|
|
Przed II wojną światową często w publikacjach medycznych był używany termin witasteryna (vitasterin), który oznaczał witaminę rozpuszczalną w tluszczach. Jak wiadomo, należą tutaj: A, D, E, K, F i Q.
Jedną z witasteryn jest witamina F. Dziś wiemy, że jest to mieszanina nienasyconych niezbędnych kwasów tłuszczowych, głównie: kwas linolowy (omega-6), alfa-linolenowy (omega-3), gamma-linolenowy (omega-6), arachidonowy (omega-6), dokozaheksaenowy = DHA (omega-3) i eikozapentaenowy = EPA (omega-3).
EPA i DHA są obecne między innymi w tłuszczu rybim, np. w oleju z wątroby rekina, w tranie. W ustroju są prekursorami prostaglandyn, np. tromboksanu, leukotrienów. Hamują agregację trombocytów, działajac przeciwzakrzepowo. Obniżają poziom triglicerydów, lipoprotein o bardzo małej gęstości (VLDL), podnoszą stężenie lipoprotein o dużej gęstości HDL. Hamują stany zapalne, zmniejszając syntezę leukotrienu LTB-4. Kwasy omega-3 działają przeciwmiażdżycowo, zmniejszają ryzyko wystąpienia zawału i zatoru. Łagodzą objawy trądziku, łuszczycy i chorób reumatycznych. Nasilają działanie leków przeciwzapalnych i przeciwreumatycznych. Zalecana dawka dzienna EPA wynosi 800 mg, natomiast DHA 500 mg. Przeciętna dieta nie dostarcza odpowiedniej ilości kwasów omega-3.
Niedobór witaminy F objawia się niepłodnością, a jeśli wystąpi w czasie ciąży może doprowadzic do wad rozwojowych płodu. Występuje także wypadanie włosów, przedwczesne siwienie i starzenie skóry, skłonność do ropnych zmian w skórze, łamliwośc włosów i paznokci, rozdwajanie się końcówek włosów oraz rozwarstwianie płytki paznokciowej. Niedobór lub brak witaminy F powoduje zaburzenia hormonalne, zahamowanie wzrostu i rozwoju, upośledzenie procesów regeneracji tkanek oraz zaburzenia rogowacenia skóry. Łupież również może być spowodwany niedoborem witaminy F.
Witamina F znalazła zastosowanie do leczenia wyprysków, odleżyn, owrzodzeń, łojotoku, łuszczycy, trądzików, chorób alergicznych, nadżerek ginekologicznych, zapalenia narządów płciowych, oparzeń i czyraków, chorób reumatycznych, łysienia, stwardnienia rozsianego, miażdżycy, choroby wieńcowej i in. Podawna jest doustnie oraz w preparatach dermatologicznych i kosmetykach.
Fosfolipidy zawierające witaminę F (preparaty z serii Essentiale, Lipostabil) działają lipotropowo i hepatoprotekcyjnie. Działają ochronnie na nerki, serce, naczynia krwionośne i układ nerwowy. Zapobiegają marskości i stłuszczeniu wątroby oraz kamicy żółciowej. Posiadają właściwości przeciwmiażdżycowe. Stosowane są w leczeniu tych samych schorzeń co czysta witamina F, a dodatkowo zalecane w stanach zapalnych wątroby.
Herbert Mclean Evans (1882-1971) wyizolował z olejów roślinnych witaminę F w 1934 roku (ten sam naukowiec odkrył w 1922 roku witaminę E).
Nazwa Vitamin F pochodzi od Fatty Acids (kwasów tłuszczowych).
Najbogatszym źródłem witaminy F są oleje z ryb i ssaków morskich, olej z kiełków pszenicy, olej wiesiołkowy, olej ogórecznikowy, olej czarnuszkowy, olej z pestek porzeczki, olej rokitnikowy, olej lniany, olej winogronowy, oleje z orzechów i in.
Herbert Mclean Evans
Embriolog, anatom. Pochodził z Kaliforni, tam też pracował na uniwersytecie. Zajmował się wieloma kwestiami, m.in. liczbą chromosomów u ludzi, objawami niedoboru składników pokarmowych, hormonami przysadki mózgowej (odkrył hormon wzrostu, 1921 r.), rują, witaminami. Odkrył witaminę E i F. Opracował ważny barwnik w cytologii i histologii – błękit Evans’a.
Kwas glutaminowy należy do aminokwasów endogennych. Łącząc się z amoniakiem na glutaminę usuwa amoniak z mógu, przenosząc go przez barierę krew-mózg. Dzięki temu odtruwa mózgowie. Kumulacja amoniaku w mózgu jest szkodliwa i hamuje procesy myślenia. Stąd istotna funkcja kwasu glutaminowego w usprawnianiu procesów zapamiętywania i odtwarzania informacji. W nerkach glutamina uwalnia amoniak. Glutamina działa przeciwdepresyjnie, zapobiega impotencji, usuwa objawy zmęczenia. Glutamina może mieć wpływ na szybsze gojenie się wrzodów żołądka i dwunastnicy. Zapobiega owrzodzeniom przewodu pokarmowego (także jelit). Zwiększa poziom GABA (kwas gamma-aminomasłowy). Zapobiega zanikom mięśni szkieletowych. Niezbędny do syntezy związków wysokoenergetycznych i kwasów nukleinowych. Z kwasu glutaminowego powstaje GABA na drodze dekarboksylacji. Z kwasu glutaminowego powstaje semialdehyd gamma-glutaminowy niezbędny do wytwarzania ornityny (potrzebna do urogenenzy). Kwas glutaminowy poprawia odbieranie wrażeń smakowych (stąd obecne glutaminiany w przyprawach i potrawach).
Kwas glutaminowy jest neuroprzekaźnikiem (neurotransmitterem) w ośrodkowym układzie nerwowym. Ma zdolność wywowływania depolaryzacji błony postsynaptycznej. Kwas glutaminowy występuje w mózgu, módżdżku i rdzeniu kręgowym. Nalezy do czynników pobudzających, działających na receptory NMDA (kanały wapniowe; powoduje napływanie jonów wapnia do wnętrza neuronów). Uczestniczy w powstawaniu engramów (śladów pamięciowych).
Wskazania: intensywna praca umysłowa, źle zbilansowana dieta w aminokwasy, intensywny trening, długtrwały bezruch (leżenie), choroba wrzodowa, nowotwory, otępienie starcze.
Nie stosować przy marskości wątroby.
Zalecana dawka wynosi 1-3 g dziennie. Suplementacja glutaminy (L-glutamina = L-glutamine) powinna trwać 1 miesiąc, potem wskazana jest przerwa w podawaniu na 2-3 miesiące. Nadużywanie glutaminy jest szkodliwe i prowadzi do zmian degeneracyjnych w tkance nerwowej.
L-glutamina, C5H10N2O3
Kwas glutaminowy, chlorowodorek, C5H9NO4 HCl
Kumaryny to związki pochodne kwasu hydroksy-cynamonowego. Wskutek bliskości grup wodorotlenowych -OH następuje wytworzenie pierścienia heterocyklicznego, czyli laktonizacja. Stąd kumaryny są zaliczane do laktonów.
Pod wpływem zasad uwadniają się z powrotem do hydroksykwasów, z których pochodzą.
W roślinach żywych kumaryny występują w postaci glikozydów. Wolna kumaryna powstaje podczas suszenia, pod wpływem enzymów (beta-glukozydazy).
Kumaryna występuje w wielu trawach (Graminae), roślinach motylkowatych (Papilionaceae), wargowych (Labiatae), storczykowatych (Orchidaceae), baldaszkowatych (Umbeliferae), złożonych (Compositae), marzannowatych (Rubiaceae) i in. Kumaryna nadaje surowcom roślinnym zapach siana. Przyjemny aromat i smak wykorzystywany jest przy produkcji dodatków smakowo-zapachowych do żywności, do aromatyzowania alkoholu (żubrówka), produkcji perfum.
Kumaryna pod względem chemicznym to benzo-alfa-piron. Syntetycznie kumarynę można uzyskać z aldehydu salicylowego przez kondensację z bezwodnikiem octowym w obecności octanu sodu.
Czysta kumaryna C8H6O2 (lakton o-hydroksycynamonowy) jest krystaliczną, białą substancją (igiełki) rozpuszczalną w gorącej wodzie, alkoholu i eterze , topniejącą w 67-71 stopniach C. Kumaryna jest lotna z parą wodną.
 Kumaryna – wzór strukturalny
Kumarynowce można podzielić na kilka grup:
1. Kumaryny proste, nie posiadające podstawników, np. kumaryna, melilotyna (melilotozyd) w nostrzyku Melilotus, marzance Asperula.
2. Hydroksykumaryny (grupa -OH przy C-7), np. umbeliferon (7-hydroksykumaryna) w barszczu – Heracleum.
3. Dihydroksykumaryny (grupa -OH przy C-6 i C-7), np. eskuletyna (6,7-hydroksykumaryna) w jesionie – Fraxinus.
4. Trihydroksykumaryny (grupa -OH przy C-6, C-7, C-8), np. 6,7,8-trihydroxycoumarin w pelargonii (Pelargonium), w jesionie Fraxinus ornus.
5. Metoksykumaryny, np. skopoletyna (6-metoksy-7-hydroksykumaryna) w pokrzyku – Belladonna, herniaryna (7-metoksykumaryna) w połoniczniku Herniaria.
7. Furanokumaryny (pierścień benzopironu jest skondensowany z pierścieniem furanu), np. bergapten w lubczyku Levisticum, arcydzięglu Archangelica.; imperatoryna w owocach cytrusowych.
8. Piranokumaryny (pierścień benzopironu skondensowany jest z pierścieniem piranu), np. ksantyletyna w rucie Ruta, seselina w aminku Ammi.
Przykłady kumarynowców
Kumarynowce są aktywne farmakologicznie:
 Kumaryna i 4-metylokumaryna hamują indukcję nowotworów piersi i żołądka (wywołane związkami chemicznymi mutagennymi).
Furanokumaryny zwiększają wrażliwość skóry na światło (działanie fotoczulające).
Angelicyna obniża ciśnienie krwi (wpływ hipotensyjny).
Kumaryna działa rozkurczowo i uspokająco, ponadto przeciwobrzękowo. Wywiera wpływ immunostymulujący i cytotoksyczny. Metabolit kumaryny 1,7-hydroksykumaryna działa niestety hepatotoksycznie.
Herniaryna i umbeliferon pochłaniają promienie UV dł. 280-315 nm).
Eskulina działa przeciwwysiękowo, przeciwzapalnie i przeciwobrzękowo, pochłania promienie UV. Wzmacnia naczynia krwionośne. Poprawia przepływ krwi przez naczynia.
Fraksydyna działa żółciopędnie.
Skoparon obniża ciśnienie krwi i rozszerza naczynia wieńcowe, poprawiając krążenie.
Dafnetyna działa przeciwbólowo.
Psoralen, ksantotoksyna, bergapten, izopimpinelina działają fotouczulająco (zwiększają wrażliwość skóry na światło).
Angelicyna obniża ciśnienie krwi, działa uspokajająco, nasennie i rozkurczowo.
Imperatoryna blokuje kanały wapniowe, przez co rozszerza naczynia krwionośne.
Dikumarol hamuje krzepnięcie krwi, zapobiega zakrzepom (wpływ przeciwzakrzepowy, przeciwzawałowy), poprawia krążenie krwi.
Kumestrol działa estrogennie.
Bergenina działa przeciwwrzodowo, zapobiegając chorobie wrzodowej dwunastnicy i żołądka. Działa uspokajająco.
Do popularnych surowców zielarskich kumarynowych należą:
Liść, kora jesionu – Folium et Cortex Fraxini
Liść, kora kasztanowca – Folium et Cortex Hippocastani
Ziele marzanki – Herba Asperulae
Ziele ruty – Herba Rutae
Ziele bylicy boże drzewko – Herba Abrotani
Ziele nostrzyka – Herba Meliloti
Ziele (liść) tomki wonnej – Herba Anthoxanthi odorati (czasem używana do fałszowania żubrówki, choć równie wartościowa)
Ziele turówki (żubrówki) wonnej – Herba Hierochloides
Ziele przytulii – Herba Galii
Ziele połonicznika – Herba Herniariae
Korzeń arcydzięgla – Radix Archangelicae
Korzeń biedrzeńca większego – Radix Pimpinellae majoris
Korzeń selera – Radix Apii
Korzeń (i ziele) barszczu – Radix (Herba) Heraclei (Sphondylii)
Kłącze mistrzownika – Rhizoma Imperatoriae
Owoc aminka większego – Fructus Ammi majoris
Owoc aminka egipskiego (keli) – Fructus Ammi visnagae
Angraecum fragrans (Folia Faham) – thea de Bourbon
Semen Coumarounae – Faba de Tonko
Surowców kumarynowych nie należy długo gotować, w przeciwnym razie traci się aktywne substancje (lotne z parą wodną).
Opisałem już olejek Kanuka, teraz przyszła pora na olejek Manuka. Olejek Manuka bardzo silnie i przyjemnie pachnie (słodkawo-kwiatowy z nutką iglastą); pozyskiwany jest z krzewu Leptospermum scoparium. W smaku ostrawy, nieco drażniący, posmak iglasty, potem powoduje znieczulenie i ściągnięcie błony śluzowej. Przy kupnie upewnić się, że jest to olejek naturalny Manuka, a nie kompozycja zapachowa.
Stosowany jest w leczeniu łojotoku skóry, krostek, ropni, trądziku, trudno gojących się ran, ukąszeń owadów, cuchnącego pocenia się stóp, grzybicy, opryszczki, świądu skóry, ponadto do wcierania w okolice stawów przy reumatyzmie i artretyzmie. Wcierany w skronie i czoło może łagodzić ból głowy. Inhalacje wskazane są przy zapaleniu zatok, kaszlu, kandydozie jamy ustnej i układu oddechowego, ponadto przy zapaleniu oskrzeli. Kąpiele z dodatkiem olejku wskazane do profilaktyki kandydozy skóry i narządów płciowych, zapalenia cewki moczowej oraz kapieli odprężających i odświeżających. Olejek wcierać w ciało i stopy podczas pobytu poza domem w warunkach niezbyt higienicznych, dla profilaktyki grzybic i odpędzania roztoczy.
Olejek Manuka działa silnie antyseptycznie, przeciwwirusowo, przeciwzapalnie, przeciwropnie, przeciwpotowo. Hamuje rozwój grzybów i wirusów. Jest inhibitorem histaminy, przez co działa przeciwalergicznie. Wcierany w błony śluzowe i skórę działa znieczulająco i przeciwbólowo. Zmniejsza obrzęk, np. po urazach. Odpędza owady i inne pasożytnicze stawonogi.
Olejek Manuka zawiera pinen, geraniol, kariofilen, linalol, humulen, leptospermon.
W zmiany skórne, miejscowo można wcierać czysty olejek, natomiast do masaży i na wieksze powierzchnie zalecany jest 2% roztwór olejowy olejku Manuka.
Zażywanie doustne olejku Manuka jest utrudnione, z uwagi na smak. Stosowałem go jednak na miodzie w dawce 3-4 kropli 3 razy dziennie. Doustnie można stosować przy drożdżycach układu pokarmowego, bólu brzucha i podbrzusza, skurczach jelit oraz stanach zapalnych układu oddechowego. W kroplach do nosa (2 krople olejku na 10 ml wody zdrojowej Słotwinka, Jan lub Zuber, albo przegotowanej wody morskiej, wstrząsnąć) – zakraplać do obu otworów kilka razy dzienie przy katarze i zapaleniu zatok.
Olejek Manuka jest produkowany głównie w Nowej Zelandii i Australii
Leptospermum scoparium – Myrtaceae – mirtowate (hodowlane odmiany mają kwiaty czerwone)
zródło obrazka: http://www.nzplantpics.com
Wanad – Vanadium (symbol V) jest metalem rozpuszczalnym w kwasie azotowym i siarkowym. W niektórych suplementach diety (USA, Kanada) wanad pojawia się w składzie, choć niewielka jest wiedza klientów na temat tego biopierwiastka. W Polsce spotkałem go w kilku preparatach zagranicznych, choć nie jest dozwolony do suplementacji dla ludzi. Do suplementów dodawane są wanadany i wanadyle (siarczan wanadylu – vanadyl sulfate). Tlenki wanadu natomiast są toksyczne i nie wolno ich stosować u ludzi i zwierząt.
Niedobór wanadu powoduje zahamowanie wzrostu i rozwoju zwierząt. Pojawia się niepłodność. Towarzyszą temu poważne zaburzenia w przemianach tłuszczów i cukrów.
Wanad uczestniczy w prawidłowej przemianie fosfolipidów, cholesterolu, glukozy i tłuszczów właściwych. Wzmaga działanie fitosteroli. Obniża stężenie glukozy i cholesterolu we krwi, w tym (należy o tym pamiętać) także HDL-u. Zapobiega otłuszczeniu mięśni szkieletowych. Przyśpiesza przenikanie glukozy z krwi do komórek. Pobudza syntezę glikogenu oraz jego odkładanie w mięśniach. Pobudza wzrost masy mięśniowej, ale za sprawą odkładania w nim glikogenu. Poprawia krążenie krwi. Aktywuje rozwój naczyń krwionośnych. Przyśpiesza transport aminokwasów do komórek mięśniowych. Może ułatwiać proces odchudzania. Jednocześnie zmniejsza produkcję tlenku azotu, co jest sprzeczne z profilem działania niektórych suplementów anabolicznych dla sportowców. Osoby uprawiające sport i używające "pompy tlenku azotu" powinny wziąć to pod uwagę. Wanad zwiększa też uwalnianie wolnych rodników.
Normalna prawidłowa dieta dostarcza człowiekowi dobowo od 20 mikrogramów do 2 mg wanadu.
Wanad w nadmiarze uszkadza układ nerwowy i hamuje działanie wielu enzymów. Oddziałuje na kwasy nukleinowe. Wiąże się z białkami i aminami. Przenika do szpiku kostnego. Tlenki wanadu wchłaniają się przez układ oddechowy, drażniąc równocześnie nabłonki oddechowe. Objawami zatrucia wanadem są: toksyczne zapalenie płuc i oskrzeli, obrzęk, krwotoki śródtkankowe i zwyrodnienie organów miąższowych oraz mózgu. Tlenki wanadu rozpylone w powietrzu podrażniają drogi oddechowe i spojówki. Wanad w toksycznych dawkach wywołuje też (albo wzbudza) depresję maniakalną.
Bezpieczna dawka czystego wanadu wynosi 10-30 ug/dobę. Siarczan wanadylu może być podawany w dawce 10-20 mg dziennie.
Amerykańskie preparaty zawierają przeciętnie 10 mg siarczanu wanadylu w 1 tabletce (kaps.).
Siarczan wanadylu VOSO4 (masa molowa 163.0045 [g/mol]); zawiera 31,25% wanadu i 19,67% siarki.
Zalecenia: wanad trzeba zażywać równocześnie z sylimaryną, cynaryną (hepatoprotektory) oraz efektywnymi antyoksydantami. Korzystnie działa witamina E, bioflawonoidy, galusany, kurkumina. Fitosterole podnoszą poziom HDL, więc niwelują ewentualny niepożądany skutek działania wanadu wobec tej frakcji.
Zespół w składzie Rickes, Brink, Koniuszy, Wood i Folkers w 1948 roku wyizolowali witaminę B12 z wątroby w postaci krystalicznej, czerwonej substancji. Dopiero w 1955 roku ustalono dokładną strukturę witaminy B12 (D. Hodgkin). Początkowo w lecznictwie stosowano wyciągi z wątroby Extractum hepatis, bowiem od dawna wiedziano, że czynnik zapobiegający niedokrwistości megaloblastycznej znajduje się w tym organie. Podjęto nawet próby wyodrębniania witaminy B12 z wątroby, ale niestety było to bardzo nieopłacalne i mało wydajne. Z 1 tony świeżej wątroby wołowej uzyskiwano 28 mg czystej witaminy B12. Witamina B12 jest połączona z białkami wątroby, co dodatkowo utrudniało cały proces. Najpierw więc poddawano tkankę watrobową działaniu enzymów proteolitycznych, aby cenną witaminę uwolnić. Następnie witaminę B12 ekstrahowano gorącym etanolem 70%. W dalszych etapach odparowywano alkohol, zagęszczano wyciąg, następnie absorbowano witaminę B12 na węglu aktywnym, z którego była wypłukiwana.
Obecnie witaminę B12 uzyskuje się w procesach fermentacji oraz w syntezie chemicznej. Pełną syntezę chemiczną witaminy B12 opracowano 1972 roku.
W przypadku fermentacji wykorzystywane są bakterie propionowe (Propionibacterium shermanii, Propionibacterium freudenreichii), bakterie metanowe (Methanosarcinia barkeri), rzadziej grzyby, np. Streptomyces griseus (ciecz pofermentacyjna i grzybnia odpadowa po produkcji antybiotyków).
Na witaminę B12 zwrócono uwagę w latach 30. XX wieku. Castle i Strauss w 1932 opisali czynnik przeciwanemiczny. Castle wykazał, że owy czynnik przeciwanemiczny jest odkładany w wątrobie. Działanie czynnika przeciwanemicznego zależało jednak od substancji wydzielanej przez śluzówkę żołądka (czynnik endogenny), którą pózniej nazwano czynnikiem Castle’a, na cześć odkrywcy. Początkowo Castle i Strauss uważali, że czynnik przeciwanemiczny jest ściśle powiązany ze znaną wówczas znacznie lepiej – witaminą B2, potem jednak ten pogląd zweryfikowali i oddalili. W latach 30 czynnik przeciwanemiczny odkładany w wątrobie nazwano hemogenem. Natomiast czynnik powstający wskutek wzajemnego działania na siebie soku żołądkowego (czynnika Castle’a) i czynnika przeciwanemicznego określono mianem anaheminy. Inaczej mówiąc, aktywny czynnik przeciw anemii złośliwej nazwano anaheminą.
Badaniem występowania czynnika przeciwanemicznego zajmował się między innymi Reimann. Wykazał, że czynnik przeciwanemiczny jest w drożdżach, w mięśniach, w jaju kurzym, w nerkach, w mózgu. Podczas gdy anahemina w tych produktach nie występuje.
Dziś wiemy, ze czynnik Castle’a wytwarzany jest przez komórki okładzinowe dna i trzonu żołądka i że jest to glikoproteina o masie cząsteczkowej 44000. 1 jednostka czynnika Castle’a może związać 1 nanogram witaminy B12. Taki kompleks czynnik Castle’a+witamina B12 ulega związaniu z receptorami znajdującymi się na komórkach nabłonka jelita krętego. Do tego procesu potrzebne są pH obojętne i jony wapnia. Kompleks przenika do wnętrza komórki i ulega rozpadowi. Czynnik zostaje rozłożony, a witamina B12 przenika do krwi. We krwi zostaje związana z białkami transportowymi – transkobalaminami I, II, III, które przenoszą witaminę do komórek ciała.
Witaminę B12 od początku stosowano w leczeniu anemii złośliwej, anemii makrocytarnej, zwyrodnienia rdzenia pacierzowego, nerwobóli, sprue, trombocytopenii i leukopenii. Wiedziano, że podawanie witaminy B12 doustne nie jest pewne i efektywne, dlatego dążono zawsze do opracowania preparatów pozajelitowych. Dawniej dawki wyrażano w jednostkach gamma. Podawano domięśniowo 15-50 jednostek gamma codziennie lub 2-3 razy w tygodniu, następnie dawki podtrzymujące.
Pierwszymi producentami witaminy B12 (cyjanokobalaminy) były: Merck, Upjohn Co-Michigan, Cherles Pfizer&Co, Glaxo-London, E.R Squibb&Sons, Lilly (1949 r.).
Extractum Hepatis długo utrzymywał się w lekospisach. W Polsce jeszcze 1990 roku można było kupić taki preparat. Początkowo były to proste ekstrakty z wątroby, nawet nie standaryzowane na składniki czynne. Stężenie preparatu wyrażano, np. 2 ml preparatu zawiera wyciąg ze 100 g świeżej wątroby. Stopniowo udoskonalano je i próbowano optymalnie oczyścić z ciał balastowych. W latach 50. w rejestrze był wyciąg z watroby w formie granulatu (Hepatol), który zażywano w dawce 1-2 łyżeczek po jedzeniu. Zawsze jednak wyżej ceniono wyciągi wątrobowe do podawania pozajelitowego. W latach 50 zaczęto też wzbogacać Extractum hepatis witaminą B12, co znalazło odzwierciedlenie w nazwie leku: Extr. hepatis cum vit. B12. W 2 ml ampułce był ekstrakt płynny z wątroby odbiałczony zawierający 20 ug witaminy B12.
Wyciąg z wątroby wzmocniony Extractum hepatis forte był nowoczesny i standaryzowany, sprzedawany w dwóch formach: tabletka i ampułka. Tabletka (o nazwie IF-12) zawierała 10 ug cyjanokobalaminy, 10 jednostek czynnika Castle’a, 8 mg wyciągu z wątroby i 1 mg chlorku kobaltu. Ampułka (2 ml) z kolei zawierała odbiałczony wyciąg z wątroby o zawartości 40 ug cyjanokobalaminy.
Wyciągi z wątroby odpowiednio rozcieńczone są składnikiem współczesnych leków homeopatycznych, np. Oscillococcinum.
Każdy, kto używa zioła, wie, że korzeń żywokostu – Radix Symphyti (Radix Consolidae) obecnie znacznie stracił na znaczeniu w medycynie. Kupując żywokost w sklepie zielarskim na opakowaniu nie znajdziemy już informacji na temat zastosowania wewnętrznego tego zioła. Nie ma go też na wykazach ziół doustnych ogłoszonym przez Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych. Zgodnie z Dz. U. Nr 76, poz. 682 – załącznik 1 żywokost jest dopuszczony do sprzedaży poza aptekami (sklepy zielarskie, a nawet ogólnospożywcze), jednakże przeznaczenie żywokostu jest zewnętrzne.
W II połowie XX wieku opublikowano bowiem dane toksykologiczne dotyczące alkaloidów pirolizydynowych obecnych, między innymi w żywokoście. W ten sposób zdyskwalifikowano również inne surowce zielarskie jako środki lecznicze, np. Senecionis vulgaris Herba, Senecionis jacobaeae Herba. Doświadczalnie wykazano hepatotoksyczne i kancerogenne właściwości tych alkaloidów. Komisja E dopuszcza jedynie zewnętrzne stosowanie żywokostu w formie 5-20% maści i żelu.
Oczywiście w nieoficjalnej medycynie ludowej korzeń żywokostu jest nadal używany wewnętrznie, podobnie jak i w niektórych krajach pozaeuropejskich.
Żywokost jest bardzo starą rośliną leczniczą, opisaną przez Dioskorydesa, Paracelsusa, św. Hildegardę, Matthiolusa i Lonicerusa. Korzeń żywokostu zawiera śluzy – do 15%, alantoinę C4H6N4O3 (ok. 1,5-2%), garbniki 4-6%, kwas digalusowy, kwas chlorogenowy, kwas kawowy, rozmarynowy, alkaloidy pirolizydynowe – 0,02-0,07%, asparaginę – 3%, trójterpen – izobauerenol, sole potasu, wapnia i sodu, glukuromannany.
Żywokost pobudza ziarninowanie, naskórnikowanie. Hamuje stany zapalne w przewodzie pokarmowym (błony śluzowe) i na skórze. Doskonały jest także w przypadku niezytu układu oddechowego (suchy kaszel, chrypka, zapalenie gardła i krtani). Przyśpiesza gojenie ran. Aktywuje procesy regeneracji chrząstek i kości, przyśpiesza zrastanie się kości złamanych i pękniętych. Działa przeciwwrzodowo. Reguluje wypróżnienia. Posiada właściwości rozkurczowe i odżywcze. Przyśpiesza wzrost i rozwój zwierząt. Wykazuje działanie anaboliczne. Z żywokostu mozna sporządzać syropy, maście i odwary. Maseczki z żywokostu wspaniale nawilżają, regenerują i odżywiają skórę. Usuwają cienie pod oczami. Zmniejszają rogowacenie naskórka. Zwiększają elastyczność skóry. Polecam okłady na twarz z gazy namoczonej w gęstym śluzowym odwarze z korzenia żywokostu.
Istnieją odmiany żywokostu o bardzo niskiej zawartości alkaloidów, można by je więc wprowadzić do uprawy i dopuścić do stosowania wewnętrznego. Urzędnicy jednak zawsze idą po najprostszej linii oporu – skreślić, zakazać, po co się trudzić i opracowywać, np. wytyczne dotyczące maksymalnych poziomów potencjalnie szkodliwych składników. Co ciekawe nikt nie zakazuje sprzedaży orzeszków arachidowych, pistacjowych, choć większość towaru w sklepach jest tak skażona mikotoksynami, że samobójstwem jest spożywanie tego typu środków. Powołane do tego instytucje twierdzą oficjalnie, że monitorują te poziomy, każdy jednak specjalista wiedzący coś na temat metod oznaczania mikotoksyn wyśmieje się z tego w głos. Nasze placówki nie są sprzętowo i kadrowo przygotowane do tego typu analiz toksykologicznych, więc o czym my tu mówimy. W Polsce znam 2 placówki mogące dobrze i wiarygodnie okreslic mikotoksyny.
Co mogę poradzić w sprawie żywokostu? Wielu ludzi pisze do mnie w tej sprawie i pyta. Wychodzę z założenia, że każdy środek leczniczy posiada pewne działania niepożądane. Leków nie stosuje się długo. Zioła przeciętnie zażywamy 1 miesiąc, potem zawsze doradza się zmianę preparatu (mieszanki, monopreparatu), na inny, analogiczny. Zywokost podczas suszenia traci większość alkaloidów. Rozdrabnianie, gotowanie dodatkowo rozkłada alkaloidy. W praktyce poziom alkaloidów jest więc na tyle niski, ze nie zagraża zdrowiu. Ja prywatnie stosuję żywokost, bardzo go cenię. Stosowany był w medycynie od wielu lat i ufam takim środkom, które przetrwały taką próbę czasu. Zdaję sobie sprawę, że jest to środek zawierający alkaloidy pirolizydynowe, ale te są obecne także w wielu innych surowcach zielarskich, które jednak nie zostały wykreślone, bowiem osoby o tym decydyjące nie znają dostatecznie składów chemicznych roślin. Niewiedza doprowadza do takich bubli prawnych. Albo robi się coś solidnie i konsekwentnie, albo nie rusza sprawy.
Koncepcja leków dr Bach’a wywodzi się z homeopatii. Z pewnościa nie można ich zaliczać do leków ziołowych. Medycyna Bach’a nie jest więc działem fitoterapii.
Edward Bach był angielskim lekarzem, żyjącym w latach 1886-1936. Studiował w University College Hospital w Londynie. Pracował jako lekarz wojskowy.
Poszukując nowych metod leczenia opracował leki kwiatowe. Pierwotnie było ich 38. Wg dra Bach’s moc lecznicza kwiatów może być przekazana do wody zródlanej pod wpływem promieniowania słonecznego. Sporządzając lek przygotowywał najpierw nalewkę-matkę, następnie koncentrat (2 krople nalewki matki na 30 ml 27% alkoholu). Niestety do całej procedury doboru kwiatu do wskazań dorabiał pewną ideologię, sugerując się kształtem, barwą i nazwą kwiatu, i oczywiście własnym odczuciem wobec obserwowanego i wąchanego kwiatu. Poszczególnym kwiatom nadał swoistego rodzaju system charakterologiczny i wzór energetyczny. Dany lek dobierał na podstawie analizy stanu emocjonalnego pacjenta, charakteru, odczuć wewnętrznych pacjenta, stanu energetycznego organizmu. Podłoże chorób upatrywał w zaburzeniach energetycznych i duchowych organizmu. Obecnie przypisuje się dr Bach’owi ponadczasowość i podkreśla rolę równowagi psychicznej z prawidłowego stanu układu immunologicznego w procesie zdrowienia. Owszem, tak jest. Trudno jednak przypisywać wpływ 2 kropli wyciągu z kwiatu na 30 ml wody z Brendy na te oba systemy: system odpornościowy i psychiczny. Topola osika była stosowana do leczenia niepokoju, lęku i strachu. Nie przeginajmy. To, że listki topoli osiki fajnie drgają na wietrze nie świadczy o tym, że topola trzęsie się ze strachu. Niecierpek (znana roślina w medycynie, o wiadomym składzie i fitofarmakologii) w systemie Bach’a był oczywiście na niecierpliwość, irytację i pośpiech, poczucie ciągłego braku czasu i zagonienia.
Powiem Wam jedno. Placebo działa u 13% badanych. Piękna ideologia, ale moim zdaniem naiwna. Więcej upatruję sensu i logiki w homeopatii klasycznej Hahnemann’a.
Edward Bach
Istnieją firmy produkujące rozmaite leki kwiatowe Bach’a
Spacerek w ciepły niedzielny dzień do pobliskiego lasu był przyjemny. Szukałem pierwszych zwiastunów przedwiośnia, jednakże za wyjątkiem silniejszego zazielenienia trawy i kwitnącej leszczyny oraz olchy nic więcej nie zaobserwowałem. Nawet pączki większości drzew i krzewów nie były w dalszych fazach rozkwitu, trudno się jednak dziwić, skoro dopiero pierwsza połowa lutego. No, jeszcze brzoza i niektóre wierzby szykują się do kwitnienia, ale minie jeszcze sporo czasu, zanim to się stanie.
Swarzędz, 10 luty, 2008 r.
Swarzędz, 10 luty, 2008 r.
Swarzędz-Garby, 10 luty, 2008 r.
Nadszedł okres zbioru niektórych surowców zielarskich. Obecnie należy zbierać pączki drzew iglastych, korę krzewów i drzew, młode pędy krzewów i drzew (gałązki), podziemne organy roślin (kora, bulwy, kłącza). Obecnie mają największą wartość, podobnie jak jesienią.
Obecnie kwitną: leszczyna – Corylus avellana L. i olchy – Alnus.
Kwiaty męskie leszczyny – Flos Coryli bogate w pyłek, flawonoidy, alantoinę, triterpeny i fitosterole polecam w leczeniu przerostu gruczołu krokowego, stanów zapalnych układu moczowego, gardła i zaburzeń okresu przekwitania oraz pokwitania. Trądzik powstały w wyniku zaburzeń hormonalnych u młodych dziewcząt można leczyć mieszając kwiaty leszczyny z kwiatami tarniny, nagietka, zielem pokrzywy i korzenia wilżyny (równe proporcje). Taka mieszanka działa odtruwająco, przeciwzapalnie, moczopędnie, wzmacniająco, uszczelnia naczynia krwionośne, zmniejsza procesy ogowacenia naskórka i mieszków włosowych i łagodnie odkaża układ moczowy. Zapobiega także powstawaniu kamicy moczowej. Uspokaja, poprawia samopoczucie, usuwa depresję. Napar z kwiatów leszczyny można podawać niemowlętom przy kaszlu i zapaleniu gardła oraz oskrzeli (osłodzić sokiem owocowym) w ilości 1-2 łyżeczek 3-4 razy dziennie.
Podobne właściwości lecznicze posiadają męskie kwiaty olchy – Flos Alni, również bogate w triterpeny (lupeol, betulina), fitosterole (taraksasterol, beta-sitosterol, stigmasterol, lanosterol), flawonoidy (kwercetyna, hiperozyd, kemferol, mirycetyna) i żywice oraz olejek eteryczny. Kwiaty olchy dodatkowo wykazują działanie przeciwpasożytnicze (mocne napary i spożyte świeże kwiaty).
Napar z kwiatów leszczyny i kwiatów męskich olchy: 1-2 łyżki kwiatów zalać 1 szklanką wrzącego mleka lub wody, odstawic na 20 minut pod przykryciem, przecedzić, osłodzić miodem. Pić przy przeziębieniu, bezsenności, depresji, osłabieniu i chorobach skórnych na tle zaburzen hormonalnych i przemiany materii, 2-4 szklanki naparu dziennie.
Doskonałe są również syropy sporządzone na świeżych kwiatach olchy i leszczyny, które mozna sporządzić na miodzie, winie, roztworze wodno-alkoholowym cukru i sorbitolu. Sprawdzają się w kaszlu, przeziębieniu i chrypce.
Olcha – Alnus, kwiaty męskie, 10 luty 2008 r., Swarzędz.
Kwitnąca olcha – Alnus, 10 luty 2008 r.
Na pierwszym planie "gąsienicowate" kwiaty męskie olchy; tegoroczne (młodziutkie) kwiaty żeńskie, także widoczne na zdjęciu, mają wygląd czerwono-brunatnych (drobnych) szyszeczek, przypominających raczej pączki. Potem te szyszeczki żeńskie rosną, i mogą utrzymywać się na drzewie nawet 3 lata, (drewnieją i wysycają się polifenolami, garbnikami). Także są lecznicze, ale w formie dojrzałej, a raczej "starej"; działają ściągająco, antyseptycznie, przeciwkaszlowo, przeciwbiegunkowo i przeciwzapalnie. Pączki liściowe również widoczne na zdjęciu są charakterystycznie wygięte (rogaliki), mają powierzchnię gładką.
Z lewej strony "stare" (z ubiegłych lat) kwiaty żeńskie (szyszeczki brunatne, potem ciemno brązowe w miarę starzenia), z prawej wydłużone, tegoroczne kwiaty męskie.
Nazwa gatunku rośliny: Kunzea ericoides (A. Rich.) Joy Thomps.
Nazwy synonimowe: Kunzea peduncularis F. Muell., Leptospermum ericoides A. Rich.
Rodzina: mirtowate – Myrtaceae.
Barwa olejku: bezbarwny lub oliwkowy.
Zapach: silny, koloński.
Smak: kwiatowo-iglasty, piekący, potem znieczulający.
Ciężar właściwy przy 20 stopniach C: 0,890-0895
Składniki: roślina zawiera przeciwwirusowy acyl-floroglucynol, flawonoidy i olejek eteryczny. Wyróżnia się dwa chemotypy: o niskiej zawartości p-cymenu (poniżej 5%) i wysokiej zawartości p-cymenu (5-30%). Olejek Kanuka bada sie na zawartość p-cymenu i alfa-pinenu.
Składniki Olejku Kanuka:
| Nazwa składnika |
Zawartość w olejku |
| alfa-pinen |
60-83% |
| 1,8-cineol |
3-6% |
| p-cymen |
2-5% |
| trans-kalamenen |
0,8-2,5% |
| viridiflorol |
1-3% |
| spatulenol |
0,3-1% |
| nerolidol |
0,3-1% |
| ledol |
0,3-1% |
| beta-pinen |
0,5-0,6% |
| limonen |
1-1,5% |
| gamma-terpinen |
1-2,6% |
| terpinolen |
0,2-0,7% |
| alfa-garjunen |
0,1-0,4% |
| linalool |
1-2% |
| kariofilen |
0,1-0,3% |
| aromadendren |
0,2-0,3% |
| allo-aromadendren |
0,2-0,5% |
| pinokarweol |
0,3-1% |
| viridifloren |
0,3-0,8% |
| alfa-terpineol |
0,3-1% |
Występowanie rośliny, uprawa: Nowa Zelandia, Australia, Tasmania.
Forma rośliny: drzewo dorastające do 16 m wys.
Działanie: dezodorujące, perfumujące, przeciwbakteryjne, przeciwgrzybicze, przeciwzapalne, immunostymulujące, uspokajające.
Zastosowanie: łuszczyca, choroby bakteryjne, choroby grzybicze, nadmierna potliwość stóp, bóle mięśni, bóle stawów, zwichnięcia, nerwowe napięcie mięśni, nadmierne napięcie mięśni po treningu, nieprzyjemny zapach z ust, ukąszenia owadów, trądzik, opryszczka, odstraszanie owadów (komarów).
Sposób użycia: wcieranie, inhalacje. Do płukania gardła 4 krople na szklankę ciepłej wody; zmiany skórne (opryszczka, trądzik, grzybice, ukąszenia) smarować czystym olejkiem. Dla odstraszania owadów: wcierać w skórę rozcieńczony olejek oliwką. Przy grypie i zapaleniu zatok stosować inhalacje.
Doustne użycie: olejek nie jest trujący, jednakże z uwagi na silny smak przypominający perfumy, trudny do spożycia.
Preparaty: Olejek Kanuka 100% – buteleczki po 10-12 ml (w Polsce dystrybutor Vera-Nord). Dostępny również w sklepach internetowych.
|
|
Najnowsze komentarze