Bylica piołun – Artemisia absinthium Linne należy do rodziny astrowatych – Asteraceae (złożonych – Compositae). Jest rośliną wieloletnią, dorastającą do 150 cm wys. Pochodzi z Eurazji o klimacie umiarkowanym. Występuje również w Afryce Północnej. Potrafi zajmować siedliska położone 3500 m n.p.m. Z poziomego kłącza wyrastają wzniesione pędy, które przy nadmiarze kwiatów mogą pokładać się. Roślina szaro-filcowato owłosiona. Przy roztarciu uwalnia silny zapach, smak ma gorzko-balsamiczny. Wykształca liście 1-3-krotnie pierzasto-sieczne o odcinkach podługowato-lancetowatych, tępych, spodem białawych, z wierzchu szarozielonych. Koszyczki prawie kuliste, drobne, 0,3-0,4 cm szerokości, zwisające o okrywach filcowatych. Kwiaty są jasnożółte. Kwitnie od lipca do września. Do celów leczniczych piołun jest uprawiany, choć za granicą pochodzi również ze stanu naturalnego. Roślina rozproszona w naszym kraju, jednakże nie jest pospolita. Rośnie na glebach suchych, piaszczysto-gliniastych oraz podłożach kamienisto-gliniastych. Wyższa zawartość azotu w glebie sprzyja wzrostowi piołunu. W różnych częściach Europy, Azji i Afryki występują rozmaite chemotypy piołunu. Niektóre z nich nie zawierają osławionego tujonu.
Ziele piołunu zawdzięcza swój smak obecności substancji gorzkich, których zawartość nie jest jednak wcale wysoka i waha się od 0,15 do 0,14%. Zapach i smak nadaje również olejek eteryczny 0,2-1,5%, przy czym olejku zawsze jest więcej u roślin rosnących w południowych rejonach Europy i Azji oraz w Afryce.
Do substancji gorzkich należą absyntyna (0,20-0,28%) i artabsyna. Absyntyna należy do laktonów sekswiterpenowych. Posiada właściwości przeciwzapalne. Substancje gorzkie tworzą związki o budowie dimerycznej, np. artenolid, absyntolid, izoabsyntyna. Do monomerów seskwiterpenowych należą: artanolid, dezacetyloglobicyna, matrycyna i paryshina B i C.
Ziele zawiera chamazulen, który powstaje z matrycyny. Zarówno wspomniana matrycyna, jak i chamazulen działają przeciwzapalnie. W piołunie występują również flawonoidy (kemferol, kwercetyna, lipofilowy flawon – artemisytyna)), fenolokwasy (kwas kawowy), kumaryny, poliacetyleny. W olejku eterycznym dominują: beta-tujon, octan sabinylu, ocymen, octan chryzantenylu, linalol, cyneol, alkohol tujolowy i alfa-bisabolol.
Tujon występuje u roślin w dwóch formach epimerycznych: (−)-α-thujone i (+)-β-thujone. W organizmie działa na receptory GABA (GABAA) (kwas gamma-aminomasłowy). Jest antagonistą GABA. W dawkach leczniczych wpływa stymulująco. Poprawia nastrój. Przedawkowany wywołuje drgawki. Tujon jest również antagonistą 5-HT3, czyli jednej z podgrup receptorów serotoninowych, występujących w mózgu i nerwie błędnym. Antagoniści 5-HT3 stosowani w medycynie działają przeciwwymiotnie (tzw. setrony – setrons, np. Ondansetron, Granisetron). Nie działa na receptory kanabinoidowe i opioidowe jak dawniej twierdzono.
Zawartość tujonu w produktach reguluje Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1334/2008 z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie środków aromatyzujących i niektórych składników żywności o właściwościach aromatyzujących do użycia w oraz na środkach spożywczych:
– napoje alkoholowe, z wyjątkiem tych wytwarzanych z gatunków Artemisia 10 mg/kg
– napoje alkoholowe wytwarzane z gatunków Artemisia 35 mg/kg
– napoje bezalkoholowe wytwarzane z gatunków Artemisia 0,5 mg/kg
Farmakopea Polska XIII wymaga, aby surowiec zawierał przynajmniej 2 ml/kg olejku eterycznego, czyli nie mniej niż 0,2%. Farmakopealnym surowcem są liście odziomkowe lub słabo ulistnione, kwitnące szczyty pędów, bądź ich mieszanina, wysuszone, całe lub rozdrobnione organy Artemisia absinthium L. Strata masy po suszeniu nie powinna być wyższa niż 10%. Wskaźnik goryczy nie mniejszy niż 10 000. Popiół całkowity: nie więcej niż 12%. Dobrej jakości surowiec nie powinien zawierać więcej niż 5% łodyg o średnicy większej niż 4 mm i nie więcej niż 2% innych zanieczyszczeń. Ziele piołunu po sproszkowaniu jest zielonawo-szare. Tożsamość surowca można stwierdzić na podstawie badań mikroskopowych oraz chromatografii cienkowarstwowej. Chromatogram TLC ukazuje pasmo artabsyny oraz absyntyny.
Suszony surowiec zawiera szarawe lub zielonawe liście, które są gęsto, obustronnie owłosione. Liście odziomkowe są długoogonkowe, mają trójkątną lub owalną dwu-lub trzykrotnie pierzastosieczną blaszkę o okrągławych lub lancetowatych odcinkach. Liście łodygowe dolne są mniej podzielone, a liście szczytowe mają kształt lancetowaty. Łodygi z kwiatami są zielonawoszare, owłosione, średnicy do 2,5 mm i ukazują zwykle 5 spłaszczonych, podłużnych bruzd. Koszyczki są zebrane w luźne wiechy. Koszyczki zawierają szarą, owłosioną okrywę z zewnętrznymi listkami równowąskimi, a wewnętrznymi – jajowatymi (tępe, błoniaste brzegi). Dno kwiatowe zawiera plewinki o długości ok. 1 mm. Kwiaty języczkowe żółte. Obupłciowe kwiaty rurkowe również żółte, długości ok. 2 mm. Sproszkowane ziele ukazuje w mikroskopie T-owate włoski, mające krótki jednorzędowy trzon złożony z 1-5 małych komórek. Komórka szczytowa ustawiona prostopadle, długa, falista, zwężająca się na końcach. Aparaty szparkowe są anomocytyczne. Komórki kwiatowe zawierają szczawian wapnia. Ziarna pyłku są kuliste.
Wodne wyciągi z ziela piołunu zawierają mało tujonu, dlatego nie mają znaczenia toksykologicznego. Alkoholowe i wodne przetwory z ziela piołunu przede wszystkim wzmagają apetyt i przyspieszają pasaż treści pokarmowej. Zapobiegają atonii jelit. Pobudzają wydzielanie śliny, soku żołądkowego, trzustkowego, jelitowego i żółci. Składniki czynne piołunu aktywują trawienie i wpływają przeciwzapalnie miejscowo oraz ogólnoustrojowo.
Napary 1-1,5% po 100 ml 2-3 razy dziennie. Nalewka 1:10 na etanolu 70%: 1-3 razy dziennie po 1-5 ml w niewielkiej ilości wody. Farmakopea Polska XIII nie podała dawek piołunu. Farmakopea Polska VI z 2002 roku: dawka jednorazowa 1,0 g w 100 ml, dawka dobowa 3,0 g. Farmakopea Szwajcarska VI podała wyższą dawkę: dawka jednorazowa 1,5 g.
Rodzaj czosnek – Allium obejmuje 940 gatunków. Należy do rodziny amarylkowatych – Amaryllidaceae. W niektórych układach taksonomicznych czosnek zaliczany jest do rodziny liliowatych – Liliaceae lub czosnkowatych – Alliaceae. Farmakopea Polska XIII i najnowsza Farmakopea Europejska zawierają monografię suszonej lub liofilizowanej cebuli czosnku pospolitego – Allium sativum Linne.
Czosnek pospolity jest wieloletnią rośliną przyprawową i leczniczą. Pochodzi z Azji Środkowej. Dorasta do około 70 cm wysokości. Cebula złożona jest z kilku cebul, które nazywamy popularnie ząbkami czosnku. Liście płaskie, do 1 cm szerokości, rynienkowate w dolnej części. Kwiaty zebrane w pozorny baldaszek, otulony przez kwitnieniem okrywą. Kwiaty drobne, różowe. Okwiat jest 6-działkowy, pręcików 6, przy czym te położone wewnętrznie mają silnie rozszerzone i spłaszczone nitki. Słupek 1. Owocem jest torebka. Kwiaty, liście i cebule czosnku są zjadane jako warzywo. Do celów spożywczych są pieczone, suszone, marynowane, kiszone lub gotowane. Baldaszki kwiatowe zawierają również cebulki przybyszowe.
Wg Farmakopei Polskiej nie należy czosnku suszyć w temperaturze wyższej niż 65oC. Cebula czosnku powinna zawierać nie mniej niż 0,45% allicyny C6H10OS2 , o masie cząsteczkowej 162,3.
Zmielona cebula czosnku ma postać jasnożółtawego proszku. Proszek należy obserwować w roztworze wodzianu chloralu. Przy obserwacji mikroskopowej widoczne są liczne fragmenty miękiszu oraz naczynia spiralne lub pierścieniowate. Naczynia są otoczone wąskimi i cienkościennymi komórkami. Strata masy po suszeniu: nie więcej niż 7%. Popiół całkowity: nie więcej niż 5%.
Świeża cebula czosnku zawiera 0,35-1,3% alliiny. Gdy surowiec jest świeży i nieuszkodzony to zawiera bezwonną, rozpuszczalną w wodzie – alliinę. Alliina nie posiada właściwości przeciwbakteryjnych. Podczas rozdrabniania surowca, alliina pod wpływem enzymu allinazy zostaje przekształcona do allicyny. Z 1 mg alliiny powstaje 0,45 mg allicyny. Allicyna ulega następnie rozpadowi do wonnych związków siarki (ajoeny, oligosiarczki, winylodisiarczki.
Sproszkowany czosnek zawiera 0,5-2,5% allicyny i inne związki siarki, np. tioglikozyd – skordyninę, aminokwasy siarkowe, ponadto peptydy glutamylowe, enzym alliinazę, saponiny sterydowe i trójterpenowe (alliospirozyd, satiwozyd), lektyny, flawonoidy, polisacharydy, głownie fruktany, adenozynę, związki selenu. Obecność selenowanych aminokwasów jest kontrowersyjna. Prof. Wolfgang Blaschek uważa, że liofilizacja czosnku nie daje dodatkowych korzyści, nie przewyższa suszenia surowca w temperaturze 60 stopni Celsjusza.
Maceraty z czosnku na oleju roślinnym zawierają głównie winyloditiiny, allilo-oligosiarczki i ajoeny.
Destylat ze świeżego czosnku (maceratu wodnego) bogaty jest diallilo-oligosiarczki (siarczki diallilowe). Ze 100 g świeżego czosnku otrzymać można do 400 mg olejku czosnkowego.
Czosnek działa bakteriobójczo i bakteriostatycznie, ponadto fungistatycznie, antyagregacyjnie na płytki krwi oraz hipotensyjnie. Obniża poziom cholesterolu i trójglicerydów we krwi. Najsilniejsze właściwości posiada czosnek świeży. Wodne, alkoholowe i olejowe wyciągi z czosnku wpływają również żółciopędnie, przeciwzapalnie i pobudzająco na trawienie. Może zmniejszać ryzyko rozwoju nowotworów przewodu pokarmowego. W medycynie ludowej świeży czosnek służył też do zwalczania pasożytów przewodu pokarmowego, np. owsików, czy włosogłówki. We wszystkich krajach czosnek jest polecany przy nieżytach układu oddechowego, chorobach zakaźnych, przeziębieniu i miażdżycy, ponadto w zaburzeniach trawiennych.
Psy i koty są wrażliwe na czosnek i niektóry rasy ulegają zatruciu śmiertelnemu przy dawce 5 g/kg masy ciała. Dochodzi wówczas do uszkodzenia krwinek oraz methemoglobinemii.
Naturopata i fitoterapeuta a Izba Rzemieślnicza, taki miał mieć tytuł ten artykuł, ale zmieniłem:-)
Zanim przejdę do meritum tematu wyjaśnię kilka pojęć.
Zielarstwo zajmuje się uprawą, pozyskiwaniem i przetwarzaniem surowca zielarskiego. Można je porównać w pewnym zakresie z farmacją. Bardzo upraszczając farmacja zajmuje się otrzymywaniem i przetwarzaniem substancji leczniczych, produkcją leków. Farmaceuta nie leczy ludzi, lecz przygotowuje lek dla lekarza. Zielarz również nie musi zajmować się leczeniem, może ograniczać swoją działalność do uprawy, zbioru ziół ze środowiska naturalnego oraz przetwarzania surowców, wytwarzania preparatu ziołowego. Zielarstwo nie jest tożsame z ziołolecznictwem.
Dr med. Henri Leclerc (1870-1955), francuski lekarz, w 1913 roku wprowadził do nauki termin fitoterapia, który następnie upowszechnił. W Polsce nazwa fitoterapia nie było powszechne, dopiero w 1933 roku dr Jerzy Lypa wydał broszurkę pt. Phytotherapia, a po nim nazwę tę zaczął stosować w publikacjach, m.in. prof. Jan Muszyński. Powszechnie natomiast używano w Polsce nazwy ziołolecznictwo. Tak naprawdę fitoterapia, czyli ziołolecznictwo to metoda leczenia chorób za pomocą preparatów (leków) ziołowych. Fitoterapeuta to odpowiednik lekarza, osoby leczącej pacjentów. Lekarz może wykorzystywać fitoterapię w swojej praktyce, ale nie musi. Fitoterapią, czyli ziołolecznictwem trudnili się często ludzie, którzy nie ukończyli studiów lekarskich lub szkół felczerskich. Fitoterapeuta może, ale nie musi zajmować się zielarstwem w dosłownym znaczeniu. Możliwe jest przecież stosowanie leków ziołowych w terapii pacjentów, bez praktycznej znajomości ich wytwarzania. Lekarz również nie musi znać tajników technologii leku oraz sposobu syntezy, czy pochodzenia substancji czynnej. W praktyce jednak wiemy, że zielarz najczęściej też leczy pacjentów, zatem wchodzi w zakres fitoterapeuty i odwrotnie. Niedobrze jednak się stało, że w wykazie zawodów jest połączenie zielarz-fitoterapeuta, bowiem od razu to oznacza, że w zakresie działalności tego zawodu mieści się również terapia, czyli leczenie. Świadczenie usług leczniczych przez zielarza-fitoterapeutę jest nielegalne. Gdyby zielarz został odłączony od „terapii”, myślę, że łatwiej by było uregulować zawód zielarza, nawet wpisać go do zawodów szkolnych, dzięki czemu możliwe by było przystąpienie do egzaminu przed Okregową Komisją Egzaminacyjną. Należy pamiętać, że Okręgowa Komisja Egzaminacyjna (OKE) jest instytucją, znajdującą się pod nadzorem Centralnej Komisji Egzaminacyjnej, bezpośrednio odpowiadającą za przygotowywanie i organizowanie zewnętrznego systemu oceniania (egzamin maturalny, egzamin potwierdzający kwalifikacje zawodowe oraz egzaminy eksternistyczne) na obszarze objętym jej działalnością. Czyli wpisanie zawodu zielarza do zawodów szkolnych daje możliwość kształcenia zawodowego w tym zawodzie, w szkole średniej, a następnie daje możliwość zdania egzaminu państwowego! Jeśli zawód zielarza znajdzie się w zawodach szkolnych, wówczas możliwe będzie stworzenie regulacji tego zawodu. Zielarza z wykształceniem średnim mógłby potem kontynuować kształcenie na studiach inżynierskich, na kierunku zielarstwo.
Dla zainteresowanych: zawody szkolne – patrz: OBWIESZCZENIE MINISTRA EDUKACJI z dnia 19 marca 2024 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej w sprawie ogólnych celów i zadań kształcenia w zawodach szkolnictwa branżowego oraz klasyfikacji zawodów szkolnictwa branżowego (niestety brak tu zielarza!).
Naturopatia (czyli fizjatria), jest formą medycyny opartą przede wszystkim na diecie i fizycznych środkach leczniczych. Kładzie szczególny nacisk na naturalny tryb życia i (poza roślinami leczniczymi) w dużej mierze unika stosowania środków farmaceutycznych. Naturopatia odnosi się zatem do różnych naturalnych metod leczenia (metod naturopatycznych. Najważniejszym celem terapeutycznym zabiegów naturopatycznych jest stymulacja zdolności organizmu do samoleczenia za pomocą środków naturalnych. Celem jest stymulacja naturalnych reakcji organizmu i wykorzystanie naturalnie występujących substancji, takich jak: ciepło, zimno, woda, minerały, światło, powietrze, odpowiednie pożywienie (dieta). Zawód naturopaty, podobnie jak zawód fitoterapeuty nie został w Polsce uregulowany. Stał się jednak przedmiotem nadużyć podczas bezprawnego egzaminowania w ramach Izb Rzemieślniczych, o czym za chwilę.
Zawody: zielarz, fitoterapeuta oraz naturopata – nie są zawodami regulowanymi w Polsce. Zatem tych zawodów nie znajdziemy w Rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 30 marca 2023 r. (ROZPORZĄDZENIE PREZESA RADY MINISTRÓW z dnia 30 marca 2023 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie wykazu zawodów regulowanych i działalności regulowanych, przy wykonywaniu których usługodawca posiada bezpośredni wpływ na zdrowie lub bezpieczeństwo publiczne, w przypadku których można wszcząć postępowanie w sprawie uznania kwalifikacji). Do zawodów regulowanych należą między innymi: technik farmaceutyczny, technik dentystyczny, technik ortopeda, logopeda, architekt, higienistka stomatologiczna i in. Dzięki temu zawody te mają określony tok kształcenia oraz procedurę uzyskania odpowiednich kwalifikacji (dyplomu).
Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 7 sierpnia 2014 r. w sprawie klasyfikacji zawodów i specjalności na potrzeby rynku pracy oraz zakresu jej stosowania – obejmuje nazwy zawodów: zielarz-fitoterapeuta, naturopata, obok osteopaty, bioenergoterapeuty i in. Są one wymienione pod kodami liczbowymi 323: Praktykujący niekonwencjonalne lub komplementarne metody terapii 3230: Praktykujący niekonwencjonalne lub komplementarne metody terapii. Rozporządzenie to nie reguluje jednak w żaden sposób sposobu uzyskania zawodu zielarza, fitoterapeuty i naturopaty.
Na wyższych uczelniach można ukończyć kierunek studiów „zielarstwo”; są to studia inżynierskie. Inżynier to tytuł zawodowy nadawany przez uczelnie wyższe po ukończeniu studiów inżynierskich. Absolwent kierunku Zielarstwo uzyskuje więc tytuł zawodowy inżyniera. Obecnie jest to jedyna forma poważnego kształcenia się w zakresie zielarstwa. Absolwent nabywa w toku studiów inżynierskich kompetencje, wykształcenie specjalistyczne w zakresie zielarstwa!
Nadal jednak zielarz nie jest zawodem regulowanym, które daje określone uprawnienia. W tym zawodzie można uzyskać pewne kompetencje, ale nie są to uprawnienia. Leczeniem zajmuje się lekarz i felczer, co regulują odpowiednie ustawy. Ustawa z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty: wykonywanie zawodu lekarza polega na udzielaniu przez osobę posiadającą wymagane kwalifikacje, potwierdzone odpowiednimi dokumentami, świadczeń zdrowotnych, w szczególności: badaniu stanu zdrowia, rozpoznawaniu chorób i zapobieganiu im, leczeniu i rehabilitacji chorych, udzielaniu porad lekarskich, a także wydawaniu opinii i orzeczeń lekarskich. Ustawa z dnia 20 lipca 1950 r. o zawodzie felczera: wykonywanie zawodu felczera polega na udzielaniu świadczeń zdrowotnych, a w szczególności:
1) badaniu stanu zdrowia;
2) rozpoznawaniu chorób i zapobieganiu im;
3) udzielaniu pomocy w stanach zagrożenia życia i zdrowia;
4) wykonywaniu czynności z zakresu medycyny pracy, zapobieganiu i zwalczaniu chorób zakaźnych;
5) sprawowaniu nadzoru nad artykułami żywnościowymi i produktami użytkowymi;
6) stwierdzaniu zgonów;
7) udziale w procesie leczenia pod nadzorem lub przy współpracy z lekarzem.
Zatem, gdyby zawód fitoterapeuta, czy naturopata – były zawodami uregulowanymi, jak, np. zawód felczera, to wtedy fitoterapeuta mógłby brać udział w procesie leczenia pod nadzorem lub przy współpracy z lekarzem. Niestety tak nie jest!
Oczywiście niemożliwe jest też wprowadzanie do obrotu handlowego preparatów leczniczych wytworzonych samodzielnie przez zielarza. Kto wprowadza do obrotu lub przechowuje w celu wprowadzenia do obrotu produkt leczniczy, nie posiadając pozwolenia na dopuszczenie do obrotu, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2. Kto bez wymaganego zezwolenia wykonuje działalność gospodarczą w zakresie wytwarzania lub importu produktu leczniczego, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. (Ustawa z dnia 6 września 2001 r. Prawo farmaceutyczne).
Kilkanaście lat temu, wspólnie z Przyjaciółmi podjąłem próbę wpłynięcia na uregulowanie zawodu zielarza i fitoterapeuty. W ramach Polskiego Towarzystwa Zielarzy i Fitoterapeutów braliśmy udział w konsultacjach rządowych związanych z klasyfikacją zawodów i kompetencjami zielarza oraz fitoterapeuty. Wnioskowaliśmy również o rozdzielenie zielarza od fitoterapeuty. Niestety nie wszystko poszło po naszej myśli, co widać. Państwowej Wyższej Szkole Zawodowej w Krośnie (obecnie PANS w Krośnie) nie udało się również zaktywować zawodu felczera z powodu dużego oporu pewnych środowisk. Pomimo rozmów ze szkołami średnimi nie udało się również zachęcić do kształcenia w zawodzie zielarza (zniechęcała szkoły cała procedura zgłoszenia zawodu, opracowania treści kształcenia itd., zwątpienie w zainteresowanie zawodem zielarza, choć proponowaliśmy przywrócenie szkół, np. drogeryjno-zielarskich, jakie istniały za czasów E. Gierka). Udało się nam utworzyć kierunek studiów Zielarstwo w PANS w Krośnie. Warto dodać, że niektóre uczelnie w Polsce próbowały uruchomić studia zielarskie z nazwami „terapie”, czy „fitoterapia”, ale wszelkie nawiązywania w nazwach kierunków do terapii, medycyny, lecznictwa -szybko były potępiane przez Polską Komisję Akredytacyjną.
Kursy organizowane w publicznych i niepublicznych ośrodkach kształcenia ustawicznego, na uczelniach wyższych, w renomowanych placówkach edukacyjnych przekazują niezbędną wiedzę z zakresu zielarstwa, naturopatii, czy fitoterapii. Są to kursy hobbistyczne, dla osób zainteresowanych.
Osoby zupełnie nie wiedzące o co w tym wszystkim chodzi dopytują się o „uprawnienia”, nie potrafią zrozumieć, że nie można im będzie leczyć ludzi po takich kursach. Często kandydaci nie wiedzą co to jest zawód regulowany, kompetencje zawodowe, kwalifikacje zawodowe, czym różni się kurs zawodowy od kursu hobbistycznego. Nie wiedzą, że nie można również przypisywać właściwości leczniczych produktom wytwarzanym przez siebie, bowiem grozi to poważnymi konsekwencjami.
Nie istnieje również „egzamin państwowy” z zakresu naturopatii i fitoterapii”, jak niektórzy organizatorzy kursów głoszą, wprowadzając kandydatów w błąd. Te niby świadectwa zdania egzaminu państwowego to bzdura i myślę, że kwestią czasu jest, kiedy tym procederem zajmą się odpowiednie instytucje.
Największym jednak problemem jest teraz działalność niektórych Izb Rzemieślniczych, które to ogłaszają egzaminy dla naturopatów, a nawet zielarzy-fitoterapeutów. Czy mają do tego uprawnienia?. Oczywiście, że nie. Kłania się tutaj Ustawa z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle (Dz. U. z 2020 r. poz. 2159). W ustawie tej wyraźnie jest napisane: 4. Do rzemiosła nie zalicza się działalności: handlowej, gastronomicznej, transportowej, usług hotelarskich, usług świadczonych w wykonywaniu wolnych zawodów, usług leczniczych oraz działalności wytwórczej i usługowej artystów plastyków i fotografików. Niektóre Izby Rzemieślnicze oczywiście zmieniają na swoje potrzeby statut, nie przestrzegając nadrzędnej Ustawy. Nie może Izba rzemieślnicza statutem stwierdzić, że egzaminuje w zawodach związanych z leczeniem, nadając czeladnika lub mistrza.
Zarówno zielarz-fitoterapeuta, jak i naturopata związane są usługami leczniczymi, zatem Izba Rzemieślnicza nie ma prawa egzaminować w tych zawodach. Nie jestem przeciwny hobbistycznemu zdawaniu egzaminu na naturopatę lub zielarza-fitoterapeutę w Izbie Rzemieślniczej, ale jestem przeciwny nazywaniu tego egzaminu „państwowym oraz jedynym i słusznym, nadającym jakieś uprawnienia.”
Rodzaj akebia – Akebialiczy 5 gatunków występujących w lasach górskich Azji Wschodniej (Chiny, Korea i Japonia). Mają postać pnączy (lian) jednopiennych, dorastających do kilkunastu metrów długości. Wykazują dichogamię, czyli wytwarzanie przez jednego osobnika gamet męskich i żeńskich w różnym czasie, co zapobiega niekorzystnemu samozapłodnieniu.
Farmakopea Polska objęła monografię Akebiae Caulis – łodygi akebii, które mogą pochodzić z dwóch gatunków: akebii trójlistkowej i akebii pięciolistkowej. Akebia należy do rodziny, krępieniowatych (Lardizabalaceae). Surowiec może być mieszaniną łodyg z obu gatunków. Łodygi akebii powinny zawierać przynajmniej 0,15% kwasu oleanolowego C30H48O3 o masie cząsteczkowej 456,7.
Łodygi są walcowate, lekko skręcone, długości 30-70 cm i średnicy 0,5-2 cm. Powierzchnia łodyg szarawobrunatna, szorstka, o nieregularnych podłużnych pęknięciach i bruzdach. Przetchlinki wyraźnie zaznaczone. Węzły mogą być uwypuklone, z bliznami po bocznych pędach. Surowiec jest lekki, zwarty, łamliwy, przełam nierówny. Kora żółtawobrunatna z jasnożółtymi punktami. Drewno jest żółtawobiałe z promienistym prążkowaniem, żółtawobiałym, żółtawobrunatnym lub pustym rdzeniem. Popiołu nie więcej niż 6,5%. Wilgotność nie powinna przekraczać 10%.
Akebia trójlistkowa – Akebia trifoliata (Thunberg) Koidzumi występuje w Chinach, Korei i Japonii. Jako pnącze dorasta do około 10 m długości. Liście złożone 3 listków, podobnie jak u koniczyny, jajowatych i ciemnozielonych. Kwiaty zebrane w kwiatostany są barwy brązowo-fioletowej lub fioletowej lub brudnopurpurowej. Owocem są mieszki. Owoce są jadalne, słodkawe.
Akebia pięciolistkowa – Akebia quinata (Houttuyn) Decaisne pochodzi z Azji Wschodniej. Jest pnączem dorastającym do 12 m długości. Liście złożone z 5 eliptycznych lub owalnych listków, do 6,5 cm długości. Kwiaty zebrane w kwiatostany groniaste, purpurowe, fioletowe, różowe, czasem białe. Kwitnie wiosną (kwiecień-maj). Owoce mieszkowe, słodkiego smaku.
Akebie są uprawiane na całym świecie jako rośliny ozdobne i lecznicze. Liście są alternatywą dla herbaty i chętnie używane przez ludność w postaci naparu.
W medycynie ludowej krajów azjatyckich napary z łodyg akebii są stosowane przy uczuciu gorąca w klatce piersiowej, opuchniętym gardle, bólu przy połykaniu, krwiomoczu, bolesnym oddawaniu moczu, obrzękach, wysiękach, bólach skurczowych, zatrzymaniu miesiączki, zaburzeniach laktacji oraz chronicznych wypryskach, rzadziej przy nowotworach.
Owoc akebii – Akebiae fructus (Akebia trifoliata, Bayuezha) w postaci wyciągów wodnych w chorobach żołądka, śledziony, wątroby, przy refluxie, szeroko rozumianych zaburzeniach trawiennych.
Surowiec Akebiae Caulis zawiera saponiny trójterpenowe (akebiasaponiny), kwas oleanolowy, kwas aristolochiowy (niepożądany w surowcu), fitosterole (stigmasterol), betulinę, myo-inozytol.
Z łodyg przygotowywany jest odwar, gotowany 10-20 minut. Dawki dzienne surowca wahają się w szerokich granicach od 3 do 20 g. Przeciętnie stosuje się odwary 3% 3-4 razy dziennie po 120 ml.
Anemarena – Anemarrhena asphodeloides Bunge (syn. Terauchia anemarrhenifolia Nakai) należy do rodziny szparagowatych – Asparagaceae. Jest jednoliścienną rośliną zielną wykształcającą kłącze długości około 10-15 cm, grubości ok. 1 cm. Liście trawiaste, długie, gładkie, do 60 cm długości i do 1 cm szerokości. Cała roślina dorasta do 1 m wysokości. Kwiaty zebrane w grona. Segmenty okwiatu różowe, jasnofioletowe lub białe. Owocem jest torebka. Nasiona czarne, wąsko podłużne, eliptyczne, lekko zakrzywione. Kwitnie od sierpnia do września.
Surowcem farmakopealnym jest wysuszone, całe lub połamane, okorowane lub nieokorowane kłącze, pozbawione korzeni. Surowiec jest pozyskiwany jesienią lub wiosną. Powinien zawierać przynajmniej 0,5% mangiferyny C19H18O11 o masie cząsteczkowej 422,3. Strata masy po suszeniu: nie większa niż 11%. Zawartość popiołu całkowitego nie powinna przekraczać 6%.
Kłącze nieokorowane jest nieco spłaszczone, lekko zgięte, niekiedy rozgałęzione, długości 2-15 cm i średnicy 0,8-2 cm. Zewnętrzna powierzchnia jest brunatna, czerwonawobrunatna lub z odcieniem żółtawym. Surowiec posiada pierścieniowate guzki z brunatnawo-żółtymi włóknami (pozostałości naczyń biegnących do liści). Na kłączach obecne są pozostałości nasad liściowych (białawożółte lub brunatne). Istnieją też ślady po odciętych korzeniach odchodzących od kłączy. W handlu jest też dostępne kłącze okorowane, którego powierzchnia jest żółtawobiała.
Anemarena występuje w Mongolii, Japonii, Chinach i Korei. W wielu krajach Azji uprawiana do celów leczniczych.
W kłączach obecne są saponiny sterydowe (timosaponiny, aglikon sarsapogenina), ksantony (mangiferyna), lignany (hinokiresinol) i polisacharydy (anemarany).
Przetwory z kłączy Anemarrhena wywierają działanie przeciwzapalne, podobne do kortyzonu, ponadto przeciwgorączkowe, przeciwzakrzepowe, hipoglikemiczne, hepatoprotekcyjne, wykrztuśne i przeciwwirusowe.
W medycynie azjatyckiej stosowane w leczeniu stanów zapalnych układu oddechowego, żołądka i jelit, układu moczowego i płciowego, ponadto dychawicy oskrzelowej (astmy), owrzodzeń jamy ustnej oraz cukrzyca. Wykazuje aktywność
Przeciętne dawki surowca wynoszą 6-12 g/dzień. Z kłączy należy przygotować odwar (gotować 20 minut). W schorzeniach układu oddechowego przyjmować małe dawki, ale często.
Może powodować spadek ciśnienia krwi. Nie należy podawać w czasie biegunki.
Książka „Podstawy receptury zielarskiej” jest dostępna także w sklepie internetowym Uzdrowiskowe SPA oraz w sklepie stacjonarnym Eko Jaś w Rudzie Śląskiej (ul. Jacka 38).
Cały kurs obejmuje łącznie 30 godzin lekcyjnych materiałów dydaktycznych (45-minutowych) – wykładów, które będą nagrane i udostępnione słuchaczom w ciągu dwóch tygodni po zajęciach.
Wykłady prowadzone są online na żywo.
Nagrania wykładów będą dostępne po zalogowaniu w panelu użytkownika (system ActiveNow)
Zajęcia będą odbywać się w soboty, w podanych poniżej terminach, w godzinach od 8:00 do 12:00. W połowie zajęć 15-minutowa przerwa.
Celem kursu jest przedstawienie zwięzłej wiedzy na temat olejków eterycznych, balsamów i żywic używanych w dawnej i współczesnej medycynie oraz kosmetyce. Z substancji tych można przygotować liczne preparaty dla prywatnego i komercyjnego użytku. Słuchacz zapozna się z zasadami przygotowywania preparatów z omawianych składników oraz możliwościami ich użycia w celach leczniczych i kosmetycznych. Podane będą bezpieczne dawki i stężenia oraz zasady bezpiecznego stosowania olejków, żywic i balsamów.
Korzeń dziewięćsiłu – Radix Carlinae pozyskiwany z dziewięćsiłu bezłodygowego – Carlina aucaulis L. (Asteraceae, Compositae) jest surowcem fitoncydowym, które wywiera działanie antypasożytnicze, gdy jest w postaci świeżej. Surowiec znany przede wszystkim w krajach alpejskich (Austria, Włochy, Szwajcaria, Niemcy). Korzeń zawiera inulinę 18-22%, olejek eteryczny 1-2% (carlina-oxid = benzylo-2-furfurylo-acetylen), żywice, fenolokwasy, enzymy, garbniki i pochodne kwasy palmitynowego.
Żywica z olejkiem paraliżują obleńce, tasiemce i zabijają pierwotniaki. Jest to również dobry środek fungistatyczny, antyzakażeniowy, przeciwwirusowy, rozkurczowy, przeciwdepresyjny i przeciwwrzodowy. Przyspiesza gojenie wrzodów żołądka i owrzodzeń jelitowych. Posiada duży potencjał antynowotworowy. Wpływa też immunostymulująco. Pędzi żółć i mocz, usuwa z organizmu szkodliwe produkty przemiany materii. Zbija gorączkę. Łagodzi bóle mięśni, głowy i stawów. Szczególnie wrażliwe na wyciągi z dziewięćsiłu są bakterie z rodzaju Staphyllococcus, Shigella, Salmonella i Enterococcus.
Wskazania do stosowania surowca są liczne: stany zapalne dziąseł, bóle, zapalenie gardła, reumatyzm, skąpomocz, kamica moczowa, zapalenie żołądka i jelit, choroba wrzodowa, owrzodzenia skórne, trudno gojące się rany, choroby reumatyczne, dermatozy, nowotwory, parazytozy. 3% napary i odwary można pić po 120 ml 3 razy dziennie. Przed parzeniem rozdrobniony korzeń należy zwilżyć spirytusem 70%. Przy chorobach pasożytniczych zażywa się 3 g sproszkowanego surowca z melasą co 1 h (łącznie 9 g). Po 2 h od ostatniej dawki trzeba przyjąć środek przeczyszczający.
Właściwości przeciwpasożytnicze mają również różne gatunki komosy – Chenopodium. Najbardziej znana jest komosa piżmowa i jej odmiany/podgatunki – Chenopodium ambrosioides L. (=Dysphania ambrosioides (L.) Mosyakin & Clemants).
Chenopodium ambrosioides var. anthelminticum obecnie jest oddzielnym gatunkiem Dysphania anthelmintica (L.) Mosyakin & Clemants. Rodzaj komosa – Chenopodium w dawnych systemach był zaliczany do rodziny Chenopodiaceae. Niektóre gatunki komosy wyrzucono z rodzaju Chenopodium i włączono do rodzaju Dysphania. Oba rodzaje obecnie zaliczane są do rodziny amarantowatych Amaranthaceae.
Komosa meksykańska – Dysphania anthelmintica (L.) Mosyakin & Clemants (dawniej Chenopodium ambrosioides varium anthelminthicum (L.) Gray pochodzi z Ameryki Środkowej, ale była uprawiana na innych kontynentach do celów leczniczych. Utworzyła hybrydy z innymi gatunkami. Zawiera olejek eteryczny (1-1,5%) bogaty w askarydol (60-80%), p-cymen (20-40%), alfa-terpinen, limonen i kamfer. Przetwory z tej rośliny zwalczają glisty, owsiki, tęgoryjca i pierwotniaki pasożytnicze. Askarydiol jest nadtlenkiem monoterpenowym, który został uzyskany syntetycznie w 1943 roku przez Günthera Otto Schencka (1913-2003) i Karla Zieglera (1898-1973).
Olejek z komosy meksykańskiej odkłada się w organizmie, dawki mogą więc ulec nałożeniu i zsumowaniu, wywołując zatrucie. W medycynie sądowej opisano przypadki przedawkowania, a nawet zatrucia śmiertelnego olejkiem z komosy, a także askarydolem uzyskiwanym syntetycznie.
Maksymalna dawka jednorazowa olejku z komosy meksykańskiej wynosi 0,5 g, a maksymalna dawka dobowa 1 g. Dzieciom podawano tyle kropel olejku ile miało lat. Po godzinie od przyjęcia leku stosowano środek przeczyszczający solny. Nie wolno podawać oleju rycynowego. W czasie kuracji wyłączyć z diety tłuszcze i mleko.
Właściwości przeciwrobacze ma także typowy gatunek – komosa piżmowaDysphania ambrosioides (L.) Mosyakin & Clemants występująca w Europie, a zawleczona z Ameryki Południowej i Ameryki Środkowej. W Polsce komosa piżmowa ma mniej olejku eterycznego (do 0,3%), a w nim askarydol (40%) i pinokarwon. Napary z ziela komosy piżmowej stosowano w medycynie ludowej przy wzdęciach, kolkach, robaczycach, jako środek przeciwastmatyczny, przeciwbólowy oraz przeciwko czerwonce (wywołanej przez amebę). Liście spożywano jako warzywo. Świeże liście i ziele przyspieszają gojenie ran. Pomocne są również w leczeniu ukąszeń i użądleń. Komosa wydziela wokół siebie substancje hamujące kiełkowanie i wzrost innych roślin. Wykorzystywano ją również do odstraszania szkodników roślin uprawnych (sadzono w pewnej odległości). Z drugiej strony trzeba wiedzieć, że komosę piżmową lubią ważki, szerszenie i osy. Wyciągi z komosy piżmowej niszczą larwy szkodników, nicienie glebowe i grzyby pasożytnicze. Nasiona po wypłukaniu z saponin i ugotowaniu są jadalne.
Ocieranie się o rośliny w dni upalne wywołuje odczyny alergiczne i fototoksyczne. Olejek i nalewka z komosy zwiększa wrażliwość skóry na światło słoneczne. Napary z ziela 2% (po 100-120 ml) stosowane 1-2 razy dziennie są bezpieczne.
Najnowsze komentarze