eriophorum_jungholz (1) [1600x1200]](https://rozanski.li/wp-content/uploads/2011/02/eriophorum_jungholz11600x120022.jpg "eriophorum_jungholz (1) [1600x1200]")
![eriophorum_jungholz (3) [1600x1200]](https://rozanski.li/wp-content/uploads/2011/02/eriophorum_jungholz31600x120022.jpg "eriophorum_jungholz (3) [1600x1200]")
![antirrhinum [1600x1200]](https://rozanski.li/wp-content/uploads/2011/01/antirrhinum1600x120022.jpg "antirrhinum [1600x1200]")
![antirrhinum_majusL [1600x1200]](https://rozanski.li/wp-content/uploads/2011/01/antirrhinum_majusL1600x120022.jpg "antirrhinum_majusL [1600x1200]")
![antirrhinum_maius_L [1600x1200]](https://rozanski.li/wp-content/uploads/2011/01/antirrhinum_maius_L1600x120022.jpg "antirrhinum_maius_L [1600x1200]")
Najnowsze komentarze