|
|
Tydzień temu ponownie wyjechałem do Krosna zebrać zioła. Dojrzewa już dzika róża, głóg, kalina, w pełni dojrzewania jest bez czarny. Czas na wytwarzanie win, soków i powidełek leczniczych.
Owoc głogu – Fructus Crataegi
W tym roku postanowiłem odwiedzić niektóre miejsca w Beskidzie, które szczególnie często penetrowałem w latach 80. Poza martwymi PGR-ami i sporej liczby wyludnionych gospodarstw (widać, że sporo ludzi wyjechało za pracą w świat) – niewiele się zmieniło. Przyroda nadal piękna. Niektóre obszary nawet bardziej zdziczały, np. w okolicach Tylawy, Polan, Iwli, Zawadki Rymanowskiej, Jaślisk. Mniej jeździ PKS-ów. Drogi asfaltowe zniszczały. To zapuszczenie dróg tłumaczę sobie likwidacją województwa krośnieńskiego. Teraz niby kto ma dbać o te drogi? W socjalizmie było blisko miasto wojewódzkie, wielu mieszkańców wsi Beskidu Niskiego było zatrudnionych w zakładach w Krośnie, codziennie jeździło do pracy. PKS-y kursowały często w najdalsze zakątki. Teraz miasto wojewódzkie Rzeszów ma spory obszar pod opieką i nie dba już o dróżki w górach.
Wstąpiłem do Chyrowej (przed wojną pisana jako Hyrowa) i uczieszyłem się, że odnowiono cerkiew, która przez lata była zaniedbana:
Chyrowa, dawna cerkiew, z XVIII wieku, wrzesień 2008 r.
Sama Chyrowa jest wsią łemkowską, powstałą w XIV wieku.
Z dzieciństwa pamiętałem miejsce w którym występował barszcz Sosnowskiego – Heracleum sosnowskyi Manden., słynny barszcz uprawiany w dawnym ZSRR jako roślina pastewna. U nas próbowano w socjalizmie wprowadzić ją do hodowli, jednakże w naszym klimacie roślina stała się niebezpieczna. Przy zetknięciu się ze skórą lub błonami śluzowymi wywoływała u wielu ludzi oparzenia oraz alergię.
Po 20 latach odnalazłem miejsce występowania barszczu sosnowskiego. I nadal w nim występuje. Niestety we wrześniu zostały tylko zasychające łodygi i baldachy z nasionami, ale jest. Stworzył już jakieś krzyżówki z naszymi krajowymi barszczami, barszczem zwyczajnym Heracleum sphondylium L. i barszczem palmiastym – Heracleum palmatum Bmg., przez co osiagnął ogromne rozmiary. Mieszaniec wytwarza potężne liście i wielkie baldachy, większe od głowy ludzkiej. Dorasta do ponad 2 m wys. Ma silny zapach i włoski gruczołowe.
Przy okazji zauważyłem tego oto chrząszcza:
Rozpucz lepiężnikowiec – Liparus glabrirostris Küster; wrzesień 2008, Dolina Lubatówki, Miejsce Piastowe. Największy ryjkowiec w Polsce, występuje na terenach górskich; Żywi się liściami lepiężnika – Petasites.
Naftalina, czyli naftalen C10H8 jest węglowodorem zbudowanym z dwóch skondensowanych pierścieni benzenowych. Ma formę płatków krystalicznych o temperaturze topnienia około 80 stopni C. Ulega sublimacji. Rozpuszcza się w alkoholach, acetonie, eterze, benzenie. Ma silny specyficzny zapach. Dawniej często wkładany do szafy i garderoby, aby odstraszyć mole. W XIX i na początku XX wieku uznawany za lek przeciwko pierwotniakom, owsikom (Oxyuris vermicularis), podawany doustnie (pigułki, kapsułki) w dawce 500 mg dziennie. Ponadto zewnętrznie do zwalczania pasożytów skóry (roztwory, maści, mazidła 1:10-20) i jako środek keratolityczny; jako środek przeciwpasożytniczy do irygacji pochwy. W nadmiernych dawkach i stosowany przewlekle powoduje podrażnienie przewodu pokarmowego i układu moczowego (uszkodzenie nerek).
Dość często naftalina była polecana jako środek wykrztuśny, przeciwgnilny i podniecający w dawce 0,1-1 g, w emulsjach z olejem migdałowym, olejkiem bergamotowym i gumą. Ponadto do odkażania jelit, do zwalczania glist. Używany był w XIX wiecznej pediatrii przy biegunkach wywołanych pasożytami. Do zwalczania świerzbu – roztwory olejowe lniane 12%, do leczenia liszajów łuskowatych.
Naftaliny nie należy mylić z beta-naftolem (naphtolum), który jest innym związkiem chemicznym i również mającym duże znaczenie w dawnej medycynie
Ziele bluszczu pospolitego – Herba Hederae stanowi surowiec do otrzymywania ekstraktu suchego i płynnego. Wyciągi z bluszczu stanowią składnik syropów, tabletek doustnych, tabletek do ssania i kropli złożonych. W surowcu występują saponiny (6-8%) – hederasaponiny; ponadto kwasy fenolowe (kawowy, chlorogenowy), flawonoidy (kemferol, kwercetyna, rutyna), poliacetyleny, kumaryny i fitosterole (stigmasterol, sitosterol, spinasterol, kampesterol).
Preparaty z bluszczu znalazły zastosowanie w leczeniu stanów zapalnych i zakażeń górnych dróg oddechowych i oskrzeli, astmy i krztuśca. Hamują rozwój drożdżaków, bakterii i wirusów. Działają immunostymulująco. W kosmetykach zapobiega powstawaniu cellulitis.
Sproszkowane ziele bluszczu: 100 mg 4 razy dziennie.
Pietruszka zwyczajna – Apium petroselinum Linné (syn. Petroselínum sativum Hoffman) z rodziny baldaszkowatych (Umbelliferae) zalecana była w leczeniu chorób nerek już przez Lonicerus’a (1564 r.). Dr Czarnowski (1905 r.) następująco opisywał zastosowanie lecznicze pietruszki: „Odwar korzeni samych lub też łącznie z liśćmi pije się od słabości żołądka, wzdęć, cierpień moczowodów, rzeżączki, kamienia pęcherzowego, wodnej puchliny. Na kamienie pęcherzowe można pietruszki używać razem z lukrecją”. Ekstrakt z korzenia pietruszki – Extractum Petroselini ma obecnie spore zastosowanie w produkcji złożonych preparatów moczopędnych, przeciwkamiczych i odkażających drogi moczowe (drażetki, tabletki, kapsułki, krople). Dawniej w lekarskim użyciu były także olejek z owoców pietruszki – Oleum Petroselini oraz woda pietruszkowa – Aqua Petroselini.
Surowcami farmaceutycznymi są: korzeń, liść i owoc pietruszki – Radix, Folium et Fructus Petroselini.
Do składników czynnych pietruszki należą: olejek eteryczny (korzeń 0,5%; owoc do 5%; liść 0,1-0,2%), polisacharydy (korzeń 6%), glikozyd apiina (rozpada się do apiozy, glukozy i apigeniny), luteolina alliloczterometoksybenzen, poliacetyleny (falkarinol, falkarindiol, falkarinonol, falkarinon), kwas petroselinowy, fitosterole. Zielony pęd pietruszki zasobny jest w witaminę C (200 mg/100 g), natomiast owoce w olej tłusty (do 22%). Olejek pietruszkowy bogaty jest w apiol C12H14O4, alfa- i beta-pinen, mirystycynę C11H12O3, beta-felandren i ftalidy. Spośród kumarynowców należy wymienić bergapten, umbeliferon, psoralen, imperatorynę i oksypeucedaninę.
Składniki pietruszki zwiększają przepływ krwi przez nerki, nasilają przesączanie moczu w kłębuszkach nerkowych, rozkurczają mięśnie gładkie układu moczowego i działają antyseptycznie w drogach moczowych. Działają również rozkurczowo na miocyty gładkie przewodu pokarmowego i pobudzająco na wydzielanie soków trawiennych. Posiadają również właściwości żółciopędne i napotne.
Furanokumaryny zwiększają wrażliwość skóry na promienie UV. Apiol pobudza skurcze macicy, co może wpływać do ilość wydzielanej krwi podczas miesiączki i nasilać dolegliwości bólowe podczas menstruacji. Przetworów w pietruszki nie należy polecać kobietom w ciąży oraz karmiącym. Olejek pietruszkowy przenika do mleka i może wpływać na czynności fizjologiczne oseska. Olejek pietruszkowy zwiększa ukrwienie narządów miednicy małej. Przedawkowanie alkoholowych wyciągów, jak i olejku z pietruszki objawia się podrażnieniem nerek, białkomoczem, halucynacjami, oszołomieniem, zawrotami głowy, pobudzeniem ruchowym, bólem brzucha, nudnościami, uderzeniami gorąca i potami. Jest to spowodowane wpływem mirystycyny i apiolu na układ nerwowy.
Wodne i wodno-alkoholowe wyciągi z korzenia pietruszki działają wybielająco i antyseptycznie na skórę.
Dr M.T Schnirer (1927 r.) i dr R. Franck (1939 r.) na sporządzenie naparu zalecają wziąć 10-25 g rozdrobnionego korzenia lub 5-15 g rozdrobnionych owoców pietruszki na 100 g wody wrzącej. Taką dawkę należy wypić małymi porcjami w ciągu dnia. Można również zażywać sproszkowane nasiona pietruszki w dawce 0,5-1,5 g 3 razy dziennie.
Oleum Petroselini działa moczopędnie w dawce 5 kropli 3 razy dziennie.
Preparaty z pietruszki znajdują zastosowanie w leczeniu i profilaktyce skąpomoczu, obrzęków, kamicy moczowej, stanów zapalnych nerek i pęcherza moczowego i zaburzeń trawienia. Dawniej przetwory z pietruszki bogate w olejek eteryczny były wykorzystywane do uintensywniania objawów miesiączkowania i jako afrodyzjak.
Pietruszka – Petroselinum, Wolsztyn, lipiec 2008 r.
Kopytnik pospolity – Asarum europaeum L. z rodziny kokornakowatych –Aristolochiaceae współcześnie stracił swoje zastosowanie.
Aasarum europaeum, Krosno, sierpień 2007 r.
W zielu kopytnika występuje olejek eteryczny, fenolokwasy (kwas chlorogenowy, kawowy), flawonoidy (kwercetyna, izoramnetyna), garbniki. W olejku znajduje się trans-izoazaron, trans-izometyloeugenol, trans-izoelemicyna, aldehyd azarylowy, eudesmol, kamfen, mircen, alfa-pinen, beta-pinen, borneol, limonen. Niestety trans-izoazaron może indukować nowotwory. W niektórych krajach występują odmiany regionalne pozbawione tego składnika. Należy do roślin chronionych, przez co czerpanie jej z zasobów naturalnych jest mocno ograniczone. Wykorzystywany jest nadal w medycynie ludowej. W małych dawkach wodne i alkoholowe wyciągi z kopytnika działają rozkurczowo na oskrzela i oskrzeliki, antyseptycznie, wykrztuśnie i przeciwzapalnie. W większych dawkach kopytnik wywołuje wymioty. Polecam napar sporządzony z 1 łyżeczki suchego liścia lub ziela na szklankę wrzącej wody lub mleka, oslodzić miodem. Zażywać 6 razy dziennie po 1 łyżce.
Kopytnik – Asarum, sierpień 2007, Krosno
Suchy kopytnik, przemielony na proszek można mieszać z miodem, otrzymując ziołomiód znakomity do leczenia kaszlu i przeziębienia z objawami nieżytowymi ze strony układu oddechowego. W tym celu na każde 1/2 łyżeczki płaskiej sproszkowanego surowca dać 1 łyżeczkę alkoholu 40% lub rumu i 1 łyżkę miodu, wymieszać, zażywać po 1 łyżce 4 razy dziennie, popić gorącym mlekiem.
Liść i kora jesionu wyniosłego – Folium et Cortex Fraxini to surowce zawierające flawonoidy: (liście 0,1-0,9%, rutozyd, kwercytryna), kwasy fenolowe (wg Farmakopei Europejskiej – liście – przynajmniej 2,5% w przeliczeniu na kwas chlorogenowy); trójterpeny ursanowe (kora: kwas ursolowy 0,7%, betulina, kwas betulinowy); irydoidy (syringoksyd); związki kumarynowe: fraksyna, fraksydyna, izofraksydyna, eskulina, kalikantozyd; alkohol cukrowy – mannitol; fitosterole (stigmasterol); garbniki. Za granicą produkowane są preparaty przeciwreumatyczne i przeciwartretyczne (krople, kapsułki) zawierające wyciąg w jesionu wyniosłego. Wodne i wodnoalkoholowe wyciągi z surowców działają niewątpliwie moczopędnie, napotnie, przeciwgorączkowo, przeciwwysiękowo, przeciwzapalnie i przeciwbólowo; zwiększają wydalanie kwasu moczowego. Z dobrym skutkiem w przebiegu reumatoidalnego zapalenia stawów stosowałem odwar z kory i gałązek jesionu – Decoctum Fraxini, który zmniejszał ból i stan zapalny. Efekt przeciwbólowy był widoczny po przyjęciu dawki 200 ml odwaru 2-3 razy dziennie. Słabiej i ze znacznym opóźnieniem działał napar z liści jesionu Infusum Fraxini. Napar z liści jesionu stosowany w formie okładów na skórę działa nawilżająco i przeciwzapalnie. Zawiera alkohole cukrowe i cukry korzystnie wpływające na stan skóry. Polecam również okłady z naparu jesionowego na zmęczone, opuchnięte oczy. Mocne napary z młodych liści zapobiegają zaparciom i wspomagają kuracje odchudzające.
Gałązki i korę należy pozyskiwać wiosną lub jesienią, suszyć w temperaturze do 60oC. Surowiec przed dalszą obróbką trzeba rozdrobnić. Liście są najcenniejsze wiosną.
Odwar jesionowy – Decoctum Fraxini: 2 łyżki rozdrobnionych gałązek lub kory jesionu zalać 2 szklankami wody, gotować 5 minut; odstawić pod przykryciem na 30-40 minut, przecedzić. Pić 2 razy dziennie po 200 ml przez conajmniej dwa tygodnie. Efekt działania leczniczego można podtrzymywać po dwóch tygodniach wprowadzając zamiast odwaru jesionowego – napar z liści (1 łyżka zmielonych liści na 1 szklankę wrzącej wody; odstawić na 30 minut, przecedzić; przyjmować doustnie 2 razy dziennie po 200 ml).
W tkance łącznej właściwej oraz w tkance chrzęstnej znajdują się komórki, włókienka białkowe, a pomiędzy nimi istota podstawowa. Komórki tkanki chrzęstnej noszą nazwę chondrocytów. Natomiast komórkami tkanki łącznej właściwej są fibroblasty, komórki tuczne (mastocyty), histiocyty, komórki plazmatyczne (plazmocyty) i komórki napływowe (leukocyty, limfocyty, granulocyty).
Istota podstawowa zawiera glikozaminoglikany GAG, które z białkami tworzą proteoglikany. Glikozaminoglikany maja postać łańcuchów zbudowanych z dwucukrów. Dwucukry te złożone są z kwasu glukuronowego, acetyloglukozaminy i acetylogalaktozaminy.
Wyróżnić można siedem rodzajów glikozaminoglikanów: kwas hialuronowy, 4-siarczan chondroityny, 6-siarczan chondroityny, siarczan dermatanu, siarczan keratanu, siarczan heparanu i heparyna. Mają one zdolność wiązania SO42- oraz tworzenia kompleksów z białkami (monomery proetoglikanów). Monomery proteoglikanów ulegają połączeniu z kwasem hialuronowym, co daje makrocząsteczki proteoglikanów. Makroczęsteczki wypełniaja przestrzenie w istocie podstawowej, wiążą wodę, przybierając postać żelu. Istota podstawowa dzięki takiej budowie umożliwia krążenie płynu tkankowego (przesączu osocza krwi), który pełni funkcje odżywcze dla komórek tkanki łącznej właściwej i tkanki chrzęstnej.
Kwas hialuronowy to polimer zbudowany z monomerów (kwasu glukuronowego i acetyloglukozaminy). W istocie podstawowej kwas hialuronowy przybiera formę włókienek długości 2,5 μm.
Do celów leczniczych kwas hialuronowy (Hyaluronic Acid), Acidum hyaluronicum) jest uzyskiwanych z grzebieni kogucich. Najczęściej stosowany w formie hialuronianu sodu (Sodium Hyaluronate). Najbardziej efektywne i racjonalne jest dostawowe podawanie kwasu hialuronowego, gdyż ruchliwość zwyrodniałego stawu ulega poprawie, a proces odżywiania chrząstki znacznie usprawniony. Pacjenci nie odczuwają również tak dużego bólu podczas pracy chorego stawu. Zastosowany zewnętrznie na skórę i błony śluzowe przyspiesza gojenie ran. Zalecane dawki dostawowe: 20 mg 1 raz w tygodniu, przez 3-5 tygodni.
Obecnie na rynku jest sporo suplementów i leków doustnych (kapsułki) oraz do użytku zewnętrznego (żele, kremy) zawierających hialuronian sodu. Stosowanie preparatów hialuronowych doustne jak i na skórę (w okolice chorych stawów) ma jedynie teoretyczne uzasadnienie.
Kwas hialuronowy pod względem chemicznym jest to heteropolisacharyd (heteropolimer) zbudowany z kwasu glukuronowego i N-acetyloglukozaminy. Kwas glukuronowy i N-acetyloglukozamina to monomery (jednostki strukturalne).
W okulistyce kwas hialuronowy stosowany jest w chirurgii przy usuwaniu zaćmy, w plastyce rogówki, po uszkodzeniach gałki ocznej i zwichnięciu soczewki w ciele szklistym.
Kwas hialuronowy działa przeciwzapalnie, stabilizująco na strukturę tkanek, w tym skóry. Pobudza regenerację nabłonków, stawów i skóry właściwej. Zwiększa elastyczność tkanek (naskórka, włókien kolagenowych, elastynowych). Zwiększa migrację substancji pokarmowych z płynu troficznego międzykomórkowego do wnętrza komórek w tkankach. Opóźnia procesy starzenia. Hialuroniany hamują wysięki i powstawanie obrzęków.
Hialuronian sodu oraz kwas hialuronowy są dodawane do wielu kosmetyków i leków dermatologicznych. Są składnikami preparatów przeznaczonych do leczenia blizn i trudno gojących się ran.
W kosmetologii kwas hialuronowy jest stosowany do wygładzania skóry, likwidowania zmarszczek oraz przywracania elastyczności i wilgotności skóry.
Preparaty hialuronowe przyśpieszają cofanie się zmian potrądzikowych (plamy, odbarwienia, nierówności naskórka).
Pewnie ze dwa tygodnie temu byłem w Krośnie, a teraz znów jadę. Trzeba znowu zebrać zioła do badań i terapii, których nie ma w Poznaniu.
Dziurawiec, Krosno, Olchowiec, sierpień 2008 r.
Z bardziej pospolitych ziół: dziurawiec – Hypericum, warto pozbierać kwiaty, pognieść lub potłuc tuczkiem do mięsa, skropic alkoholem wysokoprocentowym i szybko zalać je ciepłą oliwką w proporcji 1:1. Pozostawić zalane przez 2 tygodnie, po czym uzyskany olej zlać do ciemnej butelki. Przechowywać w lodówce. Doskonały środek przeciwdepresyjny, żółciotwórczy, przeciwkamiczy i wzmacniający. Reguluje przemianę materii, oczyszcza organizm. Poprawia samopoczucie, usprawnia procesy myślenia. Zastosowany zewnętrznie leczy trudno gojące się rany i wypryski. Zażywać doustnie po 1 łyżeczce rano.
W ogrodach spotkać można czasem spotkać rozwar wielkokwiatowy – Platycodon grandiflorus (Jacq.) A. DC. należący do rodziny Campanulaceae. Pochodzi z Azji. Istnieją odmiany o kwiatach barwy fioletowej, fioletowo-niebieskiej różowej, białej. Kwiaty u różnych odmian mogą się różnic wielkością i liczbą.
Rozwar – Platycodon, Swarzędz, sierpień 2008 r.
Sadzonki można nabyć w kraju i za granicą w większości dobrych sklepów ogrodniczych.
Surowcem zielarskim jest korzeń – Radix Platycodi. Ziele zawiera również składniki czynne lecz w mniejszej ilości i może być używane jak typowy surowiec saponinowy, np. podobnie jak liść bluszczu, korzeń mydlnicy. Rozwar wykorzystywany jest od kilku tysięcy lat w medycynie chińskiej, ponadto w medycynie ludowej Korei. Używany w leczeniu nieżytu układu oddechowego, przy zapaleniu migdałków, gardła, oskrzeli, kaszlu. Ponadto w fitoterapii dychawicy oskrzelowej. Jest stosowany również w leczeniu choroby wrzodowej żołądka, nieżytu jelit, ropni jelita grubego, nadciśnienia, ropni skóry i płuc, urazów, kołatania serca, nieżytu zatok. Polecany przy nawracających zakażeniach wirusowych. Skuteczny w leczeniu chrypki.
Składnikami czynnymi są saponiny trójterpenowe (platicodin A-I) ok. 2-6% .
Przeciwwskazania: niewydolność wątroby, krwawienia z przewodu pokarmowego. Nie podawać kobietom w ciąży i karmiącym.
Dawkowanie: 3 razy dziennie po 3 g w przetworach. Ziele proponuję uzywać w dawkach 3-4 g 3 razy dziennie. Surowce saponinowe w przypadku chorób układu oddechowego lepiej działają w małych dawkach często podawanych, np. co 4 godziny. Z surowców sporządzane są odwar, nalewka na alkoholu (polecam 40%). Odwar przyjmować doustnie, ponadto w lewatywach (choroby jelita grubego, odbytnicy), do okładów na skórę przy urazach, ropniach i wypryskach. Nalewkę 1:3 zażywać 3 razy dziennie po 5 ml. Odwar z korzenia łagodzi objawy trądziku młodzieńczego i różowatego, ładnie oczyszcza i rozjaśnia skórę, udrażnia pory. Działa silnie przeciwzapalnie i odkażająco. Odwar można posłodzić miodem, syropem klonowym, orkiszowym lub syropem z agawy.
Wyciągi z rozwaru Platycodon stymulują uwalnianie kortykosteronu z nadnerczy. Działają osuszająco na błonę śluzową żołądka i dunastnicy, hamując sekrecję. Obniżają poziom cholesterolu i triglicerydów we krwi. Wspomagają procesy odtruwania. Działają wykrztuśnie i ogólnoustrojowo przeciwzapalnie. Ze względu na odziaływanie na korę nadnerczy polecam rozwar w leczeniu chorób autoimmunologicznych.
Rozwar – Platycodon, Swarzędz, sierpień 2008 r.
|
|
Najnowsze komentarze