|
|
Oczar wirginijski (ang. Witch Hazel) – Hamamelis virginiana L. (oczarowate – Hamamelidaceae) jest krzewem lub drzewem dorastającym do 10 m wys. Naturalnie występuje w Ameryce Północnej. Jest uprawiany w wielu krajach Europy i Azji. Surowcem leczniczym jest kora, gałązki i liście – Cortex, Frons, Folium Hamamelidis. W handlu znajdują się również woda oczarowa – Aqua Hamamelidis (Hamameliswasser, Hamamelis Water, Liquor Hamamelidis), wyciągi z oczaru o różnej koncentracji – Extractum Hamamelidis, nalewka oczarowa – Tinctura Hamamelidis oraz sproszkowane lub krojone suche organy oczaru.
Liście oczaru (niem./szwajc. Hamamelisblätter; franc. Feuille d’hamamelis, ital. Foglia di amamelide) są zasobne w garbniki (8-10%): hamamelitanina, digallyhamameloza, gallotaniny; proantocyjanidyny; wolny kwas galusowy, chinowy, kawowy; saponiny, cholinę, żywice, flawonoidy (kwercetyna, kemferol, astragalina, kwercytryna, afzelina, mirycytryna), olejek eteryczny (ok. 0,5%) zawierający n-heksen-2-al, heksenol, alfa- i beta-ionony, safrol, seskwiterpeny.
Kora Hamamelis (niem./szwajc. Hamamelisrinde; ang. Hamamelis Bark) zawiera wolny kwas galusowy, garbniki ok. 10% /8-12%/ (hamamelitanina 4-7%, d-galokatechina, galusan l-epikatechiny, l-epigalokatechina); saponiny, tłuszcz (0,6%), woski, olejek eteryczny (ok. 0,5%), żywice.
Działanie: ściągające, przeciwwysiękowe, przeciwkrwotoczne miejscowo, przeciwbiegunkowe, przeciwbakteryjne, przeciwzapalne; uszczelniające i wzmacniające naczynia krwionośne; obkurczające naczynia krwionośne; ochronne na miąższ wątroby, detoksykacyjne. In vitro wodno-alkoholowe ekstrakty hamują proliferację komórek tumorowych. Liście działają żółciopędnie i bakteriostatycznie oraz pobudzają regenerację komórek wątrobowych. Kora oczaru również prezentuje te właściwości, ale słabsze, natomiast niewątpliwie – silniejsze ściągające. Wykazano właściwości antywirusowe oczaru. Kwasy fenolowe, garbniki i proantocyjanidyny wymiatają wolne rodniki i nadtlenki (aktywność antyrodnikowa i antyoksydacyjna).
Wskazania: nieżyt i stan zapalny żołądka i przełyku; choroba wrzodowa, polipy przewodu pokarmowego; nieżyt jelita cienkiego i grubego, brodawczaki i owrzodzenia jelita grubego; zespół jelita drażliwego; hemoroidy; biegunka nieznanego pochodzenia; krwiomocz, stany zapalne nerek i pęcherza moczowego; ropomocz; niewydolność wątroby; uszkodzenia miąższu wątroby (toksyczne, bakteryjne, wirusowe).
Zewnętrznie: przeciwzapalne, ściągające, antyseptyczne, przyspieszające gojenie ran i wyprysków. Mocne odwary i gęste ekstrakty wodne – do lewatyw doodbytniczych przy zapaleniu odbytu, hemoroidach, świądzie; do irygacji pochwy przy stanach zapalnych, świądzie. Ekstrakty gęste i suche wchodzą w skład czopków doodbytniczych i globulek dopochwowych stosowanych przy stanach zapalnych, nadżerkach, owrzodzeniach, świądzie, infekcjach. Utarte na papkę liście lub suszone zmielone liście roztarte z wodą służą do sporządzania maseczek leczniczych przy teleangiektazjach, trądziku różowatym i młodzieńczym, skłonnościach do łojotoku i łojotokowego zapalenia skóry. Kremy, żele i maści na nalewce 1:3 lub ekstrakcie gęstym z oczaru – do leczenia ran, oparzeń, wyprysków, owrzodzeń, żylaków i pielęgnowania skóry trądzikowej oraz łojotokowej. Włosy płukane w odwarze lub wodzie z dodatkiem ekstraktu oczarowego – mniej przetłuszczają się, nabierają ładnego odcienia, a łupież tłusty zanika. Odwarem i rozcieńczona nalewką 1:5 (1 łyżeczka lub łyżka nalewki na szklankę wody) można płukać jamę ustna i gardło przy pleśniawkach, krwawieniach z dziąseł, paradontozie, po usunięciu zęba, przy anginie i kandydozie (np. po zażywaniu antybiotyków).
W kosmetologii i kosmetyce wyciąg z liści, gałązek lub kory oczaru stanowi składnik preparatów obkurczających nadmiernie rozszerzone pory i naczynia krwionośne włosowate. Preparaty oczarowe zalecane są w pielęgnowaniu i leczeniu skóry łojotokowej, zwiotczałej, trądzikowej, z dermatozami i atopowym zapaleniem skóry, skłonnej do wyprysków i teleangiektazji. Preparaty z ekstraktem oczarowym zmniejszają obrzęk skóry, hamują wydzielanie potu i łoju, dają efekt pojędrnienia skóry. Wpływają też przeciwdrobnoustrojowo i przeciwzapalnie. Serum, żele i maści zawierające wyciąg z oczaru zmniejszają obrzęk powiek, niwelują worki i cienie pod oczami. Woda oczarowa (destylat ze świeżych liści i gałązek Hamamelis) zastosowana do przemywania twarzy i oczu efektywnie zmniejsza stan zapalny, łojotok, nadmierne łzawienie i przyspieszają objawy przemęczenia skóry i oczu.
W Niemczech, Austrii i Szwajcarii dostępny jest w handlu Hamamelis-Destillat, który powstaje przez destylację z parą wodną wywarów ze świeżych organów oczaru, najczęściej samych liści lub ulistnionych gałązek. Taki destylat zawiera 0,01-0,02% olejku eterycznego. Głównym komponentem są alkohole alifatyczne (40%), alifatyczne estry (15%), związki karbonylowe (25%) /acetyloaldehyd, n-hex-2-enal, beta-ionon/. Taki destylat oczarowy stosuje się do przemywania oczu i skóry, do płukania jamy ustnej. Jeśli zawiera alkohol jako stabilizator i konserwant należy ją rozcieńczyć przed użyciem w proporcji 1:1-1:3, zależnie od potrzeby. Destylat oczarowy konserwowany alkoholem stosowany jest do przemywania skóry w stanie nierozcieńczonym, np. zmiany trądzikowe, wypryski, oparzenia, owrzodzenia.
W Pharmacopoea Helvetica VI: Folium Hamamelis – nie mniej niż 8% garbników; popiół – nie więcej niż 7%/1 g; oficjalny preparat Extractum hamamelidis fluidum.
Fałszerstwa. Surowiec (ulistnione gałązki i liście oczaru) może być fałszowany lub rozcieńczany pędami i liśćmi leszczyny, na co zwracają uwagę monografie szwajcarskie.
W British Pharmacopoeia 2009 r.: liść oczaru Hamamaleis virginiana L. – Hamamelis Leaf – nie mniej niż 3% garbników w przeliczeniu na pirogalol C6H6O3 – m.cz. 126,1; wilgotność – maksymalnie 10%; popiół – maksymalnie 7%.
Liść oczaru – Hamamelidis Folium jest w Farmakopei Europejskiej 5 (minimum 3% garbników), natomiast kora oczaru – Hamamelisrinde = Hamamelidis Cortex jest w Deutscher Arzneimittel Codex z 2004 r. (nie mniej niż 4% garbników).
Otrzymywanie wody oczarowej – Aqua Hamamelidis: 1000 g świeżych liści lub ulistnionych gałązek rozdrobnionych zalać 2 l wody i 160 ml spirytusu 90%. Macerować 24 godziny, następnie oddestylować 1000 ml cieczy. Uzyskany destylat jest bezbarwną i klarowną (lub prawie klarowną) cieczą o przyjemnym aromacie i smaku.
Ekstrakty z oczaru. Świeży lub suchy rozdrobniony surowiec zalać alkoholem 40-60%, macerować 7 dni, przefiltrować. Proporcje: 1 część surowca rozdrobnionego na 3 części alkoholu. Ekstrakt jest brunatny lub brązowy. Można stosować do wyrobu domowych kosmetyków i leków (maści, mleczka, zawiesiny na żółtku z jaj). Doustnie zażywać po 3 ml 3 razy dziennie. Nadaje się do pędzlowania zmian na skórze i błonach śluzowych. Maść można sporządzić na smalcu, maśle lub lanolinie. Do leczenia oparzeń i owrzodzeń, odleżyn – mieszać z olejem lnianym (1 część ekstraktu na 5 części oleju), tranem, pastą cynkową, maścią tranową lub z witaminą A lub olejem rokitnikowym (1:5).
Odwar oczarowy – Decoctum Hamamelidis: 1-2 łyżki rozdrobnionego surowca zalać 1 szklanką wody; gotować 10 minut na wolnym ogniu i pod przykryciem. Odstawić na 20 minut, przecedzić. Stosować zewnętrznie lub doustnie. Wypić 1-2 szklanki odwaru dziennie, podzielone na porcje. Przy nieżytach przewodu pokarmowego przyjmować częściej, ale w małych dawkach.
Dawne oficjalne nalewki oczarowe – Tinctura Hamamelidis były sporządzane na alkoholu 60%: 1 część surowca na 5 części etanolu 60%. Dawka 5 ml 2-4 razy dziennie, ponadto zewnętrznie.
Dawne oficjalne maści oczarowe – Unguenta Hamamelidis były dzielone na dwie grupy:
1. Unguentum Hamamelidis album (maść oczarowa biała; Hamamelissalbe weiße): 1 część Aqua Hamamelidis na 1 część lanoliny i 8 części wazeliny białej
2. Unguentum Hamamelidis fuscus (maść oczarowa brązowa, brunatna; Hamamelissalbe braune): 10 ml wyciągu płynnego z oczaru (Extractum Hamamelidis fluidum) 60 g łoju wołowego, 30 g parafiny miękkiej.
Rp. Czopki oczarowe – Suppositoria Hamamelidis
Extracti Hamamelidis 1,0
Olei Cacao 19,0
fiant suppositoria 10 (ukształtować 10 czopków).
Doodbytniczo przy hemoroidach i stanach zapalnych.
Rp. Czopki oczarowe
Extracti Cort. Hamamel. fluidi 6,0
Jodylini 3,0 (jodosalicylan bizmutu)
Ol. Cacao 23,5
Balsam. peruviani 0,5
f.suppositoria nr 10 (zrobić 10 czopków).
Stany zapalne odbytu, hemoroidy, świąd.
 
Hamamelis virginiana L. – oczar wirginijski; Swarzędz, sierpień i październik 2008 r.
Rodzaj Coptis obejmuje 15 gatunków i należy do rodziny jaskrowatych – Ranunculaceae. W lecznictwie używane są różne gatunki Coptis, przy czym najbardziej znane to:
1. Coptis chinensis Franchet – złote nici chińskie; “sznur perłowy” (ang. Chinese Goldthread; niem./swajc. Perlenschnur = Chinesischer Goldfaden; pochodzący z Chin.
2. Coptis teeta Wallich – złote nici Yunnan (ang. Goldthread Yunnan); występuje w Himalajach; stosowany w Chinach i Indiach.
3. Coptis trifolia Salisbury– złote nici trójlistne; “złote usta” (ang. Threeleaf Goldthread; niem./szwajc. Goldmund), występujące w Ameryce Północnej, w Północnej Azji, a nawet w Północnej Europie.
4. Coptis japonica (Thunb.) Makino – złote nici japońskie; występujące w Japonii.
5. Coptis deltoidea C.Y.Cheng & Hsiao – złote nici deltowe, występujące w Chinach.
W Hagers Handbuch der Pharmazeutischen Praxis z 1938 r. zostały wymienione: Coptis anemonefolia Siebold et Zuccarini, (złote nici zawilcolistne), Coptis teeta Wallich i Coptis trifolia Salisbury.
Pomimo, że surowiec – kłącze może pochodzić z różnych gatunków złotych nici to i tak jest określany mianem Rhizoma Coptidis (ang. Coptis Root, niem. Coptiswurzel). W niektórych starych opracowaniach Coptis widnieje pod nazwą Radix Coptidis. Również sami Chińczycy i Japończycy, pomimo, że surowiec pochodzi z różnych gatunków to i tak go określają nazwą Huang Lian. W porządniejszych pracach azjatyckich zróżnicowane są nazwy, zależnie od gatunku: Coptis chinensis – Huang Lian, Coptis deltoides – San Jiao Ye Huang Lian, Coptis teetoides – Yun lian, Coptis omeiensis – E Mei Ye Lian. W szwajcarskich pracach dotyczących tradycyjnej medycyny chińskiej surowce pochodzące z Coptis chinensis, Coptis deltoidea i Coptis teeta są określane nazwą Coptidis Rhizoma = Huanglian.
WHO zawarła opis Rhizoma Coptidis w Monographs on Selected Medicinal Plants – Volume 1 z 1999 r, wymieniając gatunki: Coptis chinensis, Coptis deltoides i Coptis japonica.
Zgodnie z zaleceniami Farmakopei Japońskiej III z 1907 r., Extractum Coptidis, czyli wyciąg z rozdrobnionych kłączy wybranego gatunku Coptis sporządza się zalewając 1 część kłączy 4 częściami alkoholu 45%, macerując 3 dni; następnie uzyskany wyciąg zlewa się, a kłącza ponownie zalewa 2 częściami alkoholu i maceruje jeszcze kolejne dwa dni. Uzyskane oba wyciągi należy połączyć.
Taki wyciąg ze złotych nici można zażywać doustnie po 3-5 ml 2-3 razy dziennie, stosować do płukania gardła i jamy ustnej (1 łyżeczka na szklankę wody), przemywania zmian chorobowych na skórze i błonach śluzowych.
Dawka kłączy: 2-10 g/dzień, np. 1-2 g kłączy sproszkowanych 3 razy dziennie lub domierzoną dawkę kłaczy gotować w wodzie, np. w szklance wody i wypijać; maksymalnie dobowo 15 g surowca, najlepiej w odwarach (surowiec gotować 5-10 minut).
Złote nici to surowiec alkaloidowy, zawierający alkaloidy izochinolinowe, głównie berberynę (5-9%), berberastynę (ok. 1%), koptyzynę 0,4-2%, palmatynę 1-4%; ponadto magnoflorynę (alkaloid aporfinowy), fitosterole i żywice. Popiół – nie więcej niż 5%.
Zawartość alkaloidów w różnych gatunkach złotych nici – Coptis
| Gatunek |
Berberastyna |
Berberyna |
Palmatyna |
Koptyzyna |
| Coptis chinensis |
1% |
5-7% |
1-4% |
0,8-2% |
| Coptis deltoides |
1% |
4-8% |
1-3% |
0,8-1% |
| Coptis japonica |
ślady |
7-9% |
0,4-0,6% |
0,4-0,6% |
W Polsce alternatywą dla tego surowca jest Mahonia (ościał), Berberis (berberys) i Chelidonium (glistnik). Gorzknik – Hydrastis (kłącze gorzknika kanadyjskiego – Rhizoma Hydrastidis) również w dużej mierze może być alternatywą dla Coptis.
Złote nici – Coptis w tradycyjnej medycynie Japonii, Chin i Indii mają zastosowanie w leczeniu wielu chorób. Odrzucając rozmaite mity i półprawdy na temat właściwości leczniczych Coptis i biorąc pod uwagę udokumentowane właściwości farmakologiczne surowców alkaloidowych-izochinolinowych można podać następujący zakres: rozkurczowy, żółciopędny, pierwotniakobójczy, bakteriostatyczny i bakteriobójczy, fungistatyczny (15% odwary, mocne nalewki), obniżający ciśnienie tętnicze krwi, uspokajający, przeciwgorączkowy, przeciwbólowy, cytotoksyczny, przeciwpasożytniczy. Niewątpliwie leczy niestrawność i nieżyty przewodu pokarmowego wywołane pierwotniakami pasożytniczymi i bakteriami. W badaniach stwierdzono, że Coptis hamuje uwalnianie toksyn przez komórki bakteryjne. Istnieją prace, w których są informacje, że Coptis nie hamuje wzrostu Escherichia coli, Proteus vulgaris, Salmonella typhi, Paratyphi S., Pseudomonas aeruginosa i Shigella sonnei.
Jednakże Coptis ogranicza in vitro wzrost gronkowców, paciorkowców, pneumokoków, Vibrio cholerae, Bacillus anthracis, i Dysenteriae Bacillus. Preparaty z Coptis są z powodzeniem stosowane w leczeniu zakażeń Leishmania (lejszmaniozy). Wyciągi z Coptis, podobnie jak z innych ziół zawierających berberynę – niszczą liczne pierwotniaki chorobotwórcze, np. Entamoeba histolytica, Giardia lamblia i Trichomonas vaginalis.
Niektórzy autorzy (np. John Chen & Tina Chen, 2004 r.) podają, że Coptis ma wyjątkowo szerokie spektrum działania antybakteryjnego: Bacillus dysenteriae, Mycobacterium tuberculosis, Salmonella typhi, E. coli, Vibrio cholerae, Bacillus proteus, Pseudomonas aeruginosa, Diplococcus meningitidis, Staphylococcus aureus, beta-hemolytic streptococcus, Diplococcus pneumoniae, Corynebacterium diphtheriae, Bordetella pertussis, Bacillus anthracis i Leptospira. Uważają, że Coptis hamuje wyraźnie rozwój E. coli, Mycobacterium tuberculosis i Staphylococcus aureus.
Preparaty z Coptis są gorzkie w smaku. Wzmagają procesy detoksykacji organizmu, przyspieszają trawienie. Nalewka z Coptis działa antyarytmicznie. Odwar i wyciąg alkoholowy obniżają poziom cholesterolu we krwi. Wywierają wyraźny wpływ przeciwzapalny. Przeciwdziałają t
worzeniu się złogów w układzie żółciowym.
Wskazania: biegunki i inne objawy nieżytu przewodu pokarmowego na tle zakażeń pierwotniakami i bakteriami; czerwonka, ostre stany zapalne jelit i żołądka. wirusowe zapalenie wątroby, kamica żółciowa, kolka żółciowa, hipercholesterolemia, nadciśnienie, gruźlica, zimnica (malaria), infekcje i stany zapalne uszu, stany zapalne szpiku, niemiarowość serca, choroba wrzodowa; trądzik, ropnie, czyraki; bezsenność.
Zewnętrznie (okłady, przemywanie, płukanki): stany zapalne jamy ustnej i gardła, stany zapalne skóry, infekcje skóry i błon śluzowych narządów płciowych, zapalenie spojówek i powiek, choroby pasożytnicze oczu, łuszczyca, łupież, stany zapalne odbytu, upławy na tle zakażeń dróg rodnych, grzybice skóry i błon śluzowych (mocne odwary i wyciągi wodno-alkoholowe), czyraki, ropne choroby skóry, trądzik.
Przeciwwskazania: ciąża, laktacja, nadwrażliwość na alkaloidy.
Kłącza Coptis w postaci krojonej, grubo mielonej lub miałko sproszkowanej są dostępne w sklepach zielarskich internetowych. W sprzedaży spotkać można także nalewkę i suche ekstrakty z Rhizoma Coptidis.
Picea abies (L.) Karsten (Picea excelsa (Lamarck) Link = Picea vulgaris Link), czyli świerk pospolity (niem./szwajc. Fichte, Rotane,Tanne, Dann, Feichte; franc. Epicea; ital. Abete rosso, Peccio; retorom. Pign; ang. Norway Spruce) występuje dziko w górach i na pogórzu; ponadto jest często sadzony. Należy do rodziny sosnowatych – Pinaceae.
Świerk to drzewo dorastające do 50 m wys. Pierśnica 1,5-2 m. Koronę ma stożkowatą; strzała prosta. Korowina czerwonobrązowa, najczęściej łuszcząca się okrągławymi, odstającymi płytkami (łuskowatymi). Igły długości 1-2,5 cm. ostro zakończone,ciemnozielone, błyszczące. Igły w przekroju poprzecznym mają kształt romboidalny; wykształcają 2 zrośnięte wiązki przewodzące i 2 przewody żywiczne. Igły żyją od 5 do 7 lat. Pędy brązowe lub czerwone, nagie lub słabo owłosione. Pączki jajowato-stożkowe, zaostrzone, czerwonawe lub brązowe, pozbawione żywicy, najczęściej po 3 na wierzchołkach pędu. Szyszki w po dojrzeniu w dół zwisające, podługowato-eliptyczne lub walcowato-eliptyczne, od 10 do 16 cm dł., gładkie, połyskujące, brunatne. Świerki mogą żyć do 250 lat. Wytwarzają szyszki w wieku 30-40 lat.
Folium (igliwie), Turio (gałązki młode), Resina (żywica) Abietis to cenne surowce lecznicze. Wierzchołki gałązek najlepiej zbierać od grudnia do marca, gdy mają najwięcej witaminy C i żywicy.
Żywicowanie to zabieg polegający na odcięciu płatów kory i podcięciu wierzchniej warstwy drewna, co otwiera przewody żywiczne. Możliwe jest wówczas zbieranie żywicy. Żywica służy do otrzymywania olejku terpentynowego i kalafonii. Kalafonia to nielotny składnik żywicy drzew iglastych, zawierający kwas abietynowy, kwas pimarowy i kwas proabietynowy. Terpentyna jest frakcją lotną żywicy. Terpentyna zawiera głównie pineny, karen, terpineol, borneol, kamfen, dwupenten i octan bornylu.
Olejek eteryczny świerkowy – Piceae aetheroleum – Fichtennadelöl jest w Deutsches Arzneibuch z 2002 r. (DAB 2002). Otrzymywany jest przez destylację z parą wodną igliwia, pędów (gałązek), rzadziej korowiny świerku Picea abies (L.) Karsten. Co ciekawe, w handlu jest także olejek świerkowy nie pochodzący z Picea abies, lecz z Abies sibirica Ledebour, czyli z jodły syberyjskiej. Najgorsze jest jednak to, że firmy produkujące olejek “świerkowy” z Abies sibirica sprzedają te olejek w cenie olejku świerkowego, jako alternatywa pełnowartościowa, i o to nie mam pretensji. Lecz co sprytniejsi dystrybutorzy taki olejek z Abies sibirica nie sprzedają już jako olejek świerkowy – lecz pod nazwą olejku pichtowego lub olejku z jodły syberyjskiej – po odpowiednio wysokiej cenie (wysoka marża – dla dystrybutora) i z odpowiednio przygotowaną ulotką. DAB 2002 dopuszcza, aby Fichtennadelöl pochodził również z Abies sibirica.
Olejek świerkowy zawiera octan bornylu, alfa- i beta-pinen, kamfen, borneol, santen, mircen, linalol, cymol i limonen.
W igliwiu i pędach świerkowych obok olejku świerkowego znajduje się żywica bogata w kwas abietynowy; ponadto prowitamina A, witamina C (175-400 mg/100 g, zależnie od wieku igieł, terminu zbioru), flawonoidy, seskwiterpeny (kariofilen, humulen, kadinen), glikozydy fenolowe (piceid, piceozyd), fenolokwasy (chinowy, galusowy, katechowy, p-kumarowy), antocyjany, epikatechiny, galokatechiny, kwas szikimowy, kwas bursztynowy, kwas jabłkowy, kwas fumarowy; alkohole cukrowe (pinitol), cukry (rafinoza); fitosteryny (beta-sitosterol, cykloartanol).
Działanie. Odwar z igliwia/gałązek dostarcza łatwo przyswajalną witaminę C z flawonoidami; działa początkowo wykrztuśnie, a następnie osuszająco na drogi oddechowe; rozkurczowo na mięśnie gładkie tchawicy i oskrzeli, mukolitycznie; pobudzająco na wydzielanie soków trawiennych, przeciwzapalnie na błonę śluzową przewodu pokarmowego, napotnie i moczopędnie. Odwar z igliwia lub gałązek świerku jest polecany w leczeniu nieżytów układu oddechowego, szczególnie z objawami zaflegmienia dróg oddechowych. Pomaga w oczyszczeniu dróg oddechowych z wydzieliny śluzowej i ropnej. Pobudza oddychanie. Lotne składniki świerku hamują rozwój grzybów i bakterii w przewodzie pokarmowym i układzie oddechowym. Świerk wyraźnie pobudza diurezę.
Olejek świerkowy zażyty doustnie w dawce 0,5-1 ml 1-4 razy dziennie działa silnie żółciopędnie i pobudza wydzielanie soku żołądkowego (kwasu solnego); wywiera wpływ moczopędny; osusza oskrzela i tchawicę, przyspiesza i pogłębia wentylację płuc. Przy podawaniu doustnym (w dawce 5 kropli kilka razy dziennie) pomaga w oczyszczeniu zatok, wspomaga odpływanie wydzieliny śluzowo-ropnej z jamy nosowo-gardłowej i zatok. Olejek świerkowy z jednej strony wzmaga kwasowość soku żołądkowego, z drugiej jednak nie zwiększa wydzielania soku jelitowego. Pobudza uwalnianie żółci, wypędza nawet pasożyty z dróg żółciowych i jelit. Należy jednak dodać, że pomimo, iż zwiększa ukrwienie w obrębie jamy brzusznej do jednocześnie zmniejsza wydzielanie śluzu w przewodzie pokarmowym.
Nadaje się do nacierania przy nerwobólach, bólach mięśni i bólach stawowych, reumatyzmie, po urazach, dla pobudzenia miejscowego krążenia krwi i limfy, dla przyspieszenia ustępowania obrzęku i krwiaków. Wcierany w plecy i klatkę piersiową oraz w kończyny dolne (stopy, podudzia) pobudza krążenie krwi, rozgrzewa i wzmaga ruchy migawkowe w drogach oddechowych.
Olejek świerkowy jest zalecany również do inhalacji przy katarze, zapaleniu zatok, grypie, przeziębieniu (10 kropli na szklankę wrzącej wody).
10 ml roztworu fizjologicznego soli (chlorku sodu 0,9%) z dodatkiem 2 kropli olejku świerkowego (wstrząsnąć) to dobre krople do nosa przy uporczywym kaszlu i zapaleniu zatok.
Olejek świerkowy można zażywać doustnie na soku, miodzie, w mleku, przeciętnie w dawce 5 kropli 3 razy dziennie; w razie uporczywego zaflegmienia oskrzeli i tchawicy – 5 kropli 4 razy dziennie.
Olejek świerkowy, sosnowy, jodłowy, terpentynowy, czyli olejki pinenowe należą do Exsiccantia, czyli środków osuszających oskrzela, dlatego dawniej były polecane nawet przy zgorzeli i ropnych chorobach płuc.
Świeże lub suche rozdrobnione igliwie lub gałązki z igliwiem w ilości 1-2 łyżek zalać 1-2 szklankami wody, gotować 5-10 minut po przykryciem na wolnym ogniu, odstawić na 20 minut, przecedzić. Pić 3-4 razy dziennie po 1 szklance takiego wywaru, najlepiej z miodem. Z mocnego odwaru można przygotować syrop z dodatkiem cytryny i miodu. Przefiltrowany odwar świerkowy mieszamy wówczas z 2 częściami cukru i 1 częścią miodu, dodajemy sok z cytryn do smaku, następnie nieco rumu dla wzmocnienia, mieszamy. Taki syrop świerkowy zażywać łyżkami kilka razy dziennie przy przeziębieniu i grypie.
W Szwajcarii popularna jest następująca mieszanka:
Rp.
Pędy świerkowe 20 g
Ziele tymianku lub macierzanki 20 g
Kwiat lub ziele podbiału 20 g
Liść lub ziele szałwii 20 g
Kwiat rumianku 20 g
Wymieszać surowce. 1 łyżka na szklankę wody; gotować 5 minut, odstawić do naparzenia. Przecedzić. Dodać miód naturalny. Pić 3 razy dziennie.
Wskazania: kaszel, katar, angina, przeziębienie, grypa, zapalenie oskrzeli, chrypka.
Jasnota biała – Lamium album Linne (niem. Weiße Taubnessel; fr. Lamier blanc; ital. Falsa ortica bianca; retorom. Uticla morta alva; ang. White Deadnettle) występuje pospolicie w naszym kraju. Rośnie w sadach, na przychaciach, w lasach śródpolnych i o glebach bogatych w azot, przy kompostach. Surowcem jest ziele i kwiat – Herba et Flos Lamii albi, przy czym dzisiaj omówię tylko kwiat. Kwiaty należy zbierać w czasie kwitnienia, suszyć w cieniu, w przewiewnym miejscu. Przechowywać w ciemnym miejscu, w szczelnych słojach. Jasnota należy do rodziny Lamiaceae = Labiatae.
Kwiaty jasnoty zawierają fenolokwasy (kwas cynamonowy, rozmarynowy, chlorogenowy, p-kumarowy, kwas kawoilochinowy), irydoidy, olejek eteryczny (ok. 0,5%), garbniki (w zielu do 10%), ksantofile, saponiny, śluzy, alkaloidy (lamiina), cholinę, flawonoidy (kwercetyna, kwercytryna, rutyna), lamalbozyd (fenylopropanoid), tyraminę. Liście zawierają do 280 mg% witaminy C i ok. 15 mg% prowitaminy A
Działanie: ściągające, przeciwkrwotoczne, wyraźnie przeciwzapalne, fungistatyczne, antybakteryjne, przeciwwysiękowe, żółciopędne, ochronne na miąższ wątroby, rozkurczowe, metaboliczne.
Wskazania (doustnie): nieżyty układu oddechowego i pokarmowego, białe upławy, bolesne miesiączkowanie, nadmierne krwawienia miesiączkowe; zaburzenia przemiany materii; przewlekłe choroby skóry na tle metabolicznym; kruchość naczyń krwionośnych; hemoroidy; niewydolność i uszkodzenie wątroby. Sałatki z młodych liści i wierzchołków z oliwą – do kuracji witaminizujących, wzmacniających, mineralizujących i oczyszczających wątrobę oraz skórę.
Zewnętrznie: do okładów na oczy przy zmęczeniu, opuchnięciu, cieniach pod oczami, podrażnieniu, stanach zapalnych; do przemywania oczu i skóry jako środek przeciwzapalny i antyseptyczny.
Fitoterapia dawna, XVIII-XIX wiek: czyszczące krew i moczopędne, wzmacniające, krwiotwórcze, wykrztuśne, poprawiające czynności śledziony i jelit. Jako środek przeciwkrwotoczny, przeciwbiegunkowy. W leczeniu upławów białych, skrofulozy, niedokrwistości, krwotoków. Młode pędy jadalne, spożywane z oliwą na surowo. Mielone lub siekane listki jasnoty przygotowywano też podobnie jak szpinak, z cebulką, z czosnkiem, mąką i śmietaną. W stanie świeżym i jako macerat na chłodnej wodzie – dobre źródło witamin, potasu i aminokwasów.
Dawkowanie i preparaty: z kwiatów świeżych lub suchych sporządzane są napary na wodzie lub mleku (1-2 łyżki na szklankę). Pić kilka razy dziennie. Środek bezpieczny, nie wywołuje zatrucia po zastosowaniu nawet 6 szklanek dziennie. Można podawać dzieciom. Przy przeziębieniu, kaszlu, zapaleniu oskrzeli i płuc – na mleku z miodem i sokiem malinowym.
Lamium album L.; Swarzędz; maj 2009 r.
Jasnota biała – Lamium album L.; Krosno, sierpień 2008 r.
Przy rowach melioracyjnych, olsach, w łęgach nadrzecznych, przy jeziorach i stawach można spotkać krzewinkę o wiotkich gałązkach, wspinających się po innych roślinach i przedmiotach. W czasie kwitnienia wydaje fioletowe kwiaty, a potem czerwone owoce. Od dawna uprawiałem w ogrodzie tę roślinę, bowiem jest naprawdę piękna. O psiance tej pisałem już: http://www.rozanski.li/?p=277
http://www.rozanski.li/?p=280
Istnieją poważne prace badawcze, które udowodniły działanie lecznicze psianki: przeciwdrobnoustrojowe, antymikotyczne, przeciwzapalne, immunomodulujące, antywirusowe. Zauważono, że wodno-alkoholowe wyciągi z ziela psianki słodkogórz (okłady, przemywanie) leczą chroniczne wypryski (ekzema), oporne na inne leki. Psianka sprawdza się również w leczeniu niektórych odmian łuszczycy i trądzików, w tym trądzików zawodowych, różowatego, polekowego i kosmetycznego. Nalewka z ziela psianki zastosowana do przemywania skóry wyraźnie działa oczyszczająco na pory, przeciwzaskórnikowo, zmiękczająco na naskórek, antyseptycznie i przeciwzapalnie. Daje efekt rozjaśnienia cery, wspomaga usuwanie przebarwień.
W leczeniu wyprysków, a także atopowego zapalenia skóry można zastosować napar 5%, nalewkę 1:5 (na etanolu 40%) i maść na maśle naturalnym (25-30%). Praktyczne w stosowaniu jest także świeże roztarte ziele psianki z olejem czarnuszkowym, olejem rokitnikowym lub olejem lnianym (30% zacierki przygotowane w moździerzu – do okładów i smarowania). Napar z psianki nadaje puszystość i połysk włosom, usuwa drożdżaki i łupież ze skóry owłosionej, działa też przeciwroztoczowo.
Samo zastosowanie psianki słodkogórz w leczeniu Chronisches Ekzem jest na tyle ciekawe, że zostało opisane w doskonałej książce: “Phytopharmakologie” autorstwa T. Dingermann’a i D. Loew’a z 2003 r.
| Objawy/okres/terapia |
Surowiec |
Preparat handlowy |
| okres przed- i pooperacyjny leczenia podstawowego |
ziele jemioły – Viscum; Mistelkraut |
Iscador – amp. podskórnie. |
| Zmiany w poziomie białych ciałek krwi, depresja leukocytowa |
Preparat złożony: Baptisia – bratwa
(Färberhülsenwurzel)
Thuja – żywotnik, wierzchołki (Liebensbaumspitzen)
Echinacea – jeżówka, korzeń
(Sennenhutwurzel); mieszanka
|
Esberitox N – tabl. |
| Leczenie uzupełniające przy chemioterapii |
Nasiona ostropestu – Cardui mariae fructus (semen);
(Mariendistelfrüchte)
|
Silimarit – kaps. (140 mg sylimaryny w 1 kaps.); (w Polsce Sylivit 150 – kaps., Sylimarol 70 – draż.); dawki 2 razy dziennie po 140 mg. |
| rekonwalescencja, infekcje towarzyszące |
Eleutherococcus – korzeń; (Taigawurzel) |
Eleu-Kokk – draż. 3 razy dz. po 1 draż. |
| ogólne zmęczenie i wyczerpanie |
Panax ginseng, żeń-szeń, korzeń (radix); (Ginsengwurzel) |
Ardey-aktiv – pastylki; w 1 pastylce jest 100 mg suchego ekstraktu z żeń-szenia 4:1, co odpowiada 400 mg korzenia żeń-szeń; 3 pastylki dziennie. |
| depresja, zniechęcenie |
ziele dziurawca, Hypericum (Johanniskraut) |
Laif 900, 1 tabletka rano (w 1 tabletce jest 900 mg ekstraktu z ziela dziurawca 3-6:1) |
| kardiomiopatie wywołane chemioterapią |
liść z kwiatem głogu Crataegus, Folium, Flos (Weißdornblätter mit Blüten)
|
Crataegutt novo 450 mg; 1 tabletka rano i 1 tabletka wieczorem; (zawiera suchy ekstrakt 450 mg) |
| zapalenie błony śluzowej jamy ustnej, suchość w ustach |
korzeń prawoślazu – Althaea officinalis; (Eibischwurzel) |
Phytohustil Sirup – 6 razy dziennie po 5 ml. Syrop ten zawiera w 100 g – 35,61 g maceratu z korzeni prawoślazu 1:22,5 |
| Utrata apetytu, wzdęcia, zgaga, odbijanie |
mieszanka: korzeń arcydzięgla, kwiat rumianku, owoc kminku, owoc karczocha, liść melisy, liść mięty pieprzowej, ziele ubiorka gorzkiego – Iberis amara., ziele glistnika, korzeń lukrecji |
Iberogast Flüssigkeit 3 razy dziennie po 20 kropli
|
| Biegunka ze skurczami jelit, także po chemioterapii |
korzeń uzara – Radix Uzarae (Xysmalobium undulatum (Linne) R. Brown; Uzarawurzel |
Uzara N 40 mg – 4 razy dziennie po 2 drażetki jako dawki inicjujące i początkowe; po uzyskaniu poprawy 4 razy dziennie po 1 drażetce. |
| Bóle, bóle kręgosłupa, kości, stawów |
Preparat złożony: kora jesionu Fraxinus, ziele ruty, kora i liście topoli osiki;
100 ml enth. (zawiera): Standard. alkohol. Frischpflanzenauszüge (wyciag alkoholowy ze świeżych surowców) aus Zitterpappelrinde und –blättern – topola osika (ca. 4,5:1) 60 ml, Echtem Goldrutenkraut – nawłoć (ca. 4,8:1) 20 ml, Eschenrinde – jesion (ca. 4,5:1) 20 ml – Auszugsmittel: Ethanol 60% (V/V). |
Phytodolor Tinktur – 4 razy dziennie po 40 kropli początkowo; po uzyskaniu poprawy 30 kropli 4 razy dziennie. |
| Obrzęki limfatyczne |
Bromelain – bromelina = enzym proteolityczny z ananasów |
Bromelain-POS – tabl. rano i wieczorem 1 tabletka |
| Nerwobóle (neuralgie), bóle blizn |
Johanniskrautöl – olej z ziela dziurawca Hypericum (Oleum Hyperici) |
Rotöl Jakunda – wcierać miejscowo 3 razy dziennie |
Przetłumaczyłem z Phytopraxis autorstwa dra M. Wiesenauer’a, 2008 r.
Wymienione leki są dostępne w Niemczech, Austrii i Szwajcarii. Łatwo można je również zakupić w aptekach i drogeriach internetowych.
Plenosol to preparat, który zawierał wyciąg z ziela jemioły i był produkowany przez firmę Madaus. W ampułkach zawarty był wyciąg wodny z ziela w proporcji 1 część surowca na 1,3 części wody. Plenosol był polecany do niespecyficznej terapii bodźcowej guzów złośliwych, wspomagająco w leczeniu degeneracyjnego zapalenia stawów. Skuteczny był w leczeniu nadciśnienia. Zauważono jednak, że dotychczas stosowana metoda produkcji nie dawała dostatecznej trwałości preparatu, a szczególnie nie gwarantowała stabilności lektyn. Dlatego do lecznictwa wprowadzono Eurixor i Lektinol w ampułkach, standaryzowane na zawartość lektyn, ale także zawierające inne składniki jemioły.
Eurixor to wodny wyciąg z ziela jemioły, które pozyskano z osobników pasożytujących głównie na topolach. Surowiec do produkcji zbierany jest w styczniu. 1 amp. zawiera 70 nanogramów lektyn I. Zauważono, że lektyny są bardzo wrażliwe na ogrzewanie, dlatego preparat musi być produkowany, przechowywany, a nawet transportowany w warunkach chłodniczych, aby utrzymać przeciwnowotworową aktywność lektyn.
Lektinol to wodny wyciąg z jemioły, zbieranej zimą, standaryzowany na zawartość lektyn I. 1 ampułka zawiera 15 nanogramów lektyn. Dawkowanie: podskórnie 0,5 ml, co 3-4 dni, przez 3 miesiące, potem dawki podtrzymujące (istnieją różne schematy podawania leku). Zaleca się rozcieńczać preparat w fizjologicznym roztworze NaCl. Niektóre osoby mogą być uczulone na białko jemioły. W miejscu wstrzyknięcia obserwuje się gorączkę miejscową (czasem ogólną), zaczerwienienie, obrzęk, świąd.
Preparat Cefalektin – amp. zawiera wyciąg z ziela jemioły; 1 ml wyciągu w ampułce pochodzi ze 10 mg ziela jemioły (równoważnik 1 mg suszonych liści). Nie jest normalizowany na zawartość lektyn. Lek podawany jest podskórnie: I tydzień 3 razy w tygodniu 1 ampułka; II tydzień – 4 razy w tygodniu 1 amp., III tydzień – 1 amp. dziennie lub 2 ampułki co dwa dni.
W jemiole występuje ok. 20 różnych lektyn, przy czym za najważniejsze uważa się lektyny I, II i III. Najwyższa zawartość lektyn w zielu jemioły występuje zimą. W zależności od rodzaju żywiciela – w jemiole panuje różna zawartość lektyn. Lektyny działają cytotoksycznie, cytostatycznie i immunomodulująco. Aktywują apoptozę komórek nowotworowych. Ważne jest aby preparaty jemioły podawać wprost do guza, w pobliże guza, do jamy w której występuje nowotwór, wtedy efekt terapeutyczny jest najlepszy.
Preparaty jemiołowe niewątpliwie przedłużają życie chorym, łagodzą objawy choroby, aktywują układ odpornościowy, hamują przerzuty. Opisano przypadki zupełnego wyleczenia z nowotworów.
Wspomniane preparaty dostępne są w Austrii, Szwajcarii i Niemczech. Można je zakupić również w internetowych aptekach on-line.
O jemiole Viscum zobacz również: http://www.rozanski.ch/viscum.htm
Wszystkim Czytelnikom Życzę Dużo Zdrowia i przyjemnego spędzenia Świąt Bożego Narodzenia
Naparstnica należy do moich ulubionych ziół, które uprawiam w ogrodzie. Kwitnie od lata do pierwszych przymrozków, sama się rozsiewa, a w dodatku dostarcza cenny surowiec leczniczy. Jest rośliną dwuletnią, czasem przezywa dłużej. W dobrych warunkach zakwita nawet w pierwszym roku od zasiania.
Liść naparstnicy purpurowej – Folium Digitalis purpureae został wprowadzony do Pharmacopoeia Londinensis w 1650 r., natomiast w 1732 r. trafił do Farmakopei Paryskiej. Był punktem wyjścia dla współcześnie stosowanych leków nasercowych: acetylodigoksyny (acetyldigoxin), deslanozydów (deslanoside), digitoksyny (digitoxin), digoksyny (digoxin) i metylodigoksyny (metildigoxin).
Nazwę łacińską Digitalis użył niemiecki lekarz i botanik Leonhart Fuchs (1501-1566) w dziele De historia stirpium commentarii insignes z 1542 r. Liść naparstnicy jako lek opisał angielski botanik i aptekarz John Parkinson (1567-1650) w 1640 r. w wielkim opracowaniu Theatrum Botanicum.
Szczególna rolę w badaniach nad działaniem i zastosowaniem Folium Digitalis odegrał William Withering (1741-1799), angielski lekarz i botanik. Zalecał liść naparstnicy między innymi w leczeniu puchliny wodnej, jednakże nie łączył tego wpływu z oddziaływaniem naparstnicy na serce. Wyniki swoich badań nad działaniem naparstnicy zawarł w dziele pt. „An account of the Foxglove and some of its medical uses with practical remarks on dropsy and other diseases” z 1785 r. W XVIII wieku polecano naparstnicę jako środek przeczyszczający, wykrztuśny i wymiotny, zresztą takie dodatkowe zastosowania Digitalis, przetrwały w medycynie do II połowy XIX wieku. Zresztą już w średniowieczu w Irlandii i Anglii polecano Digitalis w leczeniu, m.in. padaczki. Bambergers w pracy pt. „Lehrbuch der Herzkrankheiten" z 1858 r. tak naprawdę opisał naparstnicę i leki z niej uzyskane oraz znaczenie w terapii chorób serca.
W 1861 r. dr Fr. Oesterlen polecał naparstnicę w leczeniu palpitacji serca, Carditis, Endo- i Pericarditis, obrzęków pochodzenia sercowego i in. schorzeń sercowych, ale równocześnie w terapii tyfusu, zapalenia płuc, reumatyzmu, zapalenia opon mózgowych, manii, delirium tremens, migreny, astmy, epilepsji, nimfomanii, a nawet zimnicy. Ówczesne dawki sproszkowanego liścia naparstnicy wynosiły od ½ do 3 granów (grany!, nie gramy) 2-3 razy dziennie, co odpowiada ~ 0,032-0,1875 g. Farmakopea Polska I – Pharmacopoeia Regni Poloniae z 1817 r. nie uwzględniała Folium Digitalis. Folium Digitalis jest w Pharmacopoea Borussica (Farmakopea Pruska) VI z 1846 r. oraz w Farmakopei Germańskiej (Pharmacopoea Germanica) z 1882 r., 1890 r. i dalszych. Farmakopea Germańska III podaje maksymalne jednorazowe dawki sproszkowanych liści naparstnicy purpurowej (0,2 g) i maksymalne dawki dobowe (1 g). Zgodnie z Pharmacopoea Germanica z 1890 r. Tinctura Digitalis (5 części liści naparstnicy a 6 części spirytusu) może być podawana w maksymalnej dawce jednorazowej 1,5 g, dziennej 5 g.
W miarę pojawiania się kolejnych wyników badań, dawki naparstnicy ulegały modyfikacjom. Farmakopee z XX wieku podają odmienne dawki. Farmakopea Szwajcarska VI (Pharmacopoea Helvetica editio sexta) wymaga, aby Folium Digitalis pochodzący z Digitalis purpurea L. (rodzina Scrophulariaceae) zawierała przynajmniej 0,3% glikozydów kardenolidowych. Dawka jednorazowa Fol. Digitalis ustalona została na 50-200 mg, dawka dobowa na 100-200 mg.
Farmakopea Brytyjska – British Pharmacopoeia z 1932 r. oddzielnie opisuje liście naparstnicy Digitalis Folium oraz sproszkowany surowiec pod nazwą Digitalis pulverata. Dawki jednorazowe podaje dla Digitalis pulverata: 0,03-0,1 g (~1/2-10 grains = granów). Farmakopea Brytyjska z 1963 r. opisuje metodę standaryzacji surowca i wymaga, aby składnik Prepared Digitalis (=Digitalis Pulverata) zawierał w 1 g nie mniej niż 10 jednostek aktywności biologicznej. Dawki inicjujące Prepared Digitalis określiła na poziomie 1-1,5 g, a dawki podtrzymujące rzędu 100-200 mg dziennie.
Nasza Farmakopea Polska III wymaga, aby Folium Digitalis do receptury zawierał 10 jednostek gołębich, a do przetworów galenowych nie mniej niż 8 jednostek gołębich. Najwyższa dawka jednorazowa 0,2 g, najwyższa dawka dzienna 1 g.
Początkowo zwracano główną uwagę na naparstnicę purpurową – Digitalis purpurea Linne. To ona trafiła do wszystkich ważniejszych farmakopei narodowych, w tym Farmakopei Polskiej II i nowszych.
Wzrost popytu na surowiec spowodował konieczność uprawy naparstnicy. W XX wieku stwierdzono, że łatwiejszy do uprawy jest gatunek: naparstnica wełnista – Digitalis lanata Ehrhart. Naparstnica wełnista została objęta również przez Farmakopeę Polską III: Folium Digitalis lanatae. Zgodnie z wymogami FP III 1 g liści naparstnicy wełnistej do receptury powinien zawierać 25 jednostek gołębich, do przetworów galenowych nie mniej niż 20 jednostek gołębich. Najwyższa dawka jednorazowa Folium Digitalis lanatae 0,1 g; najwyższa dawka dzienna 0,5 g.
Digitalis purpureae folium są w Farmakopei Europejskiej 5, która wymaga, aby liście zawierały przynajmniej 0,3% glikozydów kardenolidowych, w przeliczeniu na digitoksynę. W naparstnicy purpurowej wykryto około 30 różnych glikozydów, przy czym dominują: purpureaglikozyd A 0,02-0,12% (aglikon digitoksygenina), purpureaglikozyd B 0,02-0,08% (aglikon gitoksygenina) i glukogitaloksyna 0,01-0,1% (aglikon gitaloksygenina). W surowcu zawarte są również pregnanoglikozydy, saponiny sterydowe, flawonoidy i glikozydy fenolowe.
Digitalis lanatae folium jest ujęty przez Deutsches Arzneibuch (DAB 10). Zawartość glikozydów nasercowych w naparstnicy wełnistej wynosi od 0,5 do 1,5%. Stwierdzono, że ten surowiec zawiera aż 70 różnych glikozydów kardenolidowych, najważniejsze to: lanatozyd A 0,05-0,25% (aglikon digitoksygenina), lanatozyd B 0,01-0,05% (aglikon gitoksygenina), lanatozyd C 0,1-0,3% (aglikon digoksygenina), lanatozyd D (aglikon diginatingenina), lanatozyd E (aglikon digitoksygenina). A. Stoll w latach 1933-1938 wyjaśnił budowę i właściwości chemiczne purpureaglikozydu A i B.
Naparstnica może być podana chorym w formie proszku (po zmieleniu), naparu, wyciągu płynnego (krople), iniekcji (dożylnie, domięśniowo), w postaci czopka doodbytniczego. Współczesna medycyna standardowa praktycznie nie używa już dawnych form leków galenowych. Obecnie stosowane są czyste, wyodrębnione glikozydy w postaci tabletek, kropli i roztworów pozajelitowych:
– Acetyldigoxin: doustnie 0,15-0,2 mg dziennie.
– Deslanoside: dożylnie lub domięśniowo 0,2-0,4 mg/24 h.
– Digitoxin: doustnie 0,05-0,1 mg/24 h.
– Digoxin: doustnie, dożylnie 0,125-0,375 mg/24 h.
– Metildigoxin: doustnie, dożylnie 0,1 mg/24 h.
W fitoterapii klasycznej stosowane były i nadal są używane następujące preparaty z naparstnicy purpurowej:
1. Pulvis Fol. Digitalis (sproszkowany liść naparstnicy): dawki początkowe, inicjujące 0,3-0,6 g/dziennie, np. 2 razy dziennie po 0,2-0,3 mg przez 3-4 dni, potem dawka podtrzymująca 0,1-0,2 g dziennie, np. 0,05-0,1 g 2 razy dziennie.
2. Infusum Fol. Digitalis (napar naparstnicowy) 1,2 g rozdrobnionych liści/180 ml wrzącej wody, odstawić na 15-20 minut pod przykryciem, przecedzić. 1 łyżka 3-6 razy dziennie, początkowo przez 3-4 dni do 5-6 łyżek dziennie, potem w dawce podtrzymującej 1 łyżka 3 razy dziennie. Dodatek do naparu alkoholu 70% (5-10 ml) lepiej wyciąga glikozydy z surowca (odpowiednio wtedy mniej wody, aby utrzymać objętość).
3. Tinctura Digitalis (nalewka naparstnicowa) 1:10 – dawki inicjujące przez 3-4 dni 40 kropli 3 razy dziennie; dawki podtrzymujące 20 kropli 3 razy dziennie. Do
sporządzenia nalewki najlepszy jest alkohol 60-70%, inne słabiej ekstrahują.
Glikozydy naparstnicy uzyskują większe stężenie w mięśniu sercowym niż w innych organach. Przenikają do płynu mózgowo-rdzeniowego. Przechodzą również do mleka w okresie laktacji. Wzmagają napięcie i kurczliwość mięśnia sercowego, zwiększają siłę, szybkość i dokładność skurczu mięśnia sercowego (działanie tonotropowo dodatnie, inotropowo dodatnie). Zmniejszają ilość krwi zalegającej w komorach po skurczu. Zwiększają pojemność wyrzutową serca. Wyjaśniono biochemiczny mechanizm oddziaływania glikozydów na serce. Polega on na hamowaniu aktywności pompy sodowo-potasowej. Glikozydy są przyłączane w miejscu wiązania potasu. Efektem tego jest wzrost wewnątrzkomórkowego stężenia jonów sodu, co aktywuje dyfuzję ułatwioną dla układu wymiany sód-wapń. Dochodzi do napływu wapnia do komórek serca z przestrzeni śródkomórkowej, przy równoczesnym usunięciu 3 jonów sodu. W cytoplazmie komórek mięśniowych stężenie wapnia wzrasta, co aktywuje układy kurczliwe. Rezultatem tego jest wspomniany wzrost napięcia i siły skurczu mięśnia sercowego. O roli wapnia w tym procesie wiedziano już w latach 30 XX wieku. Glikozydy naparstnicy przedłużają pauzę rozkurczową, zwalniając przy tym czynność serca. Rozszerzają naczynia wieńcowe, co stwierdził w 1912 r. F.W. Meyer. Pod wpływem preparatów naparstnicowych komory serca lepiej wypełniają się krwią i energiczniej oraz silniej tłoczą krew do tętnic. Serce efektywniej ssie i tłoczy krew, dzięki czemu krążenie ulega znacznej poprawie. Składniki czynne naparstnicy zwiększają diurezę i rozszerzają tętniczki nerkowe. Zwężają tętnice jelitowe, śledzionowe i wątrobowe. Zmniejszają ilość skurczów przedsionków i zwalniają akcję przedsionków. W dużych dawkach naparstnica powoduje wzmożenie ruchów perystaltycznych przewodu pokarmowego i skurcze ciężarnej macicy. Większość glikozydów nasercowych nie podaje się domięśniowo i podskórnie, bowiem przy iniekcji silnie podrażniają tkanki i mogą wywołać martwicę.
Zastosowanie preparatów lub samych glikozydów naparstnicy jest szerokie: niewyrównane wady zastawkowe, zwłaszcza wady zastawki dwudzielnej, zwyrodnienie mięśnia sercowego małego i umiarkowanego stopnia; migotanie przedsionków, trzepotanie przedsionków, częstoskurcz napadowy ponadkomorowy. Dawniej naparstnica był polecana w leczeniu całkowitego bloku serca, czego obecnie się nie praktykuje. Przy podaniu naparstnicy przy bloku częściowym istnieje niebezpieczeństwo przejścia w blok całkowity.
Przeciwwskazaniem do stosowania naparstnicy jest niedomykalność zastawek półksiężycowatych aorty, duże zmiany miażdżycowe i kiłowe aorty, znaczny stan zapalny mięśnia sercowego.
Preparaty naparstnicy mogą powodować nudności i wymioty, brak łaknienia, czasem biegunki, rzadziej wysypkę skórną (przy nadwrażliwości). Stwierdzono interakcje (stosunki antagonistyczne) z preparatami wapnia i witaminą D, lekami przeciwkrzepliwymi, rezerpiną, kortykosteroidami, insuliną, lekami wywołującymi hipokaliemię, lekami przeczyszczającymi, lekami przeciwbiegunkowymi absorbującymi, barbituranami, teofiliną. Do objawów przedawkowania należą: nudności, zaburzenia widzenia, zawroty głowy, ból głowy.
Rp. Pastilli Digitalis, wg Labelonye
Extracti Digitalis 1,0
Sacchari albi 280,0
Tragacanthae pulv. 0,05
Aquae glycerinatae q.s
Do wyrobu 300 pastylek
Rp. Oxymel diureticum (moczopędny) wg Gubler’a
Tincturae Digitalis 5,0
Extracti Secalis cornuti (wyciąg ze sporyszu) 5,0
Acidi gallici 2,5
Kalii bormati (bromek potasu) 15,0
Aquae Laurocerasi 15,0
Sirupi Cerasi 200,0
Oxymellis Scillae 260,0
Zażywać łyżeczkami przy chorobach serca i nerek.
Pęcherze pławne różnych gatunków ryb to cenny surowiec farmaceutyczny, wielce używany do połowy XX wieku. Dziś stracił swoje dawne znaczenie w farmacji, ale warto o nim wspomnieć z racji masowego zabijania ryb w okresie przedświątecznym.
Ichtyocolla (Hauseblase, Colle de poisson, Fischblase to oczyszczone z tkanki mięśniowej i tłuszczowej, a następnie wysuszone i pokruszone pęcherze pławne ryb, głównie z rodzaju Acipenser, np. Acipenser huso Linne (beluga, bieługa), Acipenser glaber Fitzinger & Heckel (szypr), Acipenser ruthenus Linne(czeczuga, sterlet), Acipenser stellatus Pallas (siewruga).
Wysuszone i połamane pęcherze maja słaby zapach, smak śluzowaty. W gorącej wodzie rozpuszczają się, w zimnej pęcznieją. Zawierają kleje zwierzęce /kolagenowe/ (70%) rozpuszczalne w wodzie, 2,5% substancji nierozpuszczalnych w wodzie, ok. 4% soli, 0,5-1,2% popiołu (wg dawnych wymogów maksymalnie 1,5%).
50% kleiki są klarowne i lepkie, obojętne, po oziębieniu żelujące. Ichtyocolla służyły do wyrobu plastrów angielskich (Englischen Pflasters, Court Plaster, Sparadrap de colle de poisson, Sericum adhaesivum).
Popularne były plastry salicylowe, arnikowe i benzoesowe – Emplastrum anglicum arnicatum, benzoatum et salicylatum. Kleiki z pęcherzy ryb stanowiły też składnik niektórych zawiesin (stabilizatory), galaretek; sproszkowane – były składnikiem czopków, pigułek, globulek.
Kleiki z Ichtyocolla konserwowano gliceryną, kwasem benzoesowym, kwasem salicylowym, nalewką benzoesową. Zagęszczano je dodatkowo miodem, cukrem, niektórymi gumami roślinnymi.
W leczeniu niektórych chorób skóry stosowano zawiesiny, plastry i żele na Ichtyocolla z dodatkiem balsamów, np. balsamu peruwiańskiego.
|
|
Najnowsze komentarze