To, że testosteron działa nie tylko na czynności płciowe, lecz również daje efekt anaboliczny wiedziano w okresie międzywojennym, w połowie lat 30.XX wieku. Od tego czasu ośrodki naukowe firm farmaceutycznych zaczęły syntezy mające na celu uzyskanie związku pochodnego, zachowującego cechy anaboliczne, lecz pozbawionego wpływu na układ hormonalny. Do dziś nie udało się stworzyć związku syntetycznego anabolicznego całkowicie pozbawionego wpływu androgennego lub estrogennego. Zawsze ten charakter hormonalno-płciowy jest widoczny. Powstały środki anaboliczne pochodne testosteronu, androsteronu i 19-norsteroidów. Oddziałują one na receptory androgenne w tkankach. Znalazły zastosowanie w leczeniu zaników mięśni, odleżyn, złamań kości,niedokrwistości aplastycznej. Niestety są też używane jako środki dopingujące w sporcie. Z tego względu, że mają strukturę sterydu, określane są popularnie sterydami anabolicznymi. Pobudzają syntezę białka, hamują katabolizm (rozkład) białek budulcowych, pobudzają procesy krwiotwórcze, zwiększają resorpcję fosforu i potasu, powodują dodatni bilans azotowy. Oczywiście efektem tego jest wzrost masy tkanek i organów. Wzrasta wtedy zapotrzebowanie na minerały, witaminy, aminokwasy, związki energetyczne. Jeśli człowiek pobierający sterydy anaboliczne nie zapewni w diecie zwiększonej zawartości aminokwasów, pełnowartościowych białek, makro-, mikro- i ultraelementów, cukrów i lipidów – wówczas nie osiągnie efektu anabolicznego, lecz doprowadzi do ciężkiego zachwiania gospodarki wodno-mineralnej i zaburzeń przemiany materii oraz zmian patologicznych tkanek. Sterydy anaboliczne działają lipidomobilizująco, czyli powodują rozpad tłuszczów na kwasy tłuszczowe i glicerol. Zostrają one spożytkowane do wyzwolenia energii niezbędnej do procesów asymilacji (anabolizmu) – czyli przyswajania, syntezy i budowania ciała. Efekt przyrostu masy ciała po ażyciu sterydów anabolicznych jest szybko zauważalny, lecz krótkotrwały. maksimum anabolizmu przypada na 10-15 dzień podawania, utrzymuje się 2-3 miesiące, po czym spada, bowiem zaczyna zanikać tłuszcz zapasowy. Ponadto brak ćwiczeń fizycznych, brak pracy mięśni powoduje rozpad białek strukturalnych mięśni, a uwolnione aminokwasy zaczynają być wbudowywane w tarczycę, tkankę łączną, w skórę, kości, chrząstki, nerek, organów płciowych. Organizm zaczyna więc odbierać białko z jednych tkanek i gromadzić je w innych tkankach. Stąd ważne jest zapewnienie prawidłowej diety i trening. Jakiekolwiek błędy dietetyczne i treningowe stają się przyczyną zjawiska odwrotnego od zamierzonego. Ponadto niekorzystna jest nadmierna mobilizacja tkanki tłuszczowej jako źródła energii. Prowadzi to do złego rozmieszczenia tłuszczu, katabolizmu tłuszczu ochronnego dla niektórych organów, a to z kolei powoduje nieprawidłową sylwetkę ciała i zmiany patologiczne, np. w nerkach. Niektóre sterydy anaboliczne, zwłaszcza testosteronowe powodują zahamowanie wydzielania androgenów endogennych (normalnie syntetyzowanych w organizmie). Po zaprzestaniu podawania sterydów dochodzi więc do pojawienia się ujemnego bilansu azotowego, spadku przyrostu masy ciała. Taki stan jest szczególnie niekorzystny dla sportowców i ma charakter zespołu odstawienia. Leczenie objawów zespołu odstawienia polega na kontrolowanym podawaniu substancji androgenno-anabolicznych, np. estrów testosteronu, a następnie stopniowym zmniejszaniu ich dawki. Chodzi o przywrócenie funkcjonowania osi przysadka —> gonady i ponowne wzbudzenie wytwarzania endogennych (wewnątrzpochodnych) androgenów.
|
||||||
|
Bluszcz pospolity należy do rodziny araliowatych – Araliaceae. Surowcem zielarskim jest ziele bluszczu – Herba Hederae lub sam liść – Folium Hederae. Ziele bluszczu pospolitego – Herba Hederae stanowi surowiec do otrzymywania wyciągu suchego i płynnego. Ekstrakty są standaryzowane na zawartość hederakozydu C. Wyciągi z bluszczu są składnikiem syropów, tabletek doustnych, tabletek do ssania i kropli złożonych, np. Bronchopect – wyciąg etanlowy (Herbapol), Propsan – syrop (Engelhard), Hedelix (Krewel Meuselbach) – syrop, Hederasal – syrop (Herbapol). W surowcu występują saponiny (6-8%) – hederasaponiny (np. hederakozyd B i C); ponadto kwasy fenolowe (kawowy, chlorogenowy), flawonoidy (kemferol, kwercetyna, rutyna), poliacetyleny, kumaryny i fitosterole (stigmasterol, sitosterol, spinasterol, kampesterol). Preparaty z bluszczu znalazły zastosowanie w leczeniu stanów zapalnych i zakażeń górnych dróg oddechowych i oskrzeli, astmy i krztuśca. Hamują rozwój drożdżaków, bakterii i wirusów. Łagodzi kaszel, zapobiega infekcjom grzybowym w przebiegu nieżytu układu oddechowego. Działają immunostymulująco. W kosmetykach zapobiega powstawaniu cellulitis. Sproszkowane ziele bluszczu: 100 mg 4 razy dziennie. Najlepiej wymieszać z miodem lub podawać z gorącym mlekiem i miodem. Preparatów z bluszczu nie należy podawać kobietom ciężarnym oraz przy chorobie wrzodowej. Przedawkowany wywołuje wymioty, biegunkę i podrażnienie nerek, żołądka i jelit.
zdjęcia z 1-3 maja 2008 roku Testosteron (testis – jądra) jest hormonem sterydowym wytwarzanym w komórkach Leydiga jąder (95%) i w korze nadnerczy. U kobiet testosteron jest produkowany w komórkach wnękowych jajnika oraz w korze nadnerczy. Komórki wnękowe jajnika są zaliczane do komórek śródmiąszowych jajnika. Komórki Leydiga jąder również pod względem cytologicznym należą do komórek śródmiąższowych jądra. Oba jądra uwalniają dziennie około 7 mg testosteronu.Stężenie testosteronu w osoczu mężczyzn wynosi 10-35 nmol/l, a u kobiet poniżej 3,5 nmol/l. Uwalniany jest on do krwi oraz zrębu jądra i kanalików nasiennych. W przewodach nasiennych testosteron jest wiązany przez białko wiążące androgeny – ABP (androgen binding protein). W jądrze stężenie testosteronu jest większe 200 razy niż we krwi. Uwalnianie testosteronu jest pobudzane przez lutropinę (LH), okreslaną często skrótem ICSH (interstitial cell stimulating hormone). Prolaktyna (PRL) również zwiększa uwalnianie testosteronu przez komórki śródmiąższowe. Sam proces spermatogenezy jest stymulowany przez testosteron i folikulostymulinę, czyli folitropinę FSH. Oczywiście większość nazw tych hormonów kojarzy się z żeńskim układem dokrewnym. Od razu mówię, podobne hormony są u mężczyzn, lecz regulują procesy płciowe męskie. W razie zbaurzeń płodności u mężczyzn te hormony są badane we krwi. To, że są kojarzone tylko jako żeńskie jest winą podręczników do biologii, które nie opisują funkcji hormonów dostatecznie dobrze i szufladkują hormony (a właściwie ich nazwy) do ściśle określonej płci. Wszyscy wiedzą, że oksytocyna pobudza skurcze macicy w czasie porodu. Zapewnia też skurcze komórek mioepitelialnych brodawek gruczołu sutkowego, co jest szczególnie ważne podczas karmienia, umożliwia bowiem wydzielanie porcjami mleka na zewnątrz. Ważna jest również oksytocyna podczas spółkowania. Pieszczenie piersi podczas stosunku pobudza jej uwalnianie. Podnieca to kobietę, a równocześnie oksytocyna zapewnia skurcze macicy podczas kopulacji. A co u mężczyzn? Czyżby przysadka (płat tylny) nie produkowała oksytocyny u mężczyzn? Oczywiście oksytocyna jest też u facetów. U mężczyzn zapewnia wytrysk nasienia – ejakulację (skurcze gruczołu krokowego, gruczołów opuszkowo-cewkowych i pęcherzyków nasiennych). W osoczu testosteron jest związany z albuminami i SHBG (SEX Hormone Binding Globulin). Aktywność mają androgeny nie związane z białkami, których jest około 2%. 98% androgenów jest sprzężona z białkami. Testosteron powstaje z cholesterolu. Jest to substrat wyjściowy. Z cholesterolu syntetyzowany jest pregnenolon, następnie 17-hydroksy-pregnenolon, przekształcający się w dehydroksypregnenolon, ten w androstenediol, a z niego dopiero powstaje testosteron. Prekursor testosteronu -androstendion i testosteron mogą być metabolizowane do estradiolu i estronu. W tkankach testosteron jest przekształcany do dihydrotestosteronu (pod wpływem 5-alfa-reduktazy). Testosteron jest katabolizowany do 17-ketosteroidów (30%), i pochodnych hydroksylowych. Produkty rozpadu testosteronu są wiązane z kwasem glukuronowym i siarkowym i wydalane z ustroju. Testosteron działa krótko. Okres półtrwania wynosi kilkadziesiąt minut. Testosteron niewątpliwie pobudza spermatogenezę, czyli proces wytwarzania plemników ze spermatogonii (proces różnicowania komórek płciowych). Pobudza dojrzewanie plemników, rozwój pęcherzyków nasiennych, najądrzy, gruczołu krokowego, prącia i moszny (rozwój i utrzymanie I-rzędowych cech płciowych).Warunkuje wykształcenie i utrzymywanie drugorzędowych męskich cech płciowych (np. owłosienie) i III-rzędowych cech płciowych (popęd płciowy, psychika). Posiada właściwości anaboliczne, czyli intensyfikujące przerost (hypertrofia) wielu komórek, np. komórek mięśni szkieletowych. Testosteron zwiększa masę mięśni. Zwiększa retencję azotu (zapewnia dodatni bilans azotowy), podnosi akumulację (syntezę i odkładanie) białek, pobudza wzrost mięśnia sercowego, aktywuje homopoezę (tworzenie krwi), zmniejsza zawartość lipoprotein alfa, podnosi stężenie we krwi lipoprotein beta i cholesterolu. Nasila wydzielanie łoju, zwiększa grubość skóry i twardość naskórka. Prekursorem testosteronu jest androstendion. Redukuje objawy zmęczenia. Zwiększa aktywność fizyczną i psyczhiczną. Czyni mężczyzn bardziej agresywnymi. Testosteron podany kobietom wywołuje wirylizację, nadmierne owłosienie, zmniejszenie piersi, zatrzymanie miesiączki, przerost łechtaczki, przyrost masy mięsniowej, przerzedzenie włosów, pogrubienie głosu, zwiększenie libido i agresji. W normalnych warunkach fizjologicznych androgeny u kobiet regulują dojrzewanie komórek jajowych (owocytów). Nieprawidłowy wzrost stężenie testosteronu u kobiet nosi nazwę hiperandrogenizmu. Androgeny zapewniają zarost na twarzy (hirsutyzm), który u kobiet jest zjawiskiem patologicznym. Należy jednak pamiętać, że testosteron choć zwiększa owłosienie twarzy, rąk, narządów płciowych, kończyn dolnych, pośladków, pleców, ramion, brzucha czy klatki piersiowej, to w stosunku do owłosienia głowy (włosów długich) działa hamująco. Stąd nadmiar testosteronu wywołuje łysienie i przetłuszczanie się włosów (np. łysienie androgenne). Androgeny nasilają objawy trądziku, zwiększają keratynizację naskórka i powstawanie zaskórników. Przyśpieszaja zrastanie kości. Wzmahają procesy kostnienia nasad kości długich. W przypadku raka piersi i raka gruczołu krokowego testosteron pobudza ich wzrost. Odkąd wyizolowano testosteron znalazł on zastosowanie w lecznictwie. Początkowo były używane wyciągi z jąder. Potem estry testosteronu. Po podaniu doustnym słabo wchłaniają się do krwi. Dlatego też stosuje się je pozajelitowo. Najbardziej popularne formy to octan, enantan, walerianian i propionian testosteronu. mają one dłuższy okres półtrwania (od 2 dni do nawet 6 tygodni), np. enantan testosteronu – okres półtrwania 2-6 tygodni. Metylotestosteron jest dobrze wchłaniany z przewodu pokarmowego. Dziś kalafonia mało komu kojarzy się z medycyną. Tymczasem kalafonia pełniła niegdyś w farmacji i lecznictwie ważną rolę. Stosowana była do wyrobu plastrów i maści. Zmoczona spirytusem służyła jako środek powstrzymujący krew. Colophonium była też składnikiem drażniących maści i plastrów, np. Emplastrum adhaesivum, Emplastrum Cantharidum (kantarydowy), Emplastrum Meliloti (nostrzykowy). Kalafonia jest otrzymywana z żywic różnych drzew iglastych, głównie sosny Pinus. Powstaje w wyniku oddestylowania olejku eterycznego z żywicy. Jest to więc frakcja nielotna żywicy zawierająca około 90% kwasów żywicznych (rezynowych), np. kwas abietowy, pimarowy. Kalafonia ma postać kruchych jasnożótych lub brunatnych kawałków, gęstawej masy lub zaschniętej jednolitej grudki. Topi się po podgrzaniu do temperatury około 60-80 stopni C. Wydziela zapach terpentynowo-żywiczny. Kalafonia jest składnikiem lakierów, pokostów, laku, mydła kalafoniowego. Używana również przy lutowaniu. Nie rozpuszcza się w wodzie. Dobrze rozpuszczalna w alkoholach, eterze, chloroformie, acetonie. Dla przykładu podam przepis jak przygotować plaster ziołowy we własnym zakresie, np. nostrzykowy o działaniu rozgrzewającym, zmiękczającym, przeciwzapalnym i poprawiającym miejscowo krążenie krwi: Składniki. Wosk żółty lub biały 30 części, kalafonia 30 części, olej rzepakowy 30 części, ziele nostrzyka 10 części. Ziele nostrzyka zmielić, zalać gorącym (ale nie wrzącym) olejem rzepakowym , odstawić na kilka godzin, po czym przefiltrować. Uzyskany wyciąg olejowy zmieszać z woskiem stopionym z kalafonią. Otrzymaną mieszaninę ogrzewać przez kilka minut, najlepiej na łaźni wodnej, aby nie przypalić. Wylać do form i pozostawić do zastygnięcia. Na dnie form umieścić warstwę gazy, fragment pieluszki tetrowej lub odpowiednio mocną bibułę. Dzięki temu po zastygnięciu plaster będzie odpowiednio mocny i możliwy do przyłożenia na skórę przy bólach mięśni, stawów, nerwobólach, obrzęku po urazie, lumbago, kręczu szyi i td. Przechowywać w chłodnym miejscu szczelnie zamknięte. Podobnie można przyrządzić plaster z nagietka, arniki, łopianu, kozieradki. Wymienione surowce przed zalaniem olejem zwilżyć obficie spirytusem, aby lepiej się wyekstrahowały. W moim ogródku zakwitła ketmia róża-chińska – Hibiscus rosa sinensis L. Rodzaj Hibiscus obejmuje około 200 gatunków. Zaliczany jest do rodziny ślazowatych (malwowatych) – Malvaceae. Mniej znana polska nazwa ketmii, czyli hibiskusa to proświrnik. Najbardziej znanym gatunkiem jest ketmia szczawiowa – Hibiscus sabdariffa L. i ketmia róża-chińska – Hibiscus rosa sinensis. Surowcem leczniczym ketmii jest kwiat – Flos Hibisci, a właściwie kielich i kieliszek. Kielich i kieliszek ketmii szczawiowej są trwałe i zbierane w czasie owocowania, po czym suszone. Mają słodko kwaśny smak i mało wyczuwalny zapach. Cały kwiat ketmii róży chińskiej jest ścinany w czasie kwitnienia i suszony w ciemnym miejscu.
Kwiat ketmii to składnik herbat smakowych, napojów, mieszanek ziołowych. nadaje piekną czerwoną barwę i kwaskowaty smak. Ekstrakt z hibiskusa w proszku jest dodawany również do herbat rozpuszczalnych, granulowanych, napojów w proszku do rozpuszczania, niektórych słodyczy. Kwiat ketmii szczawiowej i róży chińskiej można kupić w sklepach zielarskich, ze drową żywnością, herbaciarniach, ponadto w specjalistycznych sklepach internetowych. Są całe wysuszone kielichy z kieliszkami, jak i rozdrobnione. Hibiskusy (kwiat) mają zbliżony skład chemiczny i właściwości lecznicze, zawierają: ok. 11% cukrów, ok. 1,5% białek, 0,1-0,15% tłuszczów, 1% popiołu, 0,16% wapnia, 0,06% fosforu, 0,0038% żelaza, 0,005-0,014% witaminy C, 13% mieszaniny kwasu jabłkowego i cytrynowego, kwas hibiskusowy = hibiscic acid (lakton kwasu hydroksycytrynowego), antocyjany – ok. 1,5% (3-sambubiozyd delfinidyny i cyjanidyny, określane dawniej jako hibiscin = hibiscyna), pektyny (ok. 2%), kwas winowy, szczawiowy, galakturonowy, hydroksyflawony (gossipetin), fitosterole. Glukozyd flawonolowy hibiscitrin (hibiscytryna) uwalnia aglikon – hibiscetin (hibiscetyna). W korzeniach ketmii występują saponiny i kwas winowy. Nasiona hibiskusa zawierają olej i fitosterole (beta sitosterol ok. 60%; kampasterol ok. 16%). Ketmia róża chińska była używana w lecznictwie w starożytnych Indiach. Wodne wyciągi z ketmii działają immunostymulująco, orzeźwiająco, estrogennie, antyoksydacyjnie, regulująco na wypróżnienia (lekko rozwalniająco), hipotensyjnie (obniżają ciśnienie tętnicze krwi), przeciwgorączkowo i przeciwmiażdżycowo. Napar zakwasza mocz. Zwiększa perystaltykę układu moczowego. Nasila diurezę. Hibiskus pobudza trawienie, zwiększając wydzielanie soków trawiennych. Posiada składniki ochraniają miąższ wątroby. W większych dawkach zwiększa wydzielanie żółci i rozszerza naczynia wieńcowe. Działa rozkurczająco na mięsień macicy. Stosowany na czczo hamuje rozwój drożdżaków i niektórych pierwotniaków w układzie pokarmowym. Zewnętrznie zastosowane (wyciągi wodne: napar, odwar) na skórę działają antyseptycznie, przeciwobrzękowo i przeciwzapalnie. Hamują odczyny alergiczne. Stosowane do leczenia trądziku, wyprysków, pokrzywki, owrzodzeń. Okłady z naparu zmniejszają obrzęk wywołany urazami (podobnie jak kwaśna woda – płyn Burowa, altacet). Okłady z naparu z kwiatu hibiskusa na oczy i twarz tonizują naczynia krwionośne, zmniejszają wysięki okołonaczyniowe, obkurczają rozszerzone pory i zmniejszają worki pod oczami. Leczą stan zapalny spojówek. Wskazania: zaparcia, zaburzenia trawienia, nieżyt układu oddechowego, przeziębienie, gorączka, zatrucia, skąpomocz, osłabienie. Hibiscus obniża zawartość kreatyniny, kwasu moczowego, sodu i fosforanów w wydalanym moczu. Nie podawać w okresie ciąży, wpływa bowiem na mięśnie macicy. Korzeń z ketmii obniża płodność kobiet. Istnieją wyniki badań dowodzące, że alkoholowe wyciągi z korzenia hibiskusa róży chińskiej hamują implantację zygoty nawet w 100% (w dawce 400 mg/kg masy ciała). Z tego względu, że nie wiadomo do końca, które składniki ketmii wpływają na gospodarkę hormonalną i czynności płciowe ( właściwości antypłodnościowe – Antifertility) nie polecam preparatów z hibiskusa kobietom planującym ciążę, a tym bardziej kobietom mającym trudności zajścia w ciążę. Kwas cytrynowy (E 330) występuje w wielu lekach, kosmetykach, suplementach i środkach spożywczych. Dodawany jest do większości napojów. Pod względem chemicznym jest to kwas 2-hydroksy-1,2,3-trikarboksylowy (kwas 2-hydroksy-propanotrójkarboksylowy). Można go kupić w niemal każdym sklepie spożywczym. Temp. topnienia kwasu cytrynowego wynosi 153 stopni C. Rozpuszcza się w wodzie i alkoholach.Otrzymywany z soku niedojrzałych owoców cytrusowych, syntetycznie z cukrów (maltozy lub glukozy) oraz przez fermentację z udziałem pleśni Citromyces (Aspergillus niger). Posiada właściwości antyutleniacza, reguluje kwasowość.Pełni rolę stabilizatora i składnika smakowego. Zapobiega utlenieniu kwasu askorbinowego (witaminy C). Wzmaga właściwości innych antyutleniaczy. Z solami tworzy układ buforujący. Tworzy kompleksy z metalami: żelazem, kobaltem, miedzią, niklem, wapniem, strontem, cynkiem i manganem. Ułatwia przyswajanie biopierwiastków metalicznych, z drugiej jednaj strony działa też odtruwająco. W organizmie wiąże się z metalami ciężkimi i ułatwia ich wydalanie z ustroju Podany doustnie wzmaga wydzielanie soku żołądkowego. Hamuje nudności, działa przeciwwymiotnie. Zastosowany na skórę działa rozmiękczająco i przeciwbakteryjnie, przeciwobrzękowo. Dawniej używany do zakwaszania oprzeń i ran, do zobojętniania ługów (przy oparzeniach chemicznych, zażyciu związków zasadowych). W przeszłości składnik napojów chłodzących (1% roztwory), zalecanych przy gorączce. Składnik mieszanin musujących (tabletki musujące, granulaty i proszki musujące): 10 części kwasu cytrynowego jednowodnego + 7,5 części wodorowęglanu amonowego + 7 części węglanu magnezowego + 14,5 części wodorowęglanu potasowego + 12 części wodorowęglanu sodowego. W winach kwas cytrynowy przeciwdziała tworzeniu się związków kompleksowych tanin z żelazem. Wzmaga żelowanie pektyn. Wiążąc wapń i wpływając na skład miceli kazeinowych w mleku -zapobiega żelowaniu mleka zagęszczonego. Nadaje odpowiednią konsystencję i strukturę serom pleśniowym i topionym. Utrwala barwę produktom mlecznym z owocami. Utrzymuje barwę w napojach bogatych w flawonoidy i antocyjany. Przedłuża barwę i trwałość produktom mięsnym. W XIX i na początku XX wieku w medycynie kwas cytrynowy stosowano do leczenia szkorbutu (2 g), do saturacji i do roztworów orzeźwiających (4 g/400 ml wody). Zewnętrznie przy owrzodzeniach. Ważny składnik Potio Riverii, czyli mikstury Rivera: wodorowęglan potasu 20 g, woda destylowana 480 g, kwas cytrynowy 20 g. Przygotowywano i podawano lek „na świeżo”, czyli tuż przed użyciem. Podawano chorym łyżkami jako środek ochładzający przy dyspepsji (niestrawności) i u gorączkujących. Ponadto wchodził w skład zastrzyków: bromowodorek chininy 2 g, kwas cytrynowy 600 mg, woda destylowana 20 g. Do podskórnych wstrzykiwań, wprowadzano około 2 szprycek przy zimnicy (malarii). Woda wapienna to roztwór tlenku wapniowego, zawierający nie mniej niż 0,15% i niewięcej niż 0,17% wodorotlenku wapniowego Ca(OH)2. W starych lekospisach okreslano ją także nazwą Calcaria caustica soluta lub Aqua Calcariae (Pharmacopoea Germanica 1890 r.). Różne farmakopee miały różne metody otrzymania wody wapiennej. W praktyce lekarze często sporządzali wodę wapienną zalewając 1 część wapna palonego 30 częściami wody destylowanej lub przegotowanej, skłócano, pozostawiono do odstania, po czym zlewano płyn znad osadu. Woda wapienna dobrze przygotowana była prawie bezbarwna. Po zagotowaniu aktywna woda wapienna mętnieje. Woda wapienna działa ściągająco, antyseptycznie, neutralizująco na kwasy, wysuszająco i przeciwzapalnie. Doskonała jest do pielęgnowania skóry łojotokowej, z pokrzywką, rumieniem , przy stanach zapalnych skóry, owrzodzeniach. Ładnie obkurcza rozszerzone naczynia krwionośne w skórze, zmniejsza przepuszczalność naczyń krwionośnych. Korzystnie działa przy trądziku różowatym. Zmniejsza rozszerzone pory. Do okładów przy wypryskach alergicznych, obrzęku skóry, do neutralizacji kwaśnych jadów owadów i pajęczaków (ukąszenia, użądlenia). Doustnie podawano wodę wapienna przy biegunkach w dawce 20-100 ml, z rosołem. Ponadto doustnie przy zapaleniu pęcherza moczowego i miedniczek nerkowych, przy kwasicy cukrzycowej. Po zmieszaniu z olejem lnianym – emulsja – woda wapienna stosowana była do leczenia oparzeń i eczema (wyprysków). Ponadto do płukania i smarowania gardła przy stanach zapalnych i opuchnięciu. Wodę wapienną podawano niemowlętom przy biegunkach (po zmieszaniu z mlekiem). Doodbytniczo przy świądzie i zapaleniu odbytnicy. Z mlekiem wymieszaną – przy chorobie wrzodowej i nadkwasocie. Ziele dymnicy – Herba Fumariae jest pozyskiwane z gatunku dymnica lekarska – Fumaria officinalis L., z rodziny dymnicowatych – Fumariaceae. Surowiec jest dostępny w sklepach zielarskich. Świeże ziele możliwe do pozyskania ze stanu naturalnego. Można go uczyć do przygotowania intraktu: 1 część zmielonego ziela na 3-5 części gorącego alkoholu 40-60%; po 7 dniach przefiltrować, zażywać 1-2 razy dziennie po 5-10 ml. Ziele dymnicy zawiera około 1% alkaloidów izochinolinowych (protopina = fumaryna, fumarycynafumarofina, protoberberyna), ponadto alkaloidy indenobenzazepinowe (fumarytryna, fumarofina), kwasy organiczne (kawowy, ferulowy, chlorogenowy, fumarowy), flawonoidy (rytozyd), cholina, garbniki, żywice, sole potasu (ok. 8%). Fumaryna została wykryta w roślinie w 1829 roku (Peschier), natomiast kwas fumarowy w 1833 roku (Winckler). Składniki czynne ziela dymnicy działają przede wszystkim rozkurczowo i żółciopędnie. Zapobiegają kolkom żółciowym, obrzękom wątroby na tle dyskinez dróg żółciowych. Alkaloidy działają również antyarytmicznie i antybakteryjnie. Działanie spazmolityczne dotyczy mięśniówki gładkiej układu żółciowego, przewodu pokarmowego i układu moczowego. Zalecane dawki sproszkowanego ziela: 2 g 3 razy dziennie, napar 5% – wypić w ciągu dnia małymi porcjami, nalewka dymnicowa – Tinctura Fumariae 1:5 – doustnie 3 razy dziennie po 5-10 ml w niewielkiej ilości wody. Wyciąg alkoholowy i wodny z ziela dymnicy działa skuteczniej niż sproszkowane ziele. W II połowie XIX wieku i na początku XX wieku przypisywano dymnicy właściwości poprawiające czynności żołądka oraz ogólnie orzeźwiające. Podawano ją przy gorączce, puchlinie wodnej (w początkach), żółtaczce. Skórę cierpiącą na liszaje, choroby pasożytnicze (np. świerzb) smarowano sokiem z ziela lub okładano pognieconym zielem. Sokiem smarowano dziasła przy szkorbucie. Przedawkowany wywoływał biegunkę. Du kuracji wiosennych polecano 20 g ziela świeżego na 1 l wrzącej wody; napar taki pito w ilości 3 filiżanek dziennie. Dymnica działa rozkurczająco na mięśnie narządów płciowych. Pomaga przy bolesnych miesiączkach połączonych ze skurczami i wzdęciami.
Niegdyś bardzo duże znaczenie w farmacji miały zarodniki widłaka, zwane w niektórych dawnych pracach niesłusznie „nasionami widłakowymi”. Zarodniki mają postać proszku miałkiego, łagodnego, barwy jasnożótej, bez zapachu i smaku. Proszkiem tym przesypywano torebeczki na leki (np. woskowane, parafinowane, aby się nie sklejały), przesypywano tabletki, kapsułki, globulki, czopki i pigułki, aby zapobiec ich sklejaniu się w opakowaniu, ponadto czasem jako wypełniacz w proszkach złożonych. Obecnie stosowane w farmacji galenowej, przy produkcji leków i suplementów nawiązujących do tradycji, czasem w produkcji proszków do wdychania, ponadto w farmacji krajów Dalekiego Wschodu, przy wyrobie pigułek i zasypek. W oficjalnej i współczesnej farmacji (nowoczesnej, wielkoprzemysłowej). Lycopodium wyszło z użycia ze względu na skalę produkcyjną i wielkie zapotrzebowanie na tego typu składniki pomocnicze. Wewnętrznie podawano Lycopodium w dawce jednorazowej 0,5-1 g, dziennie nie przekraczano jednak dawki 4 g. Lycopodium leczono podrażnienia narządów płciowych, nieżyty układu oddechowego i podrażnienia przewodu pokarmowego. Doustnie stosowano zarodniki w formie emulsji, rzadziej powidełek. Pomagały ponoć przy zatrzymaniu moczu.Podczas sporządzania emulsji zarodniki ucierano z wodą lub naparem ziołowym. Zewnętrznie Lycopodium używano jako zasypki przy mokrych wypryskach i liszajach (z dodatkiem także innych składników), także do posypywania ran. Lycopodium działa bowiem absorbująco, osłaniająco, osuszająco i przeciwzapalnie. Dawniej był również zużywany do produkcji pudrów dla dzieci (pielęgnacyjnych). Zarodniki pozyskiwano głównie z widłaka goździstego (Lycopodium clavatum). Kłoski widłaka obcinano w lipcu lub sierpniu, w okresie dojrzewania (stają się wtedy żółte). Widłaki są roślinami chronionymi. Zarodniki widłaka zawierają substancje terpenowo-woskowe (polenina = sporonina) – ok. 20%, celulozę (2%), lipidy ciekłe i półciekłe (45-50%), kwas widłakowy (kwas tłuszczowy C15H28COOH), kwas jabłkowy, kwas cytrynowy, sterole. Popiół 3%, bogaty w glin. Lipidy zawierają glicerydy kwasów tłuszczowych: palmitynowego, stearynowego, dwuoksystearynowego, olejowego i linolowego. Lycopodium był cennym surowcem, dlatego fałszowano go pyłkami roślin, np. pałki wodnej, leszczyny, sosny. |
||||||
|
Copyright © 2026 Medycyna dawna i współczesna - All Rights Reserved Powered by WordPress & Atahualpa |
||||||
![bluszcz_pospolity [800x600]](http://luskiewnik.pl/blog/wp-content/uploads/2008/02/BluszczpospolityHederahelixL_8AC/bluszcz_pospolity800x600.jpg)
Najnowsze komentarze