|
|
Cyanotis arachnoidea C.B.Clarke to roślina z rodziny Commelinaceae, która stanowi źródło ekdysteronu. Ecdysteron jest hormonem sterydowym bezkręgowców (zooekdysteroidy) o wzorze sumarycznym C27H44O7, u których reguluje proces linienia. Ekdysteroidy syntetyzowane są również przez rośliny (fitoekdysteroidy). Podane ssakom wykazują również aktywność biochemiczną. Pobudzają miogenezę (rozwój mięśni). Aktywują hipertrofię, czyli przerost mięśni szkieletowych. Zwiększają masę i objętość komórek mięśniowych bez powiększania ich liczby. Pośrednio zwiększa liczbę miofibryli w komórkach, co prowadzi do powiększenia komórek. Jednocześnie stymuluje fuzję komórek satelitarnych z komórkami mięśniowymi, powodując ich wydłużanie oraz zwiększanie liczby jąder w komórce. Fitoekdysteroidy zwiększają retencje azotu w tkance łącznej i mięśniowej. Podnoszą poziom testosteronu i dihydrotestosteronu DHT. Zalecana dawka fitoekdysteroidów wynosi 5 mg/kg masy ciała. Okres półtrwania 8 h. Jest bardzo pomocny w leczeniu stanów zapalnych stawów, mięśni i skóry. Działa przeciwzapalnie i wzmacniająco. Tłumi reakcje autoagresji immunologicznej, przez co może być wykorzystany w leczeniu chorób autoimmunologicznych, np. łuszczycy, tocznia, reumatyzmu. Przeciwwskazania: ciąża, laktacja, przerost gruczołu krokowego, nadmiar androgenów.
Cyanotis arachnoides występuje w Afryce tropikalnej, w Indiach, Sri Lance, Wietnamie, Kambodży, Chinach, Laosie i na Taiwanie.
Ekstrakt z orzeszków koli (Extractum Colae) pobudza korę mózgową i ośrodki podkorowe, pobudza ośrodek oddechowy i naczynioruchowy; rozszerza naczynia mózgowe, nerkowe i wieńcowe serca, zwęża naczynia brzuszne. Powoduje więc przepływ krwi z jamy brzusznej do skóry, mięśni i mózgu, co zwiększa wyraźnie wydolność fizyczną i psychiczną. Mięśnie stają się lepiej ukrwione i bardziej reaktywne. Wyciąg z koli przyśpiesza przemianę materii. Zwiększa siłę skurczową mięśnia sercowego Przyśpiesza wentylację płuc. Pobudza układ bodźcowo-przewodzący serca. Wzmaga wydzielanie soku żołądkowego, pobudza ruchy robaczkowe przewodu pokarmowego, wzmaga ilość wydzielanego moczu, nasila działanie przeciwbólowe lukrecji, wierzby, gaultherii, wiązówki, jesionu, słodkiej brzozy, liścia poziomki, hakorośli i glistnika. Kofeina zwiększa percepcję (odbiór) i analizowanie wrażeń, przyśpiesza i usprawnia procesy myślowe. W małych i średnich dawkach ułatwia pracę umysłową, polepsza procesy zapamiętywania i kojarzenia. Znosi uczucie znużenia i zmęczenia oraz niechęci do zwiększonego wysiłku.
Patrz również: “Semen Colae i kofeina w lekach i suplementach” https://rozanski.li/?p=1382
Witamina E jest niezbędna do utrzymania prawidłowego stanu umięśnienia ciała oraz płodności. Należy do naturalnych antyoksydantów, wymiataczy wolnych rodników i nadtlenków. Spowalnia procesy starzenia i degradacji mięśni. Przyśpiesza wydalanie z organizmu toksycznych nitrozamin i składników dymu tytoniowego. Ochrania i przedłuża działanie witaminy A i F. Ochrania i stabilizuje strukturę mitochondriów – organelli niezbędnych do uwalniania energii. Hamuje procesy autoagresji. Zwiększa przyswajanie białek.
Magnez (Mg) zapobiega bolesnym i niespodziewanym przykurczom mięśni. Jest ko faktorem fosfataz, czyli enzymów uczestniczących w utylizacji energii z wysokoenergetycznych związków fosforowych. Jest niezbędny do prawidłowego funkcjonowania rybosomów i tym samym translacji, czyli wewnątrzkomórkowej syntezy białka. Magnez jest potrzebny do przemian glukozy, syntezy kwasów nukleinowych i immunoglobulin. Zapobiega skutkom patogennym stresu. Hamuje stany zapalne i objawy alergii. Niedobór magnezu objawia się bezsennością, zmęczeniem, niepokojem i nadmierną wrażliwością płytki motorycznej na acetylocholinę. Odbija się to ujemnie na kondycji zdrowotnej i wydolności psychofizycznej sportowców. Szczególnie niebezpiecznym objawem niedoboru magnezu dla sportowców są skurcze i bóle mięśni. Magnez odgrywa istotną rolę w utrzymaniu fizjologicznego poziomu cholesterolu we krwi, m.in. przez aktywację witaminy B6 (fosforanu pirydoksalu).
Rzęśl – Callitriche jest rośliną wodną o cennych właściwościach leczniczych. Do celów fitoterapeutycznych nadają się z pewnością:
– Callitriche palustris Linne = Callitriche verna L. em. Lönnrot – rzęśl wiosenna, błotna (niem./szwajc. Sumf-Wasserstern, fr. Etoile d’eau des marais; ital. Gamberaia comune; retorom. Staila d’aua da pali),
– Callitriche cophocarpa Sendtner = Callitriche polymorpha Lönnrot – rzęśl długoszyjkowa (niem. Stumpffrüchtiger Wasserstern, fr. Etoile d’eau a fruits obtus, ital. Gamberaia polimorfa; retorom. Staila d’aua cun fritgs muts),
– Callitriche autumnalis Linne = Callitriche hermaphroditica Linne – rzęśl jesienna,
– Callitriche hamulata W.D.J.Koch – rzęśl hakowata (niem. Hakiger Wasserstern, fr. Etoile d’eau en crochet; ital. Gamberaia arrotondata; retorom. Staila d’aua cun crutschs),
– Callitriche platycarpa Kützing – rzęśl płaskoowockowa (niem. Flachfrüchtiger Wasserstern, fr. Etoile d’eau a fruits plats; ital. Gamberaia appiattita,
– Callitriche obtusangula Le Gall (niem. Stumpfkantiger Wasserstern; Etoile d’eau a angles obtus; ital. Gamberaia ottusa),
– Callitriche stagnalis Scopoli – rzęśl wielkoowockowa (niem. Teich-Wasserstern; fr. Etoile d’eau des etangs; ital. Gamberaia maggiore).
![callitriche-palustriL [1600x1200]](https://rozanski.li/wp-content/uploads/2010/11/callitrichepalustriL1600x12002_thumb22.jpg "callitriche-palustriL [1600x1200]") ![callitriche_palustris1 [1600x1200]](https://rozanski.li/wp-content/uploads/2010/11/callitriche_palustris11600x12002_thumb22.jpg "callitriche_palustris1 [1600x1200]")
![callitriche_palustris[1600x1200]](https://rozanski.li/wp-content/uploads/2010/11/callitriche_palustris1600x12002_thumb22.jpg "callitriche_palustris[1600x1200]") ![callitriche_pal[1600x1200]](https://rozanski.li/wp-content/uploads/2010/11/callitriche_pal1600x12002_thumb22.jpg "callitriche_pal[1600x1200]")
Callitriche hamulata W.D.J.Koch, Swarzędz, sierpień 2010r.
Rodzaj rzęśl – Callitriche należy do rodziny rzęślowatych – Callitrichaceae.
Surowiec: ziele rzęśli – Herba Callitricheae, zbierane przed lub w czasie kwitnienia, suszone w ciemnym miejscu, w temp. do 40 stopni C. Macerat ze świeżego ziela zachowuje aktywność białek i glikoprotein, o działaniu odżywczym, immunostymulującym i proregenerującym.
Składniki aktywne. Ziele rzęśli to surowiec irydoidowy, bogaty w catalpol, aukubinę oraz kawoilo-aukubiny. Istotnymi znanymi składnikami są flawonoidy (apigenina, luteolina), fenolokwasy (kwas kawowy, ferulowy, chinowy, cynamonowy), fenyloetanoidy (verbaskozyd = akteozyd).
Działanie: rozkurczowe na mięśnie gładkie (spazmolityczne), wyraźnie przeciwzapalne, antyseptyczne, bakteriostatyczne, przeciwwirusowe, ochronne na wątrobę (hepatoprotekcyjne), moczopędne, immunostymulujące. Działa uspokajająco i przeciwkaszlowo. Macerat ze świeżego ziela działa immunostymulująco i aktywująco na regenerację tkanek.
Wskazania: niewydolność i uszkodzenie wątroby mikotoksynami, lekami, jadami bakteryjnymi lub węglowodorami, wirusowe zapalenie wątroby; stany skurczowe układu pokarmowego, układu moczowego i płciowego (bolesne miesiączkowanie, kolka); stany zapalne gardła, jamy ustnej i przewodu pokarmowego; stany zapalne skóry; zaburzenia w wydzielaniu żółci. Owrzodzenia jelit i żołądka.
Zewnętrznie: zapalenie i suchość skóry, trądzik różowaty, wyprysk, suche trudno gojące się rany – okłady, przemywanie z wywaru; stany zapalne spojówek i gałki ocznej; suchość oczu, uczucie piasku w oczach, cienie i worki pod oczami, zmęczenie oczu – okłady z wywaru 30-minutowe 1-2 razy dziennie, przez 3-5 dni.
Preparaty.
Napar rzęślowy – Infusum Callitricheae: 1 łyżkę rozdrobnionego suchego lub świeżego ziela zalać 1 szklanką wrzącej wody; odstawić na 30 minut, przecedzić. W chorobach przewlekłych pić 2 razy dziennie po 1 szklance naparu, minimum przez 3 tygodnie. Do okładów na oczy i rany gotować napar 3-5 minut, odstawić do przestygnięcia, przecedzić przez sito z watą i dopiero używać do okładów i przemywań.
Intrakt ze świeżego ziela – Intractum Callitrichaea: 1 część rozdrobnionego (przemielone lub posiekane) surowca zalać 5 częściami gorącego alkoholu 40-50%, odstawić na 7 dni, przefiltrować. Zażywać 2 razy dziennie po 5-10 ml, przez 2 tygodnie. Potem kuracje 7-dniowe powtarzać co 2 miesiące (2-3 razy).
Macerat rzęślowy – Maceratio Callitricheae: świeże ziele rzęśli przemyć w letniej wodzie, potem zanurzyć na 1 minutę w alkoholu 40%, wyjąć, rozdrobnić, zalać letnią przegotowaną wodą (2-3 łyżki rozdrobnionego ziela na 1 szklankę wody). Przykryć i odstawić na 6-8 godzin. Przefiltrować. Macerat przechowywać w lodówce maks. 2 dni. Można zamrozić w woreczkach na lód, np. na okres zimowy. Doustnie przyjmować 60-100 ml 2 razy dziennie. Zamrożony macerat wyciągać na bieżąco i rozmrażać. Macerat zawiera proteiny i cukry o działaniu nawilżającym skórę suchą i wrażliwą. Macerat w kostkach lodowych nadaje się do okładów odmładzających, pojędrniających, przeciwobrzękowych i przeciwzapalnych,obkurczających pory skórne i rozszerzone naczynia krwionośne.
Rzęśl jest bezpieczna w stosowaniu. Można podawać małym dzieciom.
Widłaki są roślinami wrażliwymi na wszelkie zmiany w środowisku leśnym. Szczególnie źle reagują na zanieczyszczenia powietrza, wody i gleby. Zagrożone wyginięciem, trudne do hodowli. Odkąd zwrócono uwagę na możliwość zastosowania alkaloidów widłaków w leczeniu nowotworów i choroby Alzheimera, wielu naukowców pracuje nad syntetycznym uzyskaniem tych związków, szczególnie w Japonii. Stale zmniejszające się zasoby naturalne nie pozwalają na otrzymywanie cennych alkaloidów z surowca zielarskiego.
Widłak spłaszczony, czyli widlicz – Lycopodium complanatum linne = Dipahsium complanatum (L.) Rothmaler = Diphasiastrum complanatum (L.) Holub = Lycopodium anceps Wallroth występuje w Polsce, w lasach iglastych, ale bardzo rzadko. Jest objęty ścisłą ochroną. Również w Szwajcarii (Gemainer Flachbärlapp (fr. Lycopode aplati, ital. Licopodio spianato; retorom. Patta-luf platta) jest to gatunek bardzo rozproszony i rzadki, występuje np. w kantonie Graubünden, Appenzell i Waadt.
Ziele widlicza zawiera triterpeny (onoceryna), alkaloidy: lycopodine, lyconadine, huperzine U, complanadine (A,C, D) (alkaloid likodynowy), flabellidine (pochodny likodyny), 11-hydoksylikodyna, N-metylolikodyna, lycopladine (B, C, D), kwas ferulowy, flawonoidy (chryzoeriol, apigenina, luteolina).
Działanie: neuroprotekcyjne (ochronne na komórki nerwowe), hamujące enzym rozkładający acetylocholinę (widłak spłaszczony zwiera inhibitory acetylocholinoesterazy AchE), przez co zwiększa poziom acetylocholiny w tkance nerwowej i w płytce ruchowej. Alkaloidy widłaków mają właściwości czynnika wzrostowego dla neuronów. Usprawniają procesy uczenia się, zapamiętywania, tworzenia śladów pamięci. Poprawiają kojarzenie i koncentrację. Zwiększają wydolność psychiczną. Przeciwnowotworowe.
Wskazania: niedowłady mięśniowe, zaburzenia pamięci, choroba Alzheimera, niedowład układu pokarmowego i moczowego, np. pooperacyjny.
Dawka: 1 g ziela sproszkowanego na filiżankę wrzącej wody; 3 razy dziennie filiżankę naparu.
Przedawkowanie jest niebezpieczne. Objawy zatrucia: drżenie mięśni, wymioty, biegunka, bóle brzucha, drgawki, poty, ślinotok; zaburzenia czynności serca i oddychania, porażenie ośrodka oddechowego.
Przeciwwskazania: ciąża, laktacja, padaczka.
Mirystyoleinian cetylu (Myristoleate cetyl) ma charakter wosku. Stanowi czynnik ochronny dla stawów. Zapobiega zmianom artretycznym. Przyśpiesza ustępowanie wysięku, obrzęku i stanu zapalnego stawów. Jest też czynnikiem przeciwzapalnym dla mięśni, dzięki czemu przyśpiesza procesy regeneracji po dużym wysiłku fizycznym. Podawany doustnie hamuje łaknienie i dlatego może być używany w terapii wspomagającej odchudzanie. Obniża poziom cholesterolu w osoczu krwi. Może poprawiać stan zdrowotny skóry, paznokci i włosów. Przeciętne dawki doustne wynoszą 2-3 g dziennie.
Jest też składnikiem kosmetyków (działa ochronnie na skórę, zapobiega wysychaniu, czyni ją elastyczną). Dodany do odżywek i szamponów powleka włosy, uzupełnia ubytki w osłonce włosów i stanowi dla nich ochronę przed wysychaniem, zapobiegając przy tym łamliwości i rozdwajaniu końcówek włosów.
Kłącze gorzknika (niem./szwajc. Hydrastisrhizom, Kanadische Gelbwurzel; ang. Golden Seal Root; fr. Rhizome d’hydrastis) – Rhizoma Hydrastidis canadensis pochodzi z gatunku gorzknik kanadyjski – Hydrastis canadensis Linne, z rodziny jaskrowatych – Ranunculaceae (w niektórych systemach do berberysowatych – Berberidaceae lub gorzknikowatych – Hydrastidaceae). Gorzknik kanadyjski rośnie dziko w Kanadzie i w północno-wschodniej części USA. Jest to roślina wieloletnia o pełzającym kłączu, w przekroju zielonkawym. Pęd nadziemny dorasta do 30 cm wys. Liście przyziemne 3-5-krotnie palczasto-dzielne, na długich ogonkach; odcinki ząbkowane. Liście łodygowe drobniejsze od odziomkowych. kwiaty drobne, bezpłatkowe, pojedyncze na szczycie łodygi, barwy biało-zielonkawej lub zielonkawo-różowawe. Do celów leczniczych uprawiana w Ameryce Północnej oraz w Europie. Roślina możliwa do uprawy w Polsce. Stosowana w medycynie ludowej i oficjalnej. Niegdyś bardzo ważny środek leczniczy, uwzględniany przez wszystkie ważniejsze farmakopee. Kłącze gorzknika to surowiec alkaloidowy, bogaty w alkaloidy izochinolinowe: hydrastyna C21H21NO6 do 3,5%, rzadziej 4%, utleniająca się do hydrastyniny C11H13NO3 i kwasu opianowego C10H10O5; berberyna C20H19NO5 –3-6%, kanadyna = tetrahydroberberyna C20H21NO4, kanadalina (canadaline), 1-alfa-hydrastyna, 5-hydroksytetrahydroberberyna; ponadto lakton mekonina C10H10O4, kwas chlorogenowy, skrobia, cukry proste, fitosterole, kwasy tłuszczowe, żywica i olejek eteryczny.
Literatura z początków II połowy XIX wieku dostarcza informacje o obecności w gorzkniku alkaloidów: berberyny (1863 r.) i hydrastyny (1851 r.). W Ameryce Północnej gorzknik był stosowany w medycynie ludowej w leczeniu zimnicy (prof. G.C. Wittstein 1883 r.), ponadto jako środek przeciwkrwotoczny, rozwalniający, gorzki-tonizujący, antyseptyczny, moczopędny, przeciwkaszlowy, przeciwgorączkowy. Leczono nim dyspepsję (niestrawność), koklusz, choroby gorączkowe, stany zapalne błon śluzowych jamy ustnej, pochwy i macicy, biegunki pierwotniakowe, zapalenie płuc, nowotwory, wzdęcia, hemoroidy i bliżej niesprecyzowane choroby serca. Dr Fr. Oesterlen (1861 r.) wymienia Hydrastis canadensis w grupie leków przeciwkrwotocznych, przeciwczerwonkowych i ściągających, obok, np. babki, szczawiu, krwawnicy i tojeści.
Dr Fr. Penzoldt (1891 r.) zalecał preparaty gorzknikowe przeciwko krwotokom macicznym. Wg tego znakomitego farmakologa wyciąg z Hydrastis canadensis w małych dawkach wywołuje u zwierząt wzrost ciśnienia krwi i zwężenie naczyń, a w większych dawkach obniżenie parcia ościennego, zwolnienie tętna i niemiarowość przypominająca arytmię. Sprawia też skurcz macicy. Leków gorzknikowych nie uznano za stosowane do wzbudzania porodu, natomiast zalecano przy krwotokach macicznych, w tym również przy zapaleniu wewnętrznej warstwy macicy – endometritis. Przy mięśniakach macicy spostrzegano różne rezultaty hamowania krwotoków. Wewnętrznie Extractum Hydrastidis fluidum 20 kropli na raz, 4 razy dziennie, łącznie 4 g na dobę Wyciąg suchy (Extr. Hydr. siccum) do 750 mg dziennie, w pigułkach. W XIX wieku wprowadzono do lecznictwa chlorowodorek i azotan hydrastyny – Hydrastinum hydrochloricum seu nitricum, które podawano w dawce 50 mg na raz, co 2-4 godziny. Fosforan berberyny – Berberinum phosphoricum 30-50 mg co 2-4 godziny.
Świetny farmakolog niemiecki dr H.v. Tappeiner (1910 r.) szczegółowo opisał właściwości hydrastyny i hydrastyniny oraz kotarniny, nie pomijając kłącza z gorzknika i ekstraktu gorzknikowego. Zaliczył je do grupy Gefäß- und Uterusmittel, czyli środków naczyniowych i macicznych. Podkreślił, że zawarte w surowcu alkaloidy w dużych dawkach działają narkotycznie i paraliżująco na serce. Hydrastyna po podgrzaniu z kwasem azotowym rozpada się na hydrastyninę i kwas opianowy. Hydrastyninum hydrochloricum zaleca w dawkach 30 mg, maksymalnie 100 mg.
Preparaty gorzknikowe łagodzą krwawienia maciczne i pobudzają mięśniówkę macicy. Są dobrym środkiem tonizującym naczynia (vasotonicum). Zalecane dawki ekstraktu gorzknikowego płynnego 20-60 kropel 3 razy dziennie.
W wyniku utlenienia narkotyny (C22H23NO7) otrzymywana jest kotarnina (Cotarnin C12H15NO4), która działa podobnie na naczynia i macicę jak hydrastyna, lecz nieco słabiej. Kotarnina znalazła zastosowanie w leczeniu nadmiernych krwawień miesiączkowych, bolesnych menstruacji, w dawce 30-50 mg kilka razy dziennie. Na początku XX wieku, ftalan kotarniny Cotarninum phtalicum nazywano Styptol’em, natomiast chlorowodorek kotarniny (Cotarninum hydrochloricum) określano nazwą Stypticin (styptycyna).
Rp.
Hydrastinini hydrochl. 0,05
Natrii jodati 1,5
Ol. Anisi gutt. 1,0
Sirup. simpl. 15,0
Aquae ad 150,0
MDS. 2 łyżki stołowe codziennie, o poranku, przy zapaleniu aorty – Aortitis i arteriosklerozie.
Również prof. C. Bachem (1928 r.) zaliczył Extractum Hydrastis fluidum do grupy Uterina. Przy endometritis, Myome (mięśniaki) zalecał dawkę 30 kropli 3 razy dziennie na wodzie, przez 8 dni. Zaznaczył, że lek pomocny w położnictwie,a nie do hamowania krwotoków z nosa, żołądka, czy płuc. Hydrastininum chloratum jest rozpuszczalne w wodzie, o smaku gorzkim, w formie krystalicznej stosowane w dawkach jednorazowych maksymalnych 0,05 g, dobowych 150 mg najczęściej 10-30 mg w pigułkach lub kroplach, ponadto podskórnie. Methylhydrastininum hydrochloricum był syntetycznym preparatem alternatywnym dla gorzknika. Stosowany wewnętrznie kilka razy dziennie w postaci tabletek 0,025 g oraz podskórnie w formie 2% roztworów (1-2 ml). Hydrastopon to kolejny przykład nowoczesnego preparatu z początku XX wieku, który był kombinacją 0,08% hydrastyniny i 0,2% papaweryny, używany 3 razy dziennie w formie roztworu lub tabletek 3 razy dziennie przy nadmiernych krwawieniach miesiączkowych połączonych z bólami.
Wg dra J. Modrakowskiego (1930 r.) Extractum Hydrastis fluidum: 1-2 razy dz. po 20-40 kropli. Dawki maksymalne 1,5 g pro die (dawka dobowa). 1,0 odpowiada 50 kroplom.
Dr R.J. Leszczyński (1931 r.) opisał preparaty hydrastynowe w grupie leków naczyniowych. Hydrastynę, hydrastyninę i kotarninę uznał za środki zmniejszający upływ krwi – haemostatica. Ich działanie polega na zwężaniu naczyń krwionośnych. Co ciekawe, już w tym okresie dyskutowano nad mechanizmem działania hydrastyny na naczynia krwionośne. Do dziś nie wiadomo do końca jako to się dzieje, podobnie jak nie wiadomo, czy do wywołania czynności skurczowej mięśni macicy dochodzi wskutek podrażnienia ośrodka rdzeniowego, czy jest ona wynikiem reakcji naczyniowo-ruchowej. Preparaty gorzknikowe zmniejszają perystaltykę jelit, przez co dają ulgę przy bolesnych biegunkach. Hydrastynina podana w postaci kropli do oka – rozszerza źrenicę i osłabia akomodację. U chorych na gruźlicę zmniejsza pocenie. Wg dra Leszczyńskiego Extractum Hydrastis fluidum doustnie 20-60 kropel (dawki jednorazowe). Hydrastyninum hydrochloricum doustnie 0,025-0,05 w proszkach, pigułkach,pastylkach kilka razy dziennie; podskórnie 5-10% roztwory 1/2-1 ml.
Zdaniem prof. J. Supniewskiego (1935 r.) hydrastyna wywiera działanie narkotyczne na mózg. Małe dawki hydrastyny pobudzają ośrodki opuszkowe. Hydrastyna pobudza ośrodek oddechowy i ośrodek nerwu błędnego, powodując zwolnienie pulsacji serca. Hydrastyna zwieksza wrażliwość odruchową rdzenia kręgowego. Duże dawki hydrastyny wywołują ataki drgawek tonicznych. Małe dawki hydrastyny pobudzają macicę do skurczów, duże dawki hamują skurcze macicy. Wyciąg z kłączy gorzknika Extractum Hydrastis fluidum zaleca podawać doustnie w dawkach jednorazowych 1,5, dziennych 5 g jako lek regulujący krwawienia maciczne i jako środek hamujący bolesne skurcze miesiączkowe. Hydrastynina działa silniej niż hydrastyna. Preparaty gorzknikowe i hydrastynina kurczą naczynia krwionośne i podnoszą ciśnienie krwi.
Prof. J.A. Łowicki i prof. M.J. Brejtman (1937 r.) powołali się na badania M.G. Kurdynowskiego, które wykazały, że hydrastymina nie wpływa na naczynia wyodrębnionej macicy, lecz wzmaga jej skurcze i pobudliwość na bodźce mechaniczne. Po zastosowaniu regularnych dawek przez 12-14 dni uzyskać można efekt tonicznych skurczów macicy (zsumowanie efektu), ale bez wywołania bólów porodowych. Zwiększeniu ulega natężenie skurczów i dochodzi do zahamowania krwawień macicznych. Potwierdza to informacje podane przez dra Penzoldt’a wcześniej przytoczone. Extractum fluidum Hydrastis canadensis podawany 3 razy dziennie po 20-25 kropel, do 4 g dziennie. Smak gorzki, dlatego zalecano wprowadzać wyciąg do kapsułek żelatynowych lub jako suchy wyciąg w dawce 200-500 mg w opłatkach lub kapsułkach. Chlorek hydrastyniny – Hydrastyninum hydrochloricum – doustnie 3 razy dziennie po 10-30 mg, do 100 mg na dobę, podskórnie 1/2-1 ml 10% roztworu wodnego.
Dr Rudolf Franck (1939 r.):
Extractum Hydrastis fluidum zawierający 2,2% hydrastyniny. Jako haemostaticum (przeciwkrwotoczny) 3-4 razy dziennie 15-20 kropli.
Hydrastinum – alkaloid Hydrastis canadensis, biały krystaliczny proszek w wodzie nierozpuszczalny. Dawka 0,015-0,03 g jako stypticum (lek tamujący krew).
Hydrastinum hydrochloricum – biały gorzki proszek rozpuszczalny w wodzie. Dawka 0,03-0,06 g kilka razy dziennie.
Hydrastininum hydrochloricum synth. (chlorowodorek hydrastyniny). Produktem wyjściowym jest heliotropina. Żółtawy, krystaliczny proszek, gorzkiego smaku, rozpuszczalny w wodzie i alkoholu. W ginekologii przy krwotokach, nadmiernych krwawieniach miesiączkowych, atonii macicy, krwawieniach w klimakterium, polucjach, krwiomoczu, nocnych potach. Nie stosować podczas ciąży.
Cenne informacje dostarczył dr W. Roeske (1955 r.). Otóż przy dłuższym stosowaniu hydrastyny i preparatów gorzknikowych zauważono u niektórych kobiet przewlekłe zatrucie, objawiające się stanami podniecenia, utratami przytomności, halucynacjami i zaburzeniami czynności serca. Dlatego gorzknik trzeba zażywać z przerwami, aby organizm nadążył z wydaleniem leku.
Tinctura Hydrastis 1:5, na alkoholu 70% 3 razy dziennie 5-10 ml.
Sproszkowane kłącze gorzknika – Pulvis Rhiz. Hydrastidis: dawki jednorazowe 1 g, dawki dzienne 3 g.
Preparaty gorzknikowe wywierają wyraźne działanie pierwotniakobójcze. Berberyna zawarta w surowcu działa przeciwwirusowo i żółciopędnie, ponadto antybakteryjnie. Gorzknik jest stosowany w leczeniu opryszczki, zakażeń błon śluzowych i skóry. Niekiedy daje dobre rezultaty w leczeniu łuszczycy i opornych trądzików (miejscowo, a przy łuszczycy dodatkowo doustnie).
Alkaloidy i laktony obecne w kłączu gorzknika mają właściwości przeciwnowotworowe (cytotoksyczne, onkostatyczne).
Goldenseal Root = Goldenseal Rhizome jest w British Pharmacopoeia z 2009 r. Wymaga, aby suche kłącze gorzknika zawierało minimum 2,5% hydrastyny C21H21NO6 o m.cz. 383,4 i minimum 3% berberyny C20H19NO5 o m.cz. 353,4. Wilgotność – maksymalnie 10% (przy 105 st. C). Popiół – maksymalnie 8%.
Rhizoma Hydrastis oraz wyciag płynny z kłączy gorzknika objęte przez Pharmacopoea Helvetica tertia (III) z 1893 r.
Pharmacopoea Helvetica editio quarta z 1907 r. zawiera opis Rhizoma Hydrastidis (niem. Hydrastiswurzel, fr. Racine d’hydrastis, ital. Radice d’idraste); surowiec powinien zawierać nie mniej niż 2% hydrastyny. Popiołu – najwyżej 6%. Oficjalny preparat: Extractum Hydrastidis fluidum (również nie mniej niż 2% hydrastyny).
Rodzaj Doględa – Grindelia należy do rodziny złożonych = astrowatych (Compositae = Asteraceae). Używane gatunki to: Grindelia robusta Nuttal = Grindelia camporum Greene (doględa wielka), Grindelia squarrosa Dunal (doględa szorstka) i Grindelia humilis Hooker&Arnott (doględa niska). Pochodzą z Ameryki Północnej. Do celów leczniczy jest uprawiana, m.in. w południowo-zachodniej części USA. W przyrodzie są dwie formy genetyczne 2n i 4n, przy czym ta ostatnia daje surowiec o wyższej zawartości żywicy ( J.L. McLaughlin et.al. 1986 r.; W.C. Evans 2008 r.). Surowcem jest ziele doględy – Herba Grindeliae. Najczęściej pozyskiwane są liście i wierzchołki pędów, suszone następnie w temp. pokojowej. Surowiec jest zbierany w czasie kwitnienia. W smaku aromatyczno-gorzki (w smaku przypomina drzewa iglaste).
W XIX wieku ziele doględy (niem./szwajc. Grindelienkraut; ang. Grindelia herb) było cenione w medycynie jako środek odkażający i rozkurczowy na układ oddechowy oraz wykrztuśny. Polecany przy astmie, nieżycie oskrzeli i kokluszu. Pod nazwą grindeliny był opisywany wyciąg płynny z ziela – Extractum Grindeliae fluidum, doustnie 10-40 kropel kilka razy dziennie (dr Fr. Penzoldt 1891 r.). Nazwa pochodzi od nazwiska prof. chemii i farmacji z Dorpatu David’a Hieronymus’a Grindel’a (1766-1836), który opisał botanicznie tę roślinę (prof. G.C. Wittstein i in. 1883 r.).
Grindelia herb jest bogate w gumy, żywice i olejek eteryczny. Zawartość żywic sięga nawet 20%, które są bogate w labdanowe kwasy diterpenowe (grindelany = grindelanes) oraz ich metylowe estry. Ziele zawiera również 0,2% olejku eterycznego, bogatego w octan bornylu, borneol i alfa-pinen; fitosterole, saponiny i flawonoidy (0,7%).
Składniki czynne zawarte w zielu doględy wykazują właściwości inhibitora elastazy leukocytarnej, rozkurczowe na mięsnie gładkie przewodu pokarmowego i dróg oddechowych. Ułatwiają wydalenie zalegającej wydzieliny z układu oddechowego, aktywują procesy oczyszczania dróg oddechowych, hamują stany zapalne. Przetwory z doględy są pomocne w zapobieganiu ataków dychawicy oskrzelowej, w leczeniu stanów zapalnych i infekcji oskrzeli, płuc i gardła, chorób alergicznych objawiających się nieżytem układu oddechowego, przewlekłych stanów zapalnych zatok, przeziębienia, grypy, anginy, kokluszu itp.
Dawki sproszkowanego surowca: 1,5-2 g 3 razy dziennie, na miodzie.
Dawki nalewki doględowej – Tinctura Grindeliae 1:5 na alkoholu 60-70% 3-4 razy dziennie po 3-5 ml.
Napar doględowy – Infusum Grindeliae: 2 g sproszkowanego surowca zwilżyć rumem lub spirytusem, po 5 minutach zalać wrzącym mlekiem lub wodą (1 szklanką), parzyć pod przykryciem 5 minut, wypić w ciągu 1 godziny porcjami. Stosować 3 razy dziennie po szklance naparu. Można dodać sok malinowy lub miód. Jeśli parzono sproszkowany surowiec nie ma potrzeby cedzenia.
Można podawać dzieciom.
W aptekach krajowych i zagranicznych są dostępne preparaty oparte na doględzie – Grindelia.
Yerba Santa to Eriodictyon californicum (Hooker et Arnott) Torrey pochodząca z Ameryki Środkowej, Południowej i Północnej. Należy do rodziny Hydrophyllaceae (czerpatkowate = facellowate).Surowcem jest ziele lub liść – Herba et Folium Eriodyctyonis. Z ziela lub samych liści przygotowywane są: napar, nalewka, ekstrakt, syrop.
Ziele/liść Yerba Santa zawiera od 3 do 6% eriodykcjoniny (eriodictyionine), czyli homoeriodykcjolu (homoeriodictyol), od 0,23-0,6% eriodykcjolu (5,7,4’3’tetrahydroksyflawanon), pinocembrynę, 3’methyl-4’isobutyryleriodictyol, sakurenetynę, chrysoeriol, chryzynę, cirsimaritin (cyrsymarytynę); kwas eriodykcjonowy (eriodictyonic acid), żywice, garbniki, gumy, cukrowce, kwas octowy, kwas mrówkowy, olejek eteryczny (0,1%). W żywicy stwierdzono obecność triakontanu, pentatriakontanu, kwasu cerotowego (kwas woskowy; cerotic acid), chryzoeriodykcjolu, ksantoeriodykcjolu, eriodonolu.
Eriodykcjol to flawanon (flawonoid), który należy do związków określanych jako witamina P (obok rutyny, kwercetyny, kwercytryny).
Działanie: wykrztuśne, rozkurczowe, napotne, przeciwgorączkowe, wzmacniające, przeciwastmatyczne, przeciwwysiękowe, wzmacniające i uszczelniające naczynia krwionośne. W dawnej farmacji do neutralizowania gorzkiego smaku leków. Zewnętrznie do okładów: przeciwreumatyczne, leczące obrzęk, stłuczenia i sińce.
Dawka sproszkowanego surowca: 1 g 2-3 razy dziennie. Rozdrobnione liście lub ziele można parzyć – Infusum Eriodictyonis: 1-2 g na szklankę wrzącej wody, pić 2 razy dziennie; w przeziębieniu, gorączce, grypie, uporczywym kaszlu – częściej, ale mniejsze dawki, najlepiej co 2-3 godziny.
Nalewka – Tinctura Eriodictyonis 1:5 na alkoholu 50-65%: 5-10 ml 2-3 razy dziennie. Nalewkę można zmieszać z miodem lub syropem glukozowo-fruktozowym albo z sacharozy w stosunku 1:1 lub 1:2 uzyskując dobry syrop wzmacniający i przeciwkaszlowy (1 łyżka 3-4 razy dziennie). Także z odwaru (1 łyżka na szklankę wody), gotowanego przez kilka minut można otrzymać syrop po dodaniu miodu lub syropu cukrowego. W medycynie ludowej surowiec był gotowany dłużej (nawet ok. 30 minut).
Wskazania: jako źródło witaminy P, nieżyty układu oddechowego, choroby zakaźne, przeziębienie, choroba wieńcowa, nadciśnienie, zaburzenia krążenia ocznego i obwodowego, zakrzepowe zapalenie żył, miażdżyca, zawroty głowy, stany zapalne naczyniówki i siatkówki, cukrzyca, trądzik różowaty, stany zapalne nerek, zapalenie dziąseł, paradontoza, alergia (jako środek przeciwwysiękowy i antyhistaminowy), żylaki, retinopatie, plamice naczyniowe (kruchość naczyń krwionośnych).
Wskazania dawne: gruźlica, grypa, przeziębienie, astma, reumatyzm, gorączka, kaszel, zapalenie oskrzeli.
Yerba Santa nie należy mylić z Ilex paraguariensis St.-Hilaire, czyli z Yerba Mate (Mate) – patrz https://rozanski.li/?p=143
|
|
![callitriche-palustriL [1600x1200]](https://rozanski.li/wp-content/uploads/2010/11/callitrichepalustriL1600x120022.jpg "callitriche-palustriL [1600x1200]")
![callitriche_palustris1 [1600x1200]](https://rozanski.li/wp-content/uploads/2010/11/callitriche_palustris11600x120022.jpg "callitriche_palustris1 [1600x1200]")
![callitriche_palustris[1600x1200]](https://rozanski.li/wp-content/uploads/2010/11/callitriche_palustris1600x120022.jpg "callitriche_palustris[1600x1200]")
![callitriche_pal[1600x1200]](https://rozanski.li/wp-content/uploads/2010/11/callitriche_pal1600x120022.jpg "callitriche_pal[1600x1200]")
Najnowsze komentarze