|
|
Dostałem ostatnio 7 listów od Czytelników w pewnym sensie z pretensjami, że nie daję wpisów na blogi tak często jak dawniej. Przepraszam Was za to, ale naprawdę ostatnio ciągle miałem wyjazdy służbowe i spadło na mnie dużo obowiązków. Nie miałem czasu w ogóle na realizację wpisów. Mam nadzieję, że wkrótce się to zmieni, bowiem tysiące wejść unikalnych użytkowników na stronki zobowiązuje mnie do częstych aktualizacji. Postaram się poruszać tematy opisywane w listach oraz zachować róznorodność tematyki. Powrócę również do tematu starych leków, które wbrew moim przypuszczeniom spotkały się z ogromnym zainteresowaniem. Dziękuję Wam za codzienne odwiedziny i pozdrawiam 🙂
Luzern – Lucerna, Szwajcaria 2005 r. (skan z negatywu tradycyjnego).
Jedno z moich ulubionych miast, które ostatnio śniło mi się. Już 11 lipca jadę znowu do ukochanej Szwajcarii 🙂
Będąc kilka tygodni temu we Frankfurcie nad Odrą (Frankfurt Oder) nie obeszło się bez zakupów. Oczywiście dotyczy to również leków i suplementów. Zrobiłem tradycyjnie zapas drażetek zawierających suchy wyciąg z dziurawca Hypericum perforatum L. Polecam ten preparat (Johanniskraut Dragees SN) z kilku powodów:
1. Zawiera ekstrakt 4-6:1 z ziela dziurawca w ilości 180 mg w 1 drażetce. Objaśniając: do przyrządzenia suchego ekstraktu wzięto 4-6 części ziela dziurawca na 1 część rozpuszczalnika (etanol 60%), następnie rozpuszczalnik odparowano. Ekstrakt użyto do produkcji drażetek. Wg moich obliczeń 1 drażetka zawiera przeciętnie i realnie ok. 0,36-0,54% hiperycyn.
2. Drażetki są drobne, dobrze wykonane, opakowanie liczy 120 drażetek.
3. Zważywszy, że większość preparatów zawiera sproszkowane ziele,które w małych dawkach nie ma praktycznie żadnego działania, natomiast preparaty zawierające wyciągi suche, gęste i płynne z dziurawca są skuteczne i godne polecenia i tylko takie powinny być promowane.
Wyciągi alkoholowe z dziurawca zawierające hiperycynę, ksantony i floroglucyny działają przeciwdepresyjnie i uspokajająco. Poprawiają samopoczucie, wzmacniają, uodparniają na stres, dzialają adaptogennie. Poprawiają procesy uczenia się i zapamiętywania oraz odtwarzania informacji. Przywracają chęć do życia. Dodatkowo poprawiają trawienie i pobudzają przemianę materii. Hiperycyna jest inhibitorem monoaminooksydazy (MAO). Dziurawiec działa przeciwdepresyjnie również poprzez hamowanie wchłaniania zwrotnego dopaminy, serotoniny, kwasu gamma-aminomasłowego GABA, glutaminianu i noradrenaliny. Niewątpliwie podnosząc stężenie tych mediatorów dziurawiec wyzwala zadowolenie, radość i euforię.
Zalecam zażywać 2 draż. rano i w południe przez 2-3 tygodnie, następnie 2 drażetki rano, po śniadaniu przez 1 miesiąc.
Frankfurt (Oder) – centrum handlowe Spitzkrug; 23 maj 2008 r.
Dostępny w Kaufland powyższego centrum handlowego, ponadto w drogeriach i marketach na terenie Czech i Słowacji.
Borowina jest to naturalny produkt powstały wskutek powolnego beztlenowego butwienia szczątków roślinnych i zwierzęcych, warunkach dużej wilgotności. Borowina może być potraktowana jako odmiana torfu. W przeciwieństwie do torfu ma jednak bardzo złożony i zmienny skład chemiczny i bardziej różnorodne właściwości lecznicze. W zależności od udziału w składzie określonych soli mineralnych wyróżnić można borowiny siarkowe, żelaziste i solankowe.
W Polsce najbardziej znana jest borowina z okolic Rymanowa, Iwonicza i Miejsca Piastowego (krośnieńskie). Niejednokrotnie badałem właściwości borowiny pochodzącej z Miejsca Piastowego, podczas zajmowania się składem chemicznym torfu i ropy naftowej. Tak naprawdę nie ma kompletnych prac omawiających dokładnie chemizm i mechanizm farmakologicznego działania borowin. Obecnie publikowane hipotezy i fakty na temat borowiny opierają się na pracach z I połowy XX wieku.
Właściwości chemiczne i lecznicze borowiny zależą od składu jakościowego materiału z jakiego powstała. Ważny wpływ mają składy wód, które nasycały materiał roślinny. Wiadomo, że woda morska, wody wysoko zmineralizowane pozostawiają w masie borowinowej mnóstwo składników aktywnych. Do tego dochodzą warunki termiczne w jakich zachodziły procesy rozkładu, udział procentowy drzew i krzewów w stosunku do zawartości roślin zielnych, w tym mszaków i paprotników, glonów oraz nasiennych. Uboższy skład i słabsze działanie będzie miała borowina nawilżana wodami słodkimi, nisko zmineralizowanymi.
Borowina zawiera frakcję bituminową (bituminy) obejmujacą żywice, kwasy tłuszczowe, sterole, woski, kumarynowce, fenolokwasy, polifenole, terpeny, węglowodory, lignany, kwasy humusowe (zespół związków), sole mineralne (wapń, sód, brom, jod, stront, siarka, żelazo, magnez, fosfor, potas, mangan). Zawartośc bituminy warunkuje właściwości i wartość leczniczą borowiny. Niektóre związki sterydowe i stylbenowe (difenyloetylenowe) borowiny mają aktywność hormonalną, pobudzającą miesiączkowanie u kobiet (ruję u zwierząt). Nieznane składniki borowiny wykazują wpływ hipotensyjny (obniżający ciśnienie tętnicze).
Interesującym i wartościowym preparatem z borowiny jest Fibs (ampułki), przeznaczony do podawania domięśniowego i podskórnego. Działa on silnie przeciwwysiękowo, przeciwobrzękowo, immunostymulująco, regenerująco na tkanki i pobudzająco na przemianę materii. Zgodnie z poglądami Fiłatowa wyciąg z borowiny aktywuje procesy regeneracji narządu wzroku, przyśpiesza ustępowanie wysięku i obrzęku z gałki ocznej. Wskazaniami do stosowania preparatu Fibs są: stany zapalne i uszkodzenia rogówki, zmętnienie ciała szklistego, zapalenie spojówek, zapalenie twardówki, jaglica, zapalenie naczyniówki i siatkówki, choroby zwyrodnieniowe i zanikowe siatkówki; zapalenie układu żółciowego, wirusowe zapalenie wątroby, zwyrodnieniowe i zapalne choroby stawów, kości, mięśni i nerwów, przewlekłe infekcje skóry; zapalenie narządów płciowych (np. zapalenie jajników i jąder), nieplodność, skąpe i nieregularne miesiączki; niedobory odpornościowe, stany zapalne układu oddechowego. Fibs można podawać codziennie po 1 amp. łącznie 20-30 wstrzyknięć. Osobiście polecam długotrwałą kurację: 1 amp. 1 raz w tygodniu (10-20 wstrzyknięć), następnie 1 amp. w miesiącu, przez 1 rok. Zastrzyki z Fibs nie są bolesne,nie powodują zrostów. Bardzo wyraźnie poprawiają samopoczucie, podnoszą odpornośc na infekcje, wspomagają procesy odnowy i odtruwania ustroju, wzmacniają fizycznie. Niektóre trądziki ustępują podczas podawania wyciągów z borowiny. Korzystne jest łączenie Fibs z witaminą B12, pantenolem i wyciągiem z aloesu (Biostymina – amp.). Wymienione preparaty można łączyć w jednej strzykawce. Witaminę B12 podawać z Fibsem co tydzień po 100 ug. Sprawdza się jako biostymulator i środek podnoszący wydolność fizyczną. Wraz z Biostyminą i wit. B12 Fibs pobudza tworzenie czerwonych ciałek krwi, zwiększa masę mięśni, działa antyalergicznie i immunostymulująco. D-pantenol w Fibsem dobrze wpływa na skórę i włosy. Jest to zestaw w pewnym sensie odmładzający i regenerujący. Zapobiega przedwczesnemu siwieniu włosów, może odwracać siwienie (spostzregłem u niektórych osób; nie zawsze jednak zachodzi proces repigmentacji włosa; proces wspomaga biotyna, aminokwas tyrozyna, metionina i witamina F – te ostatnie podawać doustnie jako suplementy).
Kuracja fibsem z pantenolem, biotyną, witaminą F (np. essentiale forte) i metioniną często daje dobre wyniki w przypadku opornych trądzików.
W przypadku łuszczycy można spróbować tę kurację – czasem zaskakująco cofa objawy choroby, czasem jednak nasila objawy. Nie wiem dlaczego Fibs u niektórych osób ma zdolność hamowania reakcji autoagresji immunologicznej (wtedy pomaga), a innym razem – nasila te objawy lub nie ma w ogóle wpływu. Przy decydowaniu się na próby z Fibsem w przypadku chorób autoimmunologicznych trzeba być świadomym, że jest to immunostymulator, zatem może dojść do nasilenia choroby.
Fibsu i Biostyminy nie podawać kobietom w ciąży, bowiem mogą przełamać tolerancję immunologiczną dla płodu i wywołać poronienie. Jest to też spowodowane wpływem na układ hormonalny i ukrwienie narządów płciowych (zwiększa ukrwienie).
Fibs w połączeniu z witaminą B12 korzystnie działa przy nerwobólach.
Borowina jest czasem dodawana do kosmetyków: płyny i sole do kąpieli, szampony, mydła. Poprawia ukrwienie skóry, aktywuje wymianę materii w komórkach skóry, pobudza metabolizm komórek skóry, wzmaga procesy detoksykacji skóry, nawilża, poprawia warunki termiczne skóry, reguluje gospodarkę wodno-elektrolitową skóry. Zmniejsza łojotok. Przyśpiesza ustępowanie obrzęku skóry oraz przebarwień na skórze. Działa przeciwbakteryjnie. Stymuluje układ odpornościowy skóry. Oczywiście to, czy tak dobroczynnie działa w kosmetykach zależy od zawartości ekstraktu borowiny w kosmetyku. Mała zawartość nie przynosi oczekiwanych efektów. W kosmetyce stosowane są wodne i wodno-alkoholowe wyciągi z borowiny, przy czym stężenie alkoholu nie może być wyższe niż 40%. Ekstrakty z borowiny są wprowadzane do żeli, kremów toników kosmetycznych. Korzystnie działają na skórę z trądzikiem sterydowym, młodzieńczym, androgennym, kosmetycznym, zawodowym, łojotokowym zapaleniem skóry. Poprawiają stan skóry zmęczonej, suchej, z zaburzeniami troficznymi, zniszczonej rozmaitymi zabiegami lub uszkodzonej zawodowo. Borowina pobudza procesy żywciowe cebulek włosowych. Stymuluje włosy do wzrostu. Borowina doskonale usuwa krwiaki, siniaki i obrzęki na skórze twarzy, pod oczami, na wargach.
Wodno-alkoholowe i wodne ekstrakty z borowiny 1:3 i 1:5 stosowałem doustnie w dawce 10-15 ml 2 razy dziennie. Pobudzają one układ odpornościowy za pośrednictwem systemu GALT, działają przeciwgrzybiczo i antybakteryjnie w przewodzie pokarmowym. Poprawiają samopoczucie, wzmacniają fizycznie. Pobudzają perystaltykę przewodu pokarmowego.
Borowina jest znana głównie z zastosowania do kąpieli, owijania i okładów, w lecznictwie uzdrowiskowym. Popularna jest kostka borowinowa Iwonicka, borowina w formie wilgotnej masy w wiaderkach oraz sól borowinowa.
Wskazania: stany zapalne i zwyrodnieniowe stawów i kości, ścięgien i mięśni, nerwobóle, przewlekłe stany zapalne kobiecych narządów płciowych i niektórych męskich, stany zapalne pęcherzyka żółciowego. Niepłodność. Skazy limfatyczne i wysiękowe z powikłaniami, krzywica, miażdżyca tętnic, nieżyty i nawracające stany zapalne układu oddechowego, w tym zatok, zatrucia metalami i lekami; skąpe krwawienia miesiączkowe, infekcje i stany zapalne skóry, zrosty otrzewnowe, choroba wrzodowa.
Borowinę ogrzewa się do temperatury 55-60 stopni, a nstępnie rozgrzaną masę borowinową przyk
łada się do chorego miejsca, po czy owija całość aby okład nie wysychał i nie oziebiał się zbyt szybko. U kobiet stosowano także tampony dopochwowe i doodbytnicze, a u mężczyzn doodbytnicze. Leczono takimi tamponami zapalenie jąder, prostaty, pęcherzyków nasiennych, nadżerki pochwy, upławy, stany zapalne pochwy i macicy oraz jajników. Dodatkowo były stosowane okłady zewnętrzne. Możliwe jest róznież sporządzenie czopków zawierających ekstrakt z borowiny. Tampony borowinowe ( temp. 45-50 stopni C) wprowadzano do pochwy i odbytu na godzinę, a następnie otwory te płukano wodą o temperaturze 40 stopni.
Chłodne okłady z borowiny zalecano w leczeniu zakrzepowego zapalenia żył.
Oddziaływanie lecznicze borowiny po zastosowaniu zewnętrznym nie jest wyjaśnione w dostatecznym stopniu. Z pewnością borowina jako zły przewodnik ciepła rozgrzewa tkanki. Składniki borowiny wnikają łatwo przez skórę do krwi i limfy. Stymuluje komórki Langerhansa w skórze, które wiążą, a następnie prezentują antygeny limfocytom, np. Th. Wytwarzają także interleukinę 1. Borowina zmienia procesy elektrochemiczne w tkance skórnej i podskórnej, zmienia ładunki, rozluźnia mięśnie, działa przeciwbólowo, poprawia krążenie krwi i chłonki. Na krążenie tkanki łącznej płynnej ma wpływ ciśnienie hydrostatyczne i lepkość borowiny. Wchłonięciu ulegają wysięki zastoinowe, prozapalne z okolic stawów i skóry, tkanki łącznej podskórnej i wokół nerwów oraz mięśni. Borowina zawiera składniki przeciwświądowe, odkażające i przeciwbólowe. Borowina wpływa na układ hormonalny przysadkowo-nadnerczowo-jajnikowy. Pobudza wydzielanie DHEA (dehydroepiandrosteronu).
Ostróżeczka (ostróżka) polna – Delphinium consolida L. = Consolida regalis S.F. Gray należy do rodziny jaskrowatych – Ranunculaceae. Jest pospolitym chwastem w zbożach. Roślina jednoroczna dorastająca do 30 cm wys. Kwiaty grzbieciste barwy niebieskiej lub fioletowej, górna część okwiatu z ostrogą. Kwitnie od czerwca do sierpnia. Owocem jest mieszek.
Do aktywnych składników ostróżeczki należą alkaloidy terpenoidowe (delfinina = delphinine H33H45NO9; delkozyna – delcosine – iliensine = ilienzyna – C24H39NO7, nudikaulina – nudicauline; likoktonina = lycoctonine = delsine = delzyna = royline = rojlina – C25H41NO7; delsolina = delsoline = acomonine C25H41NO7), antocyjany (delfinidyna), flawonoidy (kemferol, kwercetyna), alkohole cukrowe (mannitol).
Delfinina
Delfinidyna
Likoktonina, czyli delzyna obniża ciśnienie krwi. Delsolina (akomonina) działa depresyjnie na ośrodek oddechowy i powoduje drgawki. Zabija owady. Obniża ciśnienie krwi. Delfinina zabija stawonogi, w tym roztocze i owady. Działa depresyjnie na ośrodek oddechowy. Zwalnia czynność serca. Działa przeciwbólowo i znieczulająco.
Delkozyna paraliżuje stawonogi. Obniża ciśnienie krwi.
W wielu pracach nazwy delfinina i delfinidyna są mylone. Delfinina jest alkaloidem. Delfinidyna natomiast jest antocyjanem.
Ostróżeczka była stosowana w dawnej medycynie oficjalnej (od połowy XIX wieku) pod nazwą Delphinium consolida (ziele, kwiat i nasiona).
Pod nazwą Delphinium (Delphinin, Delphinia) kryła się natomiast ostróżka pchla – Delphinium staphisagria L., z której pozyskiwano nasiona (ziarna św. Stefana) – Semen Staphidisi Agriae (Staphisagria Samen). Z nasion ostróżki pchlej otrzymywano ekstrakt alkoholowy, do którego dodawano kwas siarkowy. Ostróżka pchla działa podobnie jak ostróżeczka polna, lecz silniej. Stosowana była jako środek wymiotny, przeciwrobaczy i przeciwko pasożytom zewnętrznym w maściach, w roztworach z kwasem octowym, eterem i in. (np. do zwalczania pcheł, wszawicy). Nasiona ostróżki pchlej są trujące dla zwierząt. Zewnętrznie sproszkowane nasiona lub ekstrakty w maściach używano do wcierania przy reumatyzmie, nerwobólach i paraliżach. Działają przeciwbólowo.
Wróćmy jednak do naszej ostróżeczki polnej.
Kwiaty ostróżeczki polnej – Flos Delphini consolidae są bogate we flawonoidy i antocyjany. Działają moczopędnie, uszczelniają naczynia krwionośne i poprawiają krążenie krwi. Usprawniają krążenie krwi w obrębie gałki ocznej. Działają również wykrztuśnie. Były stosowane w medycynie ludowej. Nie powinny jednak być polecane doustnie, ze względu na obecność delfininy. Ekstrakt z kwiatów ostróżeczki jest składnikiem niektórych kosmetyków do włosów (szampony) i oczu (niektóre opatentowane). Wyciągi z kwiatów ostróżeczki (Delphinium Consolida Flower Extract) działą antyseptycznie, przeciwpasożytniczo, poprawiają krążenie krwi w skórze. Zwiększają ukrwienie skóry. Usuwają obrzęk skóry wokół oczu.
Ziele ostróżeczki polnej – Herba Delphini consolidae (Herba Consolidae regalis) w medycynie ludowej używano jako środek zwalczający wszawicę, a także inne pasożyty zewnętrzne, ponadto jako środek moczopędny. Wyciag alkoholowy z ziela ostróżeczki polnej wchodzi w skład popularnego preparatu Delacet, który jest przeznaczony do zwalczania wszawicy. Delacet (Herbapol Kraków) w 100 g zawiera 91,7 g wyciągu alkoholowego z ziela ostróżeczki polnej i 8,3 g kwasu octowego 80%. Włosy należy zwilżyć płynem i zawiązać chustką na 3 godziny, po czym zmyć i wyczesać gęstym grzebieniem. Po tygodniu zabieg powtórzyć.
Wyciąg octowo-alkoholowy – Aceto-Spiritus Delphini consolidae: 125 g spirytusu mrówczanego (Spiritus Formicicus), 125 g spirytusu kamforowego (Spiritus Camphoratus i 250 g octu (Acetum 5-6%) wymieszać. 100 g świeżego zmielonego ziela lub samych świezych zmielonych owoców (nasion) ostróżeczki zalać przygotowaną mieszaniną, odstawić na 14 dni, po czym przefiltrować. Stosować do wcierania w miejsca owłosione (przykryć na 2 godziny) przy pasożytach oraz do wcierania w skórę przy kontuzjach (obrzęk, ból, siniak), nerwobólach, kręczu szyi, lumbago, rwie kulszowej, bólach reumatycznych.
Wyciąg alkoholowy z ziela ostróżeczki (Extractum seu Tinctura Consolidae regalis) sporządza się następująco: 10 g świeżego ziela z owocami i kwiatami zalać 100 g alkoholu 60-70%, odstawić na 7 dni, przefiltrować. Stosować do przemywania twarzy i nacierania włosów przy chorobach pasożytniczych (demodex, wszy, pchły), a także do wcierania przy nerwobólach, reumatyzmie, bólach mięśni. Dodanie octu do wyciągu alkoholowego wzmacnia działanie przecipasożytnicze. Zwiększa też właściwości penetracyjne alkaloidów zawartych w wyciągu.
Nasiona ostróżeczki polnej (Semen Consolidae regalis) są bogate w alkaloidy niszczące pasożyty, w tym owady. Octowe i alkoholowe wyciągi z owoców lub samych nasion ostróżeczki są bardzo silne w działaniu. Można z nich sporządzać maści (sproszkować nasiona suche i wymieszać z podłożem (maść 20%) oraz wyciąg alkoholowy (10%) i etanolowo-octowy (10%).
Fotografie ostróżeczki: 6 czerwiec 2008 r., Swarzędz.
Szałwia lekarska – Salvia officinalis L. z rodziny wargowych Labiatae, znana jest głównie jako roślina o silnym działaniu odkażającym, przeciwzapalnym i ściągającym. Tymczasem posiada ona również właściwości estrogenne, które mogą być wykorzystane w fitoterapii trądziku androgennego, niektórych objawów okresu przekwitania, jak i patologicznych zespołów niedoboru estrogenów. Surowcem farmaceutycznym (farmakopealnym) pozyskiwanym z szałwii jest liść – Folium Salviae. W lecznictwie używane sa także gatunki Salvia triloba (fruticosa), Salvia lavandulifolia i Salvia sclarea.
Składnikami czynnymi szałwii są: olejek eteryczny 1,5-2,5% (alfa-tujon – do 50%, beta-tujon – 3-8% [salwiol = tujon = tanaceton], 1,8-cyneol = eukaliptol – 15%, kamfora – 8%), kwasy fenolowe ( kwas rozmarynowy 2-6%, kwas chlorogenowy, kwas kawowy), flawonoidy 1-3% (apigenina, luteolina), garbniki 13-40%, diterpen – karnozol = pikrosalwina 0,4%, triterpen – kwas ursolowy 2-3%, kwas oleanolowy, kwas fumarowy 0,1%, fitosterole, germanikol (triterpen), kwas karnozowy (diterpen), rosmanol (diterpen).
Salvia officinalis 'Icterina’ – Gold Variegated – szałwia lekarska, odmiana złota, Swarzędz, czerwiec 2008 r.
Substancje czynne zawarte w szałwi zmniejszają wydzielanie mleka, potu i łoju. Wywierają działanie ściągające na błony śluzowe, przeciwzapalne, antybakteryjne, przeciwgrzybicze i przeciwskurczowe. Szałwia z jednej strony działa wiatropędnie, z drugiej jednak hamuje procesy gnilne i fermentacyjne, w trakcie których powstają. Dzięki temu szałwia zapobiega wzdęciom. Obniża poziom glukozy we krwi, działa więc przeciwcukrzycowo. Ciekawa przyprawa do mięs i sałatek. Wyciągi z szałwi zastosowane zewnętrznie poprawiają koloryt skóry, przyśpieszają gojenie ran, leczą krostki i grudki, zmniejszają łojotok. Mają też właściwości przeciwświądowe. Olejek szałwiowy skutecznie leczy ukąszenia i ugryzienia przez owady, odstrasza pasożyty (komary, pchły, roztocze). Toniki sporządzone na naparze i nalewce szałwiowej zapobiegają zapaleniu mieszków włosowych po depilacji i goleniu. Włosy płukane w szałwi mniej przetłuszczają się i utrzymują dłużej przyjemny zapach. Odwarem i naparem z szałwi można opłukiwac narządy płciowe przy stanach zapalnych, płukac jamę ustna i gardło, uszy, ponadto przepłukiwać oczy (słaby napar) przy zapaleniu i infekcjach. Ekstraktem szałwiowym i nalewką szałwiową smarować (pędzlować) chorobowe zmiany (nadżerki, afty, bolesne ranki) na dziąsłach, języku i narządach płciowych. Szałwię można dowolnie mieszać z nagietkiem, krwawnikiem i rumiankiem (alkoholowe i wodne wyciągi, mieszanki ziołowe, maści), co zwiększa wzajemnie ich właściwości przeciwzapalne, antyseptyczne i gojące. Szałwia wymieszana z korą dębu, kłączem pięciornika, owocem tarniny, rdestem wężownikiem i (lub) przywrotnikiem leczy biegunki.
Według komisji E dawki dobowe doustne wynoszą: liść w naparach 4-6 g; olejek 0,1-0,3 g; nalewka 2,5-7,5 g. Preparaty szałwi mogą być zalecane kobietom w każdej fazie przekwitania. Nie powinny natomiast być polecane kobietom ciężarnym ze względu na obecność tujonu.
Przy dłuższym podawaniu przetworów z szałwii i w nadmiernych dawkach może dojść do zatrucia organizmu (otępienie, drgawki, nudności, bóle i zawroty głowy).
Szałwia – Salvia nemorosa, Swarzędz, czerwiec 2008 r.
Szałwię można nabyć w sklepach zielarskich. Dostępny jest liść szałwii, nalewka szałwiowa i żel szałwiowy. W sklepach spożywczych oraz ogrodniczych można kupić świeże ukorzenione gatunki szałwii. W hipermarketach dostępne są także ściete pędy szałwii. Można ją uprawiać w doniczkach i ogrodach. Ze świeżej szałwi polecam sporządzać intrakty, wyciągi octowe, maści i ziołomiody. Doskonale smakuje napar ze świeżej szałwi zarówno na mleku jak i na wodzie. Napar mleczny słodzę miodem. Świeże przetwory z szławii są silniejsze w działaniu antyseptycznym. Doskonale sprawdzają się przy katarze, przeziębieniu, zapaleniu oskrzeli, gardła, krtani i grypie oraz zaburzeniach trawiennych. Przed zaparzeniem lub wytrawianiem octem, oliwką, alkoholem – poszarpać listki lub całe pędy szałwi na fragmenty lub pognieść tłuczkiem. Oliwka z szałwii (wyciąg oliwny z szałwii) doskonale nadaje się do sałatek i mięs.
Tujon C10H16O jest to ciekły terpen ketonowy (dwupierścieniowy) rozpuszczalny w alkoholach, tłuszczach i eterze, nierozpuszczalny w wodzie. Występują dwa izomery optyczne: alfa-tujon – ciecz o temp. wrzenia 200 stopni C, lewoskrętny; beta-tujon – ciecz o tmp. topn. 200-201 stopni C, prawoskrętny. alfa tujon jest obecny w piołunie i szałwi, natomiast beta-tujon występuje w wrotyczu.
Jest rozpowszechniony w wielu rodzajach roślin, np. Thuja (żywotnik), bylica (Artemisia), wrotycz (Tanacetum), szaławia (Salvia), jałowiec (Juniperus). W małych dawkach pobudza ośrodkowy układ nerwowy. Wywołuje stan pobudzenia psychicznego i ruchowego. Nasila tonus mięśni. W nadmiernych dawkach powoduje drżenie mięśni, a nawet drgawki. Jest też środkiem halucynogennym. Jest antagonistą receptorów GABAa. Dyrektywa Rady Unii Europejskiej z dnia 22 czerwca 1988 r. w sprawie zbliżenia ustawodawstw Państw Członkowskich odnoszących się do środków aromatyzujących przeznaczonych do użytku w środkach spożywczych i materiałów źródłowych służących do ich produkcji (88/388/EWG) określa maksymalne ilości thujonu w produktach spożywczych:
5 mg/kg w napojach alkoholowych z nie więcej niż 25% objętości alkoholu
10 mg/kg w napojach alkoholowych z więcej niż 25% objętości alkoholu
25 mg/kg w środkach spożywczych zawierających preparaty na bazie szałwi
35 mg/kg w gorzkich napojach alkoholowych
Thujon nie może być dodawany specjalnie do żywności. Może natomiast być thujon w produktach spożywczych jako integralny składnik surowców, z których wyprodukowano żywność, np. w postaci ziela bylic, które naturalnie zawierają thujon, w formie składnika smakowo-zapachowego sporządzonego z naturalnych surowców roślinnych lub olejków eterycznych. Napoje i środki spożywcze utworzone z takich surowców mogą zawierać maksymalnie 0,5 mg thujonu -alfa i -beta w 1 kg.
Thujon jest nieodłacznym składnikiem niektórych wódek, likierów i nalewek ziołowych, np. absyntu (piołunówki, absyntówki), nalewki z bylicy pospolitej lub estragonu, nalewki szałwiowej. Olejki eteryczne i wyciągi alkoholowe z wymienionych wcześniej roślin mają najwyższe stężenie thujonu.
Zatrucia tujonem mają miejsce w przypadku nadmiernego spożycia alkoholi z dodatkiem ekstraktów lub olejków roślin zawierających ten składnik, ponadto przy przedawkowaniu preparatów opartych na żywotniku (Thuja) i jałowcu (Juniperus). Następuje wówczas podrażnienie przewodu pokarmowego, ból brzucha, nudności z wymiotami, biegunka, zapalenie nerek z podrażnieniem układu moczowego, częstomocz, a nawet krwiomocz, następnie zatrzymanie moczu. U kobiet występują skurcze macicy. U zatrutych pojawiają się drgawki kloniczne, a nawet tężcowe. Czasem występuje też wysypka na skórze, zaczerwienione plamy, pokrzywka przechodząca w wyprysk sączący.
Preparatów z tujonem nie wolno podawać kobietom w ciąży oraz karmiącym. Nie podawać osobom z niewydolnością nerek.
Preparaty z żywotnika (Thuja) w odpowiednich dawkach działają immunostymulująco.
Tujon ma właściwości przeciwpasożytnicze, fungistatyczne i antybakteryjne. W optymalnych dawkach działa korzystnie na organizm.
Hipoteza De Castillo z 1975 r. o wpływie tujonu na receptory kanabinoidowe mózgu została obalona w 1999 roku przez Meschler’a i Howlett’a. W 2000 r. Höld i in. wykazali oddziaływanie tujonu na receptory GABA-a (γ-Aminobutyric acid type A receptor).
Flos Sambuci znajdziemy w Pharmacopoea Germanica III z 1890 r. Jest opisany na stronie 128, gdzie przedstawiono przede wszystkim cechy surowca. Zgodnie z Farmakopeą Germańską kwiat nie może po wysuszeniu mieć barwy brązowej.
Kwiat bzu czarnego, czyli Hollunderblüthen jako środek przeciwgorączkowy został opisany przez dra Fr. Oestrerlen’a w Handbuch der Heilmittellehre z 1861 r.
W Polsce również nie brakowało rzeczowych opisów, np. dr B. A. Oks pod koniec XIX i na początku XX wieku: Flores Sambuci: wewnętrznie 5,0 pro dosi (dla wyjaśnienia – to dawka jednorazowa) – 15,0 pro die (oznacza dawkę dzienną) w naparze jako środek łagodnie działający napotnie. Zalecał mieszankę złożoną z kwiatów rumianku, kwiatów lipy i kwiatów bzu (w równych częściach) – parzyć i pić jak herbatę, z koniakiem, jako środek napotny. Ponadto w mieszance: niedojrzałe główki makowe (Fructus papaveris albus), ziele ślazu (prawoślazu) i kwiat bzu czarnego – każde po 30 g, zagotować z mlekiem i wodą. Stosować do płukania ust przy zapaleniu okostnej zęba.
Dr Czarnowski, w swoich świetnych opisach z 1905 roku podaje: „silnie pędzi mocz, lekko ściąga i zwalnia, czyści krew, uśmierza gorączkę i kurcze. Herbatę z kwiatów zaleca się na kurację wiosenną – bierze się 4-5 gr. na 2 filiżanki; wypijać jedną rano na czczo, drugą przed położeniem się do snu, z dodatkiem nieco soku cytrynowego. Doskonale działa na chrypkę i kaszel, katary i gośćce. Zewnętrznie używa się odwaru z kwiatów jako wody na oczy.”
Kwiat bzu czarnego był opisywany w pracach medycznych i tym samym stosowany w medycynie w latach 20-40. XX wieku, kiedy to coraz bardziej zachwycano się nowoczesną farmakologią i lekami syntetycznymi. Nie pominięto bzu czarnego w takich klasycznych pracach jak: Taschenbuch der Therapie z 1927 r. (dr M.T. Schnirer), Arzneitherapie des praktischen Arztes z 1928 r. (prof. dr med. C Bachem) Moderne Therapie (1939 r.) autorstwa doskonałego lekarza dra Rudolf’a Franck’a, czy popularnym wówczas vademecum (roczniki) Taschenjahrbuch der Therapie, z 1941 r.
Idąc bardziej w przeszłość: Plinius stosował intrakt z kwiatów bzu czarnego na winie jako środek moczopędny („wypędzający wodę z ciała”).
Bez czarny kwitnie od II połowy maja do czerwca. Teraz jest okres zbioru kwiatów bzu czarnego – Flos Sambuci (ang. Black elder flower). Bez czarny jest małym drzewkiem lub krzewem, dorastającym do ok. 8 m wys. Często rośnie na skrajach lasów, przy rowach melioracyjnych, na miedzach, na przychaciach, przy rzekach. Kwiat i owoc bzu czarnego – Flos et Fructus Sambuci nigri są dostępne w sklepach zielarskich. Objęte są przez Farmakopeę Polską VI. Zgodnie z FP VI kwiat bzu powinien zawierać nie mniej niż 0,8% flawonoidów, w przeliczeniu na kwercetynę C15H10O7. Popiołu nie więcej niż 9% (wg FP III nie więcej niż 8%). Oficjalna dawka wg FP VI kwiatu bzu czarnego wynosi 3 g (jednorazowa) i 10 g (dobowa) w odwarach. Kwiat bzu czarnego najlepiej wysuszyć w ciemnym dobrze przewietrzanym pomieszczeniu, aby kwiaty uzyskały po wysuszeniu przyjemny silny zapach i kremową barwę. Ze świeżych kwiatów bzu czarnego można przyrządzić syrop. Oberwane same kwiatuszki, świeże, bez szypułek można dodawać do surowego ciasta naleśnikowego (mleko, mąka, jajko, sól, cukier) i smażyć jak naleśniki, podawać z syropem orkiszowym lub klonowym, albo miodem.
Bez czarny – Sambucus nigra L., czerwiec 2008 r., Swarzędz
W klasyfikacji systematycznej, bez czarny należy do rodziny przewiertnicowatych – Caprifoliaceae, czyli tam gdzie zaliczany jest także wiciokrzew (Lonicera), czy kalina (Viburnum). W dawnych systematykach (Linneusza) bez czarny zaliczany był do rodziny Viburneae, czyli kalinowatych.
Kwiat bzu czarnego jest typowym surowcem flawonoidowym. Skład ilościowy: flawonoidy – 1,5-4%, w przeliczeniu na kwercetynę, triterpeny – ok. 3% (alfa-amyryna, beta-amyryna – ok. 1%, kwas oleanolowy, kwas ursolowy), fitosterole – 0,11-0,15% (kampesterol, beta-sitosterol, stigmasterol), kwasy fenolowe – 4-5% (kwas chlorogenowy 3%), olejek eteryczny – 0,15-0,5%, związki mineralne 8-9%. Spośród kwasów fenolowych: kwas kawowy, kwas ferulowy, kwas p-kumarowy, kwas chlorogenowy. W kwiatach są również: garbniki, nitrylozydy (sambunigryna), pektyny, śluzy, etyloamina, izobutyloamina, kwas walerianowy, cholina, sporo soli potasu.
Wodne wyciągi z kwiatów bzu czarnego uszczelniają i wzmacniają naczynia krwionośne, rozszerzają naczynia wieńcowe, poprawiając krążenie krwi w obrębie serca. Ułatwiają odkrztuszanie zalegającej wydzieliny śluzowej w drogach oddechowych. Obniżają gorączkę, działają napotnie. Wzmagają diurezę i wydalanie szkodliwych produktów przemiany materii. Mają też wpływ spazmolityczny na mięśnie gładkie przewodu pokarmowego i dróg moczowych.
Wskazania: kaszel, nieżyt oskrzeli, katar, przeziębienie, choroby zakaźne, gorączka, kruchość naczyń krwionośnych. Obecność flawonoidów i fitosteroli działa korzystnie w terapii wspomagającej przerost gruczołu krokowego, zapalenie układu moczowego. Ponadto do kuracji odtruwających i przeciwzapalnych przy zatruciach i przewlekłych chorobach skóry.
Kwiat bzu czarnego – Flos Sambuci nigri, czerwiec 2008 r, Swarzędz
Napar z kwiatu bzu czarnego zastosowany na skórę i błony śluzowe działa przeciwzapalnie, antyseptycznie i przeciwobrzękowo. Doskonale zapobiega powstawaniu „worków i cieni pod oczami”. Przy zapaleniu spojówek polecam okłady z naparu. Kwiaty naparzane w mleku do przemywania skóry zniszczonej, podrażnionej, suchej, z trądzikiem różowatym i dermatozą. Okłady z naparu na piersi przy zapaleniu. Płukanki i nasiadówki z naparu przy zapaleniu narządów płciowych (zapalenie jądra, zapalenie warg sromowych, rany i podrażnienie prącia i cewki moczowej u kobiet). Napar na mleku lub wodzie rozjaśnia cerę i łagodzi przebarwienia na skórze.
Napar na wodzie i mleku można osłodzić miodem naturalnym i podawać małym dzieciom. Na 1 szklankę wrzącej wody lub mleka bierze się 1-2 łyżki rozdrobnionych kwiatów. Przy nieżytach układu oddechowego i przeziębieniu pić co 2 godziny po 100 ml. Przy innych chorobach 2 szklanki dziennie przez 1-2 tygodnie, następnie 1 szklanka dziennie (pękanie naczyń krwionośnych, profilaktyka kamicy moczowej, kuracje odtruwające, przy chorobach skóry).
Syrop z kwiatów bzu czarnego: zebrać 2 wiaderka 8 l kwiatów bzu, przemielić przez maszynkę do mięsa, zalać 10-12 l wody i zasypać 4-5 paczkami kwasku cytrynowego, zagotować i odstawić na noc. Następnie przecedzić. Podgrzać, dodać 5-6 kg cukru, wymieszać. Wlewać do butelek lub słoików umytych i wypłukancyh w gorącej wodzie, zakręcać na gorąco pokrywkami z uszczelką. Odczekać aż pokrywki zaciągnie. przechowywać w ciemnym i chłodnym miejscu. Syropek doskonały do picia i jako dodatek do herbaty, rozcieńczania wodą zdrojową. Środek wzmacniający, bogaty we flawonoidy, witaminy, potas i fitosterole, znakomity na kaszel, osłabienie i jako środek regulujący przemianę materii.
1. Zbiór kwiatów bzu czarnego
2. Mielenie kwiatów bzu czarnego
3. Zalewanie kwiatów wodą z kwaskiem cytrynowym, gotowanie, odstawienie z ognia, maceracja całą noc pod przykryciem
4. Na drugi dzień cedzenie, podgrzanie, dodanie cukru, rozlewanie gorącego do słojów lub butelek, zakręcanie.
Syrop z bzu czarnego – Sirupus Sambuci nigri, Swarzędz, 6 czerwiec 2008 r.
W Austrii, Szwajcarii i Niemczech można kupić soki i napoje oparte na soku z kwiatów bzu czarnego. W Polsce oraz w wymienionych wcześn
iej krajach dostępne są również soki z owoców bzu czarnego.
Niedawno wspomniałem zastosowanie brzozy – Betula, dziś nieco więcej o właściwościach leczniczych liści tego drzewa.
Folium Betulae – liść brzozy, maj 2008 r., Swarzędz.
Liście brzozy są surowcem farmakopealnym i łatwo dostępnym, zarówno ze stanu naturalnego, jak i w sklepach zielarskich. Liść może być zbierany od maja do czerwca, z dwóch gatunków brzozy: brzoza brodawkowata (zwisła, biała) – Betula verrucosa Ehrh. (Betula pendula Roth., Betula alba L.) i brzoza omszona – Betula pubescens Ehrh. Składnikami czynnymi liści są flawonoidy 3-7%, a wśród nich hiperozyd – do 1,4%, rutozyd, kwercytryna, mirycetyna, kemferol, luteolina; fenolokwasy (kawowy, p-kumarowy, chlorogenowy), garbniki katechinowe – 9%, sole mineralne – 4%, olejek eteryczny – 0,05-0,15%, saponiny – 3-3,2%. Ważnym składnikiem liści brzozy są także: betulina C30H50O2, która należy do triterpenów lupanowych (lupan) oraz kwas betulinowy, powstający z betuliny, lecz zamiast grupy hydroksymetylowej zawierający grupę karboksylową. Oba składniki są w większym stężeniu w korze brzozy. Zgodnie z Farmakopeą Polską VI Folium Betulae powinien zawierać nie mniej niż 1,5% flawonoidów w przeliczeniu na hiperozyd C21H20O12.
Brzoza biała – Betula alba L., maj 2008 r., Krosno
Wodne i wodno-alkoholowe wyciągi z liści brzozy wzmagają wydzielanie moczu i potu, a wraz z nimi chlorku sodu i zbędnych oraz szkodliwych metabolitów azotowych, zatem mają właściwości przeciwobrzękowe i przeciwartretyczne. Wykazują również działanie odkażające drogi moczowe oraz odtruwające. Flawonoidy i triterpeny hamują cyklooksygenazę prostaglandynową i lipooksygenazę, przez co działają przeciwzapalnie i przeciwbólowo. Długotrwale podawane mogą powodować rozkruszanie złogów moczanowych i wypłukiwanie piasku moczowego z dróg moczowych.
Liście brzozy są składnikiem gotowych preparatów płynnych, granulatów i mieszanek ziołowych suchych przeciwcukrzycowych, regulujących przemianę materii, żółciopędnych i urologicznych. Niektóre służą do leczenia stanów zapalnych gruczołu krokowego.
W aptekach i sklepach zielarskich jest do nabycia konserwowany i pasteryzowany sok z brzozy –Succus Betulae, który można wykorzystać do kuracji wzmacniających, moczopędnych i odtruwających. Sok taki należy pić regularnie, przynajmniej 2 razy dziennie po 100-150 ml, przez 2-3 tygodnie.
Napar z liści brzozy – Infusum Fol. Betulae: 1-2 łyżki rozdrobnionych liści zalać 1-2 szklankami wrzącej wody, odstawić pod przykryciem na ok. 30 minut, przecedzić. Wypić 200-400 ml naparu małymi porcjami w ciągu dnia. Dr R. Franck (1939 r.) zalecał herbatkę z liści brzozy w proporcji 10 g surowca na 100 g wrzącej wody; w ciągu dnia wypić 2-5 filiżanek naparu.
Intrakt ze świeżych liści – Intractum Betulae: 1 część świeżych rozdrobnionych liści zalać 3-5 częściami gorącego alkoholu 40-60%, macerować minimum 7 dni, przefiltrować. Zażywać 2-3 razy dziennie po 5-10 ml w 100 ml wody.
Wg FP VI dawka jednorazowa Folium Betulae w odwarze wynosi 2-3 g, dobowa 6-9 g. Nie polecam jednak odwarów, bowiem gotowanie może przyśpieszać rozkład leczniczych i odżywczych składników. Ponadto nie ma obawy przedawkowania przetworów z liści brzozy.
Do grupy fitoterapeutycznej ziół – regulujących przemianę materii metabolica i moczopędnych – diuretica paraktycznie od zawsze w dziejach medycyny zawsze zaliczany był korzeń łopianu – Radix Bardanae, pospolity składnik mieszanek urologicznych, przeciwtrądzikowych, przeciw otyłości, żółciopędnych i immunostymulujących. Ekstrakt z łopianu – Extractum Bardanae wchodzi w skład szeregu kosmetyków (szampony, kremy, toniki) o działaniu antyseptycznym, przeciwłupieżowym, przeciwzapalnym i przeciwtrądzikowym. Łopian ma duże zastosowanie w fitoterapii, pomimo że Komisja E podała, iż skuteczność łopianu nie jest udowodniona i nie należy zalecać leczniczego stosowania surowca. Ale w sumie, co tam Komisja E, jakoś paru profesorów i doktorów, uważających się za alfa i omegę z dziedziny ziołecznictwa – nie przemawia do mnie i nie jest argumentem, ani autorytetem, aby decydować globalnie o wartości ziół. Ziołecznictwo jest zbyt stare i obszerne, aby kilka osób ogarneło tę wiedzę.
Surowiec farmaceutyczny pozyskiwany jest z gatunku: łopian większy – Arctium láppa Linné (= A. majus Bernhardi, = Lappa officinalis Allioni, = L. major Gaertner, = L. vulgaris Hiller = L. communis Cosson et Germain). Do celów leczniczych można stosować również inne gatunki: łopian pajęczynowaty – Arctium tomentosum Miller (Lappa tomentosa Lamarck) oraz łopian mniejszy – Arctium minus (Hiller) Bernhardi. Rodzaj łopian – Arctium należy do rodziny złożonych – Compositae (obecnie astrowate – Asteraceae). Sok z łopianu – Succus Bardanae jest dostępny w sklepach zielarskich i aptekach.
Arctium – łopian, 22 maj 2008 r., okolice Pobiedzisk
Korzeń łopianu obfituje w poliacetyleny (trideca-1,11-dien-3,5,7,9-tetrain), arctinol, arctinal, arctinon, laktony gwajanowe (lappafen), lignany (arctiina (1%), matairesinol, lappaol), fenolokwasy 2-3,5% (kwas kawowy, kwas chlorogenowy), guanidyno-n-maślan, inulina (30-45%), fitosterole (stigmasterol, beta-sitosterol, kampesterol), olejek eteryczny 0,1-0,2% (aldehyd benzoesowy, aldehyd fenylooctowy), sole potasu, magnezu, wapnia, śluzy, goryczka seskwiterpenowa (arctiopicrina).
Wodne i alkoholowe wyciągi z łopianu hamują rozwój bakterii i grzybów, zwiększają wydzielanie żółci, soku trzustkowego i soku jelitowego, działają rozkurczowo i hipoglikemicznie. Wzmagają wydzielanie potu i moczu, a wraz z nimi szkodliwych i zbędnych metabolitów. Sok z łopianu wzmacnia, wzmaga odporność, aktywuje procesy odnowy tkanek i reguluje wydzielanie łoju. Preparaty łopianowe hamują stany zapalne w organizmie. W handlu dostępny jest stabilizowany sok z łopianu i rozdrobniony korzeń.
W dawnej medycynie sokiem łopianowym przemywano liszaje, zmiany łuszczycowe, wrzody skórne (w tym podudzi) i oparzenia. Także świeżych liści używano do okładów na oparzenia i jątrzące się owrzodzenia. W użyciu była również maść sporządzona z gęstego (odparowanego do połowy) odwaru łopianowego, wymieszanego ze smalcem wieprzowym i łojem wołowym. Adam Lonitzer – Lonicerus (1528-1586) i Pietro Andrea Mattioli – Matthiolus (1501-1577) stosowali łopian w leczeniu schorzeń nerek, pęcherza moczowego (kamica, stany zapalne), układu oddechowego oraz jako lek napotny. Dr Fr. Oesterlen (1861 r.) ekstrakt z łopianu polecał w leczeniu skrofulozy, kiły i dny. Olej łopianowy, sok łopianowy i nalewkę łopianową wcierano również we włosy jako środek przeciwko łysieniu i przeciwłupieżowy.
Odwar łopianowy – Decoctum Bardanae: 1 łyżkę korzenia rozdrobnionego zalać 1 szklanką wody (200-220 ml), gotować pod przykryciem 5-10 minut, odstawić na 30 minut, przecedzić. Pić 2-3 razy dziennie po 1 szklance.
Nalewka łopianowa – Tinctura Bardanae: 1 część świeżego lub suchego rozdrobnionego korzenia zalać 3-5 częściami alkoholu 40-60%, macerować minimum 7 dni; przefiltrować. Zażywać 2-3 razy dziennie po 5-10 ml w 100 ml wody. Ponadto stosować zewnętrznie do wcierania we włosy i przemywania skóry (po uprzednim rozcieńczeniu wodą w proporcji 1:1 lub 1:2).
Olej łopianowy – Oleum Bardanae: 1 część świeżego lub suchego rozdrobnionego korzenia zwilżyć alkoholem 40-70% po czym zalać 5 częściami oleju słonecznikowego, winogronowego lub lnianego podgrzanego do około 80oC; odstawić w ciemne miejsce na 14 dni, przefiltrować. Olej łopianowy można stosować do pielęgnowania skóry suchej i wrażliwej, do wcierania we włosy przy łupieżu, leczenia stanów zapalnych odbytnicy (lewatywy z ciepłego oleju) oraz leczenia suchych wyprysków na skórze. Zażyty doustnie (1 łyżka 1 raz dziennie) działa żółciopędnie i żółciotwórczo, reguluje wypróżnienia i może stanowić źródło fitosterolu oraz witaminy F. Fitosterole zmniejszają stan zapalny gruczołu krokowego, działają estrogennie i antyandrogennie.
Sok z korzenia i ziela łopianu – Succus Bardanae można zakonserwować alkoholem 40-60% (w proporcji 1:1) i stosować zewnętrznie (właściwości odżywcze, przeciwzapalne, przeciwłojotokowe i wybielające skórę) oraz doustnie w ilości 10 ml 2-3 razy dziennie, przez co najmniej 2-3 tygodnie.
|
|
Najnowsze komentarze