|
|
Pączki topoli należą do moich ulubionych surowców zielarskich, jakże przydatnych w leczeniu i profilaktyce przeziębienia i grypy oraz chorób reumatycznych. Jest to surowiec salicylowy. Rodzaj topola – Populus należy do rodziny wierzbowatych – Salicaceae.
W Polsce mamy 4 gatunki topoli, naturalnie (dziko) występujące:
1. Topola biała – Populus alba Linne, czyli białodrzew;
2. Topola osika, topola drżąca – Populus tremula Linne;
3. Topola szara – Populus canescens SM (Populus alba x Populus tremula), zwana białodrzewiem nadwiślańskim jest w rzeczywistości mieszańcem topoli białej i osiki;
4. Topola czarna – Populus nigra Linne, czyli sokora.
Do Polski sprowadzono liczne obce gatunki i mieszańce, niektóre z nich również bardzo cenne, np.: Populus balsamifera Linne – topola balsamiczna, Populus deltoides Marshall – topola kanadyjska (topola czarna amerykańska), topola włoska – Populus italica Moench.
W Szwajcarii rozpowszechnione są: Populus tremula L. (Zitter-Pappel, fr. Tremble, ital. Pioppo tremulo, retorom. Trembel), Populus alba L. (Silber-Pappel (fr. Peuplier blanc, ital. Pioppo bianco, Gattice, retorom. Trembel alv), Populus nigra L. (Schwarz-Pappel, fr. Peuplier noir, ital. Pioppo nero, retorom. Trembel nair). Podgatunkiem topoli czarnej jest topola włoska – Populus nigra ssp. pyramidalis Celak – Populus italica Moench (Saarbaum, Pyramiden Schwarz-Pappel).
W Farmakopei Polskiej VI mamy Populi Folium, czyli liść topoli, pochodzący z topoli czarnej – Populus nigra L., z rodziny Salicaceae. Liść powinien być zbierany wiosną i suszony w cieniu, w przewiewie. Zawartość flawonoidów w przeliczeniu na kwercetynę C15H10O7 (masa cząsteczkowa 302,24) – nie mniejsza niż 1%. Strata masy po suszeniu max 12%. Popiół – max 5%. Działanie oficjalne: moczopędne, przeciwgorączkowe. Dawki zwykle stosowane: doustnie w odwarach, jednorazowa 3 g, dobowa 9 g.
Pączki topoli najlepiej zbierać wiosną, gdy są obficie pokryte wonną żywicą, a przy dotyku są lepkie. Jednakże wartościowe są także pączki zbierane jesienią i w łagodne zimy. Najlepiej je suszyć w temperaturze pokojowej lub w leciutko ogrzanym piekarniku, tak aby temperatura nie przekroczyła 40 parę stopni C, z włączonym wentylatorem w piekarniku. Pączki dobrze wysuszone przechowywać w chłodnym i ciemnym miejscu, w szczelnych słojach. Wartościowe są również świeże pączki topoli, z których można przygotować wyciąg olejowy i intrakt, a także ekstrakty stężone.
Pączki topoli (niem. Pappelkonospen, ang. Poplar Buds, fr. Bourgeons peuplier) są bogate w żywice, olejek eteryczny (ok. 0,5-1%), flawonoidy (tektochryzyna), woski, gumy, garbniki, kwas chryzynowy, mannitol, tłuszcze, kwas galusowy, kawowy, cynamonowy, salicylowy, propionowy, masłowy jabłkowy, białka i glikozydy fenolowe (salicyna, populina, salikortyna). Olejek eteryczny z pączków topoli (niem. Pappelkonospenöl, Oleum Populi) ma ciężar właściwy 0,890-0,905 (w temp. 15 stopni C), rozpuszcza się w spirytusie dając klarowny roztwór. Zawiera alfa-kariofilen = humulen, acetofenon, cyneol, bisabolen, d-kadinen, farnezen, bisabolol. Salicylan o nazwie populina (ang. populin, niem. Populin, łac. Populinum) to benzoyl-salicin (benzoilosalicyna), ulegająca hydrolizie do alkoholu salicylowego, kwasu benzoesowego i glukozy. Glikozyd salicyna (ang. salicin) rozpada sie do alkoholu salicylowego i glukozy. Chryzyna jest dwuoksyflawonem, który w srodowisku alkalicznym i po podgrzaniu rozpada się na floroglucynę, kwas benzoesowy i kwas octowy. Populina ma smak słodki, a salicyna jest gorzka.
Populina dobrze rozpuszcza się w alkoholu. Trudno rozpuszczalna w eterze. Trudno rozpuszczalna w zimnej wodzie, nieco lepiej w gorącej. Dlatego dodawanie do odwaru alkoholu wspomaga ekstrakcję. Intrakty, nalewki są zasobniejsze w salicylany niż wodne wyciągi.
Salicyna jest rozpuszczalna w alkoholach, słabo rozpuszczalna w wodzie, łatwiej w wodzie gorącej.
W sprzedaży za granicą i w zagranicznych lekach spotykałem czasem Balm of Gilead Buds, czyli Balsam Poplar buds – balsam z pączków topoli. Balsam można otrzymać przez ekstrakcję (na gorąco) alkoholem etylowym, metylowym lub acetonem pączków topoli. Zalane wybranym rozpuszczalnikiem pączki topoli wystarczy utrzymywać we wrzeniu przez godzinę pod chłodnicą zwrotną, następnie zlać wyciąg, ponownie jeszcze ze dwa razy wyekstrahować te same pączki przez 20-30 minut, po czym wszystkie ekstrakty zlać, odparować rozpuszczalniki uzyskując gęstą mazistą i pachnącą substancję. Jeżeli w domu decydujemy się na otrzymywanie balsamu z pączków należy wybrać spirytus – alkohol etylowy. W domu nie jesteśmy w stanie odparować całkowicie aceton lub metanol z leku. Resztki spirytusu etylowego nie zaszkodzą naszemu zdrowiu, w przeciwieństwie do metanolu, benzyny ekstrakcyjnej lub innego rozpuszczalnika organicznego.
Balsam z pączków topoli działa przeciwgorączkowo, wykrztuśnie, przeciwbólowo, odkażająco i przeciwpasożytniczo. Może być zażywany doustnie w miksturach z miodem, sokami, w pigułkach, w emulsjach i syropach. Mazidła z balsamu z pączków topoli 25-30% działają miejscowo rozgrzewająco, gojąco, przeciwzapalnie, przeciwbólowo, przeciwreumatycznie, antybakteryjnie i antyparazytycznie (np. przeciwko roztoczom). Balsam w roztworach spirytusowych 25% ma właściwości przeciwgrzybicze. W roztworze spirytusowym służy do pędzlowania dziąseł zainfekowanych bakteriami i grzybami, zapalnie zmienionych, ponadto ran trudno gojących się i liszajów. Balsam topolowy jest przydatny w leczeniu hemoroidów i zapalenia odbytu (np. łatwo z niego sporządzić czopki).
Pączki topoli wydzielają przyjemny zapach, który zależy od obecności estrów kwasu cynamonowego, benzoesowego, salicylowego i kariofilenu. Szczególnie przyjemny zapach i działanie wykazuje salicylan benzylu, benzoesan benzylu, cynamoniany i benzoesan metylu, które są obecne w żywicy topolowej. Salicylan benzylu w czystej postaci jest moim ulubionym składnikiem leków przeciwgorączkowych, przeciwzapalnych i przeciwbólowych, jakie opracowałem w laboratorium.
W dawnej medycynie stosowana była maść topolowa – Unguentum Populi (niem. Pappelsalbe) – Pomatum Populi. Istnieją rozmaite receptury na tę maść. W warunkach domowych najprościej jest postąpić następująco: świeże pączki topoli zmielić przez maszynkę, zwilżyć spirytusem i zalać ciepłym smalcem wieprzowym (oczywiście bez cebulki, jabłuszka, majeranku i skwarków). 1 część pączków przypada na 2 części smalcu. Pączki dla lepszej ekstrakci dobrze zwilżyć spirytusem, pozostawić na godzinkę w szczelnym słoju, po czym dopiero wlać do niego ciepły smalec. Całość w naczyniu przenieść do elektrycznego piekarnika do temperatury 50-60 stopni C i od czasu do czasu mieszać (lub włożyć do garnka z wodą i podgrzewać, tworząc cośc w rodzaju łaźni wodnej). Ekstrahować na ciepło przez 3 godziny, po czym przefiltrować, a maść przelać do ostatecznego słoja, przenieść w chłodne miejsce dla zastygnięcia. Maść ta może być wzbogacona olejkiem, np. gaulteriowym, salicylanem metylu, olejkiem herbacianym, olejkiem lawendowym, olejkiem laurowym, olejkiem eukaliptusowym (5-10 ml na 200-300 ml maści), które należy dodać na końcu do jeszcze ciekłej, ale już schłodzonej maści, dobrze wymieszać. Maść topolowa nadaje się do leczenia stanów zapalnych skóry, do smarowania urazów, oparzeń ( w tym oparzeń słonecznych), obrzęków okołostawowych. Pomocna do smarowania i masażu przy nerwobólach i bólach mięśni, po kontuzjach sportowyc
h i intensywnym treningu (dla przyspieszenia ustępowania wysięków i zakwasów). Także po ciężkiej pracy fizycznej (np. w ogrodzie) maść topolowa przyniesie ulgę w cierpieniach.
Napar z liści lub pączek topoli – Infusum Populi: 1-2 łyżki rozdrobnionego surowca zalać 1 szklanką wrzącego mleka lub wody, odstawić na 30 minut (mleko 10 minut), przecedzić, osłodzić dla smaku miodem lub sokiem malinowym. Stosować przy grypie, przeziębieniu i innych chorobach objawiających się dreszczami, gorączką, kaszlem, ogólnym rozbiciem, bólami stawów i mięśni. Można podawać dzieciom. Dla poprawienia ekstrakcji polecam rozdrobniony surowiec zwilżyć rumem lub spirytusem, pozostawić na 10 minut pod przykryciem, po czym dopiero zalać gorącym mlekiem lub wodą i naparzać jak wyżej. Niewątpliwie alkohole wspomogą wyekstrahowanie związków lipofilnych i hydrofobowych, typu salicylany, żywice, olejki.
Intrakt topolowy – Intractum Populi: 1 część świeżych lub suchych rozdrobnionych pączków zalać 5 częściami gorącego alkoholu 60-70%, odstawić na przynajmniej 7 dni, codziennie wstrząsając. Przefiltrować. Zażywać po 5-10 ml 1-4 razy dziennie jako środek wykrztuśny, przeciwzapalny, przeciwbólowy, rozkurczowy, moczopędny i żółciopędny.
Wyciągi z pączków i liści topoli wzmagają diurezę, działają odtruwająco, żółciopędnie, napotnie, rozkurczowo na mięśnie gładkie, wzmagają usuwanie kwasu moczowego z ustroju. Wywierają wpływ przeciwbólowy i przeciwzapalny, typowy dla salicylanów i flawonoidów. Zapobiegają zakrzepom, usprawniają krążenie obwodowe. Korzystnie wpływają na zapalnie zmieniony i przerośnięty gruczoł krokowy. Mają właściwości przeciwnowotworowe. Zastosowane na skórę działają przeciwobrzękowo, znieczulająco, przeciwbólowo i odkażająco. Wspomagają usuwanie szkodliwych produktów przemiany materii z ustroju. Poprawiają samopoczucie. Obniżają gorączkę. Usuwają stany zapalne w przewodzie pokarmowym. Nie działają drażniąco na błony śluzowe przewodu pokarmowego, tak jak to czynią syntetyczne salicylany. Pączki topoli łagodzą objawy alergiczne.
Wskazania: przeziębienie, grypa, angina, krztusiec itp., choroby reumatyczne, skąpomocz, obrzęki, usuwanie przykrych objawów po nadmiernym spożyciu alkoholu (wodne wyciągi, olejek topolowy), bóle różnego pochodzenia, stany zapalne skóry; tendencje do zawałów i zakrzepów. Stany zapalne gruczołu krokowego. Zapalenie przydatków. Chroniczne nieżyty układu oddechowego.
Koper lekarski, czyli włoski (niem. Fenchel, ang. Fennel, franc. Fenouil) – Foeniculum officinale Allioni = Foeniculum vulgare Miller = Foeniculum capillaceum Gilbert należy do rodziny baldaszkowatych – Umbelliferae = Apiaceae.
Owoc kopru włoskiego – Fructus Foeniculi (ang. Fennel Fruit, franc. Fruit de fenouil) posiada w swym wnętrzu olejek eteryczny 2-6% (a w nim anetol 60-90%, d-fenchon – 12-20%, alfa-pinen 1,8-4,7%, limonene – do 2,5%, gamma-terpinen 1%, safranol 3,8%, karwakrol 1,3%, aldehyd anyżowy 2,4%, cytral 2%), tłuszcze (ok. 10%), białka (ok. 20%), cukry redukujące (ok. 5%), skrobia (ok. 14%), furanokumaryny, flawonoidy (kwercetyna, kemferol), sole mineralne (7-9%), fitosterole (stigmasterol). Anetol i dianetol mają właściwości estrogenne. W owocach jest obecny aldehyd anyżowy i kwas anyżowy o działaniu przeciwdrobnoustrojowym i pobudzającym wydzielanie soków trawiennych.
Kwas askorbinowy 50-90 mg% (liście)
Karoten 6-10 mg% (liście)
Wg Hagers Handbuch… z 1938 r. owoce kopru mają następujący skład: olejek eteryczny 2-6%, niemiecki koper 4,5-6%; cukier 4-5%, skrobia około 15%; związki azotowe ok. 16%, włókno około 14%, popiół ok. 8-9%, woda 10-15%.
Od dawna wyróżnia się dwie odmiany kopru:
1. Słodki koper – niem. Süßer Fenchel dający Foeniculi dulcis fructus; jest to Foeniculum vulgare Miller var. dulce (Miller) Thellung.
2. Gorzki koper – niem. Bitterer Fenchel dostarczający Foeniculi amari fructus; jest to Foeniculum vulgare Miller subspecies vulgare varium vulgare.
| Składnik olejku |
Odmiana gorzka kopru; zawartość w % |
Odmiana słodka kopru; zawartość w % |
| trans-anetol |
60-75 |
80-95 |
| (+)-fenchon |
12-22 |
<1 |
| Limonen |
1,5-2,5 |
4,2-5,4 |
| (+)-alfa-pinen |
1,8-4,7 |
0,4-0,8 |
Wg nowszych prac szwajcarskich skład owoców przedstawia się następująco:
1. Olejek eteryczny 1,5-6% (wg Farmakopei Europejskiej nie mniej niż 20 ml x kg-1 z przynajmniej 80% anetolu (odmiana słodka) względnie 40 ml x kg-1 z przynajmniej 60% anetolu i nie mniej niż 15% fenchonu (odmiana gorzka). Olejek zawiera mieszaninę pochodnych fenylopropanenu (tran-anethol, estragol = metylochawikol), monoterpeny (fenchon C10H16O, limonen, alfa-pinen).
2. Substancje fenolowe: kwas hydroksycynamonowy, kwas chinowy, mono i diglikozydy flawonoidowe.
3. Kumarynowce, np. skopoletyna; furanokumaryny (bergapten, psoralen).
4. Składniki odżywcze: tłusty olej 20%, białka 20%, cukier 4-5%.
Olejek eteryczny koperkowy jest dostępny w handlu, podobnie jak owoc kopru. Ziele i owoc kopru są używane jako przyprawy. Olejek koperkowy ważny w produkcji leków, suplementów, słodyczy, do aromatyzowania potraw, do produkcji wódek i likierów, ponadto w kosmetyce (w tym perfumerii). Alkoholowy wyciąg z owoców oraz olejek koperkowy zażywane przez dłuższy czas mogą wzmagać miesiączkowanie i oddziałują estrogennie oraz antyandrogennie. Olejek i nalewka wcierane w skórę blokują działanie androgenów, co tłumaczy korzystny wpływ przedwojennych preparatów na porost i stan włosów. Estrogenny wpływ olejku koprowego i nalewki koperkowej mogą uwyraźnić się nie tylko w cyklu miesiączkowym, ale także w poprawieniu (udelikatnieniu, lepszym nawilżeniu) wyglądu skóry i w łagodniejszym usposobieniu. Nalewka i olejek koperkowy wzmagają u zwierząt produkcję mleka i zaostrzają objawy rui. Zażywane doustnie działają wykrztuśnie i ułatwiają oczyszczanie nabłonka dróg oddechowych z zalegającego śluzu oraz zanieczyszczeń. Wyciągi alkoholowe i sam olejek koperkowy mają wyraźne działanie grzybobójcze i fungistatyczne, ponadto antybakteryjne i przeciwgnilne. Hamują fermentację w jelitach, zapobiegają atonii jelit, bezsoczności żołądka i zaparciom. Wcierane w skórę dają efekt rozgrzania i zmniejszenia wrażliwości na ból. Olejek eteryczny i nalewka pobudzają psychicznie. Koper przyjmowany przez dłuższy czas zwiększa wrażliwość na promienie słoneczne, dlatego przed opalaniem nie wcierać i nie zażywać olejku koperkowego oraz nalewki koprowej.
Wskazania: zaburzenia trawienne, atonia przewodu pokarmowego, brak apetytu, spowolniona przemiana materii; stany zapalne i infekcje układu oddechowego i zatok, kaszel; chrypka, krztusiec, dychawica oskrzelowa; słaba laktacja i nieregularne miesiączkowanie; hiperandrogenizm u kobiet; trądzik androgenny; łojotok; suchość skóry; łysienie androgenne (doustnie i zewnętrznie preparaty olejkowe i nalewkowe z owocu kopru); stany depresyjne. Grzybice układowe i skórne (wcieranie i doustne stosowanie).
Przeciwwskazania: ciąża.
Bardzo ładnie opisał zastosowanie kopru w lecznictwie Dr Czarnowski (1905 r.). W XIX wieku owoc kopru uważano za środek pobudzający, moczopędny, wzmacniający trawienie, roztwarzający śluz w plwocinach, wiatropędny i mlekopędny. Używano w leczeniu osłabienia żołądka i jelit, w zapobieganiu kolek, przy wzdęciach i nieżytach przewodu pokarmowego. Mieszano z owocem anyżu i kminkiem dla wzmocnienia efektu leczniczego. Dr Walser przy słabościach żołądka zalecał następującą mieszankę: 15 g owocu kopru, 7,5 g owocu anyżu i 50 g kłącza tataraku. Zioła wymieszać. Przez parzeniem rozdrobnić. Przepisana porcja służy do uzyskania 1/2 wywaru (zagotować, odstawić do naciągnięcia, przecedzić). Dr Walser sproszkowany koper w gorącym mleku; zażywać po łyżce przy wzdęciach. Dr Czarnowski: “ Woda koperkowa (1/2 łyżeczki odgotować we wodzie) wzmacnia oczy (3 do 4 razy dziennie przemywać!) i zażywa też sławy jako woda na porost włosów”.
Leonard De Verdmon Jacques (1927 r.) również przypisał koperkowi właściwości mlekopędne i pędzące wiatry. Dr W. Roeske (1955) uważał, że koper włoski lepiej niż anyż wzmaga perystaltykę jelit. Także olejek koperkowy jest silniejszy pod względem farmakodynamicznym od olejku anyżowego.
Wg dra Fr. Penzoldt’a (1891 r.) , znanego w XIX wieku farmakologa, owoc kopru nie posiada wyraźnego działania na plwocinę. Penzoldt wyrażał w swych pracach bardzo radykalne i często krytyczne opinie na temat środków leczniczych. Weryfikował ich siłę i zakres działania, nie kierował się tradycjami stosowania i ogólnie panującymi opiniami na temat danego środka. Najważniejsze dla niego były rzeczywiste efekty jakie dawały leki, a nie te domniemane. Był zwolennikiem wyrzucenia z farmakopei substancji nie mających silnego, udowodnionego i wyraźnego działania, łatwego do zweryfikowania przez każdego lekarza praktyka.
Dr Fr. Oesterlen (1861 r.) spośród preparatów koprowych wymienił wodę koprową Aqua Foeniculi, wodę koperkową do oczu – Aqua ophthalmica foeniculata, olejkocukier koperkowy (olejek koperkowy wymieszany z cukrem do zażywania doustnego), syrop koprowy – Syrupus Foeniculi, nalewkę koprową – Tinctura Foeniculi proszek koprowy złożony mlekopędny – Pulvis
Foeniculi compositus s. galactopoeus Rosensteinii. Preparaty do oczu (np. Esencja Romershausena) z kopru były stosowane w leczeniu zapalenia brzegu powiek i spojówek.
Dr Rudolf Franck (1939 r.) Fructus Foeniculi poleca jako carminativum (środek usuwający wzdęcia), nawet dla małych dzieci w dawce doustnej 0,2-2 g kilka razy dziennie lub w naparach 5-15 g rozdrobnionych owoców na 100 ml wrzącej wody. Zwiększa wydzielanie mleka i działa wykrztuśnie. Podał skład Pulvis Foeniculi compositus s. galactopoeus Rosensteinii, o której pisał Dr Oesterlen: rozdrobnione owoce kopru i skórka pomarańczy gorzkiej po 5 g, węglan magnezu 40,0, cukier 10 g; zażywać po łyżeczce (łyżeczka filiżankowa) 2-3 razy dziennie.
Napar koperkowy – Infusum Fructi Foeniculi 2 g rozdrobnionych owoców kopru/200 ml wrzącej wody; parzyć 20 minut pod przykryciem, przecedzić; doustnie co 3 godziny mała porcja naparu. Można naparzać w mleku i słodzić miodem.
Sproszkowane owoce kopru – Pulvis Fructi Foeniculi: 0,5 g 3 razy dziennie, świeżo zmielone przez zażyciem.
Nalewka koprowa na alkoholu 50-70% – Tinctura Foeniculi 1:5 – 3 razy dziennie po 30 kropli.
Olejek eteryczny koperkowy – Oleum Foeniculi (niem. Fenchelöl, ang. Oil of Fennel, franc. Essence de fenouil): 4-5 kropli 3-4 razy dziennie, na miodzie, cukrze lub w mleku.
Zawarty w olejku fenchon był dawniej podstawą leku Terpacid (przeciwbólowy i przeciwreumatyczny). Fenchon działa antyseptycznie i przeciwbólowo.
Przedwojenne dawki rozdrobnionych owoców do naparu: 5,0-15,0:150 ml wrzącej wody, pić małymi porcjami.
Tinctura Foeniculi composita: 100 części rozdrobnionych owoców kopru zalać 500 częściami spirytusu 70%, macerować 3 dni, codziennie wstrząsając. Przefiltrować. Dodać 1 część olejku eterycznego koprowego, wstrząsać d;a wymieszania. Taka nalewka może być zażywana doustnie przy zaburzeniach trawiennych, nudnościach, dla pobudzenia przemiany materii. Służyła do uzyskania słynnej i cenionej wody ocznej Romershausena.
Rp. Aqua ophthalmica Romershausen – Romershausen Augenwasser, Romershauesen Augenessenz – dooczna esencja (woda)Romershausen’a,do leczenia zapalenia powiek i spojówek, przy osłabieniu wzroku, infekcjach bakteryjnych oka.
Tinctura Foeniculi composita 1,0
Aqua destillata 5,0
Wymieszać. Do przemywania oczu i krótkich okładów na oczy.
Wodę Romershausena można przygotowywać na roztworze siarczanu cynku (0,5%), przez co jest ona bardziej ściągająca (ważne przy obfitym łzawieniu i wydzielinie ropnej)
Rp. Species galactopaeae – ziółka pobudzające laktację (Milchtee, Ammentee)
Fructus Foeniculi 50,0 (owoc kopru)
Fructus Anisi 10,0 (owoc anyżu)
Herbae Melissae 20,0 (ziele lub liść melisy)
Rhizoma Polypodii 20,0 (kłącze paprotki słodkiej – Polypodium vulgare L., występuje w Polsce w lasach)
Zioła wymieszać. Pić napar filiżankami kilka razy dziennie (1 łyżeczka mieszanki na filiżankę wrzątku).
Do leczenia stanów zapalnych oczu, do usuwania zmęczenia oczu, przy łzawieniu, nadwrażliwości, uczuciu suchości, sprawdza się Augentrost Kneipps:
Rp.
Extracti Aloes 0,2 g
Fructuum Foeniculi 10,0 rozdrobniony owoc kopru)
Herbae Euphrasiae 10,0 (ziele świetlika)
Spiritus 20,0
Aquae destill. 80,0
Do okładów i przemywania. Jeśli nie mamy ekstraktu aloesowego można użyć świeży liść aloesu pognieciony. Mieszankę zagotować i przefiltrować.
Dawniej surowcem leczniczym był również korzeń kopru włoskiego – Radix Foeniculi (niem. Fenchelwurzel, ang. Fennel Root, franc. Racine de fenouil), który zawiera olejek eteryczny i skrobię.
Foeniculi aetheroleum jest objęty przez Farmakopeę Polską VI. Jest otrzymywany przez destylację z parą wodną owoców kopru włoskiego. Olejek powinien zawierać nie mniej niż 50% anetolu C10H12O, o masie cząsteczkowej 148,2. Jest to ciecz bezbarwna lub żółtawa o zapachu anetolowym. Gęstość 0,951-0,975 g/ml. Działanie: wykrztuśne. Dawki doustne zwykle stosowane: jednorazowe 0,02-0,03 g, dobowe 0,06-0,12 g.
FP VI uwzględnia także owoc kopru włoskiego – Fructus Foeniculi. Surowiec pochodzi z Foeniculum vulgare varietas vulgare (Miller) Thellung. Owoce są zbierane w czasie dojrzewania i wysuszone w cieniu, w przewiewnym miejscu. Surowiec powinien zawierać nie mniej niż 3,5% (v/m) olejku. Strata masy po suszeniu nie większa niż 12%. Popiół max 9%. Owoców o niewłaściwej barwie max 3%. Owoców uszkodzonych i niewykształconych max 1%. Zanieczyszczeń organicznych max 1%. Zanieczyszczeń mineralnych nie więcej niż 0,3%. Działanie oficjalne: wiatropędne, wykrztuśne. Dawki zwykle stosowane, doustne: jednorazowe 1,5-2 g, dobowe 5-7 g (do naparów).
Pharmacopoea Helvetica VI: Fructus Foeniculi (niem. Fenchel, fr. Fenouil, ital. Finocchio) powinien zawierać przynajmniej 2 Vol/Gew.% olejku eterycznego (owoce całe); przynajmniej 1,6% Vol./Gew.% olejku eterycznego w surowcu rozdrobnionym. Popiół najwyżej 14%. Dawka jednorazowa 1-5 g. Dawka dzienna 3-10 g. Wchodzi w skład proszku lukrecjowego złożonego Pulvis liquiritiae compositus peroralis, ziółek przeczyszczających Species laxantes, ziółek przeczyszczająco-rozkurczowych – Species laxantes cum spasmolytico.
Rp. Pulvis Liquritiae compositus peroralis = Pulvis Pectoralis (Brustpulver, Poudre de reglisse composee, Polvere di liquirizia composta) – proszek doustny o działaniu wykrztuśnym, przy nieżycie oskrzeli i tchawicy, katarze i kaszlu. Proszek lukrecjowy doustny o działaniu wykrztuśnym.
Fructus foeniculi 10 g (owoc kopru)
Fructus sennae 20 g (owoc senesu, strączki senesu)
Radix liquiritiae 20 g (korzeń lukrecji)
Saccharosum 45 g (sacharoza, cukier trzcinowy lub buraczany)
Sulfur praecipitatum 5 g (siarka strącona)
Składniki zmielić i wymieszać. Dawka jednorazowa 1-4 g kilka razy dziennie.
Chrom (Cr) jest ultraelementem (metal) organizmu człowieka. Należy do biopierwiastków niezbędnych do prawidłowego wzrostu i rozwoju. Normalna dieta dostarcza organizmowi wystarczającą ilość chromu przyswajalnego. W przebiegu niektórych chorób może wystąpić niedobór chromu (zespołu zaburzonego wchłaniania, nowotwory, resekcje odcinków przewodu pokarmowego, niedokwaśność, przewlekłe infekcje objawiające się biegunkami, uporczywe wymioty, źle zbilansowane diety odchudzające).
Niedobór chromu w ustroju objawia się przede wszystkim zaburzeniami przemian tłuszczów, cholesterolu i cukru oraz nieprawidłowym funkcjonowaniem trypsyny (wymaga do swej aktywności chromu). Chrom jest potrzebny do prawidłowej aktywności insuliny. Należy do Czynników Tolerancji Glukozy (Glucose Tolerance Factor), dlatego polecany jest przy cukrzycy. Zażywanie chromu wymaga ze strony lekarza prowadzącego i pacjenta ponownego zweryfikowania poziomów glukozy we krwi oraz ponownego ustalenia dawki insuliny, które zawsze zmieniają się podczas przyjmowania chromu. Niedobór chromu opóźnia proces eliminowania glukozy z krwi, przejawia się długo utrzymująca się hiperglikemią i cukromoczem poposiłkowym. Chrom wzmaga krzepliwość krwi (tromboplastycznie). Nasila działanie beta-glukuronidazy.
Dzienne zapotrzebowanie na chrom dla dorosłych i młodzieży wynosi ok. 100 ug; u dzieci do 3 roku życia: 10-80 ug; od 4 do 6 r. ż. 30-120 ug; od 7 do 10 r.ż. 50-200 ug. Trójwartościowy chrom wchłania się słabo, jedynie około 1-3% dawki przenika do krwi. Chelaty z chromem (np. nikotynian, pikolinian, połączenia z aminokwasami) są lepiej przyswajalne.
W preparatach handlowych chrom występuje w postaci chlorku lub pikolinianu.
Chrom bardzo często jest polecany przy odchudzaniu. Badania na trzodzie chlewnej jakie prowadziłem dowiodły, że rzeczywiście chlorek chromu obniżał udział tłuszczu w tuszach i miał wpływ na rozmieszczenie tkanki tłuszczowej. Niestety nie potwierdziło się to na ptakach (drób).
Przez szereg miesięcy podawałem ochotnikom chlorek chromu i pikolinian chromu w dawce dostarczającej 200, 250, a nawet 500 ug chromu dziennie. Niestety chrom nie spowodował spadku masy ciała u większości osób. Spośród 30 osób jedynie u dwóch kobiet nastąpił spadek masy ciała w ciągu 3 pierwszych miesięcy, po czym utrzymywał się bez zmian. W innych z kolei badaniach chrom (dawka 250 ug) w połączeniu z HMB, kwasem foliowym, Trigonella (kozieradka) i witaminą B12 powodował wzrost masy ciała o 7-11%, podczas gdy ten sam preparat bez chromu powodował wzrost masy ciała o 4-5%.
Chrom natomiast w połączeniu ze związkami jodu, fitosterolami, ekstraktami z Bitter Melon i Trigonella (kozieradką) oraz pinitolem wywoływał u wszystkich osób spadek poziomu cholesterolu i triglicerydów we krwi, a także obniżenie glukozy we krwi o ok. 30-40%. U 3 pacjentów spośród 11 ochotników wystąpiło nawet zjawisko hipoglikemii, co zmusiło ich do odstawienia preparatu.
Częściowo moje dane pokrywają się z wynikami uzyskanymi przez innych autorów. Istnieją doniesienia, że podawanie chromu sportowcom zapobiega nieprawidłowemu rozmieszczeniu tkanki tłuszczowej, redukuje udział tkanki tłuszczowej, natomiast powoduje wzrost masy ciała przez podniesienie udziału masy tkanki mięśniowej.
Kora kruszyny (ang. Buckthorn Bark, franc. Ecorce de Bourdaine) – Cortex Frangulae jest pozyskiwana z kruszyny pospolitej (niem. Faulbaum) – Rhamnus frangula Linne = Frangula alnus Miller, z rodziny szakłakowatych – Rhamnaceae. Kruszyna może przybierać dwie formy: krzewu lub małego drzewka. Dorasta do 6 m wys. Jest rozpowszechniona w całej Europie, od Kaukazu do Azji Mniejszej. Występuje jako podszyt w lasach naszego kraju. Preferuje wilgotne gleby. Kruszyna jest częściowo chroniona. Kruszyna nie wytwarza cierni. Młode gałązki są ciemnoszare, z białymi przetchlinkami o żółtym zabarwieniu od wewnątrz; pędy młode owłosione. Pąki brązowo owłosione. Ulistnienie skrętoległe. Liście odwrotnie jajowate, krótko zaostrzone, całobrzegie, dł. 3-7 cm. Dolna powierzchnia blaszki liściowej jasnozielona, górna ciemnozielona. W nerwacji 8-9 par wiązek przewodzących. Kwiaty biało-zielone, obupłciowe, zebrane po 2-10 w pęczki. Kwitnie od maja do czerwca, czasem również późnym latem. Owoce to kuliste pestkowce, najpierw zielone, potem czerwone, wreszcie prawie czarne, z 2-3 nasionami.
Surowiec: kora, owoce kruszyny = Cortex, Fructus Frangulae. W Farmakopei Europejskiej 5 – kora kruszyny (niem. Faulbaumrinde). Surowce powinny być wysuszone w temp. 100 stopni C, aby utraciły toksyczne właściwości (silne bóle brzucha, bolesne skurcze, trudna do opanowania biegunka, uczucie ociężałości, ból głowy, nudności, wymioty). Kora dostępna w sklepach zielarskich; ważny składnik wielu mieszanek ziołowych i preparatów płynnych złożonych.
Zgodnie z PhEur. Surowiec powinien zawierać przynajmniej 7% glukofranguliny w przeliczeniu na glukofrangulinę A. Kora zawiera 5-8% glikozydów antrachinonowych (głównie diglikozydy glukofrangulina A i B). W surowcu są obecne także frangulina A i B, glikozydy franguloemodynowe (framguloemodyny-8-O-beta-D-glukozyd); garbniki, sterole (rhamnol), kwas chryzofanowy, flawony (rhamnina, izorhamnina), woski (rhamnoceryny), emodyna i alkaloidy peptydowe. Glikofranguliny ulegają rozpadowi do wtórnych glikozydów: frangulin, które z kolei rozpadają się do franguloemodyn, ramnozy i glukozy. Objęty przez PhEur. 5 – Frangulae extractum siccum normatum (standaryzowany suchy wyciąg) zawiera nie mniej niż 15 i nie więcej niż 30% glukofrangulin w przeliczeniu na glukofrangulinę A.
Zgodnie z Farmakopeą Polską VI Frangulae Cortex to kora z młodych pni i gałązek kruszyny pospolitej Rhamnus frangula L., zebrana wiosną przed rozwojem liści i wysuszona w cieniu i ogrzewana 2 godziny w temp. 100 stopni C lub przechowywana nie krócej niż 1 rok od czasu zbioru. Surowiec powinien zawierać nie mniej niż 6% związków antranoidowych, w przeliczeniu na glukofrangulinę A C27H30O14, o masie cząsteczkowej 578,53. Kora grubości 1-2 mm ma postać rurek lub rynienek. Zewn. powierzchnia kory ma barwę szarobrunatną, niekiedy zielonawą (glony). Wewnętrzna powierzchnia kory jest żółtopomarańczowa lub pomarańczowo-brunatna. Strata masy po suszeniu nie większa niż 11%. Popiół – max 7%.
Działanie oficjalne: przeczyszczające. Dawki zwykle stosowane doustne, w odwarach, jednorazowo 0,5-1 g.
Wg Pharmacopoea Helvetica VI Cortex Frangulae (Cortex Rhamni frangulae; Faulbaumrinde, Ecorce de bourdaine, Corteccia di frangola) powinna zwierać nie mniej niż 2% związków hydroksymetyloantrachinonowych, z czego najwyżej 3/10 pochodnych antranolowych, przy przeliczeniu na 1,8-dwuhydroksyantrachinon C14H8O4, o masie cząsteczkowej 240,2. Popiół max 8%. Dawka jednorazowa 500 mg-2 g (do odwaru, naparu). Oficjalnym preparatem jest Extractum frangulae siccum (wyciąg suchy) i Extractum frangule fluidum (wyciąg płynny).
Antranoidy w jelicie grubym pod wpływem enzymów mikroflory ulegają hydrolizie do przeczyszczających antranoli i antronów. Pobudzają perystaltykę jelita grubego, zmniejszają wchłanianie wody z jelita do krwi, przez co następuje upłynnienie mas kałowych. Wzmagają uwalnianie chlorku sodu do światła jelita, pobudzają wydzielanie śluzu. Przeczyszczenie następuje w ciągu 6-12 godzin, zależnie od stanu mikroflory saprofitycznej i wrażliwości na antranoidy. Osoby z dysbakteriozą (wyjałowiony przewód pokarmowym, np. po zażywaniu chemioterapeutyków) nie są wrażliwe na preparaty antrachinonowi.
Wyciągi z kruszyny działają silnie żółciopędnie i żółciotwórczo. Częściowo są wchłaniane do krwi i limfy i przedostają się do wątroby, wzmagając produkcję żółci.
Przeciwwskazania: ciąża, laktacja, zapalenie wyrostka. Nie podawać małym dzieciom.
Wskazania: zaparcia, atonia jelit, kuracje odtruwające wraz ze stymulacją wydzielania żółci; wspomagająco w otyłości i przewlekłych chorobach skórnych metabolicznych.
Dawka: Odwar kruszynowy – Decoctum Frangulae: 8-10 g kory lub owoców rozdrobnionych zalać 200 ml wody, gotować 5-8 minut, odstawić na 30 minut, przecedzić. Przyjąć w ciągu dnia w trzech porcjach, dla dogłębnego przeczyszczenia. Można też pić po ½ szklanki raz dziennie (przechowywać w lodówce pozostałą porcję na następny dzień). Owoce przed stosowaniem poddać suszeniu w piekarniku w 100 stopniach C, podobnie jak korę! Sproszkowaną korę lub owoce kruszyny – Pulvis Cort. Frangulae, wymieszane z miodem, w dawce 1-2 g 1 raz dziennie, dobrze popić (przyjmować duże ilości płynów).
Jeżeli podczas przeczyszczenia występuje złe samopoczucie i bolesne skurcze – zmniejszyć dawki.
Odwar ze świeżej kory oraz intrakt alkoholowy ze świeżej kory (1:2 lub 1:3) jest dobrym lekiem na łuszczycę (do przemywania zmian skórnych). Po zmieszaniu z octem (1:1, z 5% octem) zabijają pasożyty skórne, w tym wszy. Intrakt (surowiec zalewać gorącym alkoholem 50-60%) i odwar zabija roztocze i owady pasożytnicze, odkaża skórę i działa przeciwłojotokowo. Mają właściwości fungistatyczne i bakteriostatyczne. Stosowane przy nużycy, świerzbie, parchach nieznanego pochodzenia, liszajach.
Nalewka z kory kruszyny na spirytusie salicylowym jest również pomocna w leczeniu łuszczycy i trądziku.
W XIX wieku Rhamnus frangula L. zaliczana była do rodziny szakłakowych – Rhamneae. W Polsce określana była nazwami kruszczyna, troszczyna i kruszewina. Od dawna było wiadomo, że najlepsza jest kora co najmniej dwuletnia, a nie młodsza. Młodsza kora wywołuje mdłości i wymioty. Odwar z kruszyny polecano w leczeniu puchliny wodnej, przy cierpieniach wątroby i śledziony.
W południowych kantonach Szwajcarii (Ticino, Valais, Graubünden, Uri) spotkać można sukulenta o nazwie różeniec górski (Rosenwurz, Orpin rose, Rodiola rosea, Grasella rosa) – Rhodiola rosea L. = Sedum roseum (L.) Scopoli = Sedum rhodiola DC. ( z rodziny gruboszowatych – Crassulaceae. Rodzaj Rhodiola liczy około 50 gatunków. Są to kłączowe rośliny wieloletnie o mięsistych liściach, rozpowszechnione na półkuli północnej.
Różeniec górski można uprawiać w Polsce.
Jest to stara roślina lecznicza, używana przez ludy skandynawskie i rosyjskie. Surowiec trafił nawet do Farmakopei Szwedzkiej w 1775 r.
Wikingowie sporządzali z różeńca leki podnoszące płodność, zwiększające wytrzymałość na choroby przeziębieniowe oraz zwiększające wydolność fizyczną.
Wyciągi z kłączy i korzeni różeńca podnoszą poziom serotoniny, a obniżają poziom noradrenaliny i dopaminy w korze i pniu mózgu. W podwzgórzu następuje spadek poziomu serotoniny, a wzrost stężenia noradrenaliny i dopaminy.
Składniki różeńca są inhibitorami monoaminoksydazy i O-metylotransferazy katecholowej.
W badaniach na szczurach z adenocarcinoma i lymphosarcoma dowiedziono, iż podawanie wyciągu z różeńca hamowało rozwój tych nowotworów oraz przerzuty (metastazy).
Nowsze badania z XX wieku dowiodły, że różeniec, podobnie jak Eletherococcus, działa adaptogennie i immunostymulująco. Zwiększa wytrzymałość fizyczną i psychiczną. Wywiera wpływ przeciwzapalny i antyrodnikowy. Łagodzi objawy stresu. Może być użyty do terapii antydepresyjnej. Składnikami czynnymi są fenylopropanoidy (rosaviny), fenyloetylopochodne (rodiolozyd, p-tyrosol), fitosterole, flawonoidy, fenolokwasy (kawowy, galusowy, chlorogenowy), katechiny, proantocyjanidyny. Rodiolozyd (Rhodioloside) to nazwa synonimowa salidrozydu C14H20O7.
 rodiolozyd
W handlu znajdują się gotowe preparaty oparte na standaryzowanych ekstraktach z korzenia (poprawnie kłączy). Ekstrakty są standaryzowane na rosaviny (1-4%; 5-10%) i (lub) salidrozyd (najczęściej 1%).
Dawki dzienne:
– ekstrakt 1% rosaviny 360-600 mg
– ekstrakt 2% rosaviny 180-300 mg
– ekstrakty 3,8% rosaviny 100-170 mg
Sproszkowane kłącze z korzeniami różeńca – Pulvis Rhiz. cum radicibus Rhodiolae: 1 g 3 razy dziennie.
Nalewka różańcowa – Tinctura Rhodiolae: 1 część kłączy z korzeniami rozdrobnionych zalać 5 częściami alkoholu 40% (ciepłego); macerować przynajmniej 14 dni, przefiltrować. Zażywać 2-3 razy dziennie po 5 ml.
Czas terapii: do 4 miesięcy.
Przedawkowanie: niepokój, bezsenność, drżenie, gonitwa myśli.
Zastosowanie: stany wyczerpania fizycznego i psychicznego, trudności w uczeniu się, zaburzenia przystosowawcze do nowego otoczenia, stres, depresja, intensywny trening i praca psychiczna oraz fizyczna. Naturalny doping w sporcie. Profilaktyka skutków intensywnego treningu (przyspieszanie ustępowania zakwasów, regeneracja potreningowa, przyspieszanie ustępowania obrzęków i wysięków mięśniowych i okołostawowych). Zmniejszona odporność organizmu. W geriatrii dla łagodzenia objawów zmęczenia i dla poprawienia samopoczucia.
W Szwajcarii wprowadzono do sprzedaży tonik ( Rhodiola Elixir ILIS) zawierający wyciąg z korzeni różeńca (50 franków za butelkę z 370 ml eliksiru; 18% alkoholu), który jest produkowany z surowca pozyskiwanego z krajowych upraw. Preparatowi temu przypisywane są właściwości kardioprotekcyjne (ochronne na serce), antydepresyjne, tonizujące układ nerwowy, poprawiające przemianę materii i podnoszące zdolności psychiczne i fizyczne organizmu.
Kłącza z korzeniami i ekstrakty dostępne w sklepach internetowych.
Kora i liść dębu – Cortex et Folium Querci należą do surowców garbnikowych. Kora dębu jest dostępna w sklepach zielarskich. Liście dębu trzeba samemu zebrać, najlepiej wiosną lub wczesnym latem. Cenne są także żołędzie, które po uprażeniu w piekarniku, zmieleniu, a następnie ponownym uprażeniu dają kawę żołędziową o specyficznym i ciekawym smaku oraz zapachu. Żołędzie są zasobne w tłuszcze, białka, kwasy fenolowe (katechinowy, galusowy, elagowy) i kwercytol (alkohol 5-wodorotlenowy = kwercyt; nie mylić z kwecytyną!).
![quercus[1600x1200]](https://rozanski.li/wp-content/uploads/2009/Quercusdbwfitoterapii_105C7/quercus1600x1200_thumb.jpg "quercus[1600x1200]") 
Dęby w Rogalinie k. Poznania, listopad 2009 r.
Gałązki dębowe mają podobne właściwości jak sama kora. Gałązki można zbierać jesienią lub wiosną, wraz z pączkami zamkniętymi lub z młodymi liśćmi – w maju lub czerwcu (dęby późno wydają liście). Surowce można suszyć w temperaturze 50-60 stopni C. Kora jest pozyskiwana od jesieni do wiosny.
Surowce pozyskiwane są z dębu szypułkowego – Quercus robur Linne, dębu bezszypułkowego – Quercus petrea Lieblein lub dębu omszonego – Quercus pubescens Willdenow = Quercus lanuginosa Thuillier.
Zgodnie z Farmakopeą Polską VI z 2002 r. kora dębu – Quercus Cortex (ang. Oak Bark) jako surowiec pochodzi z młodych pni i gałęzi dębu szypułkowego Quercus robur Linne (=Quercus pedunculata Ehrhart) lub dębu bezszypułkowego Quercus sessilis Ehrhart (=Quercus sessiliflora Salisbury), z rodziny bukowatych – Fagaceae, zebrana wiosną przed rozwojem liści i wysuszona w cieniu, w temp. nie wyższej niż 35 stopni C. Surowiec powinien zawierać nie mniej niż 4% garbników, w przeliczeniu na pirogalol C6H6O3 o masie cząsteczkowej 126,11. Barwa kory (zewn. pow.) srebszystoszara lub brunatna, niekiedy zielonawa (glony). Strata masy po suszeniu nie większa niż 12%. Popiołu nie więcej niż 8%. Kawałków kory gr. od 3 do 6 mm nie więcej niż 3%. Kawałków kory o powierzchni wewnętrznej ściemniałej nie więcej niż 4%. Wewnętrzna powierzchnia kory powinna być barwy żółtobrunatnej. Kawałków kory z glonami i porostami krzaczastymi nie więcej niż 2%. Kawałków kory z drewnem oraz innych części tej samej rośliny nie więcej niż 1%. Zanieczyszczeń mineralnych nie więcej niż 0,5%. Przechowywać w zamkniętych opakowaniach, w temp. do 30 stopni C. Chronić od światła, wilgoci i wpływu obcych zapachów. Działanie: ściągające. Dawki zwykle stosowane doustne, w odwarach, jednorazowo 3 g, dobowo 3 g. Zewnętrznie 5-10 g.
Zgodnie z Farmakopeą Europejską 5 i British Pharmacopoeia z 2009 r. – Cortex Quercus – Oak Bark powinien zawierać minimum 3% garbników, wyrażonych jako piragolol C6H6O3 o m.cz. 126,1. Popiół max 8%. Strata masy po suszeniu max 10%.
Pharmacopoea Helvetica VI: Cortex Quercus (Eichenrinde, Ecorce de chene, Corteccia di quercia) z Quercus robur Linne, Quercus petraea (Mattuschka) Lieblein i Quercus pubescens Willd. (Fagaceae) powinna zawierać przynajmniej 9% garbników. Jest również w Pharm. Helvetica III (1893 r.), IV (1907 r.), V (1941 r.), VIII (1997 r.) i in. wydaniach.
Wg nowszych prac szwajcarskich składniki aktywne kory dębu podzielić można na 4 grupy:
I hydrolizujące garbniki – ellagitaniny (elagotaniny);
II garbniki katechinowe (proantocyjanidyny);
III kompleksy garbnikowe (flawanoellagitaniny, procyjanodynoellagitaniny);
IV trójterpeny.
Oficjalne działanie udowodnione naukowo: ściągające, antywirusowe, przeciwzapalne.
W korze jest od 7 do 12% garbników, w liściach około 5-6%, choć wahnięcia garbników mogą być większe – od 7 do 20%. Kora zawiera flobafeny (także w starszych liściach), flawonoid kwercetynę (także w liściach), alkohol cykliczny cukrowy – kwercytol (C6H7(OH)5), kwasy fenolowe (galusowy, elagowy). Garbniki są typu katechinowego i galo-katechinowego (gallokatechiny), ponadto typu proantocyjanidyny. Garbniki tworzą polimery, powiązane z cukrami i flawonoidami. Kora młoda i liście zawierają fitoncydy hamujące rozwój grzybów, bakterii i wirusów.
Wodne i alkoholowe wyciągi z liści dębu nie podrażniają błon śluzowych i nie upośledzają trawienia, tak jak to czyni czysty kwas taninowy. Mają właściwości ściągające i przeciwzapalne, antyseptyczne, przeciwgnilne i antyfermentacyjne. Przydatne w leczeniu nieżytów przewodu pokarmowego, stanu zapalnego jamy ustnej i gardła. Z jednej strony usuwają przekrwienie błon śluzowych, odkażają, obkurczają naczynia krwionośne, hamują wysięki, lekko “utwardzają” wierzchnią warstwę śluzówki (właściwości ochronne), z drugiej nie powodują unieczynnienia enzymów i nie hamują procesów trawiennych, przez co są szczególnie przydatne przy niestrawności połączonej z biegunką oraz w chorobie wrzodowej, polipach i owrzodzeniach oraz brodawczakach jelit. Wodne i wodno-alkoholowe wyciągi z dębu są cenne do okładów i przemywania skóry przy stanach zapalnych, pokrzywce, owrzodzeniach, mokrych wypryskach, łojotoku, sączących ranach. Wartościowe do płukania jamy ustnej i gardła, ponadto do przemywania i okładania oczu zapalnie zmienionych. Do płukania włosów przetłuszczających się i bez połysku. Silne odwary wodno-alkoholowe nadają włosom ładny brązowy odcień i przytłumiają siwiznę (wielokrotnie stosować przez dłuższy czas).
Ekstrakty z dębu są składnikiem preparatów do higieny intymnej, kosmetyków dla cery tłustej i trądzikowej, preparatów do pielęgnowania włosów przetłuszczających się. Sproszkowana kora dębu i ekstrakty z dębu wchodzą w skład naturalnych farb do włosów i szamponów koloryzujących (mieszanki, np. z henną, korą kasztanowca, kurkumą, cynamonem, korą i łupiną orzecha włoskiego).
Nasiadówki, lewatywy, irygacje z mocnego odwaru z kory lub liści dębu – w leczeniu upławów, świądu, hemoroidów, grzybicy, infekcji bakteryjnych, stanów zapalnych. Ekstrakty z kory dębu są składnikiem preparatów do spryskiwania, smarowania i przemywania dziąseł, skóry narządów płciowych, odbytu, ran, oparzeń.
Odwar z kory lub liści dębu – Decoctum Querci: 1 łyżkę rozdrobnionego surowca zalać 1 szklanką wody, doprowadzić do wrzenia, następnie do zagotowania, gotować od 5 do 30 minut, odstawić na 20-30 minut, przecedzić. Na końcu gotowania można dodać alkohol 40-60% w ilości 50 ml dla polepszenia ekstrakcji (wtedy zostawić po gotowaniu pod przykryciem na 30-40 minut, po czym przecedzić). Pić po 100-200 ml 2-4 razy dziennie, zależnie od potrzeby i rodzaju schorzenia. Używać także do okładów, płukanek, irygacji, przemywania.
Odwar z kory dębu – Decoctum Quercus (ang. Decoction of Oak Bark) został uwzględniony przez British Pharmacopoeia z 1867 r.: Oak Bark, bruised 1 i 1/4 o
unce, Distilled Water 1 pint. Gotować 10 minut pod przykryciem, potem przecedzić. Uzupełnić brakującą ilość wody.
Ekstrakt dębowy – Extractum Querci: 1 część świeżej rozdrobnionej kory dębu, rozdrobnionych gałązek lub świeżych rozdrobnionych liści dębu zalać 1 częścią gorącej (nie doprowadzać do zagotowania, lecz podgrzać) mieszaniny złożonej z glicerolu i alkoholu 40-60% (1:1), odstawić w szczelnym słoju na 7 dni, codziennie wstrząsając. Wycisnąć, przecedzić. Stosować do płukania jamy ustnej i gardła (1 łyżka na 1/2 szklanki wody ciepłej), pędzlowania zajadów, pleśniawek, zapalnie zmienionego języka i dziąseł, do smarowania skóry (wypryski, rany sączące, ugryzienia owadów), pędzlowania zapalnie zmienionego odbytu i pochwy (można rozcieńczyć wodą lub naparem rumiankowym 1:1). Doustnie 5 ml 2-4 razy dziennie przy zaburzeniach trawiennych, kwaśnym odbijaniu (zgaga), wzdęciach.
Nalewka dębowa – Tinctura Querci: 1 część suchego lub świeżego surowca zalać 3-5 częściami alkoholu 40-60% lub wina wytrawnego. Odstawić na przynajmniej 7 dni, przefiltrować. Zażywać 1 raz dziennie po małym kieliszeczku przy niestrawności, zgadze, bólu brzucha lub 2-3 razy dziennie po 5-10 ml na wodzie lub naparze rumiankowym przy zaburzeniach trawiennych i biegunce.
Silnie sproszkowana kora i liście dębu służą jako zasypka na skórę (zasuszająca, przeciwzapalna).
Preparaty dębu polecane były od dawna jako środek przeciwkrwotoczny, zmniejszający obfitość krwawień miesiączkowych, zapobiegający krwotokom wewnętrznym, z nosa, ran, hemoroidów itd. Młoda kora i liście kasztanowca, czy młode liście dębu zwiększają krzepliwość krwi i zwiększają wytrzymałość naczyń przez dostarczanie witaminy K i bioflawonoidów (stabilizujących śródbłonki). Kora dębu dzięki zawartości garbników i flawonoidów obkurcza naczynia krwionośne i powoduje wytrącanie białek, ale tylko przy bezpośrednim kontakcie z tkanką (tkanka sącząca, krwawiąca, krew, limfa). Samo picie odwaru z kory dębu nie ma wpływu na czas krzepnięcia krwi krążącej. Dlatego zalecanie kory dębu, np. przy krwotokach z nosa nie ma sensu, chyba że użyje się taki odwar do płukania jamy nosowej, aby wpłynąć bezpośrednio na nabłonki i naczynia w niej znajdujące się. Także krwotoku z płuc, krwawień śródmiąższowych dąb nam z pewnością nie zatrzyma. Doustne przyjmowanie mocnego odwaru, płukanie jamy ustnej również pomaga w hamowaniu krwawień, np. z wrzodów żołądka, dziąseł – przez bezpośredni wpływ garbników i fenolokwasów na zmianę.
Quercus robur L., dąb szypułkowy; Swarzędz, wrzesień 2009 r.
Na Uniwersytecie w Szanghaju opracowywany jest ranking uczelni na świecie i w poszczególnych regionach. Ranking Szanghajski jest bardzo opiniotwórczy i pomimo kontrowersji jakie istnieją wokół niego zawsze jest brany pod uwagę. Zresztą krytykują go z pewnością pracownicy ośrodków, które nigdy nie znalazły się na liście najlepszych uczelni oraz takich, które są na szarym końcu w rankingu. Na próżno szukać polskich uczelni w pierwszej 200, są daleko, ale to nie dziwi nas wszystkich, którzy wiemy co dzieje się w polskiej nauce i w polskich placówkach naukowo-edukacyjnych. Istnieje grupa osób, naukowców i wykładowców, która chciałaby cokolwiek zmienić w Polsce, ale nie mają takich możliwości, a nawet szans.
Przy ocenianiu instytucji naukowo-edukacyjnych bierze się pod uwagę wiele kryteriów, m.in. liczbę publikacji, liczbę cytowań autorów publikacji, ilość badań, jakość i użyteczność badań naukowych.
Dla zainteresowanych Czytelników: http://www.arwu.org/
Uniwersytety w Europie: http://www.arwu.org/Europe2009.jsp
Academic Ranking of World Universities in Natural Sciences and Mathematics – 2009, akademicki ranking uniwersytetów na świecie w naukach matematyczno-przyrodniczych: http://www.arwu.org/ARWUFIELD2009SCI.jsp
Academic Ranking of World Universities in Life and Agriculture Sciences – 2009, ranking uniwersytetów w naukach rolniczych: http://www.arwu.org/ARWUFIELD2009LIFE.jsp
Academic Ranking of World Universities in Clinical Medicine and Pharmacy – 2009, ranking uniwersytetów w naukach medycznych i farmaceutycznych: http://www.arwu.org/ARWUFIELD2009MED.jsp
Academic Ranking of World Universities in Engineering/Technology and Computer Sciences – 2009, ranking uczelni w naukach inżynieryjnych, technologicznych i informatycznych: http://www.arwu.org/ARWUFIELD2009ENG.jsp
Pierwsze 100 najlepszych uniwersytetów na świecie: http://www.arwu.org/ARWU2009.jsp
Ziele glistnika – Herba Chelidonii, podobnie jak i inne części glistnika jaskółczego ziela są niezmiernie cennym i efektywnie działającym surowcem uwzględnianym przez większość farmakopei. Zajmuję się tą rośliną od kilkunastu lat, badając skład chemiczny, właściwości farmakologiczne i toksykologiczne. W każdym etapie badań i przy analizowaniu literatury zagranicznej zawsze mnie zadziwia i składania do dalszych eksperymentów. Glistnik jaskółcze ziele jest łatwy w uprawie. Można go pozyskiwać także z natury. Surowcem jest korzeń, ziele, same liście lub same owoce, wszystkie bogate w alkaloidy izochinolinowe. Ziele suszone jest dostępne w sklepach zielarskich. Korzeń i liście są dostępne nawet późną jesienią, zimą i wiosną, bowiem roślina nie zasycha. Warto jednak wiedzieć, ze jeśli chodzi o ziele to trzeba je zbierać w okresie kwitnienia i owocowania, najlepiej w maju i czerwcu. Wtedy zachowuję barwę i ma największą zawartość alkaloidów. Ziele zabrane w okresie późnoletnim i jesiennym podczas suszenia często żółknie. Nadaje się jednak do przetwarzania w stanie świeżym. Korzeń można wykopywać jesienią, w lekkie zimy i wiosną. Owoce są zbierane cały rok. Surowce najlepiej suszyć w otwartym piekarniku, w temp. do 60 stopni C.
Moja dawna stronka poświęcona glistnikowi: http://luskiewnik.strefa.pl/chelidonium.html (uwzględnia preparaty i dawki).
Ziele glistnika – Herba Chelidonii jest w Farmakopei Polskiej VI i pochodzi z gatunku Chelidonium majus Linne, z rodziny makowatych – Papaveraceae. Zgodnie z FP VI jest zbierane w czasie kwitnienia i powinno zawierać nie mniej niż 0,6% alkaloidów, w przeliczeniu na chelidoninę C20H19NO5, o m.cz. 353,4. Starta masy po suszeniu nie większa niż 11%. Popiół – nie więcej niż 10%. Ziela o niewłaściwej barwie nie więcej niż 10%. Zanieczyszczeń organicznych nie więcej niż 1%. Zanieczyszczeń mineralnych nie więcej niż 0,5%. Ziele powinno być przechowywane w szczelnych opakowaniach, z dala od światła. Oficjalnie glistnik i przetwory glistnikowe to środki rozkurczowe i żółciopędne. Dawki zwykle stosowane, doustnie w odwarach: jednorazowo 1-2 g, dobowo 5 g.
W latach 60 XX wieku w Polsce wprowadzono do lecznictwa chlorowodorek chelidoniny – Chelidoninum hydrochloricum – tabl. 20 mg o działaniu rozkurczającym i przeciwbólowym. Wyizolowany alkaloid glistnika podawany był przy stanach skurczowych układu żółciowego, moczowego, przy skurczach jelit, do przerywania kolek, przy zastojach żółci wywołanych kamicą żółciową. Podawano 20-40 mg chelidoniny 2-3 razy dziennie.
Chelidonina jest spokrewniona chemicznie z papaweryną. Znosi napięcie toniczne mięśni gładkich, obniża ciśnienie krwi, zmniejsza częstotliwość pulsu. Podobnie działa protopina i homochelidonina, przy czym protopina ma wpływ uspokajający i silniejszy przeciwbólowy, a w większych dawkach narkotyczny. Sangwinaryna oddziałuje żółciopędnie, rozkurczowo i narkotycznie. Alkaloidy glistnika mają aktywność przeciwnowotworową i w zespole hamują rozwój grzybów, bakterii i pierwotniaków. Sok pomarańczowy z glistnika działa onkostatycznie, cytotoksycznie i przeciwwirusowo, dlatego przed wojną podjęto nawet próbę wstrzykiwania wyciągów z glistnika bezpośrednio do guza nowotworowego, albo przynajmniej w jego pobliże. Zresztą do dziś produkowane są leki przeciwnowotworowe zawierające alkaloidy Chelidonium majus.
Zastosowanie wodnych i wodno-alkoholowych wyciągów z glistnika w leczeniu choroby wrzodowej jest kontrowersyjne od samego początku, przy czym przedwojenni autorzy w większości byli zwolennikami używania glistnika w terapii wrzodów żołądka, dwunastnicy, owrzodzeń jelita grubego. Praktykowane było nie tylko podawanie preparatów doustnie; rozpowszechnione były również lewatywy z soku i maceratu glistnikowego, które ponoć dawały rewelacyjne efekty. Ja należę do grupy autorów, którzy polecają glistnik przy chorobie wrzodowej, bowiem przyspiesza on gojenie wrzodów. W glistniku ważną, a nie docenianą grupą składników są proteiny (peptydy), które pozostają nam w maceracie, świeżym soku i świeżym zielu. Najcenniejsze są preparaty galenowe nie niszczące i nie strącające wspomnianych białek glistnikowych, które są w dużej mierze odpowiedzialne za wpływ antywirusowy, cytotoksyczny, antytumorowy i onkostatyczny glistnika. Nalewka, napar, suszenie w podwyższonej temperaturze niszczą proteidy glistnikowe. Także działanie przeciwwrzodowe, przeciw owrzodzeniom jelit mają przede wszystkim preparaty ze świeżego ziela nie poddawane obróbce termicznej. Zresztą jak wiemy świeży sok pomarańczowy glistnika, czy sok mleczny z wilczomleczów niszczy brodawki i raki skórne (wielokrotne smarowanie), a nie nalewka, czy ekstrakt z suchego ziela. Świeżym sokiem glistnikowym leczono gruźlicę skóry i kłykciny (condylomata).
Oczywiście suszony glistnik też ma szerokie działanie farmakologiczne, ale w innych kierunkach. Niewątpliwie poprawia czynności wydzielnicze wątroby, trzustki i jelit, pobudza trawienie, zapobiega skurczom mięśni gładkich, kolkom, hamuje procesy fermentacyjne i gnilne w jelitach. Niszczy drożdżaki i bakterie, hamuje proces dekarboksylacji i deaminacji aminokwasów w jelicie grubym, przez co zmniejsza uwalnianie niepożądanych amin, typu indol, kadaweryna, putrescyna, ponadto ciał ketonowych. Ogranicza procesy wydzielania siarkowodoru w jelicie grubym. W dużej mierze przyczynia sie to do odciążenia wątroby i odtruwania organizmu. Jak już wspomniałem nie raz – zostało to wykorzystane w medycynie sportowej dla poprawienia bilansu aminokwasowego ustroju, “oszczędzania i odzyskania” znacznej ilości aminokwasów, które są wówczas przyswajane, a nie rozkładane do amin i kwasu karboksylowego (efekt asymilacji) na poziomie jelita grubego. Glistnik przez ograniczanie powstawania siarkowodoru i niepotrzebnych amin oraz ketonów korzystnie wpływa na pracę mięśni i układu nerwowego. Wszyscy wiemy, ze duże stężenie ketonów, amin, ciał indolowych, siarkowodoru źle wpływa na samopoczucie, potęguje proces męczenia się mięśni, zmniejsza siłę mięśni, upośledza funkcje koncentracji i kojarzenia umysłowego, niekorzystnie oddziałuje na wątrobę. Glistnik w znacznym stopniu zapobiega tym niekorzystnym zjawiskom i procesom metabolicznym, dlatego jest stosowany w intensywnej hodowli zwierząt (jako alternatywa dla antybiotykowych stymulatorów wzrostu) i w medycynie sportowej (jako środek poprawiający przemiany aminokwasów i białek, detoxycatio = depurativum – “środek czyszczący krew”). Te właściwości glistnika mogą być wykorzystane w leczeniu wielu chorób lub ich następstw, np. cukrzycy.
Preparaty glistnikowe zmniejszają napięcie i obrzęk pęcherzyka żółciowego, usprawniają przepływ krwi, zapobiegają objawom związanym z resekcją pęcherzyka żółciowego (reflux), Zażywany w mieszankach może przyczynić się do zmniejszenia średnicy kamieni żółciowych. Niewątpliwie glistnik poprzez wpływ żółciotwórczy i żółciopędny zapobiega zaleganiu i zastojom żółci, przeciwdziała wytrącaniu się złogów żółciowych. Jak wykazują wielokrotnie moje spostrzeżenia glistnik jest pomocny w leczeniu stanów zapalnych dróg żółciowych, bańki wątrobowo-trzustkowej, samego pęcherzyka żółciowego i dwunastnicy. Po zażyciu w dawce wysokiej (150 ml naparu, 15 ml nalewki lub intraktu) obniża ciśnienie tętnicze krwi, daje efekt odprężenia i rozluźnienia oraz wyciszenia psychicznego oraz ruchowego. Glistnik w połączeniu z innymi ziołami jest bardzo przydatny w leczeniu kamicy moczowej i żółciowej, choroby wrzodowej, hemoroidów, nowotworów (terapie wspomagajce). Glistnik nasila działanie przeciwkaszlowe dymnicy Fumaria i siwca Glaucium. W większych dawkach, w połączeniu z tymiankiem, cząbrem (Satureja) lub macierzanką oraz surowcem śluzowym (płesznik, ślaz, prawoślaz, żywokost) hamuje uporczywy kaszel i przykre objawy zapalenia krtani oraz gardła. Preparaty glistnikowe polecam w leczeniu bolesnych biegunek, do zapobiegania i zwalczania bólów miesiączkowych, ponadto bolesnych zaparć. Glistnik jest skuteczny w leczeniu stanów histerii, lęku i nerwic wegetatywnych.
Chelidonium majus jest rośliną zasobną w alkaloidy. Nie tak dawno (lata 80 XX wieku) wiedziano, że glistnik zawiera ok. 22 alkaloidów, dziś są dowody na to, że roślina ta zawiera 30 alkaloidów. Dla porównania podam, że w latach 50 XX w. wiedziano o 14 alkaloidach występujących w glistniku. Chelidonina i koptyzyna stanowią ok. 80% ogólnej zawartości alkaloidów. Inne ważniejsze to: alkaloidy protoberberynowe (berberyna, stylopina), alkaloidy beznofenantrydynowe (chelerytryna, sangwinaryna), alkaloidy protopinowe (protopina, allokryptopina); inne składniki: karoteny, witamina C, kwas kawowy i jego estry, kwas kawoilo-glicerynowy, kwas kawoilo-treoninowy (takze w postaci laktonu), kwas kawoilo-jabłkowy, kwas chelidonowy, glikogen, kwas bursztynowy, sporo wapnia, olejek eteryczny.
Schöllkraut, ang Greater Celandine jako Herba Chelidonii z Chelidonium majus Linne. (rodzina Papaveraceae) jest w Farmakopei Europejskiej 5 i British Pharmacopoeia z 2009 r. Zgodnie z Ph.Eur. i British Pharm. 2009 ziele powinno być zbierane w czasie kwitnienia. Suche ziele powinno zawierać minimum 0,6% alkaloidów, w przeliczeniu na chelidoninę, o wzorze sumarycznym C20H19NO5, masie cząsteczkowej 353,4. Strata masy po suszeniu max 10%. Popiół max 13%.
Glistnik najlepiej łączyć z kłączem ostryżu (kurkuma), z zielem rzepiku, z mniszkiem (ziele, korzeń), z boldyną, z zielem kocanki, z zielem szanty, z zielem karczocha, z nasionami mielonymi ostropestu (sylimaryna), z zielem dymnicy, z zielem dziurawca, zielem lebiodki i (lub) zielem cząbru. Glistnik wykazuje wyraźny synergizm z berberysem (liść, owoc, kora), maczkiem kalifornijskim (ziele, korzeń), z siwcem i lepiężnikiem.
W Farmakopei Polskiej VI mamy olejek cytrynowy – Citri Aetheroleum (Lemon Oil), który jest wytłaczany ze świeżych owocni Citrus limon (L.) Burman, z rodziny Rutaceae. Olejek powinien zawierać nie mniej niż 3% cytralu C10H16O o masie cząsteczkowej 152,24. Zgodnie z FP VI olejek cytrynowy to jasnożółta ciecz o charakterystycznym cytrynowym zapachu. Gęstość 0,850 – 0,860 g/ml. W farmacji jest używany do poprawiania smaku i zapachu leków.
Nazwa synonimowa dla Citrus limon (Linne) Burman to Citrus limonum Risso lub Citrus medica L. ssp. limonum. Jest to drzewko dorastające do 6 m wys.
Surowiec pochodzi z Indii, Południowych Włoch, Izraela, z USA, Gwinei, Cypru. Olejek cytrynowy (Limonis aetheroleum, Limonis Oleum, Oleum Citri, Citronenöl, Lemon Oil) złożony jest generalnie z monoterpenów (90%). Dominuje w nim limonen (ok. 70%). Inne składniki to cytral (2-3%), beta-pinen, gamma-terpinen, alfa-pinen, sabinen, mircen; seswkiterpeny są reprezentowane przez bisabolen, alfa-bergamoten i kariofilen. Olejek surowy może zawierać woski i kumaryny (bergamotyna, 7-metoksy-5-geranoksy-kumaryna, imperatoryna, felopteryna, 8-gernaoksypsoralen), karotenoidy. W smaku olejek jest lekko gorzkawy. Przy dostępie światła i powietrza traci swoje właściwości, ciemniejąc i gęstniejąc.
Cytral jest aldehydem odpowiadającym geraniolowi (geraniol to alkohol). Występuje w postaci dwóch izomerów: cis-trans (cytral A = geranial) i cytral B (neral). Cytral to niepierścieniowy terpenoid. Występuje także w olejku lemongrasowym. Utlenienie cytralu daje kwasy geraniowe.
Limonen ti terpen jednopierścieniowy, występujący w postaci (+)-limonen, (-)-limonen i (-+)-limonen (dipenten). W olejku cytrynowym, bergamotowym, pomarańczowym, kminkowym, selerowym jest (+)-limonen. W olejku świerkowym i jodłowym występuje (-)-limonen. Dipenten jest obecny w olejku kamforowym, lemongrasowym i bergamotowym.
Olejek cytrynowy posiada właściwości bakteriobójcze i bakteriostatyczne, przeciwzapalnie. Podany doustnie działa wiatropędnie, pobudzająco na wydzielanie soków trawiennych i apetyt, słabo moczopędnie i spazmolitycznie. Hamuje nudności. Wcierany w skórę wywołuje efekt rozgrzania miejscowego. Dawka doustna 4-5 kropli 2-3 razy dziennie, przy dyspepsji, wzdęciu, braku apetytu, nudnościach.
Oleum Citri objęty został przez Pharmacopoea Helcetica VI (Citronenöl, Essence de citron, Essenza di limone), wyciskany mechanicznie ze skórki owoców cytryny – Citrus limon (L.) Burman = Citrus medica Linne subspecies limonum (Risso) Hooker Fil., (Rutaceae). Olejek ten powinien zawierać przynajmniej 2,5% aldehydów w przeliczeniu na cytral C10H16O, o m.cz. 152,2. Ciężar właściwy olejku przy 20 stopniach C 0,854-0,861. 1 g olejku cytrynowego to ok. 53 krople. Rozpuszczony w spirytusie 94% daje klarowny roztwór.
Olejek cytrynowy jest używany do aromatyzowania leków, suplementów, środków spożywczych (np. cukiernicze, napoje), likierów, wódek, kosmetyków, środków do utrzymania czystości, do wyrobu perfum.
Ziele konwalii – Herba Convallariae jest objęte przez Farmakopeę Polską VI z 2002 r. Surowiec pochodzi z konwalii majowej – Convallaria majalis Linne, z rodziny liliowatych Lilliaceae. W praktyce zbierane są same liście konwalii – Folium Convallariae, które powinny być wysuszone w temperaturze pokojowej lub 80-110 stopni Celsjusza. Zgodnie z wymogami FP VI surowiec powinien odpowiadać następującym normom: strata masy po suszeniu nie większa niż 12%; popiołu nie więcej niż 9%; liści o niewłaściwym zabarwieniu lub z plamami nie więcej niż 20%; zanieczyszczeń organicznych nie więcej niż 1%; zanieczyszczeń mineralnych nie więcej niż 0,5%. Należy do wykazu B. Przeznaczenie do preparatów farmaceutycznych. Do przyrządzania preparatów i w recepturze należy używać wyłącznie mianowanego proszku ziela konwalii – Convallariae pulvis titratus. FP VI nie podaje dawek i wymogów, co do zawartości glikozydów nasercowych. Obecnie w Polsce jest używana konwalia do wyrobu leków nasercowych. W obrocie są tabletki zawierające 15,7 mg wyciągu suchego mianowanego z konwalii, co odpowiada 0,65 jednostkom gołębim w1 tabl; nalewka konwaliowa mianowana – Tinctura Convallariae titrata wg FP V, krople złożone nasercowe z dodatkiem nalewki konwaliowej.
Farmakopea Polska III podaje dawki maksymalne sproszkowanego ziela konwalii: najwyższa dawka jednorazowa 0,5 g, najwyższa dawka dzienna 1,5 g.
Convallariae Herba figuruje w DAB (Deutsches Arzneibuch, Deutscher Apotheker Verlag) z 1999 r. Zawartość glikozydów kardenolidowych w surowcu wynosi od 0,2 do 0,5%. Do glikozydów nasercowych konwalii należą: konwalozyd (convallosid) – aglikonem jest strofantydyna, konwalatoksyna (convallatoxin) – aglikonem jest strofantydyna, dezglukocheirotoksyna (desglucocheirotoxin) – aglikonem jest strofantydyna, konwalatoksol (convallatoxol) – aglikonem jest strofantydol, lukundjozyd (lukundjosid) – aglikonem jest bipindogenina. Surowiec zawiera również kwas chelidonowy, saponiny sterydowe i flawonoidy. W kwiatach jest olejek bogaty w farnezol. Rozległe badania nad chemią konwalii prowadził w latach 20 XX wieku W. Karrer, który wyizolował z surowca konwalatoksynę (praca z 1929 r.).
Konwalia działa podobnie jak strofantyna, jednakże jest o wiele lepiej wchłaniana z jelit do krwi, dlatego można ja podawać doustnie. Zwiększa siłę skurczową mięśnia sercowego, działa uspokajająco, przeciwnerwicowo, moczopędnie i przeciwobrzękowo. Glikozydy konwalii szybko ulegają rozkładowi w ustroju i w małym stopniu łączą się z albuminami osocza. Nie ulegają kumulacji w tak dużym stopniu jak glikozydy naparstnicy. Są dobrze tolerowane. Poprawiają krążenie obwodowe i maja wpływ spazmolityczny na mięśnie gładkie układu moczowego oraz przewodu pokarmowego. Zalecane są w leczeniu lekkich postaci niewydolności serca, zaburzeń czynności serca na tle nerwicowym, w osłabieniu mięśnia sercowego w przebiegu chorób zakaźnych i u osób starszych.
Preparaty konwaliowe wykazują synergizm z jemiołą, głogiem, serdecznikiem, miłkiem, kokoryczką, walerianą, surowcami koffeinowymi. Nie należy ich łączyć z wapniem i rezerpiną.
Nalewka konwaliowa – Tinctura Convallariae 1:5 jest bardzo efektywna w działaniu. Najlepiej ja podawać w dawce 20-30 kropli 2-3 razy dziennie. Infusum Convallariae (napar konwaliowy) 5%: 2 łyżki naparu 3 razy dziennie. Naparu nie przechowywać dłużej niż 1 dzień, bowiem szybko traci aktywność.
W XIX wieku surowcem lekarskim był kwiat konwalii – Flos Convallariae, a nie ziele. Z kwiatu konwalii przygotowywano napar – Infusum zalewając 5-10 g surowca suchego i rozdrobnionego 180 ml wrzącej wody. Co 2 godziny napar podawano doustnie po 1 łyżce (ok. 15 ml). Należy pamiętać, ze w większości farmakopei XIX-wiecznych i wcześniejszych znajdziemy konwalię nie pod hasłem ziele lub liść, lecz pod nazwą Flores Convallariae. Kwiat konwalii jest objęty przez naszą Pharmacopoeia Regni Poloniae z 1817 r. Także w II Farmakopei Polskiej jest Flos Convallariae, a nie Herba.
Tinctura Convallariae wg FP II: Inflorescentia Convallariae recenter contusa 100 części, spiritus 120 cz. Świeże kwiaty konwalii zmiażdżyć w moździerzu, zalać spirytusem I wytrawiać 14 dni, często mieszając. Po upływie tego czasu przesączyć pozostałość wycisnąć w prasie, przesącz i ciecz wyciśniętą zlać razem, pozostawić do odstania i po 2 dniach przesączyć. Ciężar właściwy 0,910-0,915. Sucha pozostałość 2,5-2,8%. Najwyższa dawka jednorazowa 1,25 g. najwyższa dawka dzienna 3,75 g.
Do I połowy XX wieku bardzo popularną formą podania konwalii był następujący preparat recepturowy: Inf. flor. convall. majalis 5,0:150,0 (napar z kwiatów konwalii) + Mucil. Gummi arabic. 30,0. MDS. Co 2 h 1 łyżka stołowa przy vitium cordis (przy zaburzeniach pracy, wadach serca). Znany przed II wojną światową autorytet medyczny, dr R. Franck polecał ten preparat w nieco odmiennych proporcjach: Infus. Herbae Convall. 10:170, Mucil. Gummi arbabici 30; co 2 godziny 1 łyżka leku (1939 r.).
|
|
![quercus[1600x1200]](https://rozanski.li/wp-content/uploads/2009/Quercusdbwfitoterapii_105C7/quercus1600x1200.jpg "quercus[1600x1200]")
Najnowsze komentarze