Archiwa

październik 2026
P W Ś C P S N
 1234
567891011
12131415161718
19202122232425
262728293031  

Archiwa

Ośli ogórek (Spritzgurke, Springgurke) – Ecbalium elaterium (L.) A.Rich. jako lek.

Ostatnio zajmuję się właściwościami przeciwnowotworowymi kukurbitacyny, przez co na moim stole laboratoryjnym znajduje się kolczurka – Echinocystis, o której już pisałem (poczytaj: https://rozanski.li/?p=946), a także ośli ogórek /dziki ogórek, leśny ogórek, ogórek = przeczyszczający, stąd synonimowe nazwy Cucumis silvester Bauhin, Ecbalium purgens Schrader/ (=tryskawiec strzykający) – Momordica elaterium Linne = Ecbalium elaterium (L.) Achille Richard, […]

Theobrominum, cacao i diuretyna (diuretinum).

Teobromina (Theobrominum; Theobromin; C7H8N4O2) jest alkaloidem purynowym; 3,7-dwumetyloksantyną (3,7-dwumetylo-2,6-dwuhydroksypuryna) występującą w ziarnach kakaowca Theobroma cacao L. Nasiona kakao zawierają ok. 1,6% (1,5-2,5%) teobrominy i 0,2-2% kofeiny, zależnie od regionu uprawy i odmiany.

Teobromina w czystej postaci jest białym proszkiem, o gorzkim smaku, bardzo trudno rozpuszczalnym we wrzącej wodzie (150 części), alkoholach (w spirytusie 70% ok. […]

Kwas mlekowy – Acidum lacticum w dawnej medycynie

Lubię kwas mlekowy, dlatego pomimo, że pisałem o nim: https://rozanski.li/?p=286, dodam jeszcze trochę informacji.

Kwas mlekowy, zwany po dawnemu mlecznym, w XIX wieku zdobył rozgłos i sławę w leczeniu gruźlicy. W latach 40 i 50 XX udowodniono, że kwas mlekowy hamuje rozwój prątków Kocha (Mycobacterium tuberculosis).

Od dawna wiedziano, że kwas mlekowy wspomaga procesy […]

Radix Jalapae (Tuber Jalapae) – korzeń jalapy (wilec przeczyszczający) jako drasticum.

W Farmakopei Polskiej I (Pharmacopoeia Regni Poloniae) z 1817 r. znajdziemy Radix Jalapae (korzeń ialapy), z Convolvulus jalappa. Surowiec pochodzi z wilca przeczyszczającego – Exogonium purga Bentham = Ipomoea purga Hayne, z rodziny Convolvulaceae. Występuje w Ameryce Środkowej. Uprawiany jest w Indiach, na Jamajce i Cejlonie. Do celów leczniczych nadają się korzenie 3-letnie i starsze. […]

Kairyna – kairinum – stary lek przeciwgorączkowy

Gdy byłem studentem, wraz z kilkoma przyjaciółmi otrzymaliśmy od dziekana wydziału pomieszczenie piwniczne do celów laboratoryjnych na potrzeby sekcji chemotaksonomii i fitochemii koła naukowego. Opiekunem naszej sekcji był doskonały dydaktyk i naukowiec dr Lesław Pilc, którego serdecznie pozdrawiam. Doktorowi Pilcowi zawdzięczam tak wiele, że trudno to wyrazić słowami; wspaniały Człowiek.

Podczas porządkowania uzyskanych pomieszczeń piwnicznych […]

Phosphorus – fosfor jako lek w dawnej medycynie

Fosfor (P), phosphorus jest pierwiastkiem o temp. topnienia 44,1 stopni C, temp. wrzenia 280,5 stopni C. Występuje w kilku odmianach alotropowych: fosfor biały, czerwony, żółty, fioletowy, czarny. Fosfor biały jest substancją bezbarwną, miękką i przeświecającą, przypominającą wyglądem wosk. Pod wpływem światła żółknie. Nie rozpuszcza się w wodzie, słabo rozpuszczalny w spirytusie (1:350), łatwiej w […]

Solanina jako lek w dawnej medycynie

Solanina jest glikoalkaloidem (charakter saponiny) występującym w gatunkach z rodziny psiankowatych (Solanaceae). Najbardziej jest znana z występowania w zieleniejących bulwach ziemniaka.  W 1 kg bulw kiełkujących i zieleniejących znajduje się ok. 100 mg solaniny. Dawka toksyczna solaniny dla człowieka dorosłego wynosi 300-400 mg.

Solaninum – struktura

Solanina w XIX wieku była stosowana jako lek, […]

Flos (Anthodium) Cinae – kwiat cytwarowy

Ostatnio pracuję nad starymi środkami przeciwpasożytniczymi, gromadząc w moim laboratorium rozmaite surowce zielarskie. Pisałem już o rupniku (cytwarze) na innych stronach, jednak dzisiaj postanowiłem jeszcze raz przybliżyć tę roślinę.

W Pharmacopoea Regni Poloniae z 1817 r. znaleźć można surowiec o nazwie Semen Cinae s. Santonici, czyli cytwarowe nasienie (z Artemisia judaica). W starszej Farmakopei Pruskiej […]

Guanidyna w dawnej i współczesnej medycynie

Guanidyna H2N-C(:NH)-NH2 jest pochodną mocznika zawierającą grupę iminową zamiast atomu węgla.  Jest to amidyna kwasu karbaminowego. W czystej postaci to bezbarwne kryształki o temp. topn. 50 stopni C, chłonące wilgoć z otoczenia, rozpuszczalne w wodzie i alkoholach. Woda i zasady hydrolizują guanidynę do mocznika i amoniaku Posiada charakter zasadowy. Niektóre rośliny mają zdolność syntetyzowania metabolitów […]

Kumaryna w dawnej medycynie i dziś

Kumaryna (cumarin, coumarin) C8C6O2 jest laktonem o-hydroksycynamonowym, alfa-benzopironem, związkiem dwupierścieniowym heterocyklicznym. W postaci czystej przybiera formę igiełek krystalicznych o temp. topn. 71 stopni C. Kumaryna trudno rozpuszcza się w wodzie, nieco lepiej w gorącej, zresztą jest lotna z parą wodną. Dobrze rozpuszczalna w alkoholach, eterze i tłuszczach (oleje). Zapach  kumaryny przypomina wysuszone siano wymieszane z […]