|
||||||
|
Parę dni temu zorientowałem się, że na blogu zostały opisane wszystkie surowce zielarskie, jakie występują w Farmakopei Polskiej VI z 2002 r. W związku z tym postanowiłem zrobić wykaz tych surowców z krótkimi wymaganiami i pochodzeniem gatunkowym oraz ukazać ważniejsze linki prowadzące do opisów surowców na tej stronie. Zapraszam do poczytania: http://rozanski.ch/pharmacopoea_polonica_6_herbs.html Kwas galusowy – Acidum Gallicum, Gallussäure, Gallic Acid, Acide gallique, wzorze sumarycznym C7H6O5 = C6H2(OH)3COOH, jest kwasem trójhydroksybenzoesowym (Trioxybenzoesäure), czyli należy do fenolokwasów. Rozpowszechniony w świecie roślin (galasy, herbata chińska, sumak, rdesty), składnik glikozydów fenolowych i garbników, ponadto w soku komórkowym (wakuolarnym) w stanie wolnym. Jest w niektórych winach, którym nadaje smak ściągający i cierpki. Ma postać żółtego lub białego krystalicznego proszku (igiełki), o temp. topnienia 239-240 stopni C (rozkład). Jest rozpuszczalny w wodzie, alkoholu i eterze, nie rozpuszcza się w chloroformie i benzenie. Ogrzewany ulega rozpadowi do dwutlenku węgla i pirogalolu. Można go otrzymać przez gotowanie kwasu taninowego z wodorotlenkiem sodu lub mocnymi kwasami (solny, siarkowy). W XIX i na początku XX wieku kwas galusowy był stosowany w leczeniu cukrzycy, albuminurii (białkomoczu), gruźlicy, krwawień płucnych i z przewodu pokarmowego. W okresie międzywojennym szwajcarski Sandoz (Basel) wprowadził do lecznictwa ester metylowy kwasy galusowego (galusan metylu) pod nazwą Gallicin (Methylium gallicum) C6H2(OH)3COOCH3. Był on używany w leczeniu zapalenia powiek i spojówek, infekcji oka, ponadto w leczeniu chorób skóry (roztwory, zasypki). Działa antyseptycznie i przeciwzapalnie oraz ściągająco. W latach 30 XX wieku dostępny był także Gallobromol (produkowany przez E. Merck Darmstadt), czyli kwas dibromogalusowy (Acidum dibromgallicum C6Br2(CH)3COOH = H2O), podawany doustnie w dawce 2-3 g dziennie (w syropie), a zewnętrznie w roztworze i pastach 1-3% do smarowania wyprysków i zmian wenerycznych. Był używany w leczeniu chorób wenerycznych (rzeżączka). Farbenfabriken Leverkusen produkował Combelen, będący mieszaniną etelen’u (ester etylowy kwasu trójacetylogalusowego – Triacetylgallussäureäthylester, (CH3COO)3C6H2COOC2H5) i estru etylowego kwasu rezorcynobenzoilokarbonowego (Resorcinbenzoylcarbonsäureäthylester C6H3(OH)2 . OC . C6H4CO . OC2H5). Combelen był podawany doustnie w dawce 500 mg 3-6 razy dziennie, przy ostrym i chronicznym nieżycie jelit. Rp. Mixtura contra albuminarium Do połowy XIX wieku kwas galusowy odgrywał ważną rolę w leczeniu krwawego kaszlu (krwioplucie), rzeżączki (tryper), krwiomoczu, krwawej biegunki, hemoroidów, cholery, chorób pasożytniczych przewodu pokarmowego (tasiemce). Dr Fr. Oesterlen (1861 r.) zalecał kwas galusowy w dawce 1 drachmy/dzień. Kwas galusowy należy do moich ulubionych fenolokwasów, którego właściwości farmakologiczne wciąż ustalam. W latach 90 in vitro wykazałem hamowanie proliferacji komórek tumorowych (rakowych) przez kwas galusowy. Odkąd testuję różne środki roślinne na zwierzętach zauważyłem kolejne ciekawe właściwości. U zwierząt działa przeciwbólowo, przeciwzapalnie i przeciwbiegunkowo. Stabilizuje błony komórkowe komórek mięśniowych serca, nerek i wątroby. Hamuje wysięki, zatrzymuje procesy stłuszczenia i marskości wątroby. Zmniejsza podrażnienia jelit, przyspiesza gojenie owrzodzeń jelit i żołądka. Łagodzi objawy jelita drażliwego i choroby wrzodowej. Obniża poziom cukru we krwi, przedłuża działanie insuliny. Przyspiesza gojenie ran, oparzeń. Stwierdzono naukowo właściwości przeciwwirusowe i antybakteryjne kwasu galusowego. Ma wyraźny wpływ przeciwzapalny po zastosowaniu doustnym i zewnętrznym. Wymiata wolne rodniki i nadtlenki. Hamuje reakcje autoagresji immunologicznej. Dodawany do tłuszczów i ziół bogatych w nienasycone kwasy tłuszczowe – stabilizuje je i zapobiega ich oksydacji. Kwas galusowy warto podawać osobom cierpiącym na cukrzycę, stany zapalne uogólnione, choroby alergiczne, astmę, gruźlicę, stany zapalne nerek i pęcherza moczowego, nieżyty przewodu pokarmowego, polipowatość i owrzodzenia jelita grubego, trądzik, plamice naczyniowe, stany zapalne siatkówki i naczyniówki oka. Jest przydatny w terapii uszkodzeń wątroby i nerek, chorób autoimmunologicznych i nowotworów. Okłady na oczy z roztworu wodnego 1-5% leczą stany zapalne powiek i spojówek, zmniejszają objawy nadmiernego łzawienia. Przy zmianach ropnych oczu – ładnie ściągają wydzielinę i zmniejszają obrzęk. Kwas galusowy zastosowany na skórę to filtr UV. Działa też wybielająco, likwidując przebarwienia polekowe, po kosmetykach, posłoneczne. Ładnie likwiduje przebarwienia potrądzikowe. Kwas galusowy czysty można nabyć w hurtowniach chemicznych i wykorzystać do wyrobu preparatów na własny użytek. Dawki: 0,5-1,5 g 2 razy dziennie, zależnie od potrzeby. Do kosmetyków domowych: 3-5%. W leczeniu ran, wyprysków, atopowego zapalenia skóry, łojotoku, trądziku różowatego itd. – roztwory wodne, wodno-alkoholowe 2-10%, do przemywania, płukanek i okładów. Leczy stany zapalne dziąseł i opuchnięcia po usunięciu zęba (płukanki 5-10% roztworem). Kwas galusowy hamuje rozwój grzybów pasożytniczych. Przy zwalczaniu kandydozy, kryptokokkozy przewodu pokarmowego i układu moczowego stosować dawki 1 g 3 razy dziennie, na czczo, dobrze popić. Kwas galusowy wykazuje synergizm z kurkuminą i kurkumą, karczochem, ostropestem (sylimaryną) – w regeneracji i ochronie wątroby i nerek, kwasem migdałowym (w leczeniu zakażeń układu moczowego, opornych na antybiotyki i sulfonamidy), z arbutyną ( w leczeniu zakażeń przewodu pokarmowego i układu moczowego, w leczeniu przebarwień), z kwasem rozmarynowym, witaminą C, resweratrolem, flawonoidami, kwasem salicylowym, kwasem ferulowym, kawowym, kwasem cynamonowym (w działaniu onkostatycznym, przeciwzapalnym i antybakteryjnym, ochronnym na narządy miąższowe). Nasila działanie przeciwzapalne ibuprofenu, fenacetyny i salicylanów. Korzeń ratanii (niem. Ratanhiawurzel, ang. Rhatany Root) – Radix Ratanhiae jest pozyskiwany z południowo-amerykańskiego krzewu o nazwie Krameria triandra Ruiz et Pavon (Caesalpiniaceae = Krameriaceae). Krameria występuje w Andach na znacznych wysokościach, 1000-3000 m n.p.m. Surowiec zawiera 8-20% garbników, alkaloidy (ratanina C10H13NO3), czerwień rataniową C26H22O11 = czerwień garbnikową (flobafeny; w szwajcarskich pracach pod nazwą Gerbstoffrote), lignany lipofilne (neolignany, norneolignany, dineolignany), pochodne benzofuranu. Jest w Farmakopei Polskiej II (brak tego surowca w Farmakopei Polskiej I i III), British Pharmacopoeia z 2009 r. oraz w Farmakopei Europejskiej 5 (nie mniej niż 5% garbników katechinowych). Popiół – nie więcej niż 5,5%. Działanie: antyoksydacyjne, wymiatające wolne rodniki i nadtlenki, ściągające na błonę śluzową i skórę, przeciwnieżytowe, przeciwzapalne, odkażające, przeciwbiegunkowe, przeciwkrwotoczne, antybakteryjne (np. wobec gronkowców), ochraniające przed UV i mutacjami (dla skóry). Wskazania: nieżyt gardła, żołądka i jelit, zespół jelita drażliwego, biegunki na różnym tle, infekcje przewodu pokarmowego, krwawienia w przewodzie pokarmowym, choroba wrzodowa, polipy i owrzodzenia jelita grubego, hemoroidy, upławy, stany zapalne dziąseł, stany zapalne po usunięciu zęba, zapalenie języka. Zewnętrznie: trudno gojące się rany, zapalenie narządów płciowych i jamy ustnej, żylaki odbytu, liszaje, mokre wypryski, łojotok, przetłuszczanie się włosów, łupież tłusty, odmrożenia, oparzenia. Preparaty i dawkowanie. Odwar z korzeni ratanii – Decoctum Rad. Ratanhiae 5%: kilka razy dziennie po 15-30 ml. Extractum Ratanhiae siccum 0,3 g in pilul. 3 razy dziennie pigułkę. Ekstrakt gęsty i suchy z korzeni jest dobry do sporządzania pigułek, globulek dopochwowych i czopków doodbytniczych. Odwarem zmiany skórne przemywać kilka razy dziennie. Stosować też do płukanek, okładów, irygacji i lewatywy (stany zapalne odbytu, hemoroidy). Surowiec obecnie dostępny w sklepach internetowych. W PhEur. 5 i British Pharm. 2009 Tinctura Ratanhiae – Rhatany Tincture (1 część korzeni rozdrobnionych na 5 części alkoholu etylowego 70%) jako oficjalny preparat galenowy (nie mniej niż 1% garbników, wyrażonych jako pirogalol C6H6O3 – m.cz. 126,1). Wyszedł z użycia powszechnego ze względu na ograniczone zasoby i wysoki koszt. Zastąpiono go innymi surowcami garbnikowymi. Wyciągi z korzenia ratanii mogą być składnikiem kosmetyków przeznaczonych do pielęgnacji skóry trądzikowej i łojotokowej. Komisja E (monografia nr 43 z 2 III 1989 r.) zaleca zewnętrzne stosowanie preparatów z korzenia ratanii: stany zapalne błony śluzowej jamy ustnej i gardła. Surowiec rozdrobniony do odwarów, do miejscowego stosowania. 1 g korzeni na 1 filiżankę wody jako odwar lub 5-10 kropli nalewki ratanii na szklankę wody 2-3 razy dziennie; nierozcieńczona nalewka z ratanii do pędzlowania 2-3 razy dziennie. Bez porady lekarza stosować nie dłużej niż 2 tygodnie. W Pharmacopoea Helvetica VI jest Radix Ratanhiae (Ratanhiawurzel, fr. Racine de ratania, ital. Radice di ratania) z Krameria triandra, rodzina – Krameriaceae. Wymagania w stosunku do surowca wysokie; surowiec powinien zawierać przynajmniej 15% garbników. Popiół – nie więcej niż 6%. Dawka jednorazowa 2 g, do naparu. Oficjalnym preparatem jest Extractum ratanhiae siccum. Korzeń ratanii, nalewka, syrop i ekstrakt z korzeni ratanii są w Farmakopei Szwajcarskiej III z 1893 r. W Pharm. Helv. IV z 1907 r. znajdziemy korzeń ratanii, nalewkę i ekstrakt (na wodzie chloroformowej – Aq. Chloroformii). W Farmakopei Pruskiej VII – Pharmacopoea Borussica VII z 1862 r. korzeń ratanii jest zapisany jako Radix Ratanhae (Ratanhawurzel), bez “i”. W wydaniu III Pharm. Borussica z 1813 r. nie znajdziemy tego surowca. Pharmacopoea Austriaca VII z 1889 r. obejmuje korzeń ratanii – Radix Ratanhiae, nalewkę i ekstrakt z korzeni ratanii. Pharmacopoea Germanica III z 1890 r. opisuje Radix Ratanhiae i Tinctura Ratanhiae 1:5. Dr Fr. Oesterlen (1861 r.) wśród składników czynnych ratanii wymienia kwasy garbnikowe (kwas galusowy, kwas krameriowy i kwas rataniowy). Zaleca preparaty z ratanii w leczeniu cholery, biegunki, skrofulozy, czerwonki, cukrzycy, padaczki, nadmiernego ślinienia, zimnicy; do hamowania krwawień. W odwarach 1/2-1 uncji; pulver (sproszkowane) – 10-20 granów (dawki jednorazowe, kilka razy dziennie), w pigułkach i roztworach.; extractum 10-20 granów, w sumie nawet 1-2 drachmy na dzień. Zastępczym gatunkiem dostarczającym surowiec jest Krameria ixina L. z zachodnich Indii. Tinctura Ratanhiae przy krwawieniach, w tym również macicznych, 20-40 kropli na dawkę. Zewnętrznie odwar i rozcieńczona nalewka przy zapaleniu brzegów powiek, na krwawiace rany, przy szkorbucie, zapaleniu dziąseł, anginie. W niektórych starszych opracowaniach korzeń ratanii należy szukać pod nazwą Radix Krameriae. Rp. Suppositoria cum Extracto Ratanhiae Szyszki chmielu należą do moich ulubionych surowców zielarskich. Można je zebrać ze stanu naturalnego. Są dostępne w sklepach zielarskich. Preparaty chmielowe mają smak gorzki, nie zawsze lubiany przez ludzi, ale są pewne w działaniu. W Farmakopei Polskiej VI są zawarte szyszki chmielu, które powinny zawierać nie mniej niż 0,35% olejku i nie mniej niż 25% ekstraktu. Lupulinum (Pilus glandulosus Lupuli) pozyskane z szyszek chmielu jest w Farmakopei Polskiej III: nie mniej niż 3% olejku eterycznego. Popiołu – nie więcej niż 12%. Trwałość 1 rok. Szyszki chmielu – Strobilus Lupuli oraz lupulina (lupulinum) wywierają wyraźne działanie uspokajające, nasenne, rozkurczowe i przeciwlękowe. Lupulina to gruczoły olejkowe (Glandulae Lupuli) kwiatostanów chmielu. Ma postać żółtego lub brązowego proszku o swoistym silnym zapachu (nieco walerianowo-masłowym). Wywiera wpływ estrogenny, ale zarazem obniża popęd płciowy i wrażliwość mięśni. Silne właściwości antybiotyczne lupuliny były dawniej wykorzystywane w leczeniu zakażonych ran i bakteryjnych chorób skóry (maść na lanolinie z ekstraktem eterowym z lupuliny). Składnikami czynnymi szyszek chmielu są: olejek eteryczny 1-3% (humulen – ok. 50%, mircen C10H16 do 25%, alfa-kariofilen – do 50%, beta-kariofilen 8%, farnezen – 10%), garbniki ok. 4-5%, żywica – ok. 10%, mircenol – alkohol terpenowy i jego estry związane z kwasami: izowalerianowym C4H9COOH, oenantowym C6H13COOH, pelargonowym C8H17COOH, masłowym i octowym; ponadto humulon = kwas alfa-goryczochmielowy; lupulon = kwas beta-goryczo-chmielowy; chinony, asparagina, cholina, triterpen – hopanon, chalkony, flawonoidy (kwercetyna). Czysta lupulina zawiera olejek eteryczny (4-6%), żywice (40-50%), woski (15-25%). Szyszki chmielu, szczególnie w połączeniu z glistnikiem zapobiegają objawom „uderzenia krwi do głowy” oraz nerwicom w okresie przekwitania. Gorzkie substancje zawarte w szyszkach chmielu pobudzają wydzielanie soków trawiennych przyspieszają trawienie. Nerwicę żołądka, serca i jelit znosi bardzo szybko mieszanka zawierająca szyszki chmielu, kłącze tataraku – Rhizoma Calami i ziele dymnicy – Herba Fumariae w równych ilościach (napar). W celu spotęgowania działania uspokajającego i antynerwicowego, szyszki chmielu można łączyć w mieszankach z kłączami kozłka – Rhizoma Valerianae, zielem męczennicy – Herba Pasiflorae oraz zielem melisy – Folium Melissae. Na rynku krajowym dostępna jest lupulina w formie kapsułek 250 mg, preparaty złożone wzbogacone w ekstrakt chmielowy oraz mieszanki ziołowe zawierające w składzie rozdrobnione szyszki chmielu. Lupulina jest podawana doustnie w dawce 500-1000 mg 1-3 razy dziennie. Nasenne działanie wykazuje w dawce, co najmniej 1000 mg. Napar z szyszek chmielu – Infusum Lupuli: 1-2 łyżki rozdrobnionego surowca zalać 1 szklanką wrzącej wody; odstawić pod przykryciem na 30 minut, przecedzić. Pić 2 razy dziennie po 100-200 ml. Nalewka chmielowa – Tinctura Lupuli 1:3 – 5 ml 3 raz dziennie w 100 ml wody. Można także podać jednorazowo 10 ml nalewki w razie silnego podniecenia nerwowego lub nerwicy wegetatywnej. Rdest wężownik (niem. Schlangen Knöterich, fr. Renouee bistorte, ital. Poligono bistorta; retorom. Badalestg-serp) – Polygonum bistorta Linne = Persicaria bistorta (L.) Samp. z rodziny rdestowatych – Polygonaceae występuje dziko w naszym kraju; preferuje wilgotne miejsca (w tym torfowiska). Jest rośliną wieloletnią, rozpowszechnioną na terenie całego kraju. Dostarcza zdrewniałe, grube kłącze, będące surowcem typowo garbnikowym – Rhizoma Bistortae (niem. Natterwurzel, ang. Bistort Root, fr. Racine de bistorte). Kłącze wężownika jest czasem opisywane pod nazwą Radix Bistortae, Radix (Rhizoma) Polygoni Bistortae, a w niemieckich i szwajcarskich pracach pod nazwami: Drachenwurz, Krebswurz, Otterwurz, Schlangenknöterichwurzel, Schlangenwurzel. Kłącze wężownika najlepiej zbierać wiosną lub jesienią i suszyć w temperaturze do 60 stopni C. Po wysuszeniu trudne jest do krojenia i rozdrabniania, dlatego polecam na świeżo już to zrobić. Składniki kłącza wężownika: garbniki 15-20%, kwas galusowy 0,5%, glukoza 0,45%, pararabina, czerwień wężownikowa, skrobia 20-30%, białko 10%, kwas elagowy, kwas pirokatechowy, antrachinony (także wchodzą w skład czerwieni wężownikowej wraz z garbnikami). Działanie: typowo ściągające, przeciwbiegunkowe, krwiotamujące, przeciwzapalne, przeciwwysiękowe. Zewnętrznie: okłady, płukanki, przemywanie, lewatywy: ściągające, przeciwzapalne, przeciwłojotokowe, obkurczające rozszerzone pory, antyseptyczne, pojędrniające skórę. Zawiera składniki zatrzymujące promienie UV i wymiatające wolne rodniki, co może być wykorzystane w kosmetyce. Nadaje się do pielęgnowania skóry trądzikowej i łojotokowej, do płukania włosów przetłuszczających się. Do płukania narządów płciowych, gardła i jamy ustnej przy stanach zapalnych. Do okładów na oczy nadmiernie łzawiących, z wysiękiem i wydzieliną ropną (okłady z odwaru). Wskazania: biegunka, krwawienia z przewodu pokarmowego, choroba wrzodowa w stadium zaostrzenia (dla osuszenia), nieżyt jelita grubego, świąd odbytu (wlewki, czopki z ekstraktem, nasiadówki), krwawienia i obrzęk dziąseł, zapalenie gardła, upławy (irygacje, nasiadówki, globulki z ekstraktem), wymioty, stany zapalne powiek i spojówek (okłady, przemywanie), trądzik, mokre wypryski i pokrzywka, ukąszenia owadów (okłady), trudno gojące się rany z wydzieliną, owrzodzenia, odleżyny, odparzenia (okłady, płukanki), tłuste włosy bez połysku, łupież tłusty (płukanki), dla zabarwiania włosów siwych (płukanki regularne przez dłuższy czas), nadmierne pocenie się stóp (kąpiele), uogólnione stany zapalne skóry (kąpiele, przemywanie). Kłącze wężownika jest w Farmakopei Polskiej III. Zgodnie z jej wymogami kłącze powinno być zebrane jesienią. Zawartość garbników w surowcu: nie mniej niż 15%. Popiół nie więcej niż 7%. Pharmacopoea Genevensis z 1780 r. wymienia Bistorta – Radix (La Bistorte) jako surowiec leczniczy oficjalny. Jest w Pharmacopoea Austriaca IV z 1836 r. jako Radix Bistorta (Natterwurzel). Również Pharmacopoea Bruxellensis z 1702 r. obejmuje Radix Bistortae. Najnowsza British Pharmacopoeia z 2009 r. opisuje Bistort Rhizome – minimum 3% garbników w suchym materiale, wyrażonych jako pirogalol C6H6O3 (m.cz. 126,1). Popiół max 9%. Strata masy po suszeniu nie więcej niż 12%. Preparaty i dawki: 1. Odwar – Decoctum 5-10%, gotować 15 minut, odstawić na 20 minut, przecedzić. Pić kilka razy dziennie po 100 ml, zależnie od potrzeby lub stosować do przemywania, płukanek, okładów, lewatyw. 2. Extractum Bostortae molle (wyciąg o konsystencji miodu) pro dosi 1,0 w czopkach, globulkach. 3. Pulvis Rhiz. Bistortae (sproszkowane kłącze) 1 g 3-4 razy dziennie doustnie. 4. Tinctura Bistortae 1:3 na alkoholu 40-60% – 3 razy dziennie po łyżeczce lub do pędzlowania, przemywania, sporządzania maści, po rozcieńczeniu do okładów. Odparowując taką nalewkę otrzymamy wyciąg o konsystencji miodu, nadający sie do maści i wyrobu czopków oraz globulek. Olej wiesiołkowy z bezpośredniego tłoczenia – Oleum Oenotherae virginum jest uzyskiwany z Oenothera paradoxa Hudziok (wiesiołka dziwnego), Oenothera biennis Linne (wiesiołka dwuletniego), a także innych gatunków wiesiołka (rodzina Oenotheraceae). W praktyce olej wiesiołkowy (niem. Nachtkerzensamenöl; ang. Evening primrose oil) zawiera ok. 70-71% kwasu linolowego, 7-10% kwasu gamma-linolenowego (GLA), ok. 9% kwasu palmitynowego i ok. 9% kwasu olejowego. Zawartość kwasu gamma-linolenowego – GLA zależy od gatunku wiesiołka z jakiego pochodzi olej: Oenothera acerviphilla nova – 15,68%, Oenothera paradoxa 14,41%, Oenothera rubricaulis 13,75%, Oenothera biennis 7-9%. Dla przykładu podam, że olej z ogórecznika (Borago officinalis) może zawierać nawet 25% GLA. Nasiona wiesiołka zawierają ok. 14% oleju oraz fitosterole (kampesterol, beta-sitosterol). Olej wiesiołkowy zażywany doustnie w dawce przynajmniej 1,5-3 g dziennie zmniejsza agregację trombocytów i powstawanie zakrzepów; obniża ciśnienie tętnicze krwi, hamuje rozwój miażdżycy, zmniejsza ryzyko wystąpienia zawału. Jest szczególnie pomocny w terapii wspomagające zapalenia żył, żylaków, choroby wieńcowej, nadciśnienia, arteriosklerozy, przewlekłych chorób skórnych, szczególnie atopowego zapalenia skóry i wyprysków, łuszczycy, trądzików, łysienia androgennego, dermatozy okołoustnej, suchego zapalenia skóry, neurodermatozy. Olej wiesiołkowy pobudza procesy odnowy tkanek. Zmniejsza objawy napięcia przedmiesiączkowego. W większych dawkach wpływa estrogennie i przeciwzapalnie. Wspomaga regenerację wątroby, serca i nerek. Korzystnie (stabilizująco) wpływa na śródbłonki naczyń krwionośnych. Wzmaga odbudowę włosów i paznokci. Łagodzi objawy i skutki (następstwa) zespołu jelita drażliwego. Olej wiesiołkowy nadaje się do pielęgnowania skóry suchej, z trądzikiem sterydowym i zawodowym, podatnej na stany zapalne. Wpływa proregenerująco na tkankę chrzęstną i łączną właściwą, przez co jest polecany w chorobach reumatycznych, po złamaniach i uszkodzeniach więzadeł. Polecany w okresie menopauzy oraz przy nieregularnych miesiączkach, wreszcie przy stwardnieniu rozsianym i gruźlicy. Olej wiesiołkowy jest dodawany do kosmetyków przeznaczonych dla cery suchej, zniszczonej i podrażnionej. Sprawdza się również w pielęgnowaniu cery łojotokowej, bowiem zmniejsza wydzielanie łoju, redukuje ilość zaskórników, hamuje rogowacenie mieszków włosowych i gruczołów łojowych, normalizuje skład ilościowy i jakościowy łoju. Olej wiesiołkowy pomaga w utrzymaniu elastyczności komórek skóry i usprawnia procesy krążenia płynu troficznego w naskórku i we włosach. Stabilizuje połączenia międzykomórkowe w skórze. Olej wiesiołkowy działa ochronnie dla komórek wątroby. Efekty działania oleju wiesiołkowego są widoczne po dłuższym jego zażywaniu w dawkach co najmniej 1,5 g dziennie. Nasiona wiesiołka po roztarciu w moździerzu można zażywać doustnie 1-2 razy dziennie po 1 pełnej łyżeczce, jako źródło witaminy F. Napar z takich nasion jest dobrą odżywką dla skóry (nawilżanie, usuwanie stanów zapalnych, pobudzanie regeneracji). W warunkach domowych można przygotować krem z olejem wiesiołkowym. 25% takiego oleju należy wymieszać z euceryną, lanoliną lub z maścią z witaminą A. Do leczenia ran i oparzeń można wymieszać maść tranową z 20-30% oleju wiesiołkowego. Olej wiesiołkowy wymieszany z płynnym tranem 1:1 jest pomocny w leczeniu wyprysków, trudno gojących się ran, oparzeń; wyraźnie pobudza procesy regeneracyjne skóry i błon śluzowych (smarowanie, okłady). Ta mikstura zażywana doustnie (po 1 łyżce 1 raz dziennie) dostarcza organizmowi łatwo przyswajalną witaminę A, D i F. Olej wiesiołkowy w połączeniu z balsamem Szostakowskiego, tranem i olejem rokitnikowym (wszystkie w równych proporcjach) sprzyja gojeniu owrzodzeń przewodu pokarmowego i łagodzi dolegliwości zespołu jelita drażliwego (dawka 1-2 łyżki dziennie mieszanki). Dodatkowo reguluje wypróżnienia i korzystnie wpływa na oczyszczenie wątroby. Tego typu mieszaniny tłuszczów roślinnych często łagodzą objawy autoimmunologicznych chorób skóry (łuszczyca, toczeń, pokrzywka, pęcherzyca). W połączeniu z balsamem Szostakowskiego i zastosowaniu zewnętrznym goją odleżyny, odparzenia, oparzenia, owrzodzenia żylakowate, eczema, dermatozy, rany. Do rodziny ślazowatych – Malvaceae należy między innymi: rodzaj Althaea (prawoślaz), rodzaj Malva (ślaz), rodzaj Lavatera (ślazówka) i rodzaj Hibiscus (ketmia). Prawoślaz i ślaz mają ten sam kierunek działania farmakologicznego. O prawoślazie i ketmii już pisałem, kolej więc poświęcić troszkę miejsca ślazowi. Ślaz dziki – Malva sylvestris Linne = Althaea silvestris Alefeld rośnie dziko w Polsce i wydaje kwiaty purpurowo-różowe. Dostarcza kwiat i liść lub całe ziele. Kwiaty różowe lub białe posiada ślaz zaniedbany – Malva neglecta Wallroth – Althaea vulgaris Alefeld = Malva vulgaris Fries, także pospolity w naszym kraju. Liść malwy (niem. Malvenblätter, ang. Mallow Leaves, fr. Feuilles de maulve) – Folium Malvae należy do surowców śluzowych. Pochodzi z gatunku Malva sylvestris L. lub Malva neglecta Wallroth Zawiera ok. 8% śluzów i 15-17% soli mineralnych. Wodne wyciągi (macerat, napar) działają osłaniająco, powlekająco, przeciwzapalnie, przeciwkaszlowo; regulują wypróżnienia, łagodzą podrażnienia gardła, przełyku, żołądka i jelit. Zastosowane na skórę działają typowo nawilżająco, ochronnie i przeciwzapalnie. Doskonałe są okłady na oczy z naparu z liści malwy (stany zapalne, podrażnienie, suchość spojówek, zmęczenie, zwiotczenie powiek wskutek zmęczenia). Wskazaniami do stosowania naparu i maceratu z liści malwy są: choroba wrzodowa, nieżyty przewodu pokarmowego, zaparcia, zespół jelita drażliwego, kaszel, chrypka, zapalenie krtani; stany zapalne żołądka. Zewnętrznie: suche wypryski, suchość skóry, łojotok (nawilżanie odruchowo zmniejsza ilość wydzielanego łoju), trądzik różowaty, atopowe zapalenie skóry, stany zapalne oczu, podrażnienie narządów płciowych, świąd odbytu (płukanki, okłady, nasiadówki, irygacje, lewatywa). Syrop ślazowy sprawdza się w nieżytach górnych dróg oddechowych i przy chrypce. Łagodzi kaszel i podrażnienie gardła. Płukanie włosów w naparze z liści ślazu pomocne w zwalczaniu łupieżu suchego, suchego zapalenia skóry owłosionej i suchości włosów. Folium Malvae (Malvenblatt, Käslikraut; fr. Feuille de mauve, ital. Foglia di malva) jest w Pharmacopoea Helvetica VI. Surowiec pochodzi z Malva sylvestris L. i Malva neglecta Wallr., a współczynnik pęcznienia powinien wynosić minimum 7. Popiół najwyżej 22%. Dawka jednorazowa 2 g (do parzenia). Flos Malvae (Malvenblüte; fr. Fleur de mauve; ital. Fiore di malva) jest także w Pharmacopoea Helcetica VI. Współczynnik pęcznienia minimum 14. Popiół najwyżej 15%. Dawka 2 g, do naparzania. Wchodzi w skład oficjalnych ziółek wykrztuśnych – Species pectorales (Brustee; Especes pectorales, Specie pettorali), bardzo dobrze działających (do naparzania 2 g, na filiżankę wrzątku, kilka razy dziennie w ciągu dnia po filiżance) przy nieżytach górnych dróg oddechowych i chrypce z kaszlem: Farmakopea Polska VI także obejmuje liść ślazu dzikiego i ślazu zaniedbanego, zebrany w lipcu i sierpniu, wysuszony w cieniu, w przewiewie. Surowiec powinien wykazywać wskaźnik pęcznienia nie mniejszy niż 7. Strata masy po suszeniu max 12%. Popiół max 17%. Działanie oficjalne: osłaniające. Dawki zwykle stosowane, doustne, jednorazowe 5 g, dobowe 5 g (do naparzania). Kwiat malwy – Malvae Flos jest surowcem oficjalnym, objętym przez PhEur. V i pochodzi z Malva sylvestris L. /ssp. sylvestris i ssp. mauritiana Asch. et Graebner/ (rodzina Malvaceae).. Kwiat malwy zawiera od 6 do 9% śluzów polisacharydowych, antocyjany 6-7%, głownie malvidynę (77%) i delfinidynę (19%), nieco petunidyny i cyjanidyny. Kwiat malwy działa podobnie jak liść, przy czym obecność antocyjanów sprawia, że preparaty z kwiatów malwy działają silniej przeciwzapalnie i poprawiają przepływ krwi przez drobne naczynia krwionośne (włosowate). Ponadto preparaty z kwiatów silniej uszczelniają ścianki naczyń krwionośnych. Dlatego kwiat malwy można wykorzystać w leczeniu trądziku różowatego, stanów zapalnych naczyniówki oka i zapalenia spojówek oraz białkówki (okłady + doustne przyjmowanie). Syrop ślazowy – Syrupus Malvae: 1/2 szklanki rozdrobnionych kwiatów lub liści malwy zalać 1,5 szklanki chłodnej wody, odstawić na 6-8 godzin, potem podgrzać do wrzenia, odstawić na 45 minut, przecedzić. Na każdą 1 część uzyskanego wyciągu dać 1 część miodu i 1 część cukru trzcinowego, lekko podgrzewając mieszać do rozpuszczenia i połączenia składników. Można dodać 0,5 części rumu lub 0,5 cz. nalewki anyżowej, albo trochę olejku anyżowego (1 ml/szklankę syropu), wymieszać. Doustnie przy przeziębieniu, chrypce, kaszlu kilka razy dziennie po 1 łyżce syropku. Wodny wyciąg z malwy: 2 łyżki rozdrobnionych liści lub kwiatów zalać 1 szklanką wrzącej wody, parzyć 20-30 minut, przecedzić. Pić kilka razy dziennie po 1/2-1 szklance naparu. Można też przygotowywać dwustopniowo taki wyciąg, podobnie jak do syropu (najpierw zimna woda, potem doprowadzić do wrzenia), co wydaje się korzystniejsze. Od kilku miesięcy dostaję e-maile od Czytelników, aby uruchomić forum, na którym będzie możliwe poruszanie tematów z zakresów, które omawiam na stronach. Sprawa ta była również poruszana na blogu w komentarzach. Dzisiaj podjąłem próbę aktywacji takiego forum. Myślę, że forum ułatwi komunikowanie się i dyskutowanie. Jest dostępne pod adresem: Zgodnie z Farmakopeą Polską VI owocnia bez nasion – Pericarpium Phaseoli (Fructus Phaseoli sine semine) powinna pochodzić z fasoli zwyczajnej – Phaseolus vulgaris Linne (Leguminosae = Fabaceae), przy czym zbieranie owocni odbywa się wyłącznie z odmian białokwiatowych. Suszenie: w cieniu, w przewiewie, bez podgrzewania. Surowiec powinien zawierać nie mniej niż 0,01% fenolokwasów, w przeliczeniu na kwas kawowy C9H7O4, o masie cząsteczkowej 186,16. Strata masy po suszeniu max 10%. Popiół max 8%. Oficjalne działanie: moczopędne, słabe hipoglikemiczne. Do sporządzania odwaru. Dawki jednorazowe doustne 5-15 g. Dawki dobowe doustne 5-15 g. Owocnia fasoli bez nasion zawiera aminokwasy (arginina, asparagina, leucyna, lizyna), glikoproteiny (lektyny czynne immunologicznie), kwas krzemowy, flawonoidy, fazeolinę, kwas guanidynoaminowalerianowy, kwasy fenolowe, trygonelinę (połączenie kwasu nikotynowego z betainą), alantoinę, chrom, potas, saponiny. Wodne i wodno-alkoholowe wyciągi z owocni fasoli obniżają poziom glukozy we krwi (działanie przeciwcukrzycowe) i wywierają wpływ odtruwający oraz moczopędny. Preparaty z owocni fasoli znalazły zastosowanie w leczeniu cukrzycy, chorób reumatycznych, przewlekłych chorób skórnych na tle zaburzeń przemiany materii. Korzystnie działają przy trądziku i łuszczycy. Wodny wyciąg najlepiej przygotować następująco: 2 łyżki rozdrobnionej owocni zalać 1 szklanką chłodnej wody i pozostawić na 4-6 godzin, potem podgrzać (do wrzenia) i od razu odstawić na 30 minut, przecedzić. Pić rano i wieczorem po 1 szklance. Wodno-alkoholowy wyciąg z owocni przygotować następująco: świeże lub suche owocnie fasoli po rozdrobnieniu zalać chłodną wodą (1 część surowca na 1 część wody), pozostawić na 6 godzin, po czym wlać 2 części alkoholu 40%, wymieszać i odstawić na 7 dni. Przefiltrować. Zażywać po 1-2 łyżeczki wyciągu 2 razy dziennie lub raz dziennie po małym kieliszeczku. Wodny wyciąg z owocni fasoli nadaje się do pielęgnowania skóry. Dostarcza łatwo przyswajalne aminokwasy i witaminy, dobrze nawilża i pojędrnia skórę. Działa przeciwzapalnie. Okłady z wodnego wyciągu poprawiają stan skóry zmęczonej, ze zmarszczkami, słabo odżywionej, suchej. Okłady trzymać na twarzy przynajmniej 45 minut. Stosować 1-2 razy w tygodniu. Owocnie fasoli dobrze jest łączyć z innymi ziołami o podobnym kierunku działania, np. zielem rutwicy, liściem borówki, korzeniem mniszka, zielem pokrzywy, liściem brzozy. Pięciornik kurze ziele, pięciornik czteropłatkowy, czyli pięciornik leśny (drzewianka) – Potentilla tormentilla Schrank = Potentilla silvestris Necker = Tormentilla erecta Linne = Potentilla erecta Haupte = Potentilla erecta (L.) Raeusch. = Potentilla tormentilla Stokes ( niem. Blutwurz, fr. Potentille dressee, Tormentille; ital. Cinquefoglie tormentilla; retorom. Potentilla turment) rośnie dziko w Polsce, na polanach, w lasach, pastwiskach, na torfowiskach. Kwitnie od maja do jesieni. Jest rośliną wieloletnią, łatwą do uprawy w ogrodzie. Surowcem zielarskim jest kłącze pięciornika, czasem ziele zebrane w czasie kwitnienia – Rhizoma Tormentillae, Herba Tormentillae (niem. Tormentillwurzel, fr. Racine de tormentille). W lekospisach kłącze kurzego ziela widniało też po nazwą Radix Heptaphylli, Radix Tormentillae sylvestris, a w niemieckich i szwajcarskich publikacjach pod nazwą Rotwurzel, Rotheilwurzel, Blutwurzel i Ruhrwurzel. Kłącze pięciornika to typowy środek fenolowy i garbnikowy. Zawiera garbniki 14-20%, głównie katechinowe; fenolokwasy (chinowy, elagowy); flobafeny, tormentol (ok. 1%), olejek eteryczny, żywicę, skrobię, szczawian wapnia, czerwień tormentilową (flobafen), fitosterole, glikozydy fenolowe (tormentilina = tormentylina). Tormentozyd jest glikozydem trójterpenowym Kłącze pięciornika jest w Farmakopei Brytyjskiej z 2009 r.: Tormentil – surowiec powinien zawierać minimum 7% garbników, wyrażonych jako pirogalol C6H6O3 o masie cząsteczkowej 126,1. Popiół max 5%. Strata masy po suszeniu max 12% (1 g próbka w 105 stopniach C, 2 h). British Pharmacopoeia 2009 obejmuje też Tormentil Tincture, czyli nalewkę z pięciornika. Nalewka pięciornikowa powinna zawierać przynajmniej 1,5% garbników. Nalewka: 1 część surowca na 5 części alkoholu 70%. Kłącze pięciornika jest objęte przez Farmakopeę Polską VI: surowiec powinien być zebrany jesienią lub wczesną wiosną. Zawartość garbników – nie mniej niż 7% w przeliczeniu na pirogalol C6H6O3 o m.cz. 126,11. Popiół max 6%. Działanie oficjalne: ściągające. Dawki zwykle stosowane doustne w odwarach: jednorazowe 2 g, dobowe 6 g. Zewnętrznie w odwarach 2-6 g. Pięciornik przewyższa zakresem i siłą działania korzeń ratanii, czyli pastwinu – Radix Ratanhiae. O podobnym zastosowaniu obu surowców napisał dr Fr. Oesterlen w 1861 r . W kłączach liczących kilka lat zawartość garbników może wynosić nawet ponad 20% (do 30%). Wodne i wodno-alkoholowe wyciągi z kłączy i ziela pięciornika obkurczają naczynia krwionośne, zwiększają miejscowo krzepliwość krwi (wpływ przeciwkrwotoczny), ścinają powierzchniową warstwę błony śluzowej (właściwości ciągające), przez co zmniejszają obrzęk i stan zapalny, ograniczają drażniący wpływ jadów i bakterii na tkanki przewodu pokarmowego, zmniejszają przekrwienie i wysięk. Pięciornik to klasyczny środek przeciwbiegunkowy (antidiarrhoicum) i przeciwzapalny. Pomaga w leczeniu nieżytu żołądka, jelita cienkiego i grubego. Wspomaga leczenie hemoroidów (wlewki doodbytnicze, czopki z ekstraktem, maść, żel z wyciągiem pięciornikowym). Nalewka, ekstrakt, odwar z pięciornika zastosowane na skórę zmniejszają wydzielanie łoju, obkurczają rozszerzone naczynia krwionośne i rozszerzone pory. Zarówno po podaniu doustnym jak i zewnętrznym działa przeciwbakteryjnie. Hamuje rozwój Salmonella. Shigella, E. coli i in. Pięciornik jest przydatny do pięlęgnowania skóry łojotokowej, z owrzodzeniami, wypryskami, wrzodami sączącymi, trądzikiem różowatym, z rozszerzonymi porami i plamicami naczyniowymi. Odwar doskonały do płukania włosów przetłuszczających się i dla nadania połysku, puszystości oraz lekkiego odcienia brązowego. Odwar z kłączy pięciornika dobry do irygacji przy zapaleniu pochwy, ponadto do nasiadówek i płukanek warg sromowych, odbytu, moszny, prącia – przy infekcjach i stanach zapalnych, odparzeniach. Odwar pięciornikowy jest skuteczny w leczeniu obrzęku dziąseł po zabiegach stomatologicznych, płukania jamy ustnej i gardła przy zapaleniu. Wskazania: nieżyt przewodu pokarmowego objawiający się biegunką i nudnościami; choroba wrzodowa; zespół jelita drażliwego; stany zapalne żołądka i jelit; hemoroidy, świąd odbytu (lewatywy, maść, nasiadówki, płukanki, czopki), stany zapalne dziąseł, paradontoza, zajady, bolesne nadżerki w jamie ustnej, zapalenie gardła (doustnie, płukanki), stany zapalne układu płciowego (zewnętrznie), trudno gojące się rany (zewnętrznie); zapalenie spojówek i powiek, nadmierne łzawienie (okłady z odwaru 30-45 minutowe, zmieniane co 10-20 minut); białe upławy. Preparaty i dawki: Tinctura Tormentillae: 1 cz. świeżych lub suchych rozdrobnionych kłaczy zalać 5 częściami alkoholu 40-70%, odstawić na przynajmniej 7 dni, codziennie wstrząsając. Przefiltrować. Zażywać po 1 łyżeczce herbacianej. 1 łyżka nalewki na 1/2 szklanki wody nadaje się do płukanek, okładów i przemywania. Pulvis Tormentillae – sproszkowane kłącze pięciornika: przy biegunce 1 g 3-4 razy dziennie. Extractum Tormentillae fluidum et siccum są wykorzystywane do produkcji maści, żelu leczniczego, np. maść pięciornikowa, Tormentiol; ponadto wchodzą w skład preparatów do leczenia stanów zapalnych narządów płciowych i jamy ustnej. Są składnikiem kosmetyków, najczęściej przeznaczonych dla cery tłustej i trądzikowej. Pięciornik nie wykazuje działań ubocznych, jakie można zaobserwować podczas stosowania kwasu taninowego (czystej taniny). W XIX i na początku XX wieku preparaty z pięciornika zalecane były przy gruźlicy, w tym również gruźlicy jelit. Dla porządku podam, że Rhizoma Tormentillae (niem. Tormentilwurzel; fr. Racine de tormentille; Radice di tormentilla) jest w Pharmacopoe Helvetica III (1893 r.), IV z 1907 r., w V z 1941, ale brak tego surowca w wydaniu VI. Tormentillwurzelstock – Rhizoma Tormentillae jest w Farmakopei Europejskiej 5 (minimum 7% garbników). |
||||||
|
Copyright © 2026 Medycyna dawna i współczesna - All Rights Reserved Powered by WordPress & Atahualpa |
||||||
Najnowsze komentarze