|
|
Rodzaj cykoria – Cichorium obejmuje 8 gatunków. W Polsce pospolity jest gatunek Cichorium intybus L., czyli cykoria podróżnik.
Nazwa wywodzi się stąd, że cykoria często rośnie przy drogach i niejako podróżuje wzdłuż nich.
Ważne gospodarczo są dwie odmiany: cykoria siewna (varium sativum) i cykoria warzywna (var. foliosum). Cykoria warzywna ma gruby korzeń i stanowi pokarm dla ludzi i zwierząt. Zwierzętom podaje się zarówno korzeń jak i część zieloną rośliny. Sproszkowana cykoria stanowi wypełniacz dla wielu przypraw i koncentratów odżywczych, ponadto grubiej mielona do produkcji kawy. Cykoria warzywna (brukselska) jest stosowana do wyrobu sałatek i surówek.
Korzeń cykorii jako surowiec leczniczy – Radix Cichorii pozyskiwany jest z gatunku cykoria podróżnik – Cichorium intybus L., z rodziny złożonych Compositae. Korzeń cykorii zawiera laktony seskwiterpenowe germakranolidowe (laktucyna, laktukopikryna, 8-dezoksylaktucyna), gwajanolidowe (cykoriozyd B i C, sonchuzyd C), taraksasterol, kwasy fenolowe (cykoriowy, chlorogenowy, izochlorogenowy), kumarynowce (umbeliferon, cykoryna = cychoryna, eskulina, skopoletyna), flawonoidy (hiperozyd), polisacharydy prebiotyczne (inulina 40-60%), cholina (0,1-0,2 g), kwas krzemowy, fitosterole (taraksasterol), garbniki, sole potasu. Goryczka wyodrębniona z cykorii była dawniej określana nazwą intybina. Cychoryna rozpada się do eskuletyny i glukozy.
Wyciągi wodne i wodno-alkoholowe z cykorii pobudzają wydzielanie soków trawiennych, regulują wypróżnienia i pasaż treści pokarmowej. Wzmagają wydzielanie moczu. Wspomagają odtruwanie organizmu.
Surowcem leczniczym jest także kwitnące ziele cykorii podróżnika – Herba Cichorii intybi, działające głównie moczopędnie, odtruwająco i przeciwzapalnie; wzmacnia i uszczelnia naczynia krwionośne. Zalecam w stanach zapalnych układu moczowego, w zatruciach, w kuracjach oczyszczających i wzmacniających, w chorobach skórnych i plamicach naczyniowych oraz przy zapaleniu naczyniówki i siatkówki oka.
Zarówno ziele jak i korzeń cykorii można kupić w sklepach zielarskich.
Cykoria jest środkiem odżywczym, mineralno-witaminizującym, bogatym w białka, cukry, witaminy (B i C) i sole mineralne (magnez, potas).
W lekospisach z XIX wieku spotkać można syrop cykoriowy (Syrupus Cichorii), syrop cykoriowy z rzewieniem (Syrup. Cichorii cum Rheo) i węglanem potasu. Cykoria opisana przez Dra Fr. Oesterlen’a w 1861 r. jako lek moczopędny i gorzki.
Wg Dra Czarnowskiego (1905 r.): „Odwar z korzenia pijają jako herbatę przy zaflegmieniach żołądka, słabiej strawności, obrzmieniach wątroby i śledziony, cierpieniach nerek, żółtaczce, hipochondrji i histerji; dobry do kuracyj wiosennych”.
Grabe i Bohn potwierdzili działanie żółciopędne i żółciotwórcze wyciągów z korzenia cykorii. Dlatego preparaty cykoriowe zalecane są w profilaktyce i leczeniu obrzęku wątroby, zastojów żółci, kamicy żółciowej, braku apetytu i niestrawności tłuszczów. Od średniowiecza cykoria jest zalecana w leczeniu żółtaczki.
Inulina zawarta w cykorii sprzyja rozwojowi symbiotycznej mikroflory układu pokarmowego, ogranicza wchłanianie cholesterolu, wpływa immunotropowo, stymulując układ odpornościowy układu pokarmowego GALT.
Działanie żółciopędne odwaru i soku z cykorii jest łagodne i krótkotrwałe, dlatego zaleca się jej przyjmowanie w małych dawkach, a w krótkich odstępach czasu (odwar 4-5 razy dziennie po 30-50 ml odwaru, świeży sok z korzenia cykorii 4 razy dziennie po 15-20 ml). Z suchego lub świeżego surowca sporządza się odwar 5%, ze świeżego korzenia sok, który można stabilizować etanolem. Napar z korzenia jest mało wartościowy. Z ziela można sporządzać napar (1 łyżka ziela na 1 szklankę wrzątku; pić 2 szklanki naparu dziennie).
Wg FP VI korzeń cykorii jest stosowany jako preparat wzmagający apetyt, poprawiający trawienie i hipoglikemiczny w dawce doustnej jednorazowej 1 g, dobowo 3 g. Z praktyki wnioskuję jednak, że jest to środek bezpieczny, który można stosować w znacznie większych dawkach bez ryzyka przedawkowania (3-5 g 3-4 razy dziennie). Zalecana dawka w Farmakopei Polskiej jest nieadekwatna do rzeczywistości, zwłaszcza, ze korzeń cykorii od zawsze był dla człowieka środkiem spożywczym.
W sklepach zielarskich i aptekach, zwłaszcza zagranicznych (np. Czechy, Słowacja, Szwajcaria, Niemcy) dostępne są preparaty zawierające olej rokitnikowy. Uzyskiwany jest z gatunku Hippophae rhamnoides Linne, należącego do rodziny rokitnikowatych – Elaeagnaceae. Rokitnik jest uprawiany w Polsce w celach ozdobnych, rzadziej leczniczych, bowiem jest nadal mało popularnym ziołem.
Owoce rokitnika suszone można nabyć w sklepach zielarskich i niektórych spożywczych. Służą do sporządzania herbat witaminizujących i wzmacniających. Z owoców można sporządzać wina, soki, syropy, marmoladki, dżemy, nalewki. Przy przyrządzaniu wyciągu alkoholowego polecam 1 częśc owoców świeżych i pognieconych zalać 5 częściami gorącego alkoholu 40-60%. Po 14 dniach intrakt przecedzić i ewentualnie osłodzić do smaku. Zażywać 1 raz dziennie po małym kieliszeczku. Warto intrakt mieszac z miodem. Przy przeziębienach sprawdza się mieszanka intraktu lub soku rokitnikowego z sokiem malinowym. Miąższ owocu zawiera 8% tłuszczu.Nasiona rokitnika zawierają do 14% tłuszczów, które mogą być tłoczone.
Olej rokitnikowy jest tłuszczem schnącym. Surowy olej rokitnikowy ma barwę pomarańczową lub czerwoną, zależną od barwników (karotenoidów) – ok. 100-180 mg% (olej z nasion). Zasobny jest również w witaminę E (tokoferole) – 110 mg%. Olej wytłaczany z całych owoców (miąższ+nasiona) zawiera od 200 do 500 mg% karotenoidów i około 250-300 mg tokoferoli w 1 kg.
Olej rokitnikowy bogaty jest w fosfolipidy i niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe (witamina F): kwas linolowy (30-40%), linolenowy (20-35%). Zawiera również kwas oleinowy (10-30%), palmitynowy (15-20%), wakcenowy (3-4%) i stearynowy (2-5%); ponadto fitosterole – 0,2% (sitostanol 15%, kampesterol, fukosterol, stigmasterol), flawonoidy i kwasy fenolowe.
Do barwników oleju rokitnikowego należą: kantaksantyna, flawonoidy, likopen, zeaksantyna, karoteny.
Działanie: odżywcze, przeciwzawałowe, przeciwmiażdżycowe, przeciwrzodowe, przeciwzapalne, regenerujące, przeciwbólowe, odtruwające, przeciwreumatyczne, przeciwłuszczycowe, przeciwtrądzikowe.
Wskazania: choroby reumatyczne, wypryski, alergia, przewlekłe stany zapalne skóry, wypadanie włosów, choroby paznokci na tle troficznym, trudno gojące się rany, choroba wrzodowa, zaparcia, owrzodzenia jelit, stany pozawałowe, skłonności do zatorów, miażdżyca, przewlekłe choroby skóry, choroby włosów, stany zapalne narządów płciowych i gruczołów sutkowych.
Dawkowanie: 1-1,5 g oleju rokitnikowego dziennie w kapsułkach. Zewnętrznie do smarowania skóry, paznokci, błon śluzowych, w tym również narządów płciowych. Do okładów na trudno gojące sie rany, owrzodzenia, odleżyny, odparzenia itd.
Rokitnik – Hippophaë; w ogródku Cioci Eli w Brzezówce; Krosno 2007 r.
Rokitnik – Hippophaë; w ogródku Cioci Eli w Brzezówce; Krosno 2007 r.
Ostatnio robiłem pierwsze porządki w moim zapuszczonym ogródku (rośnie w nim to co chce, a przynajmniej tak było do tego roku). Wiało mocno, zimno, nawet czasem śnieg popadywał. Słonko wychodziło, to znów się chowało. Nagle zobaczyłem mały samotny kwiatuszek. O tak, podbiał. W sumie zawsze chodziłem w Krośnie na place budowy, na miejsce wykopów, w marcu i kwietniu, żeby zebrać kwiat podbiału. Lubię ten surowiec. Odkąd jednak przeniosłem się do Poznania, jakoś przestałem go zbierać. Od razu Wam powiem, że podbiał lubi tereny poruszone, gdzie zdarto gęstą roślinność, ziemię powywracano, dzięki czemu podbiał może skiełkować, rozmnożyć się wegetatywnie i zdobyć potrzebne miejsce do wzrostu i rozwoju, zanim inne rośliny go zagłuszą. Dlatego znajdziecie podbiał przy budowach, na terenach ruderalnych, na zwałowiskach ziemi. Tam jest go najczęściej dużo, przez co łatwo zebrać pożądaną ilość.
Podbiał jest starym lekiem ziołowym. Ziele podbiału (Herba Farfarae) zostało wpisane do Farmakopei Polskiej Królestwa Polskiego w 1817 roku, było potem w Farmakopei II, III i IV, ale już jako liść podbiału – Folium Farfarae.
W medycynie ludowej stosowano dawniej także kłącza z korzeniami (Rhizoma cum radicibus Farfarae), same koszyczki (Anthodium Farfarae). Można też używać całe ziele lub same liście.
Aby sporządzić intrakt podbiałowy – Intractum Farfarae ze świeżego surowca wystarczy wziąć ziele lub kwiat, zmielić przez maszynkę do mięsa, po czym zalać gorącą wódeczką, wystarczy 30-40%. Można dodać nieco cukru trzcinowego lub miodu, ewentualnie olejek anyżowy, eukaliptusowy, tymiankowy lub sosnowy (pichtowy). Zamknąć szczelnie i odstawić w ciemne miejsce na 7 dni, po czym przefiltrować. Zażywać w razie chrypki, kaszlu, kataru kilka razy dziennie po 1 łyżeczce lub łyżce. Na 1 szklankę zmielonego surowca przeznaczyć 500 ml alkoholu. Gorący alkohol unieczynni enzymy rozkładające cenne aktywne składniki podbiału (glikozydy, witaminy). Niskoprocentowy alkohol zapewni przejście do leku cennych polisacharydów i soli mineralnych. Dlatego nie polecam do sporządzania intraktu spirytusu, który wyciąga z surowca tylko niektóre związki chemiczne.
Podbiał jest bogaty w śluzy o działaniu osłaniającym, powlekającym, rozmiękczającym, łagodzącym kaszel i przeciwzapalnym. Flawonoidy, seskwiterpeny, garbniki, fenolokwasy (np. kwas galusowy), małe ilości alkaloidów, olejek eteryczny i glikozydy działają antybakteryjnie, przeciwwirusowo, rozkurczająco, przeciwastmatycznie, wykrztuśnie, przeciwzapalnie, przeciwobrzękowo i uspokajająco. Tussilagon (ester seskwiterpenowy) pobudza oddychanie. Sporo jest w kwiatach fitosteroli i gumo-żywic. Popiół ok. 15-16%, sporo żelaza, manganu, krzemu, wapnia, siarki, potasu. Kłącze i szypułki kwiatowe zawierają inulinę. W kwiatach dodatkowo ksantofile (taraksantyna, wiolaksantyna), luteina, pektyny.
Świeże ziele, sok z ziela, napar stosowano do okładów na trudno gojące się rany, wypryski, ropnie, ropne pryszcze, krosty, krwiaki, opuchlizny po kontuzjach. Sam doświadczyłem skuteczności podbiału w terapii tych schorzeń.
Generalnie jednak, podbiał należy do ziół zalecanych w leczeniu infekcji i stanów zapalnych układu oddechowego, anginy, krztuśca, gruźlicy, zapalenia oskrzeli i płuc, zapalenia tchawicy, gardła i krtani. Podbiał w połączeniu z olejkiem pachtowym, jodłowym, kosodrzewinowym, świerkowym, cedrowym i eukaliptusem jest dobry do leczenia stanów zapalnych zatok i nieżytu górnych dróg oddechowych oraz zaflegmienia układu oddechowego.
Podbiał zażyty doustnie rozszerza drogi oddechowe, hamuje stany skurczowe tchawicy i oskrzeli. Rozkurcza też przewód pokarmowy, reguluje wypróżnienia, spowalnia wchłanianie cholesterolu i tłuszczów.
Napar z podbiału (1-2 łyżki suszu na 1 szklankę wrzącego mleka lub wody; parzyć 20 minut, przecedzić, posłodzić miodem lub sokiem, dodać anyżku lub pichty) można przyjmować kilka razy dziennie po 100 ml przy przeziębieniu, kaszlu i grypie.
Podbiał nazywany bywa kniatem i końskim kopytem. Kaszel po łacinie – Tussis (stąd nazwa rośliny Tussilago).
Podbiał – Tussilago w moim ogródku; Swarzędz, marzec 2008 r.
Więcej o podbiale: http://luskiewnik.pl
Podbiał pospolity (zwyczajny) – Tussilago farfara L. należy do rodziny złożonych – Compositae.
Surowcem leczniczym są liście, całe ziele lub sam kwiat – Folium, Herba seu Flos Farfarae. Pozyskuje się je z natury w czasie kwitnienia i suszy w temperaturze do 50 stopni C. Z świeżych surowców można sporządzić intrakt, macerat i sok – Intractum, Maceratio et Succus Farfarae.
Składniki:
– wielocukry: śluzy (8-10%) zbudowane z galaktozy, pentozy i kwasów uronowych; inulina (3%);
– estry seskwiterpenowe (tusilagon)
– flawonoidy: kemferol, kwercetyna;
– garbniki (5%);
– olejek eteryczny;
– aminy i amidy (cholina);
– fitosterole;
– alkaloidy pirolizydynowe: tusilagina, izotusilagina, neotusilagina, senecjonina, senkirkina
– sole mineralne 16% (mangan, potas).
Zamieszczony w Farmakopei Polskiej II, III, IV (Folium Farfarae), w Farmakopei Germańskiej (Pharmacopoea Germanica) z 1882 r. i Farmakopei Pruskiej (Pharmacopoea Borussica) z 1846 r.(Folium Farfarae), ponadto w Farmakopei Polskiej I (Pharmacopoeia Regni Poloniae) z 1817 r. (Herba Farfarae).
Zalecenia Komisji E z 1990 roku dotyczące podbiału.
Komisja E – Folium Farfarae – coltsfoot leaf – zalecana dawka 4,5-6 g dziennie w przetworach.
Dzienna dawka naparu z podbiału (leku) i naparu mieszanki z podbiałem nie może przewyższać 10 ug alkaloidów pyrolizydynowych z 1,2 nienasyconą strukturą necyny i ich N – tlenków.
Dzienna dawka soku ze świeżego surowca nie może zawierać więcej niż 1 ug alkaloidów pirolizydynowych z 1,2 nienasyconą strukturą necyny i ich N – tlenków.
Preparatów podbiałowych nie zażywać dłużej niż 6 tygodni.
Działanie fitofarmakologiczne: osłaniające, powlekające, ochronne, przeciwkaszlowe, wykrztuśne, przeciwzapalne, antyseptyczne, rozkurczowe na miocyty gładkie, odkażające.
Zastosowanie: stany zapalne układu oddechowego; kaszel; przeziębienie, stany skurczowe dróg oddechowych na tle alergii i infekcji; grypa; astma. Pobudza wentylację płuc.
Formy podania: tabletki z ekstraktem (tabletki do ssania, kilka razy dziennie), krople (3-5 ml kilka razy dziennie), syrop z ekstraktem (1 łyżka kilka razy dziennie) lub na soku, sok stabilizowany etanolem (10 ml 4 razy dziennie na miodzie lub soku), nalewka (5 ml 4 razy dziennie na miodzie lub soku malinowym), intrakt (5 ml 4 razy dziennie, na miodzie lub soku malinowym), napar (1-2 łyżki surowca na 200 ml wrzątku; osłodzony sokiem lub miodem; 100 ml naparu 4 razy dziennie); macerat na świeżym surowcu (2 łyżki mielonego ziela, liści lub kwiatów zalać letnią wodą przegotowaną; wytrawiać pod przykryciem 6-8 godzin; przecedzić, pić co 3 godziny 1-2 łyżki maceratu).
Kosmetyki zawierające wyciąg z podbiału polecane są do pielęgnacji skóry wrażliwej, łojotokowej, trądzikowej oraz z wypryskami. Podbiał sprawdza się w leczeniu trądziku z zadrapania (liczne ranki na skórze wskutek zdrapywania krostek i grudek).
Podbiał hamuje stany zapalne skóry, reguluje czynności gruczołów łojowych, zapobiegając ich zaczopowaniu i nadmiernemu rogowaceniu; chroni skórę przed nadmierną utratą wilgoci, zapobiega nadmiernemu rogowaceniu naskórka. Przyśpiesza gojenie ran.
Przeciwwskazania.
Z uwagi na alkaloidy pirolizydynowe nie wolno zalecać preparatów podbiału kobietom ciężarnym i karmiącym. Nie łączyć z lepiężnikiem, starcami i żywokostem z powodu sumowania zawartości alkaloidów pirolizydynowych, pomimo korzystnego synergizmu wymienionych surowców.
Gotowe preparaty podbiałowe.
W Polsce są dostępne (apteki, sklepy zielarskie, drogerie): sok z podbiału z etanolem, liść podbiału suszony, tabletki do ssania, najczęściej z dodatkiem tymianku.
Podbiał pospolity – Tussilago farfara L.; 5 marzec 2008 r., Swarzędz.
Rodzina: wargowe – Labiatae.
Forma. Roślina zielna.
Występowanie. Azja, Europa. Rośnie dziko w Polsce. Jest też uprawiana.
Surowiec. Ziele szanty – Herba Marrubii (ang. Horehound).
Ziele powinno być zbierane w początkach i w czasie kwitnienia i suszone w temperaturze do 40 stopni C.
Dostępność w Polsce: ziele szanty jest w sklepach zielarskich.
Składniki: gorzkie diterpeny 0,3-1% i alkohole diterpenowe (premarrubina obecna w żywej roślinie przekształca się podczas przeróbki i suszenia w marrubinę C21H28O4, a następnie do kwasu marrubinowego; peregrinol, vulgarol, marrubenol, marrubiol), olejek eteryczny 0,06% (bisabolol, kamfen, p-cymen, limonen, beta-pinen), garbniki 7%, alkaloidy pirolidynowe (betonicyna (0,3%), stachydryna; flawonoidy (apigenina, luteolina, kwercetyna); saponiny 0,18%, witaminy (cholina 0,2%, karoten, witamina C), fitosterole (beta-sitosterol), pochodne kwasy hydroksycynamonowego (fenolokwasy), sole mineralne (dużo potasu)
Indeks goryczy (BI) 65,000.
Właściwości fitofarmakologiczne. Kwas marrubinowy i marrubina pobudzają wydzielanie żółci. Gorycze (diterpeny), olejek eteryczny i saponiny działają wykrztuśnie. Diterpeny pobudzają wydzielanie soków trawiennych. Wyciągi z szanty działają rozkurczowo. Rozszerzają naczynia krwionośne, poprawiając krążenie.
Zastosowanie. Stany zapalne oskrzeli i gardła, kaszel suchy. Niestrawność, zaburzenia trawienne, brak apetytu, wzdęcia. Kamica żółciowa, stany skurczowe dróg żółciowych. Zastoje żółci. Żółtaczka. Ogólne osłabienie.
Dawki.
Sproszkowane ziele – Pulvis Herbae Marrubii 3 razy dziennie 1-2 g.
Sok z ziela szanty – Succus Marrubii: 2-3 łyżki co 3 godziny.
Nalewka szantowa 1:5 – Tinctura Marrubii 1:5 – 5-7 ml 3 razy dziennie.
Wyciąg z ziela szanty gęsty – Extractum fluidum Marrubii 1:1 – 1,5 ml 3 razy dziennie.
Napar szantowy – Infusum Marrubii: 1,5 g ziela na 200 ml wrzącej wody; odstawić pod przykryciem na 20 minut, przecedzić. Pić 3 razy dziennie tak sporządzoną herbatkę po 200 ml.
Komisja E zaleca dawkę 4,5 g ziela suchego w przetworach/dzień.
Marrubium vulgare L.
źródło obrazka: wildstauden.ch
Ostatnio dostałem paczkę z herbatkami yerba mate, które kupiłem w fajnym sklepie internetowym Yerbamatestore.pl http://www.yerbamatestore.pl
Sklep jest dobrze zaopatrzony, płatność online, sprawna obsługa i szybka przesyłka. Dostałem mate, które lubię. Bardzo cenię i polecam następujące marki mate: Yerba mate Rosamonte despalada, Yerba mate Colon, Yerba mate Pajarito Seleccion Especial, Yerba mate Taragui sin palo i Yerba mate La Merced-Original de Campo.
W Makro udało mi się kupić świeżą trawkę cytrynową. Zawsze miałem kłopot z jej rozdrobnieniem. Zrobiłem to mikserem wykorzystując element tnący. Kilka minut i trawka cytrynowa gotowa, posiekana. Taką trawkę możecie przechowywać w lodówce w szczelnym pojemniku. Większe zapasy należy zamrozić w porcjach.
W sklepie yerbamatestore.pl znalazłem również Herba Teas Boldo (Taragui) w torebkach, która ma bardzo silny, specyficzny zapach i smak. Z tego względu, że mate przygotowuję zawsze w ekspresie przelewowym, dorzucam tam taką torebkę, na powierzchnię mate, tak aby woda zaparzająca opłukiwała Boldo. Wychodzi świetna, aromatyczna herbatka Mate z posmakiem Boldo.
Boldo ma zapach naftalinowo-chinolowy, tak przynajmniej mnie się kojarzy. Trzeba coś takiego lubić, ale warto spróbować. Może mam zboczenie zawodowe i stąd takie ciągotki do dziwnych smaków i aromatów.
Skoro już jesteśmy przy Boldo, podam kilka cennych informacji o tej roślinie.
Folium Boldo, czyli liść boldoi aromatycznej (orcza boldo) (ang. Boldo Leaf) pochodzi z gatunku Peumus boldus Molina = Boldo Fragrans Gay. (Ruizia fragrans R. et P.), uprawianego w Ameryce Południowej. Boldoa należy do rodziny poleńcowatych – Monimiaceae. ma postać małego drzewka lub krzewu, do 7 m wys.
Został wprowadzony do lecznictwa w 1868 roku, jednakże na większa skalę dopiero w 1875 roku. Farmakopee Polskie nigdy nie objęły Folium Boldo. Jest w Farmakopei Szwajcarskiej VII i wcześniejszych.
W medycynie wykorzystuje sie nie tylko liść boldo, ale i olejek boldo – Oleum Boldo.
Boldo zawiera alkaloidy izochinolinowe (aporfinowe) 0,3-0,5% (boldyna 0,1-0,3%, izoboldyna, izokordyna), olejek eteryczny 3% (limonen, beta-pinen, p-cymen, linalol, cyneol, askarydol), flawonoidy (kemferol, ramnetyna), glikozydy (boldoglucyna – boldoglucin 0,3%). Zapach i smak boldo pochodzi o związków izochinolinowych i olejku eterycznego.
Olejek boldo zawiera 30-45% askaridolu i 30% p-cymenu.
E. Bourgoin i C. Verne wyizolowali z rośliny alkaloid boldynę (boldina) C19H24O4N w 1872 r. P. Chapoteaut odkrył w roślinie glikozyd boldoglucynę C30H52O8.
Boldo działa silnie i pewnie. Pobudza produkcje i uwalanianie żółci, zapobiega zastojom żółci i powstawaniu kamicy żółciowej. Pobudza wydzielanie śliny, soku żołądkowego, trzustkowego i jelitowego. Poprawia trawienie. Działa rozkurczowo i przeciwrobaczo (alkaloidy, składniki olejku). Zabija pierwotniaki, płazińce (niektóre) i obleńce pasożytnicze. Niszczy również bakterie i grzyby. Wykazuje wpływ uspokajający i lekko nasenny.
Olejek i liść boldo wzmagaja wyraźnie diurezę, wspomagają oczyszczanie układu moczowego, odkażają drogi moczowe, hamują stany zapalne w układzie moczowym i płciowym. Pomocne są w leczeniu zapalenia gruczołu krokowego, stanów zapalnych nerek, moczowodów i cewki moczowej. Boldo znosi wzdęcia i skurcze jelit. Rozluźnia kał, zapewniając swobodne wypróżnianie się. Przyśpiesza przemianę materii. Zwiększa usuwanie szkodliwych metabolitów w tym kwasu moczowego, dlatego boldo zalecany jest w leczeniu reumatyzmu i artertyzmu.
Boldo ochrania miąższ wątroby. Działa na wątrobę przeciwzapalnie.
W Polsce są dostępne gotowe preparaty zawierające wyciąg z liści boldo, np. Boldaloin Herbapol i Boldovera (Aflofarm).
Boldaloin zawiera w 1 tabletce 1 mg boldyny i 23,6 mg wyciągu z aloesu. Skuteczne są dawki 2 tabletki 1-2 razy dziennie.
Boldovera zawiera w 1 tabletce 1 mg boldyny, 15 mg alony (z aloesu) i 10 mg wyciągu z dymnicy o działaniu rozkurczowym i żółciopędnym. Zalecana dawka wynosi 2-3 tabletki jednorazowo.
Wskazania: niestrawność, zaparcia, choroby pasożytnicze, grzybice układu pokarmowego, kamica żółciowa, zastoje żółci, kolka żółciowa, skurcze jelit.
Dawka sproszkowanych liści boldo – Folium Boldo – 1 g 3 razy dziennie, dobrze popić.
Napar z liści – Infusum Fol. Boldo 5% – 3-5 razy dziennie 15 ml.
Przedawkowana boldyna poraża nerwy czuciowe i ruchowe. W nadmiernych dawkach toksyczny jest także olejek.
Askarydol obecny w olejku boldo występuje także w olejku z komosy piżmowej – Chenopodium ambrosioides Cr. Olejek komosy piżmowej zawiera 60-80% askarydolu (ascaridol). Od dawna był to znany środek do zwalczania pasożytniczych obleńców przewodu pokarmowego. Obecnie komosa piżmowa stosowana jest tylko w niektórych krajach, bowiem nieumiejętnie stosowana powodowała zatrucia, zwłaszcza dzieci.
Peumus boldus
źródło obrazka vkusnotiiki.net
Dzięki Wam za uwagi w sprawie błędów literowych. Troszke poprawiłem. Dostałem od Was 4 listy w tej sprawie. Postaram się używać edytora sprawdzającego pisownię. Niestety Windows Liver Writer, który polubiłem nie ma polskiego słownika.
Dwa tygodnie temu byłem u Teściowej. Jak Wiecie było wtedy ładnie w całej Polsce, świeciło słonko.
Po drodze do Wolsztyna (okolice Wielichowa), 24 luty 2008 r.
Zeszłoroczne owoce berberysu, przetrwały zimę; Wolsztyn 24 luty 2008 r.
Krokusy i śnieżyczki w ogródku Teściowej, 24 luty 2008 r.
Wolsztyn, za Jeziorem Berzyńskim, 24 luty 2008 r.
Wolsztyn, za Jeziorem Berzyńskim, 24 luty 2008 r.
Kwas kamforowy powstaje wskutek utlenienia kamfory. Nie jest więc to kamfora. Obecnie nie jest stosowany w lecznictwie, dawniej jednak był popularnym lekiem (od początku XIX wieku do lat 50 XX wieku).
Kwas kamforowy (Acidum camphoricum) ma postać krystalicznych płatków lub proszku, rozpuszczającego się w alkoholach, eterach, trudniej w wodzie (150 części).
Doustnie (opłatki, kapsułki) podawany był w dawce 0,5-1 g 2 razy dziennie lub 1-2 g przed snem w postaci proszku lub roztworu przeciwko nocnemu poceniu się, przy stanach zapalnych (infekcjach) układu moczowego, zapaleniu oskrzeli, krtani i gardła. Działa przeciwpotowo, antyseptycznie, przeciwgnilnie, moczopędnie i rozkurczowo.
Zewnętrznie w roztworach (0,5-6%) do nosa i gardła jako krople, przy stanie zapalnym, katarze, kaszlu, zapaleniu zatok. Środek odkażający i przeciwświądowy na skórę.
Kwas kamforowy (Camphoric Acid) otrzymał francuski farmaceuta Louis Nicolas Vauquelin (1763-1829).
Louis Nicolas Vauquelin, francuski farmaceuta, chemik, otrzymał między innymi w stanie czystym kwas chinowy, asparaginę, kwas jabłkowy, kwas kamforowy, pierwiastki (chrom, beryl), eter dietylowy, pektynę.
Kwas kamforowy C10H16O4
W przeszłości. Ziele skrzypu – Herba Equiseti znane jest jako roślina lecznicza od starożytności, jednakże nie figurowała w oficjalnych lekospisach. Nie znajdziemy go w Farmakopei Polskiej I, z 1817 roku, w Farmakopei Pruskiej z 1846 roku, w Farmakopei Germańskiej z 1882 roku. Pojawia się natomiast z Farmakopei Polskiej II (1937, 1946 r.), III (1954), IV (1965-1973), a nawet VI (2002 r.).
Paracelsus (1493-1541) stosował skrzyp jako środek przeciwkrwotoczny, moczopędny i czyszczący krew, zapewne za sprawą opisu takich właściwości przez medyków wcześniej żyjących. Nazwę tej roślinie nadał Pliniusz (Caius Plinius Secundus), zwany także Maior (23-79 rok naszej ery). Dioskurides Pedanius (I wiek naszej ery) również opisał właściwości lecznicze skrzypu.
Syreniusz (1541-1611) opierający się na dziełach średniowiecznych i starożytnych zalecał skrzyp przy krwiopluciu, gruźlicy, czerwonce i do leczenia ran. Już za jego czasów wiedziano, że skrzyp przyśpiesza gojenie ran i poprawia stan skóry, działając pojędrniająco.
Pietro Andrea Gregorio Mattioli (Matthiolus), żyjący w latach 1501-1577, polecał skrzyp (wyciąg z ziela na winie) w przypadku rozmaitych krwotoków i dolegliwości układu pokarmowego.
Znakomity szwajcarski lekarz, Albrecht von Haller (1708-1777) wykorzystywał skrzyp w leczeniu stanów zapalnych jamy ustnej, gardła, krwawień z dziąseł, zapalenia dziąseł, chorób nerek i pęcherza moczowego. Ponadto zewnętrznie do leczenia ran.
Ks. Sebastian Kneipp (1821-1897) był gorącym zwolennikiem stosowania skrzypu przy wszelkiego rodzaju krwotokach wewnętrznych, wymiotach krwawych, trudno gojących się ranach, owrzodzeniach, schorzeniach nerek i pęcherza moczowego. Uważał skrzyp za znakomity środek "czyszczący krew" i wzmacniający.
Prestiżowy niemiecki podręcznik środków leczniczych autorstwa Dra Fr. Oesterlen’a z 1861 roku wymienia Herba Equisetum jako skuteczne diureticum (środek moczopędny).
W medycynie weterynaryjnej dr Gustav Uebele (1938) zaleca ziele skrzypu w leczeniu stanów zapalnych powiek, zapalenia dziąseł, błony śluzowej jamy ustnej, zaplenia skóry, ponadto w leczeniu zapalenia opłucnej.
W Niemczech, w latach 1923-1938 był dostępny preparat (Equsetysatum) Burger ze świeżego ziela skrzypu, stosowany w leczeniu skąpomoczu, stanów zapalnych płuc i opłucnej oraz gruźlicy.
Leclerc (1927 r.), właściwości przeciwkrwotoczne skrzypu przypisał krzemionce i flawonoidom.
Składniki chemiczne: krzemionka 7-8% (kwas krzemowy 66%, krzemionka koloidalna), saponina ekwisetonina (equisetonin) -4-5%, flawony (equisetum-glikozyd A C21H20O12, izokwercetyna C21H20O12 4H2O, luteolina C21H20O11 3H2O), equisetryna C27H30O16 2H2O (kaempferolu glikozyd), żywice, goryczka, sole mineralne 7-17% (sole potasu i glinu 1,5%), alkaloidy, kwas akonitowy C6H6O6, kwas jabłkowy, kwas szczawiowy, kwas cytrynowy, kwas malonowy, kwas askorbinowy, kwas ekwizetolowy (kwas dwukarboksylowy), kwas di-E-kawoilo-meso-winowy, , kwas chlorogenowy, kwas protokatechowy, kwas kawowy (i ich estry), fitosterole (kampesterol), alkohole cukrowe (mannitol, inozytol), alkaloidy (nikotyna, palustryna) 0,1%, enzym tiaminaza (rozkłada witaminę B1 = tiaminę), karotenoidy, garbniki, flawonoidy (0,5-1,2%), cukry (laktoza, fruktoza, sacharoza, glukoza).
Wymogi farmakopealne, FP VI.
Flawonoidy wg FP VI nie mniej niż 0,25%, w przeliczeniu na kwercetynę C15H10O7, masie cząsteczkowej (m.cz.) 302,24.
Strata masy po suszeniu nie większa niż 12%.
Popiołu nie więcej niż 17%.
Rozkruszu przechodzącego przez sito o wielkości oczek 3,15 mm nie więcej niż 2%.
Ziela ściemniałego i wyblakłego nie więcej niż 8%.
Innych części tej samej rośliny, w tym ciemnych fragmentów kłączy, nie więcej niż 0,5%.
Zanieczyszczeń mineralnych nie więcej niż 0,5%.
Zanieczyszczeń organicznych nie więcej niż 1%.
Surowiec nie może zawierać domieszki innego gatunku skrzypu (skrzyp błotny): Equisetum palustre. Equisetum palustre (skrzyp błotny) ze względu na zawartość palustryny uważany za trujący.
Inne dane.
Wskaźnik hemolityczny Herba Equiseti (saponina ekwizetonina) 750.
Niektóre farmakopee dopuszczają domieszkę innych gatunków skrzypu: Equisetum hyemale L. (skrzyp zimowy), Equisetum fluviatale.
Sproszkowane ziele skrzypu wywołuje hemolizę krwinek baranich.
Surowiec. Ziele skrzypu Herba Equiseti powinno być zbierane od czerwca do września i suszone w temperaturze do 60 stopni C.
Działanie: moczopędne, zwiększające wydalanie chlorku sodu, mineralizujące (dostarcza potas, magnez, krzem), przeciwkamicze (utrudniające powstawanie kamieni moczowych i żółciowych), uszczelniające i wzmacniające naczynia krwionośne, przeciwmiażdżycowe, pobudzające regenerację tkanki łącznej właściwej, kości, chrząstek i nabłonków, przyśpieszające gojenie ran i owrzodzeń, przeciwwrzodowe, przeciwkrwotoczne (zwiększające krzepliwość krwi), odtruwające (wspomagające wydalanie ksenobiotyków i szkodliwych produktów przemiany materii), krwiotwórcze (pobudzające procesy tworzenia krwinek), przeciwzapalne, przeciwwysiękowe, poprawiające elastyczność skóry, spazmolityczne (rozkurczowe).
Zastosowanie: stany zapalne nerek, moczowodów, pęcherza moczowego i cewki moczowej, skąpomocz, piasek moczowy, kamica moczowa, infekcje układu moczowego, zatrucia, kuracje odtruwające; przewlekłe choroby skóry, włosów i paznokci (pękanie, brak elastyczności, łamliwość, rozwarstwianie, wypryski, pokrzywka, krostki, łuszczyca, łupież, trudno gojące się odleżyny, rozpadliny, owrzodzenia, wypadanie włosów, trądziki), stany zapalne przewodu pokarmowego, kamica żółciowa, choroba wrzodowa, hemoroidy, brodawczaki jelita grubego, owrzodzenia jelit; stany zapalne oskrzeli, gardła, krtani, opłucnej i płuc; gruźlica; kaszel; choroby alergiczne; krwotoki z nosa; zapalenie naczyniówki i siatkówki, zapalenie powiek, zapalenie spojówek; zapalenie warg, zapalenie dziąseł; nadmierne krwawienia miesiączkowe; pękanie i przepuszczalność naczyń krwionośnych; plamice naczyniowe, teleangiektazje; złamania, uszkodzenia stawów, choroby reumatyczne.
Dawka. Doustnie w odwarach wg FP VI: dawka jednorazowa 5-10 g; dobowa 5-10 g; w praktyce można, np. 2,5-5 g rozdrobnionego ziela skrzypu zalać 200 ml wody, gotować 5-10 minut, odstawić na 20-30 minut, przecedzić. Pić 2 razy dziennie po 1 szklance.
Dawki inne, sprawdzone: odwar 15% – 1-2 szklanki dziennie wypić porcjami. Extractum Equiseti fluidum 50:100 (wyciąg gęsty z ziela skrzypu) – 2-3 razy dziennie 5 ml. Pulvis Equiseti (sproszkowane ziele skrzypu, np. zmielone w młynku) 0,5-1 g 5 razy dziennie, dobrze popić (mało efektywna forma leku).
Ziele skrzypu sproszkowane można poddać maceracji i przygotować je do takiej formy, aby było lepiej przyswajalne. W tym celu świeże lub suche ziele zmielić na proszek (miazgę), zalać niewielką ilością gliceryny z alkoholem oraz kwasem cytrynowym (na każdą łyżkę ziela świeżego lub suchego i zmielonego dać 1 łyżeczkę gliceryny, 1 łyżeczkę alkoholu 30-40% i 1/3 łyżeczki kwasu cytrynowego, wymieszać). Odstawić na 24 godziny. Następnie na każdą łyżkę tak przygotowanej papki dać 1 łyżkę miodu, wymieszać starannie. Zażywać 3-4 razy dziennie po 1 łyżce. preparat jest łatwo przyswajalny i trwały około 2 lata.
Decoctum Equiseti (odwar skrzypowy): 1 łyżkę ziela skrzypu rozdrobni
ć, najlepiej przemielić, zalać 1 szklanką wody, gotować 10 minut, odstawić na 20 minut, uzupełnić brakującą ilość wody, do objętości 1 szklanki. Przecedzić. Pić 1-2 szklanki dziennie odwaru.
Napary ze skrzypu są mało wartościowe lub bezwartościowe. Silnie zmineralizowane ściany komórkowe utrudniają ekstrahowanie substancji czynnych z komórek. Dopiero gotowanie i rozdrabnianie surowca ułatwia przechodzenie ciał czynnych i krzemionki do roztworu.
Ziele skrzypu w torebkach ekspresowych jest bezwartościowe. Słabo ekstrahuje się, a wcześniej sproszkowane ziele łatwo wietrzeje.
Ziele skrzypu rozdrabniać i mielić tuż przed przerabianiem (gotowaniem, ekstrakcją alkoholem 30-40%).
Macerat ze świeżego ziela skrzypu: 1 szklankę mielonego świeżego ziela zalać 3 szklankami wody ciepłej przegotowanej. Odstawić na 6-8 godzin, przecedzić. Pić 100 ml 2 razy dziennie, lub 50 ml 4 razy dziennie.
Sposób użycia: płukanki do włosów, okłady z odwaru i maceratu na skórę, oczy (30-45-minutowe), przemywanie skóry; płukanie narządów płciowych przy ranach i stanach zapalnych; lewatywy z mocnego odwaru do odbytu 100-200 ml, przy świądzie, zapaleniu i hemoroidach; płukanie gardła, jamy ustnej; przeciąganie odwaru przez jamę nosową przy stanach zapalnych i krwawieniach; doustnie odwar i macerat.
Kapsułki z ekstraktem ze skrzypu doustne, tabletki z ekstraktem ze skrzypu doustne. Intrakt ze skrzypu jest możliwy do sporządzenia, ale na alkoholu 30-40%, długo wytrawiany. Ekstrakt ze skrzypu może być użyty do produkcji kosmetyków, szamponów, odżywek do włosów, maści, żelu, kropli do oczu.
Suplementy i leki w formie tabletek i kapsułek zawierających zmikronizowane ziele skrzypu są mało wartościowe, z powodu wątpliwej zdolności naszego układu pokarmowego do wyekstrahowania ziela skrzypu w formie surowej. Wartościowe natomiast są doustne kapsułki i tabletki zawierające ekstrakt suchy z ziela skrzypu.
Środki ostrożności: skrzyp zawiera antyaneurynę w formie enzymu tiaminazy, rozkładającego witaminę B1. Dlatego podczas kuracji preparatami skrzypu konieczne jest uzupełnianie tej witaminy B1 (3-5 mg 2 razy dziennie). Witaminę B1 przyjmować o innej porze dnia niż preparat skrzypu.
Patrz również: blog luskiewnika
Skrzyp jest starą farmakopealna rośliną leczniczą. Oficjalnie używane są pędy Equisetum arvense L., czyli skrzypu polnego. Dawniej w Polsce skrzyp nazywany był koszczką i jedlinką, rzadziej strzępką. Należy do rodziny Equisetaceae, czyli skrzypowatych. Wytwarza dwa rodzaje pędów: pędy płonne (barwy zielonej; późną wiosną) i pędy zarodnikowe (brunatne lub żółtobrunatne, wiosną w marcu i kwietniu).
Pod koniec XIX i na początku XX wieku skrzyp polny opisywano (Dr Czarnowski 1899-1904): „ściąga, czyści żołądek i kiszki, pędzi mocz”. Jeśli chodzi o składniki, wymieniano: …”gorzknik wyciągowy, rozmaite sole (potaż, wapń, mangan), dużo kwasu krzemowego”…
Przepięknie przedstawiano zastosowanie skrzypu, np. Dr Czarnowski:
” Naparzanie od cierpień pęcherza, wyrzutów, ran, wrzodów, nawet rakowych, liszai żrących, polipa w nosie, cuchu z nosa. Przeciwko krwawieniu z nosa, przeciągać nosem odwar skrzypowy. Wewnątrz: herbata, na przeczyszczenie żołądka, dla złagodzenia boleści w kamieniu i piasku oraz dla ulgi w trudnym moczu; od wodnej puchliny, od krwawych wymiotów i krwioplucia (z dodatkiem mięty).”
Zielem skrzypu zwiniętym w garści myto garnki. Krzemionka ma dobre właściwości ścierne.
Pędy brunatne, zarodnikonośne skrzypu spożywano po usmażeniu, ugotowaniu, np. w jajecznicy, na oleju, z grzybami. Konserwowano je w occie lub soli.
Wodne wyciągi ze skrzypu niewątpliwie zwiększają diurezę, czyli dobową ilość wydalanego moczu. Krzemionka i flawonoidy działają przeciwzapalnie i wzmacniająco na naczynia krwionośne. Saponiny skrzypowe i kwasy organiczne pomagają w odtruwaniu organizmu. Krzemionka pobudza regenerację tkanek (tkanki łącznej, kostnej, chrzęstnej, nabłonków) i poprawia wygląd skóry, włosów oraz paznokci. Utrudnia również odkładanie lipidów w ścianach naczyń krwionośnych. Zapobiega powstawaniu kamicy moczowej. Skrzyp dostarcza organizmowi wapń, magnez i potas. Zwiększa krzepliwość krwi.
Podczas zażywania preparatów skrzypu konieczne jest uzupełnianie witaminy B1, bowiem skrzyp zawiera antywitaminę B1 (antyaneurynę).
Zastosowanie: stany zapalne i infekcje układu moczowego, kamica moczowa, zatrucia, zaburzenia przemiany materii, kuracje odtruwające, choroby reumatyczne, trudno gojące się rany, choroby skóry (łuszczyca, trądzik, choroby włosów i paznokci), stany zapalne układu oddechowego, gruźlica. Miażdżyca. Cukrzyca. Nadmierne krwawienia miesiączkowe, krwotoki z nosa, dziąseł. Stany zapalne naczyniówki, siatkówki, spojówek. Hemoroidy. Choroba wrzodowa. Owrzodzenia jelit.
Sposób użycia: polecam odwar, czyli 1 łyżkę rozdrobnionego skrzypu zalać 1 szklanką wody, gotować minimum 5 minut, odstawić na 20-30 minut. Pić 1-2 szklanki dziennie odwaru. Ponadto zewnętrznie do płukania jamy ustnej i gardła przy stanach zapalnych, ranach, krwawieniach z dziąseł; do płukania włosów przy osłabieniu, łamliwości, braku połysku, po zabiegach fryzjerskich niszczących strukturę włosów; do okładów i przemywania twarzy, szyi, dekoltu, piersi przy obniżonej elastyczności skóry, wypryskach; do kładów na trudno gojące się rany, oparzenia. Doskonały jest też macerat ze świeżego ziela skrzypu, zwłaszcza w leczeniu chorób skórnych i ran oraz do pielęgnacji skóry i włosów (świeże ziele skrzypu zmielić, zalać ciepłą wodą przegotowaną, odstawić na 6-8 godzin, przecedzić). Więcej informacji o skrzypie: na głównej domenie luskiewnik.pl
|
|
Najnowsze komentarze