|
|
Kwas liponowy (Lipoic acid) jest kwasem 6,8-ditiooktanowym, koenzymem przenoszącym protony i elektrony, współdziałając z oksydoreduktazami. W komórkach kwas liponowy występuje w formie utlenionej i zredukowanej, zależnie od potencjału oksydoredukcyjnego. Uczestniczy w oksydacyjnej dekarboksylacji alfa-ketokwasów i w przemianie kwasu pirogronowego do octanu oraz CO2.
Bierze udział w procesach detoksykacji dzięki grupie SH. Chroni organizm przed skutkami działania metali ciężkich i tlenku węgla. Posiada właściwości moczopędne, przeciwcukrzycowe, przeciwmiażdżycowe i ochronne dla narządów miąższowych, np. wątroby. Przyśpiesza utlenianie glukozy, zwiększa zapasy glikogenu w wątrobie i mięśniach, obniża stężenie lipidów we krwi. Jest czynnikiem lipotropowym. Zwiększa wydolność fizyczną i psychiczną. Powoduje przyrost masy mięśniowej.
Olej arganowy (Argania spinosa oil, Virgin Argan Oil, Arganöl) jest cieczą barwy jasnożółtej lub lekko rudawej, o delikatnym zapachu nieco przypominającym olej lniany. Smak posiada zbliżony do oliwy z oliwek. Otrzymywany jest z owoców (orzechów) drzewa arganowego – Argania spinosa (L.) Skeels = Syderoxylon spinosum Linne, Argania sideroxylon Römer & Schultes, z rodziny Sapotaceae (sączyńcowate), dorastającego do ok. 10 m wys. Najwartościowszy olej wytłaczany jest na zimno, w sposób mechaniczny. Drzewa arganowe są uprawiane w Północnej Afryce. Olej arganowy jest używany w kosmetyce i farmacji jako podłoże-rozpuszczalnik, dodatek uszlachetniający kosmetyki (wartości odżywcze dla skóry, natłuszczające, przeciwko wysychaniu skóry), ponadto do wyrobu mydeł szlachetnych i emulsji. Jest olejem jadalnym i leczniczym.
Składniki: kwas oleinowy = kwas olejowy 45-55%, kwas linolowy 28-36%, kwas palmowy = palmitynowy 10-15%, kwas stearynowy 5-6,5%, kwas gadoleinowy = eikozenowy 0,4%, kwas arachidonowy 0,3%, kwas linolenowy 0,1-0,2%, kwas palmitooleinowy 0,1%, tocopherol = Vit. E (620-637 mg/kg), skwalen, fitosterole 2950 mg/kg (schottenol, spinasterol, stimasta-8,22-dien-3-beta-ol,), fenole (kwas wanilinowy, ferulowy, syryngowy, tyrosol).
Działanie przy doustnym zażywaniu: żółciopędne, regenerujące nabłonek w przewodzie pokarmowym, przeciwwrzodowe, przeciwnadżerkowe, obniżające poziom triglicerydów i cholesterolu we krwi, normalizujące stosunek HDL, LDL i VLDL, przeciwmiażdżycowe; antyzakrzepowe i przeciwzatorowe. Obniża podwyższone ciśnienie tętnicze. Ochrania miąższ wątroby przed stłuszczeniem i toksycznym uszkodzeniem. Wykazuje synergizm z sylimaryną i kurkumą. Przeciwdziała zastojom żółci. Może opóźniać procesy marskości wątroby. Reguluje wypróżnienia, podnosi odporność na infekcje, łagodzi równocześnie objawy autoagresji immunologicznej. Pobudza procesy odnowy skóry, włosów i paznokci. Jest źródłem witaminy E i F. Dzięki właściwościom przeciwzapalnym i antyoksydacyjnym, przeciwrodnikowym może być polecany w chorobach alergicznych i nowotworowych. Wykazano działanie przeciwcukrzycowe wyciągów z owoców arganowych.
Działanie na skórę: przyspieszające naskórnikowanie, gojenie ran, owrzodzeń i oparzeń; zapobiegające wysychaniu skóry; podnoszące wilgotność i elastyczność skóry; przeciwzapalne, opóźniające procesy degradacji włókien elastynowych i kolagenowych; wzmagające procesy odnowy i wzrostu włosów i paznokci; zapobiegające powstawaniu silnie zrogowaciałych (“suchych”) zaskórników; regulujące wydzielanie łoju. Korzystnie wpływa na skórę cierpiącą na rumień, trądziki, łuszczycę, toczeń, łojotokowe zapalenie skóry i zapalenie mieszków włosowych. Jest cenny w pielęgnowaniu skóry zwiotczałej, suchej, podatnej na czynniki atmosferyczne, z odleżynami i odparzeniami. Daje dobre rezultaty w profilaktyce wyprysków u dzieci.
Stosowanie: doustnie 2-3 łyżki oleju 1-2 razy dziennie przez 3-4 tygodnie (kuracje wznawiać co 2-3 miesiące), ponadto jako dodatek do potraw, np. sałatek; pielęgnowanie i leczenie skóry (okłady, smarowanie), w tym również suchych i podrażnionych warg i okolic oczu. Do smarowania narządów płciowych i odbytu przy świądzie, zranieniach, wypryskach i stanach zapalnych. Do leczniczych lewatyw przy świądzie odbytu, hemoroidach i owrzodzeniach. Kąpiele olejowe (wcieranie) włosów przy nadmiernej łamliwości, braku połysku, rozdwajaniu końcówek włosów, wypadaniu, suchym łupieżu, łuszczycy skóry owłosionej. Do zmiękczania i usuwania ciemieniuchy.
Barszcz zwyczajny – Heracleum sphondylium L. zaliczany jest do rodziny baldaszkowatych – Umbelliferae, czyli selerowatych – Apiaceae. Roślina dwuletnia lub trwała, dorastająca do 120 cm wys. Pospolita w Polsce. W Szwajcarii gatunek Heracleum sphondylium Linne (Wiesen Bärenklau; fr. Patte d’ours, Berce des pres; ital. Panece comune; retorom. Darsvenna cumina) rozdzielono na 4 podgatunki: Heracleum sphondylium L s.str. (dosłowny podgatunek), Heracleum sphondylium ssp. alpinum (L.) Bonnier et Layens, Heracleum sphondylium ssp. elegans (Crantz) Schübl. et G. Martens oraz Heracleum sphondylium ssp. pyrenaicum (Lam.) Bonnier et Layens. Niegdyś ważna roślina lecznicza i pokarmowa, obecnie sporadycznie opisywana przez specjalistów krajowych i zagranicznych.
Zanim rozpowszechniono uprawę buraków ćwikłowych, z barszczu zwyczajnego przygotowywano zupę (barszcz) i sałatki. Młode liście siekano i kiszono, a potem używano je do zupy. Świeże młode liście używano jak rukolę w sałatkach. Liście barszczu siekane można dodawać do ciasta naleśnikowego. Do płynnego ciasta dodaje się również baldachy kwiatowe lub same pączki kwiatowe z baldachów, a potem smaży jak naleśniki, analogicznie jak kwiaty bzu czarnego. Baldachy zwinięte (bardzo młodziutkie) gotowano w wodzie osolonej lub w rosole przez 15-20 minut i spożywano jako dodatek do mięsa i ryb. Mięsiste ogonki barszczu, podobnie jak ogonki arcydzięgla, dzięgla leśnego, kłącza imbiru lub korzonki lukrecji – smażono w cukrze lub miodzie (kandyzowanie, karmelizacja), potem suszono i posypywano cukrem pudrem, spożywano jak cukierki. Ja ze swojej stronie radzę takie kandyzowane ogonki namoczyć przez kilka sekund w spirytusie lub rumie, co podkreśla smak. Korzenie zawierają dużo cukru, ok. 10-17%, dlatego otrzymywano z nich cukier. Ponadto przygotowywano z nich wina, bowiem są źródłem cukru dla drożdży. Barszcz można z łatwością uprawiać w ogródku. Lubi gleby próchniczne, zasobne w azot i wodę.
W Polsce rośnie jeszcze gatunek barszcz syberyjski – Heracleum sibiricum Linne, który posiada podobne właściwości i zastosowanie.
Z barszczu pozyskiwane są różne surowce: korzeń, kwiatostan, liść, owoc, ziele – Radix, Inflorescentia (Flos), Fructus, Herba Heraclei sphondylii. W starych lekospisach znajdziemy je pod nazwami Radix et Herba Brancae ursinae germanicae, Radix, Herba, Fructus, Flos, Folium Sphondylii. Nazwa synonimowa dla barszczu zwyczajnego to Sphondylium Branca ursina Allioni.
Składniki:
Korzeń barszczu: furokumaryny (ok. 1%), np. pimpinelina, izopimpinelina, bergapten (=heraklina), izobergapten, sfondyna, angelicyna, ksantotoksyna; fitosterole (beta-sitosterol), hydroksykumaryny (skopoletyna, umbeliferon, umbeliprenina; glikozyd kumarynowy – apteryna; olejek eteryczny, poliiny (poliacetyleny), kwas glutaminowy, arginina, żywice, cukry 10-17%, białka ok. 16%.
Ziele, liście, kwiaty: olejek eteryczny 2-3% (bogaty w monoterpeny i seskwiterpeny), furokumaryny (liść 0,5-0,6%, baldach 0,55%): angelicyna, bergapten, izobergapten, pimpinelina, psoralen, sfondyna, ksantotoksyna, karoten, witamina C.
Owoce: furokumaryny 0,62% (bergapten, fellopteryna, imperatoryna, ksantotoksyna, angelicyna, sfondyna, izobergapten, izopimpinelina), olejek eteryczny 1-2,5% (oktanol, octan oktylu, kapronian oktylu, maślan oktylu, mircen, limonen).
Działanie fitofarmakologiczne: uspokajające, rozkurczowe na mięśnie gładkie przewodu pokarmowego, układu żółciowego, fotouczulające, obniżające ciśnienie krwi, moczopędne.
Wskazania: dyskinezy dróg żółciowych, kamica żółciowa, kolki żółciowe, obrzęk i ból wątroby, żółtaczka, refluks, zaburzenia trawienia (niestrawność, wzdęcia, biegunka, skurcze jelit i żołądka), bóle miesiączkowe, skąpe miesiączkowania, nadciśnienie, choroby skórne (bielactwo, łuszczyca, niektóre odmiany trądziku ustępujące pod wpływem promieni UV), skąpomocz, obrzęki; nerwice wegetatywne (np. żołądka), padaczka. Nalewka na owocach – niemoc płciowa (impotencja). Owoce mielone z dodatkiem terpentyny w dawnej medycynie – w leczeniu rzeżączki, zamiast Copaiva.
Przeciwwskazania: nadwrażliwość skóry na promie słoneczne; uczulenie na składniki (rumień z pokrzywką, świąd), laktacja, ciąża.
Preparaty i dawkowanie:
Infusum – napar: 1 łyżkę wybranego rozdrobnionego surowca zalać 1 szklanką wrzącej wody, parzyć 20 minut, przecedzić. Pić 2 razy dziennie po 1 szklance naparu.
Tinctura – nalewka: 1 część rozdrobnionego świeżego lub suchego surowca zalać 5 częściami alkoholu 70%, odstawić na 7 dni, przefiltrować. Zażywać 1-2 razy dziennie po 5-10 ml.
Pulvis –proszek: owoce zmielić w młynku. Zażywać 1-2 razy dziennie po 1/3- 1/2 łyżeczki. Uprzednio zmieszać z miodem lub zwilżyć alkoholem, aby uniknąć zakrztuszenia się. Przerywa bolesne skurcze w obrębie układu pokarmowego, poprawia samopoczucie.
Decoctum – odwar: 1 łyżkę rozdrobnionego korzenia zalać 1 szklanką wody, gotować 5-7 minut, odstawić na 30 minut, przecedzić. Pić po 100-200 ml odwaru 2 razy dziennie.
Praktyczne zastosowanie barszczu w ziołolecznictwie opisał Witold Poprzęcki (Rośliny lecznicze, cz. II 1983 r., Ziołolecznictwo 1989 r.). Dużo miejsca poświęcił tej roślinie H. Leclerc w pracy Precis de Phytotherapie 1954 r. Samen Heracleum sphondylium wspomniał w 1861 r. dr Fr. Oesterlen. Szeroko tę roślinę opisali: G.C. Wittstein w 1882 r., ponadto znakomici farmakogności i fitochemicy R. Hänsel, R. Keller, H. Rimpler i G. Schneider w 1993 r. (Hagers Handbuch der pharmazeutischen Praxis). Dr F. Bässler (1966 r.) zaleca barszcz przy chorobach żołądka, jelit, w biegunce, schorzeniach skórnych. Niemieccy i szwajcarscy autorzy bardzo często przytaczają wartościową mieszankę leczącą nieżyt żołądka i jelit: 3 części korzeni barszczu na 2 części kłączy pięciornika, 4 łyżeczki takiej mieszanki na 2 szklanki wody, gotować na wolnym ogniu nawet 1/2 godziny. Pić kilka razy dziennie porcjami.
Aldehyd mrówkowy HCHO otrzymał A.W. Hofmann (1818-1892) w 1867 r. W czystym stanie jest gazem o ostrej duszącej woni. 35-40% roztwór wodny aldehydu mrówkowego nosi nazwę formaliny (Formalinum, Formaldehydum solutum). Posiada właściwości bakteriobójcze i wirusobójcze. Działa ściągająco, a w większych dawkach nekrotyzująco. Paraformaldehyd jest polimerem aldehydu mrówkowego, który wydziela lotny formaldehyd po podgrzaniu. Paraformaldehyd służy do odkażania pomieszczeń (skuteczny tylko przy wysokiej wilgotności powietrza, tylko wtedy może uszkadzać komórki mikroorganizmów, chodzi o wilgotność rzędu co najmniej 75%).
August Wilhelm von Hofmann (1818-1892), niemiecki chemik, otrzymał syntetycznie formaldehyd, odkrył również kwas sorbowy. Pracował nad składnikami smoły , aniliną, chinoliną i aminami.
Wg dra Karol’a Fuerst’a (1928 r.) prątki wąglika giną w roztworach 1:20.000, a spory (zarodniki) w 1:1000 w ciągu 1 godziny. Pod wpływem formaliny skóra ludzka twardnieje, “garbuje się”. Wskutek działania ściągającego zostaje ograniczone wydzielanie gruczołów potowych. Formalina był środkiem stosowanym zewnętrznie w leczeniu nadmiernego pocenia się, szczególnie rąk i nóg.
Dla odkażania narzędzi lekarskich stosowano powszechnie roztwór:
Rp. Boracis 10,0
Formalin 10,0
Phenol 15,0
Aq. dest. ad 1000,0
W dermatologii jako środek przeciwpotowy używano:
Rp. Formaldehyd. solut 20,0-30,0
Aq. dest. ad 100,0
D.S. Do nacierania rąk i nóg.
Rp. Formaldehyd solut. 10,0-40,0
Acid. salicylici 3,0-5,0
Camphor. trit. 3,0-5,0
Spirit. ad 200,0
D.S. Do nacierania rąk i nóg.
Po II wojnie światowej lekarze zapisywali słabsze roztwory formaliny jako środek przeciwpotowy: roztwór alkoholowy lub wodny 1-5%. W latach 30 XX wieku do roztworów formalinowych dodawano glicerynę, aby zapobiegać bolesnym pęknięciom skóry, jakie wywołuje formalina dłużej używana.
Rp. wg dra J. Modrakowskiego (1930 r.)
Sol. Formalini alcohol 10% 95,0
Glicerini 5,0
M.D.S. Pędzlowanie rąk i nóg.
10% roztwór alkoholowy formaliny do zwilżania skóry lub maczania skarpetek ( dr R.J. Leszczyński 1931 r.). Ponadto do odkażania czyraków. W postaci lyzoformu (10% roztwór roztwór formaliny w mydle potasowym) – do odkażania rąk i ran (2-3% roztwór lizoformu).
Roztwory formaliny (0,5-1%) służyły też do przemywania skóry przy łojotoku.
Przy omyłkowym zażyciu doustnym formaliny, zatrutych ratowano podając im roztwór amoniaku (4 g na 280 ml wody), chlorku amonu lub octanu amonu, który tworzy z formaliną mniej toksyczną hexamethylentetraminę (przed wszystkim nie drażniącą przewód pokarmowy). Jako odtrutka skuteczna też jest mieszanina 0,1 n roztworu chlorku amonu i 0,1 n roztworu amoniaku (w równych częściach).
Formalina i formaldehyd jako środki odkażające (wg dr H. Krzywickiej 1979 r.):
– bakterie Gram-dodatnie – średnio wrażliwe’;
– bakterie Gram-ujemne – wrażliwe;
– prątki gruźlicy – średnio wrażliwe;
– spory bakterii – słabo wrażliwe
– grzyby chorobotwórcze – wrażliwe
– wirusy – wrażliwe.
Stosowane: roztwory 3-20% w wodzie lub wodno-alkoholowe.
Zanokcica skalna – Asplenium trichomanes Linne = Asplenium melano-caulon Willdenow (niem./szwajc. Braunstieliger Streifenfarn; fr. Capillaire rouge; ital. Asplenio tricomane; retorom. Felesch strivla brin) należy do paproci Filicopsida, rodziny zanokcicowatych – Aspleniaceae. W Polsce rozproszona na niżu, częściej na pogórzu i w górach, porasta ocienione skały i mury, zbocza. Lubi podłoża wapienne. Pospolita w Szwajcarii.
Surowcem jest ziele zanokcicy skalnej – Herba Adianti rubri, Frauenhaar rothes, Rother Widerthon, Widertod, zebrane i wysuszone w temp. pokojowej lub użyte do przerobu w stanie świeżym. Zawiera flawonoidy (3,7-diglikozyd kemferolu, rutynę – rutozyd), kwas gamma-aminomasłowy, tyrozynę, delta-acetyl-L-ornitynę, kwas gamma-oksy-alfa-aminopimelinowy (również jego lakton), pochodne kwasu glutaminowego, kwas asparaginowy, śluzy, ksantony, naftochinony, fitosterole (cyklolaudenol, sitosterol), alkany C24-C31, trójterpeny, woski, kwasy tłuszczowe, lipidy, kwas galusowy, pirogalol, katechol, leukoantocyjaniny.
Działanie: rozluźniające i upłynniające zalegającą wydzielinę ropną i śluzową w drogach oddechowych, przeciwkaszlowe, antyseptyczne, przeciwpasożytnicze (wobec płazińców i pierwotniaków), ochronne na wątrobę; przeciwzapalne.
Wskazania: choroby śledziony i wątroby; zaburzenia miesiączkowania; stany zapalne macicy; nieżyty układu oddechowego (infekcje, zaflegmienie, stan zapalny), kaszel.
Preparaty i dawkowanie.
Inhalacje z palonego ziela, fajeczka (ok. 1 g suszu) – wdychanie dymu przy nieżytach oskrzeli i zatok.
Napar: 1 łyżka surowca na 1 szklankę wrzącej wody. Pić 4 razy dziennie po 60-100 ml. Osłodzić miodem. Choroby śledziony, wątroby, macicy, zaburzenia miesiączkowania: 100 ml 2 razy dziennie przez miesiąc. Wznawiać kurację co kwartał.
Odwar do płukania włosów przy wypadaniu.
Widłak jałowcowaty – Lycopodium annotinum Linne z rodziny Lycopodiaceae jest rośliną chronioną w naszym kraju. Rozpowszechniony w cienistych lasach iglastych i mieszanych na niżu i w górach. Preferuje gleby wilgotne, kwaśne, zasobne w torf i próchnicę. Możliwy do uprawy w zadrzewionych i wilgotnych ogrodach. Surowcem zielarskim jest ziele i zarodniki – Herba Lycopodii annotini et Lycopodium. Lycopodium – zarodniki pozyskiwano z widłaka goździstego –Lycopodium clavatum L. oraz z omawianego widłaka jałowcowatego, patrz również: https://rozanski.li/?p=227
Ziele widłaka jałowcowatego powinno być suszone w temp.pokojowej lub wyższej, do 40 stopni C. Przechowywać w szczelnych słojach, w ciemnym miejscu.
Składniki aktywne ziela: alkaloidy ok. 0,2-0,3% (annotyna, annotynina, likopodyna, nikotyna, akryfolina, annopodyna), flawonoidy 0,2% (luteolina, chrysoeriol, trycyna), kwasy fenolowe (ferulowy, chlorogenowy, wanilinowy, p-kumarowy, p-hydroksybenzoesowy, syryngowy), kwas azelainowy, sole mineralne (głównie glin 0,02-0,1%), trójterpeny.
Działanie fitofarmakologiczne: typowy inhibitor acetylocholinoesterazy (alkaloidy likopodanowe), ale słabszy niż widłaki zawierające huperzine A i B, przeciwnowotworowe (indukcja apoptozy przez aktywację kaspazy-3); poprawia pamięć i usprawnia procesy uczenia się; wzmaga wydzielanie soków trawiennych; działa ochronnie na miąższ wątroby, żółciopędnie i antybakteryjnie. Wywiera wpływ przeciwwirusowy. Pobudza procesy regeneracji miąższu wątroby i tkanki nerwowej. W zakresie hepatoprotekcji i proregeneracji wątroby wykazuje synergizm z cynaryną (karczoch), i sylimaryną (ostropest).
Wskazania: zaburzenia pamięci, choroba Alzheimera, demencja starcza, nowotwory, choroby wątroby (wirusowe, toksyczne uszkodzenie, niewydolność), osłabienie i niedowłady mięśniowe.
Działania uboczne: wysokie dawki preparatów powodują nudności, wymioty i drżenie mięśniowe (wówczas zmniejszyć dawkę).
Przeciwwskazania: ciąża, laktacja, padaczka.
Dawki:
Tinctura Lycopodii annotini – nalewka: 1 część surowca świeżego lub suchego, zawsze dobrze rozdrobnionego na 5 części alkoholu 60-65%, najlepiej ciepłego; macerować przynajmniej 7 dni, przefiltrować. Dawka w I tygodniu kuracji 5 ml 2 razy dziennie, w II i III tyg. 5 ml 1 raz dziennie rano. Stosować co kwartał.
Infusum Lycopodii annotini – napar: 1 łyżeczka rozdrobnionego ziela na 1 filiżankę wrzącej wody, po 20 minutach przecedzić. Pić 2-3 filiżanki dziennie przez 1 tydzień, potem 1-2 filiżanki dziennie przez 3 tygodnie. Kurację wznawiać co kwartał. W leczeniu chorób wątroby kojarzyć z sylimaryną i preparatami karczocha, ponadto z metioniną, choliną, inozytolem, fosfolipidami i witaminami z grupy B. Przy nowotworach i chorobach wątroby kojarzyć z kwasem galusowym, glistnikiem, kocanką, ostryżem (kurkuma, płynny preparat Solaren), bylicą bożym drzewkiem, boldo, wrotyczem, czarnuszką, mniszkiem i włóknouszkiem.
Asplenium ruta-muraria Linne – zanokcica skalna ( ruta skalna, skalna rutka, włoski białe), niem./szwajc.Mauerraute; fr. Rue des murailles; ital. Asplenio ruta di muro; retorom. Felesch-ruta da mir – to paproć z rodziny zanokcicowatych – Aspleniaceae. W Polsce rozpowszechniona na niżu i w górach; porasta mury, szczeliny skalne, preferuje podłoża zasadowe. W Szwajcarii pospolita.
Surowcem jest ziele zanokcicy murowej – Herba Rutae murariae (Mauerrautenkraut) = Herba Adianti albi = Herba Paronychiae zebrane w okresie wegetacji, suszone w temperaturze pokojowej. Cenny jest także świeży surowiec, z którego można przygotować wyciąg na winie.
Składniki: flawonoidy (kemferol, kwercetyna, rutyna), ksantony, kwas pimelinowy i jego pochodne, wolne aminokwasy (kwas asparaginowy, glutaminowy, ornityna, tyrozyna) i ich pochodne, sole mineralne (potas 2,51%, fosfor 013%, wapń 0,81%), cukry (arabinoza, galaktoza, sacharoza, glukoza), śluzy, fitosterole, tłuszcze, wolne kwasy tłuszczowe, fenolokwasy (kwas cynamonowy, kumarowy, galusowy).
Działanie: moczopędne, mukolityczne, sekretolityczne, rozkurczowe, przeciwkaszlowe.
Wskazania: bóle, niedoczynność śledziony; niewydolność nerek, skąpomocz, zaburzenia w oddawaniu moczu; kaszel, zaflegmienie płuc, nieżyty oskrzeli i zatok; zapalenie oskrzeli; łysienie (wypadanie włosów). Dawniej także w leczeniu krzywicy.
Preparaty i dawkowanie:
Napar – Infusum Aspleni rutae murariae: 1 łyżkę surowca zalać 1 szklanką wrzącej wody lub gorącego wina; odstawić na 30 minut, przecedzić. Pić 4 razy dziennie po 50 ml, w chorobach przewlekłych 2 razy dziennie po 100 ml. Wyciąg na winie 2 razy dziennie po 50-60 ml, najlepiej gorące. W chorobach układu oddechowego – z miodem. Przy grypie i przeziębieniu z sokiem malinowym. Po gotowaniu surowca – odwar – do płukania włosów.
Wyciąg na winie – Vinum Rutae murariae: 1 łyżkę świeżego lub suchego surowca zalać 1 szklanką wina, doprowadzić powoli do wrzenia, gotować 1 minutę, odstawić pod przykryciem na 10 minut, przecedzić. Pić po 60-80 ml 2 razy dziennie (gdy jest gorące), w chorobach nerek, śledziony, przy kaszlu. W chorobach układu oddechowego, przeziębieniu, osłabieniu grypowym – z sokiem malinowym i miodem.
Zanokcica ciemna (czarna) – Asplenium adiantum-nigrum Linne = Asplenium nigrum Bernhardi (rodzina zanokcicowate – Aspleniaceae) jest rzadka w Polsce. Porasta skały w Sudetach. W Szwajcarii jest rozpowszechniona, w kantonie Ticino (Tessin), Wallis, czy Graubünden pospolita.
Surowiec: liść lub kłącze – Folium, Rhizoma Asplenii adianti-nigri. Suszone w naturalnych warunkach, w cieniu lub przetwarzane w stanie świeżym.
Składniki: glikozydy ksantonowe (ksanton-O-glikozyd, 3,7,8-trihydroksyksanton-1-O-beta-laminaribiozyd, 3,7,8-trihydroksyksanton-1-O-beta-celobiozyd, trójterpeny, fitosterole, alkany C27-C33, woski, kwasy tłuszczowe, kwas cynamonowy, kwas kumarowy, siarczan kumaroiloglukozy, kwas kawowy, kawoilo-amina-rybioza, aminokwasy (np. pochodne ornityny).
Działanie: moczopędne, pobudzające miesiączkowanie, rozwalniające, ochronne i regenerujące na miąższ wątroby, żółciopędne, wykrztuśne.
Wskazania: stany zapalne i infekcje dróg oddechowych, kaszel, zaflegmienie oskrzeli; skąpe i nieregularne miesiączkowanie, niewydolność wątroby, zaparcia, zastoje żółci, skąpomocz, kamica moczowa.
Preparaty i dawkowanie:
Wyciąg na winie – Vinum Asplenii adianti-nigri: 1 część świeżego lub suchego rozdrobnionego surowca zalać 5 częściami gorącego mocnego wina białego lub czerwonego. Macerować 3 dni, przefiltrować. Przy zaburzeniach miesiączkowania i chorobach nerek pić gorące wino w dawce 60-100 ml 2 razy dziennie. Przy kaszlu, zapaleniu zatok, zaflegmieniu gorące wino z miodem.
Napar – Infusum Aspelnii adianti-nigri: 1 łyżka suchego lub 2 łyżki świeżego rozdrobnionego surowca zalać 1 szklanką wrzącej wody. Odstawić na 20 minut pod przykryciem, przecedzić. Pić 2 razy dziennie po 100 ml w chorobach przewlekłych lub 4 razy dziennie po 50-60 ml (gorące) z miodem i sokiem malinowym przy przeziębieniu, grypie, anginie, zapaleniu oskrzeli, nieżytach zatok.
Widłak wroniec – Lycopodium selago L. = Huperzia selago (L.) Martius należy do paprotników – Pterydophyta, rodziny widłakowatych – Lycopodiaceae. Jest to roślina chroniona w Polsce. Występuje w wilgotnych lasach (bory), w szczelinach skalnych, na zboczach, preferuje podłoża kwaśne. Na niżu rzadko, ale na pogórzy i w górach częściej. Jest gatunkiem ginącym. Surowcem zielarskim jest ziele – Herba Selaginis, suszone w temp. do 50 stopni C. Zawiera alkaloidy (likopodyna C16H 25NO, selagina C15H18N2O = huperzine A, nikotyna, akryfolina), glikozydy flawonowe (apigenina, luteolina), kwas fumarowy, kwas ferulowy, kwas wanilinowy, cukry (trehaloza, sacharoza), fitosterole, triterpen onoceryna, kwas azelainowy.
Alkaloid likopodyna
źródło obrazka: http://www.awl.ch
Selagina = huperzine A, C15H18N2O; patrz również http://luskiewnik.strefa.pl/psychostymulantia/p28.htm
Działanie: przeciwko pasożytom wewnętrznym i zewnętrznym, owadobójcze, wyraźnie przeciwzapalne, antyalergiczne (przeciwhistaminowe), antybakteryjne, fungistatyczne, przeciwzakrzepowe, ochronne na miąższ wątroby. Wzmaga perystaltykę przewodu pokarmowego, pęcherza moczowego; nasila wydzielanie śluzu, wydzieliny łzowej, potu i soków trawiennych. Obniża ciśnienie śródoczne. Pobudza psychicznie i fizycznie. Poprawia pamięć. Przynosi poprawę w przebiegu choroby Alzheimera. Zwęża oskrzela. Kurczy pęcherz moczowy i macicę. Zapobiega zaparciom i atonii jelit i układu moczowego. Może być wartościowy w terapii myasthenia gravis (osłabienia mięśniowego). 0,5-1% roztwory selaginy stosowane do oka mogą być wartościowe w leczeniu jaskry.
Przedawkowanie jest niebezpieczne, o czym przestrzegali farmakolodzy z XIX wieku: wymioty, drżenie mięśni, potem drgawki, halucynacje, tachykardia, wymioty, zwężenie źrenic, zaburzenia akomodacji oka, ból brzucha, śpiączka kończąca się zgonem (porażenie oddechu), spadek ciśnienia krwi.
Widłak wroniec zawiera silne inhibitory acetylocholinoesterazy. Zwiększa wydolność fizyczną i psychiczną. Nie wolno go podawać sportowcom, bowiem daje efekty podobne do nielegalnych leków dopingujących. Nie podawać kobietom w ciąży. Krople sporządzone z widłaka zwężają źrenicę. Likopodyna hamuje rozwój nowotworów, pobudza apoptozę i działa cytotoksycznie wobec komórek rakowych.
Przeciwwskazania: padaczka, ciąża, laktacja, astma.
Dawka: 1 łyżeczkę (ok.1-1,5 g) rozdrobnionego ziela widłaka wrońca zalać 1 szklanką wrzącej wody. Podzielić na 3 porcje i wypić w ciągu 1 dnia, stosować 2 tygodnie, potem zrobić przerwę 1-2-tygodniową i leczenie powtórzyć. Kurację powtarzać co kwartał, 4 razy do roku, nie częściej.
Wskazania: choroba Alzheimera, jaskra, atonia jelit, moczowodów i pęcherza moczowego, zaburzenia kojarzenia i pamięci, niedowłady i osłabienie mięśni szkieletowych, nowotwory (wspomagająco), zespół suchego oka, niedobory soków trawiennych.
Pasożyty zewnętrzne, np. pchły, wszy, roztocza: miejscowo wcierać nalewkę: 1 cz. surowca świeżego lub suchego i rozdrobnionego zalać 2 cz. alkoholu 70%, odstawić na 7 dni, przefiltrować. Do spryskiwania i smarowania miejsc porażonych przez pasożyty. Wodno-alkoholowy wyciąg z ziela widłaka jest dobrym insektycydem mogącym mieć zastosowanie w ogrodnictwie. Zawartość alkoholu nie może być większa niż 6%, aby nie uszkodzić delikatnych części roślin. Sprawdza się również mocny odwar z ziela widłaka (1 łyżka surowca na 100 ml wody, gotować 5 minut, przefiltrować, do spryskiwania).
Wszawica, pchły, pluskwy, roztocze: 1 cz. ziela widłaka zalać 2 cz. nafty, macerować 14 dni,przefiltrować. Zmieszać z 1 cz. nalewki z ziela widłaka wrońca i 1 cz. octu 5-10%, wstrząsnąć. Uzyskaną emulsją (ulega szybko rozwarstwieniu) nacierać miejsca (włosy, skórę) pokryte pasożytami i ich jajami, pozostawić na godzinę, zmyć w wodzie z dodatkiem nalewki z widłaka i octu. zabieg powtórzyć po 2 dniach i po tygodniu.
Doskonała też jest mieszanina nalewki z widłaka i nalewki z ziela lub kwiatu wrotyczu (Tanacetum vulg.), albo nalewki z pędów żywotnika (Thuja), na alkoholu 70%. Wymieszać wymienione nalewki w proporcji 1:1, dodać ocet w równej części. Stosować do zwalczania uporczywych pasożytów zewnętrznych (jako insektocyd i akarocyd naturalny).
Nalewka z widłaka wrońca przynosi czasem dobre wyniki lecznicze w uporczywej łuszczycy (doustnie napar, zewnętrznie nalewka do przemywania zmian skórnych).
Zmiany nowotworowe zewnętrzne można również okładać i przemywać nalewką oraz maceratem ze świeżego ziela widłaka.
Patrz również zarodniki widłaka Lycopodium: https://rozanski.li/?p=227
W każdej domowej apteczce powinien znaleźć się Balsam Szostakowskiego, który odznacza się szerokim zakresem zastosowania leczniczego, profilaktycznego i pielęgnacyjnego. Balsam Szostakowskiego, znany również pod nazwą Balsamu Szostakowskiego-Faworskiego, Vinilin, Polyvinox i Vinylinum, ma ciekawą i długą tradycję zastosowania medycznego i kosmetologicznego. Nazwa preparatu pochodzi od nazwiska jego twórcy, wybitnego rosyjskiego chemika, profesora Michaiła Fiodorowicza Szostakowskiego (1905-1983).
Michaił Szostakowski (1905-1983)
Szostakowski zawodowo specjalizował się w związkach winylowych, w organicznych związkach krzemu, cyny i ołowiu oraz acetylenu. Był uczniem prof. Aleksieja Jewgrafowicza Faworskiego (1860–1945), który jest znany z badań nad węglowodorami i ich izomerami, związkami allilowymi oraz z opracowania metod syntezy kauczuku i wielu innych tworzyw sztucznych. Szostakowski będąc pod wpływem kierunków badań prof. Faworskiego również stworzył wiele nowych polimerów (np. żywic), które obecnie są wykorzystywane do produkcji wielu przedmiotów z naszego najbliższego otoczenia. Prof. Szostakowski dokonał syntezy związku poliwinylopirolidonu, który znalazł zastosowanie jako sztuczne osocze krwi. Jest również autorem leku przeciwko liszajowi obrączkowemu u zwierząt – chorobie, która w pewnych okolicznościach może zagrażać ludziom (choroba odzwierzęca, objawiająca się utratą włosów).
Aleksiej Jewgrafowicz Faworski (1860–1945)
Balsam Szostakowskiego, jako substancja, został uzyskany przypadkowo w 1939 r., gdy Szostakowski próbował przeprowadzić syntezę nowej żywicy polimerowej. Produkt zainteresował jednak uczonego, zwłaszcza, że poszukiwano wówczas nowych środków leczniczych, pomocnych w leczeniu oparzeń, ran i odmrożeń. Niemal każda uzyskana substancja była weryfikowana pod względem lekarskim, czy przypadkiem nie jest wartościowa dla medycyny.
Selman Abraham Waksman (1888-1973) – odkrycie streptomycinum 1943; chloramphenicol 1947, neomycinum 1949 r.
Dr Benjamin Minge Duggar (1872-1956) – badania Streptomyces aureofaciens i odkrycie – aureomycinum seu chlortetracycline, biomycin hydrochloride – 1945-1948
Musimy pamiętać, że I połowa XX wieku to era wielkich syntez nowych związków. Nie było wówczas jeszcze antybiotyków. Dopiero w 1942 r. wprowadzono do lecznictwa penicylinę, dzięki pracom Howard’a Walter’a Florey’a (1898-1968) i Ernst’a Boirs’a Chain’a (1906-1979). W 1943 roku Selman Abraham Waksman (1888-1973) odkrył antybiotyk streptomycynę. W leczeniu zakażeń stosowano wówczas nowo odkryte sulfonamidy (przez Gerhard’a Domagk’a w 1934 r.), których cena w czasie wojny była wysoka i dostępność bardzo ograniczona. Stąd sprawdzanie użyteczności dla terapii każdej nowej substancji miało wielkie znaczenie i uzasadnienie.
Howard Walter Florey (1898-1968)
 
Ernst Boris Chain (1906-1979) i reklama penicyliny (kosz na śmieci) – penicylinum 1941-1942
Alexander Fleming (1881-1935)
 
Gerhard Domagk (1895-1964); Prontosil – 1934 r., pierwszy lek sulfonamidowy badany przez Domagk’a.
Balsam Szostakowskiego jest eterem poliwinylobutylowym. Ma postać gęstej, lepkiej, przylegającej do skóry masy o miłym specyficznym, nieco spirytusowo-eterowym zapachu, bez smaku i delikatnie złotawej barwie. Zupełnie nie jest toksyczny, nie wywołuje reakcji alergicznych, nie wnika do krwi i limfy, działa na komórki, z którymi aktualnie się styka. Po podaniu doustnym nie przenika do krwi, działa miejscowo w przewodzie pokarmowym. Nie rozpuszcza się w wodzie. Łatwo miesza się z eterem i tłuszczami. Balsam Szostakowskiego sprawdził się w warunkach wojennych. Był łatwy i tani do produkcji, wygodny w stosowaniu, stabilny chemicznie, trwały przez wiele lat, odporny na wysoką temperaturę. W dodatku okazał się niezmiernie skuteczny w leczeniu i ochranianiu oparzeń, odmrożeń, odparzeń i ran wojennych. Wprowadzono go do lecznictwa na początku lat 40. XX wieku, początkowo na terenie dawnego Związku Radzieckiego. Począwszy od lat 50. XX wieku zaczął zdobywać uznanie wśród lekarzy w większości krajów europejskich, w tym również w Polsce. Zespół prof. Szostakowskiego testował swój wynalazek początkowo na żywych żabach, których skóra jest szczególnie wrażliwa na wszelkie ksenobiotyki (substancje obcego pochodzenia, nie występujące normalnie w organizmie) i łatwo przenikliwa dla większości związków. Testy wyszły pozytywnie, dlatego preparat wprowadzono do szpitali wojskowych i polowych. W latach późniejszych dokonano szeregu dalszych badań toksykologicznych na zwierzętach oraz farmakologicznych na ludziach. Nie dopatrzono się skutków ubocznych stosowania Balsamu, wręcz przeciwnie spostrzeżono szereg pozytywnych zmian.
Vinilin, AVILIN, Polyvinox – eter poliwinylobutylowy
[—CH2CH(OR)—]n
Balsam odznacza się szczególnymi właściwościami osłaniającymi i ochraniającymi skórę i błony śluzowe. Po podaniu doustnym oraz po wprowadzeniu do dróg rodnych zapobiega oddziaływaniu toksyn bateryjnych i grzybowych oraz szkodliwych drażniących substancji (np. pochodzących z rozkładu wydzielin, z treści pokarmowej) na błony śluzowe. Zastosowany na skórę tworzy warstwę izolującą, chroniącą przed drażniącymi czynnikami zewnętrznymi; wyraźnie mniejsza obrzęk i wysięk zapalny. Wzmaga procesy naskórnikowania (epitelizacji), czyli wzrostu i regeneracji tkanki nabłonkowej. Bodźcowo aktywuje ziarninowanie, czyli podziały komórek tkanki łącznej właściwej, przez co przyśpiesza gojenie ran. Badania dowiodły aktywność bakteriostatyczną i fungistatyczną Balsamu Szostakowskiego, dzięki czemu zapobiega on szerzeniu się infekcji w obrębie skóry i błony śluzowej. Vinilin zmiękcza naskórek zrogowaciały, rozluźnia strukturę tkankową, ułatwia odchodzenie ropy i martwych fragmentów tkankowych. Wspomaga więc oczyszczenie rany. Zmniejsza wrażliwość receptorów, wpływając przeciwświądowo i przeciwbólowo. Zapobiega wysychaniu komórek, przedłużając ich aktywność życiową. Pod wpływem Vinilinu blizny stają się bardziej płaskie i miękkie. Zmniejsza ryzyko wystąpienia bliznowców (keloidów), stąd tak dużą rolę odegrał w leczeniu ran po cesarskim cięciu oraz resekcji torbieli ropnych w okolicach pachwinowych.
W czasie wojny panował deficyt przylepców i brakowało specjalnych klejów do unieruchamiania opatrunków. Chirurdzy szczególnie doceniali lepką konsystencje Balsamu, umożliwiającą przyleganie opatrunków do ran, szczególnie oparzeniowych. Mnogość przypadków chorobowych i różnorodne, niekiedy specyficzne potrzeby terapeutyczne spowodowały konieczność dodawania do Vinilinu substancji dodatkowych, które wzmagały lub uzupełniały jego właściwości lecznicze. W archiwach wielu klinik znaleźć można leki recepturowe oparte na Balsamie, które wzbogacono w olejek miętowy, sulfonamidy, witaminy, a w latach 50, 60 i późniejszych rozmaite antybiotyki. Wykorzystywano w ten sposób wzajemne współdziałanie i potęgowanie właściwości leczniczych poszczególnych składników (synergizm farmakologiczny) w jednym złożonym preparacie.
W Polsce popularność Balsamu Szostakowskiego wzrosła wyraźnie w latach 70 i 80. Pacjenci z powodzeniem stosowali Balsam w samoleczeniu, zwłaszcza gdy standardowe metody terapii zawodziły. Wtedy również Balsam odegrał dużą role w profilaktyce i leczeniu schorzeń skórnych, np. odleżyn, oparzeń słonecznych, wyprysków (w tym atopowego zapalenia skóry), owrzodzeń żylakowatych, oparzeń termicznych i chemicznych, skórnych zmian cukrzycowych. W latach 60. XX wieku zaczęto Balsam polecać doustnie, w leczeniu i profilaktyce choroby wrzodowej, przy nadkwasocie treści żołądka i zgadze. Badania naukowe wyjaśniły wpływ Vinilinu na czynności układu pokarmowego. Okazało się, że Balsam zażyty w dawce 5-10 ml (1-2 łyżeczki) 1 raz dziennie po kolacji, zmniejszał wydzielanie pepsyny i kwasu solnego w żołądku, hamował procesy samostrawienia ściany żołądka i dwunastnicy i spowalniał perystaltykę żołądka. Dodatkowo Balsam zwiększał wydzielanie żółci do dwunastnicy, tworzył warstwę ochronną na ściance żołądka i dwunastnicy oraz łagodził objawy przekrwienia i stanu zapalnego błony śluzowej przewodu pokarmowego. Działania takie niewątpliwie sprzyjają gojeniu wrzodów żołądka i dwunastnicy. Balsam zażywano doustnie przez 18 dni. Przeciwwskazaniem do stosowania doustnego Vinilinu jest żółtaczka mechaniczna i ostre zapalenie wątroby.
W latach 60. i 70. XX wieku przeprowadzono szerokie badania nad skutecznością Balsamu Szostakowskiego w profilaktyce oraz leczeniu paradontozy i stanów zapalnych dziąseł innego pochodzenia. Zmiany chorobowe ustępowały w ciągu dwóch tygodni.
Skóra rąk ciągle narażona na moczenie, zwłaszcza w wodzie z detergentami dość szybko zostaje pozbawiona naturalnej warstwy ochronnej, przez co staje się podrażniona spękana i zapalnie zmieniona. Na wałach paznokciowych powstają rany i bolesne nadżerki. Także, m.in. fryzjerzy, kosmetyczki, masarze, rzeźnicy, laboranci, mechanicy, lakiernicy są skazani zawodowo na egzemy, dermatozy, odparzenia i nadżerki skóry rąk, niekiedy bardzo oporne na standardowe leczenie. Balsam Szostakowskiego okazał się bardzo pomocny w zapobieganiu i terapii tego typu zmian skórnych.
Reasumując doniesienia naukowe i zebrane doświadczenia praktyczne można śmiało stwierdzić, że Balsam Szostakowskiego jest efektywny w leczeniu zapalenia sutka, czyraczności, ropnych stanów zapalnych skóry, oparzeń popromiennych, chemicznych i termicznych, odmrożeń, świądu odbytu, nadżerek ginekologicznych, bolesnych owrzodzeń w jamie ustnej, zapalenia dziąseł, stanów zapalnych moszny i prącia, odleżyn i owrzodzeń żylakowatych podudzi. W recepturze kosmetycznej może stanowić skuteczny składnik ochronny w kremach, mleczkach i maściach zapobiegających uszkodzeniom i infekcjom skóry w przemyśle (przy narażeniu na substancje toksyczne, mikroby, suche powietrze). Jest też skutecznym preparatem chroniącym skórę i wargi przed wysychaniem, szczególnie po wymieszaniu z euceryną, woskiem naturalnym lub olejem roślinnym.
Skórne zmiany należy pokrywać Balsamem przynajmniej dwa razy dziennie. Najlepiej działa w opatrunkach i okładach wielogodzinnych na schorzałe miejsca, po uprzednim naniesieniu na sterylną gazę. W przypadku oparzeń opatrunki zmieniać co 2 dni. Zmiany na skórze i błonach śluzowych narządów płciowych oraz jamy ustnej pędzlować Balsamem 2-3 razy dziennie. W przypadku nadżerek, owrzodzeń, wyprysków i odparzeń w okolicach krocza oraz na wargach sromowych i prąciu stosować opatrunki. Nadżerki ginekologiczne płytko położone smarować przynajmniej dwa razy dziennie.
Przy świądzie odbytu miejsce zapalnie zmienione obficie posmarować Balsamem 3 razy dziennie, najlepiej za pomocą patyczka z watą.
W warunkach domowych możliwe jest również sporządzenie wypróbowanych i pewnych w działaniu mieszanin:
1. Balsam Szostakowskiego 25-50g + olej lniany 75-50 g, wymieszać – smarować i okładać odleżyny, oparzenia, odparzenia, atopowe zapalenie skóry, dermatozy, zmiany troficzne skóry, ponadto do pielęgnowania i ochrony skóry rąk przy narażeniu na czynniki szkodliwe.
2. Balsam Szostakowskiego 25-50 g + tran naturalny 75-50 g, wymieszać – do smarowania i okładów: oparzenia, trudno gojące się rany, wypryski, suche zapalenie skóry, odleżyny, odmrożenia.
3. Balsam Szostakowskiego 25 g + maść nagietkowa 50 g + tran lub olej z czarnuszki 25 g, wymieszać – do smarowania i okładów: atopowe zapalenie skóry, dermatozy, stany zapalne zewnętrznych narządów płciowych i odbytu, odleżyny, oparzenia, trudno gojące się rany, odmrożenia,; do pielęgnowania i ochrony skóry przy narażeniu na szkodliwe czynniki środowiska zewnętrznego.
Obecnie Balsam Szostakowskiego jest dostępny w aptekach i drogeriach po nazwą handlową Avilin (Nes Pharma; http://nespharma.pl), bez recepty, w butelkach o objętości 100 ml.
Przeglądnij prezentację o Balsamie Szostakowskiego
|
|
Najnowsze komentarze