Sierpień 2019
P W Ś C P S N
« Maj    
 1234
567891011
12131415161718
19202122232425
262728293031  

Archiwa

Przymiotno kanadyjskie – Erigeron canadensis L. w fitoterapii praktycznej.

Przymiotno kanadyjskie (niem. Kanadisches Berufkraut; fr. Vergerette du Canada; ital. Saepolla canadese; retorom. Rigera canadaisa) – Erigeron canadensis Linne = Conyza canadensis (Linne) Cronquist należy do rodziny złożonych – Compositae = Asteraceae. Jest rośliną pospolitą w naszym kraju, uciążliwym chwastem, pochodzącym z Ameryki Północnej. Osiąga wysokość 20-80 cm, ale zdarzają się okazy mające 120 cm wys. Wytwarza cienki wrzecionowaty korzeń, łodyga jest prosta, szorstka, owłosiona, w górze miotlasto rozgałęziona. Liście lancetowate, zaostrzone, szorstko owłosione i szczeciniasto orzęsione. Koszyczki kwiatowe drobne, liczne 0,3-0,5 cm szer., skupione. Okrywy o liściach szeroko obrzeżonych. Kwiaty brzeżne nibyjęzyczkowe, brudnobiałe; wewnętrzne kwiatu rurkowate obupłciowe. Owocem jest niełupka, podługowata, 1,25 mm dł., 0,25 mm szer. i o2 mm gr., spłaszczone, podłużnie płytko bruzdowana, szarobrunatna. Kwitnie od lipca do października. Jest rośliną roczną, jarą i ozimą. Występuje na nieużytkach, ugorach, w zasiewach zbóż, w uprawach okopowych, w sadach, przy kompostach, na śmietniskach, gruzowiskach, zrębach, na przydrożach.

Surowcem jest ziele i korzeń przymiotna kanadyjskiegoHerba et Radix Erigerontis canadensis (w polskiej literaturze powielana jest mylna nazwa łacińska surowca Herba Erigeronis, ze zgubiona literką “t”). Korzeń najlepiej zbierać z roślin dużych rozmiarowo. Ziele pozyskiwać w czasie kwitnienia i owocowania, można wraz z korzeniem. Suszyć w przewiewnym, zaciemnionym miejscu, w temp. do 40 stopni C. Korzenie w temp. do 50 stopni C, po szybkim obmyciu i osuszeniu.

W aptekach i sklepach zielarskich dostępny jest preparat Hemorigen – tabl. zawierające 50 mg wyciągu gęstego z ziela przymiotna (rozpuszczalnikiem jest spirytus 96%). Kilka lat temu w handlu był dostępny również płynny wyciąg z ziela przymiotna (intrakt).

Przymiotno kanadyjskie zostało opisane przez prof. G.C. Wittstein’a w 1883 r. pod nazwą Herba Erigerontis canadensis (Berufkraut kanadisches). Pierwszych analiz chemicznych zioła dokonał Cornelius de Puv: olejek eteryczny z narkotycznym składnikiem, garbniki, kwas galusowy. Ziele było parzone i podawane przy czerwonce oraz biegunkach różnego pochodzenia (zioło przeciwbiegunkowe, ściągające). Dr Smith rozpropagował przymiotno jako lek w 1812 r. W medycynie ludowej Ameryki Północnej ziele przymiotna było i jest używane w leczeniu czerwonki, nieżytu przewodu pokarmowego oraz trudno gojących się ran. W 1855 r. Wilson opublikował doniesienia o zastosowaniu przymiotna w hamowaniu krwawień macicznych. Również w homeopatii Erigeron używany jest do leczenia chorób związanych z krwawieniami (krwawienia z płuc, nosa, dróg moczowych, przewodu pokarmowego, krwotoki maciczne, po wyrwaniu zęba). Dr Fr. Oesterlen (1861 r.) wymienia Erigeron canadensis, powołując się na prace Wilson’a i użyciu zioła przy krwawieniach macicznych.

Jak podaje dr G. Madaus (1935 r.) przymiotno zawiera w olejku eterycznym limonen, dipenten, d-alfa-terpineol i metyloetylooctan. Dr Wehmer (1931 r.) wymienił wśród składników czynnych przymiotna kwas galusowy i garbniki. Dr G. Madaus (1935 r.) zaleca przymiotno w krwawieniach ginekologicznych (także w menopauzie), krwiomoczu, krwawieniach z przewodu pokarmowego, nosa, płuc, dziąseł, przy krwiopluciu i hemoroidach. Zdaniem Geiger’a Herba cum Floribus et Seminibus Erigerontis canadensis jest najlepszym surowcem (ziele przymiotna z kwiatami i nasionami). Dragendorff zaleca jako surowiec ziele z owocami przymiotna.

Prof. Lewis W.H. (2003 r.) wymienił liście Erigeron canadensis (Fleabane) jako surowiec stosowany do sporządzania leków pomocnych w terapii chorób układu moczowo-płciowego. Wyciąg z korzeni (root) używany był w leczeniu upławów (Leukorrhea). Fleabane (Horseweed) zaliczył o środków przeciwcukrzycowych w tradycyjnej medycynie.

Dziś wiemy, że ziele przymiotna zawiera glikozydy fenolowe (erigerozyd), fenolokwasy (kawowy, galusowy, syryngowy, waniliowy), katechol, flawonoidy (kwercetyna), olejek eteryczny 0,33-0,66%, w suchym surowcu 0,2%), fitosterole (stigmastenol, stigmastadienol, spinasterol, sitosterol), skutelarozyd, skutelareina (2.5%).

Działanie: przeciwzapalne, przeciwkrwotoczne, ściągające, moczopędne, przeciwreumatyczne, antyseptyczne. Zewnętrznie jako środek przeciwzapalny, obkurczający rozszerzone pory, przeciwłojotokowy, zwężający rozszerzone naczynia krwionośne, gojący rany i wypryski.

Wskazania: stany zapalne przewodu pokarmowego, nieżyt jelit i żołądka, choroba wrzodowa, zespół zaburzonego wchłaniania, zespól jelita nadwrażliwego, nowotwory jelit i żołądka; zapalenie uchyłków jelita; gruźlica, zapalenie oskrzeli, płuc i opłucnej, nowotwory narządów płciowych, mięśniaki, nadmierne krwawienia miesiączkowe, upławy, stany zapalne i przerost gruczołu krokowego; zapalenie nerek i pęcherza moczowego, krwiomocz, zapalenie odbytu, świąd odbytu, hemoroidy; stany zapalne naczyniówki oka, zapalenie spojówek, wysięk ze spojówek, nadmierne łzawienie oczu, ropne zapalenie powiek; skłonności do krwawień z nosa; reumatyzm, dna (artretyzm), stany zapalne dziąseł i gardła.

Do płukania jamy ustnej i narządów płciowych przy stanach zapalnych i infekcjach, owrzodzeniach, nadżerkach. Do płukania włosów przy łojotoku i łupieżu, wypryskach, ropniach, zadrapaniach. Do okładów na trudno gojące się rany i wypryski, liszaje, owrzodzenia. Sproszkowane ziele zmieszane z glinką i bentonitem (1:1:1), rozrobione z gorącą wodą na papkę: do maseczek na twarz z mokrymi wypryskami, trądzikiem, łojotokiem i rozszerzonymi porami.

Przeciwwskazania: choroba zakrzepowa.

Dawkowanie:

Sproszkowane ziele przymiotna kanadyjskiegoPulvis Erigerontis: 1 płaska łyżeczka 3 razy dziennie, na miodzie, dobrze popić gorąca herbatą. Kuracja trwa 2-3 tygodnie.

NaparInfusum Erigerontis: 1 łyżka suchego rozdrobnionego ziela na 1 filiżankę/szklankę wrzącej wody. 3 razy dziennie po filiżance lub szklance takiego naparu. 2 łyżki rozdrobnionego ziela świeżego na filiżankę wrzącej wody: parzyć pod przykryciem 30-40 minut, przecedzić. pić 3 razy dziennie. Stosować 2-3 tygodnie. Napar nadaje się również do okładów na oczy (25-30 minut), przemywania skóry, płukanek.

Intrakt – Intractum Erigerontis: 1 część surowca świeżego i rozdrobnionego zalać 3 częściami gorącego alkoholu 40-50%, odstawić w szczelnym słoju na minimum 7 dni, przefiltrować. Zażywać po 5-10 ml 2 razy dziennie przez 2-3 tygodnie. Podobnie działa i stosować nalewkę na świeżym zielu.

Tabletki Hemorigen dostępne w handlu – działają skuteczniej w większych dawkach, niż są oficjalnie polecane.

2 komentarze Przymiotno kanadyjskie – Erigeron canadensis L. w fitoterapii praktycznej.

  • Roman M.

    Trochę o sprawach prywatnych czyli o: rodowodzie, korzeniach, wspólnocie genów, podróżach, gustach muzycznych i żywieniowych, rozmnażaniu, wabieniu do miłosnych igraszek, ustawianiu życiowym potomstwa i takich tam różnych ….. cz. VI/VIII

    „Nawet najdalszą podróż zaczyna się od pierwszego kroku”.
    Lao-Tzu.

    Roślina wyżej opisana rodzi 120 tyś. nasion. Myślę zatem, że tę część komentarza mogę umieścić pod tym postem.
    Pomyślałem sobie, iż pisząc o sprawach prywatnych roślin warto coś napisać o ich rozmnażaniu i podróżach. Dążnością każdego gatunku jest powiększanie jego przestrzeni życiowej. Rośliny choć wydają się niezdatne do przemieszczania się – podróżują na swój własny sposób. O zmuszaniu pszczół do miłosnych igraszek już pisałem. Tu temat rozmnażania pociągnę dalej. Dojrzałość rozrodczą rośliny osiągają w różnym wieku i trwa ona przez określony przedział czasu. U jałowca zwyczajnego i sosny zwyczajnej dojrzałość może rozpocząć się już w wieku 2 lat. Aktywność rozrodcza drzew bywa nierównomierna: lipa owocuje obficie co 4 lata, świerk pospolity i buk zwyczajny co 5 -6 lat, dąb szypułkowy w chłodniejszym klimacie co 6 – 8 lat. Mam tu na myśli obfite owocowanie (żołędzie znajdziemy wszak pod dębami każdego roku). Pod względem szybkości dojrzewania przodują rośliny roczne. Za to drzewa przodują w długości okresu dojrzałości np. kilkusetletnie dęby rodzą dobre jakościowo żołędzie (sekwoje są płodne jeszcze w wieku kilku tysięcy lat). Liczba potomstwa czyli fachowo mówiąc – diaspor to też rzecz, która dla zachowania gatunku, nie jest bez znaczenia. Za diasporę uznaje się każdą część rośliny która w jakikolwiek sposób przeniesiona na pewną odległość od rośliny macierzystej może być zaczątkiem nowego organizmu roślinnego. Ilość nasion (lub innych diaspor) jest bardzo różna u poszczególnych roślin. Np. bodziszek cuchnący wytwarza ich 300, bieluń dziędzierzawa średnio 9776 (max – 23767), lulek czarny odpowiednio 12875 (26580), przymiotno kanadyjskie 120000 itd. Żółtlica owłosiona wydaje może niezbyt imponującą ilość owocków. Biorąc jednak pod uwagę to, że w ciągu sezonu wegetacyjnego żółtlica wydaje trzy pokolenia – liczba ich jest doprawdy imponująca (w sumie daje to liczbę 300000). Nie wszystkie nasiona kiełkują w krótkim czasie po wysianiu, niektóre dopiero po kilku, inne po kilkunastu a są nawet i takie które kiełkują po kilkudziesięciu latach przebywania w glebie. Nasiona które czekają w glebie na sprzyjające do kiełkowania warunki stanowią tzw. bank nasion (niekiedy setki nasion na metrze kwadratowym). Duże znaczenie w rozmnażaniu się roślin ma czas w jakim nasiona utrzymują żywotność kiełkowania. Czym jest on dłuższy, tym szansa rośliny na przemieszczanie się na dalsze odległości jest większa, podobnie z szansą na przetrwanie w niesprzyjających warunkach itd. Nasiona odznaczające się brakiem okresu spoczynkowego i krótkim okresie zdolności do kiełkowania wytwarzane są na ogół przez rośliny kwitnące wczesną wiosną ( np. wierzby, topole, lepiężniki itd.), zatem do końca okresu wegetacyjnego nasiona mogą wykiełkować i wytworzyć już dobrze wykształcone rośliny. Niełupki cenionego przez zielarzy podbiału, w dobrych warunkach, zaczynają kiełkować już po kilku godzinach od momentu wysiania. W naszej strefie klimatycznej, większość roślin tworzy nasiona zachowujące żywotność przez 3 – 10 lat. Wracając do wspomnianego banku nasion i ich żywotności. W pewnym eksperymencie przechowywano w glebie na głębokości metra przez 39 lat nasiona 18 gatunków roślin. Po wydobyciu wysiano je. Nasiona bielunia dziędzierzawy wykiełkowały w 91%, psianki czarnej w 83%, szczawiu kędzierzawego – w 5%. Interesujących faktów dostarczyły badania archeologiczne. Niektóre nasiona znalezione w czasie wykopalisk, zachowały zdolność do kiełkowania pomimo upływu wielu lat (np. w przypadku lotosu Nelumbo – 1200, komosy białej Chenopodium album – 1600 lat itp. Odkrycia wręcz trudnego do uwierzenia dokonano nad środkowym Yukonem, gdzie w zamarzniętych namuliskach znaleziono nasiona Lupinus arcticus liczące około 10 000 lat które nie utraciły żywotności. Jeśli idzie o żywotność nasion (i innych diaspor) podam tu kilka danych. Jak wspomniałem wyżej: wierzba purpurowa (i inne) topola biała i czarna, osika, podbiał pospolity mają krótką żywotność – 4 – 8 dni. Leszczyna, buk zwyczajny, wiąz pospolity, dąb szypułkowy itd. – 6 -12 miesięcy. Nasiona gwiazdnicy pospolitej, tasznika pospolitego zachowują żywotność do 30 lat. Przelot pospolity, komonica błotna, koniczyna łąkowa, wiesiołek dwuletni, różne gatunki traganka, dziewanna – żywotność zachowują 80 – 220 lat. Rośliny podobnie jak ludzie – już na starcie próbują „ustawić życiowo” swoje potomstwo. Kolejne kroki w podróży roślin wykonuje potomstwo – czyli nasiona (albo inne diaspory). Zdobywanie przestrzeni życiowej dla potomstwa odbywa się w różny sposób, różnymi drogami i z różną szybkością. Związane na stałe z podłożem rośliny muszą używać specjalnych środków które umożliwiają ich „dzieciom” przenoszenie się na inne miejsce. Spróbujmy przyjrzeć się rozmaitym strategiom roślinnym. Wiele roślin tworzy pędy leżące na ziemi które wydłużając się oddalają kwiaty (a następnie owoce, nasiona) od rośliny macierzystej. Długość rozłogów przyrastających w ciągu roku wynosi dla: fiołka wonnego – 0,13 m, dąbrówki rozesłanej – 0,2 m, jastrzębca kosmaczka – 0,3 m, pięciornika gęsiego – 1,1 m, bluszczyka kurdybanka – 1,3, poziomki pospolitej 2,6 m, trzciny pospolitej -10 m. Innym sposobem na „wypuszczania w świat” potomstwa jest wyrzucanie diaspor. Niektóre roślinny, można by rzec, miotają je (dzięki różnym, wymyślonym przez nie „metodom i narzędziom balistycznym”) na znaczne odległości. Np. niecierpek drobnokwiatowy wyrzuca nasiona na odległość 3,4 m, a niecierpek gruczołowaty (Roylego) na 6,3 m!, szczawik zajęczy – 2,3 m, łubin – 7 m, bodziszek cuchnący – 6 m itd. Nawet te rośliny które „nie wynalazły” mechanizmów i sposobów balistycznych do wyrzucania swoich nasion, potrafią wykorzystać siły zewnętrzne dla wprawienia w podróż swoich diaspor. W takim przypadku środkami transportu są: grawitacja, wiatr, woda, zwierzęta czy w końcu – człowiek. Siła grawitacji choć działa zawsze i wszędzie to dla niektórych roślin jest dominującym sposobem w strategii służącej rozsiewaniu. Tak jest u roślin takich jak np.: kasztanowiec zwyczajny, dąb, buk itd. tj. u roślin rodzących ciężkie owoce bądź nasiona. Opadając mogą się one oddalić od rośliny macierzystej najczęściej na niewielkie odległości (np. okrągłe nasiona mogą potoczyć się po pochyłości terenu). Wiatrosiewność daje już większe możliwości. Korzystne tu dla rośliny może być jej wysokość, siła wiatru, różne aparaty lotno – balonowo – spadochronowe (włoski, puch, skrzydełka ), różne przemyślne sposoby wykorzystania wiatru itd. Nie wdając się w szczegóły – możliwości przelotu diaspor niektórych roślin wygląda następująco: widłak (spory) – 330 km, mniszek pospolity – 10,2 km, jastrzębiec – 2,5 km, mak lekarski- 0,004 km, brzoza – 1,6 km, klon – 0,09 km, świerk – 0,31 km, sosna zwyczajna długie skrzydełko– 0,55 km, szerokie skrzydełko – 0,15 km itd. Niektóre rośliny, wspomniane mechanizmy balistyczne, stworzyły całkiem przemyślnie. Dość prostym jest, dla przykładu, urządzenie składające się z torebki osadzonej na odpowiednio długiej, elastycznej łodydze. Pod wpływem wiatru łodyga wykonuje ruchy wahadłowe – rozrzucając nasiona które otrzymują jeszcze nieco energii kinetycznej od wiatru (np. mak, stokrotka). Innym sposobem rozmnażania jest wodosiewność – wykorzystanie wody jako środka transportu diaspor. Przypominam, że diaspory to nie tylko nasiona ale i części wegetatywne – np. całe drobne rośliny jak rzęsa, fragmenty roślin np. części pędów, rozłogów, kłączy (np. tatarak). Warto i tu zwrócić uwagę na ich żywotność i utrzymywanie się zdolności do rozmnażania. Np. bez szkody dla dalszego rozwoju diaspory grążela żółtego zachowują żywotność 10 dni, kosaćca żółtego, siedmiopalecznika błotnego – 12 miesięcy, żabieńca babki wodnej i szczawiu kędzierzawego – 33 miesiące. Jeszcze innym sposobem rozsiewania jest zwierzęcosiewność (przenoszenie diaspor przez zwierzęta). O mrówkach i glistniku była już mowa ale o innych roślinach coś dopowiedzieć nie zawadzi. Niekiedy zwierzęta rozsiewają rośliny w miejscu żerowania, potrącając mechanicznie owocostany (brzoza, oset, babka zwyczajna, pokrzywa zwyczajna). Mają w tym udział czasem ptaki (np. szczygieł, wróbel itd.). Niekiedy ptaki (przenoszące czasem nasiona w przewodzie pokarmowym), czy wiewiórki przyczyniają się do dość odległych wędrówek diaspor. Dość często rośliny zachęcają zwierzęta do spożywania swoich nasion czy owoców smakiem, barwą, zapachem (dzięki metabolitom o czym była mowa w innej części komentarza). Jak widzimy pierwsze podróże odbywają nasiona (i inne diaspory) w przeróżny sposób. Dzieje się tak dzięki zaradności, przemyślności czy wynalazkom roślin macierzystych – które już na starcie, próbują ustawić życiowo jak najlepiej swoje potomstwo.

  • Maria

    Hemorigen dawkujemy 3 tabletki 3 razy dziennie (równo co 8 godzin) aż do wyczerpania opakowania. Inaczej jest nieskuteczny.

Leave a Reply

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.