Archiwa

listopad 2026
P W Ś C P S N
 1
2345678
9101112131415
16171819202122
23242526272829
30  

Archiwa

Theae viridis folium – liść zielonej herbaty w fitoterapii i kosmetologii.

Liście zielonej herbaty – FoliumTheae viridis (ang. Green tea, niem. Grüner Tee) pochodzą z gatunku Camellia sinensis (L.) O. Kuntze, z rodziny herbatowatych – Theaceae (w niektórych systemach – kameliowatych – Camelliaceae). Rodzina kameliowate (herbatowate) liczy około 550 gatunków krzewów, krzewinek i drzew, występujących w krajach tropikalnych i subtropikalnych. Rodzaj kamelia obejmuje około 80 gatunków zimozielonych drzew i krzewów, pochodzących ze wschodniej i południowo-wschodniej Azji. Herbata chińska – Camellia chinensis (L.) Kuntze pochodzi z południowych Chin i jest krzewem lub drzewem dorastającym do 10 m wys. Liście są jajowate, długości do 7 cm, szer. do 4 cm, brzegiem ząbkowane. Kwiaty wonne, białe. Liście herbaty zielonej zawdzięczają swoją nazwę na podstawie barwy. Nie są poddawane fermentacji (tak jak herbata czarna) w związku z czym zachowują barwę zieloną.

Herbata czarna i zielona różnią się pod względem zawartości polifenoli i substancji aromatycznych. Zawartość metyloksantyn w herbacie zielonej jest nieco niższa, średnia zwartość kofeiny (teiny) wynosi 2,2%. Dużą aktywność (moczopędną, rozszerzającą oskrzela, pobudzającą psychoruchowo) wykazują również teobromina, teofilina i dimetyloksantyna. Świeże liście herbaty zielonej zawierają monomer flawan-3-ol (katechina), galusan (-)-epigalokatechiny (EGCG), galusan (-)-epikatechiny (ECG), trimery proantocyjanidynowe, flawonoidy (kwercetyna, kaempferol, mirycetyna); kwas galusowy, kwas chlorogenowy, kwas kawowy; związki aromatyczne lotne (cis-jasmon, linalol, nerolidol, siarczek dimetylu); galotanoidy (estry glukozy z kwasem galusowym), sole mineralne (fluor, glin, magnez), witaminy (C, z grupy B), aminokwasy i ich pochodne, np. 5-N-etyloglutamina = theanina; saponiny  (barringenol R1, barringtogenol C = Theasapogenol).


Barringtogenol C jest triterpenoidem o działaniu cytotoksycznym i przeciwnowotworowym.

Fig. 1.
źródło obrazka: Th.J. Hawke, D. G. Allen, M. I. Lindinger:  Journal of Applied Physiology December 1, 2000 vol. 89 no. 6 2312-2317

Dla wyjaśnienia podam, ze związek paraksantyna (Paraxanthine) pokazany na ilustracji jest metabolitem kofeiny, powstającym podczas przemian biochemicznych u zwierząt (i ludzi). Do celów farmakologicznych/toksykologicznych otrzymywany syntetycznie. Nie występuje u roślin. Stymuluje centralny układ nerwowy (związek psychoaktywny) i pobudza ruchowo. Należy do inhibitorów fosfodiesterazy, podnosi stężenie cyklicznego AMP (cAMP) oraz wzmaga aktywność  kinazy białkowej A (PKA). Paraxanthine wchodził w skład wielu środków dopingujących, był nadużywany przez sportowców, dlatego w większości krajów preparaty tego typu zostały wycofane, np. ProCasanoid i zabronione.

Napar z zielonej herbaty niewątpliwie wzmaga diurezę za sprawą zawierania teofiliny, kofeiny i teobrominy. Warto omówić krótko aktywność poszczególnych składników. Teofilina rozszerza drogi oddechowe, pobudza ośrodkowy układ nerwowy. Wzmaga reflux żołądkowo-przełykowy i zwiększa kwasowość soku żołądkowego i pobudza perystaltykę jelit, dlatego u wielu osób po wypiciu herbaty zielonej na czczo występują objawy nudności, skurcze żołądka i jelit, a nawet wymioty. Wpływa na krew i szpik kostny obniżając liczbę limfocytów T, a podnosząc aktywność i liczbę limfocytów supresorowych. Pobudza wentylację płuc, zwiększa wrażliwość ośrodka oddechowego na dwutlenek węgla. Hamuje reakcje alergiczne poprzez stabilizację komórek tucznych – mastocytów = labrocytów (hamowanie uwalniania histaminy). Jednocześnie hamuje uwalnianie nadtlenków, cytokin, mediatorów stanu zapalnego. Przyspiesza pracę serca, ale jednocześnie zwiększa zapotrzebowanie mięśnia sercowego na tlen. W dużych dawkach powoduje rozkurcz wszystkich naczyń krwionośnych, dlatego dawniej wykorzystywano ją w leczeniu nadciśnienia. Zmniejsza przepływ krwi mózgowy, ale równocześnie pobudza psychoruchowo.

Teobromina działa moczopędnie silniej od kofeiny, ale słabiej od teofiliny. W małych dawkach rozszerza naczynia krwionośne mózgu, nerek, skóry i wieńcowe serca. W dużych dawkach powoduje spadek ciśnienia tętniczego krwi. Stosowano ją w leczeniu miażdżycy, zapalenia nerek z obrzękami i skąpomoczem, nadciśnienia, a nawet choroby wieńcowej.

Kofeina hamuje fosfodiesterazę i również pobudza ośrodkowy układ nerwowy. Jest również inhibitorem receptorów adenozynowych. Pobudza psychicznie i ruchowo. Ułatwia percepcję wrażeń i ich kojarzenie, pobudza procesy myślowe. Niestety zmniejsza często zdolności koncentracji uwagi, a w nadmiarze wywołuje rozbicie myślowe. Nadużywana może spowodować długotrwałą bezsenność i drżenie mięśniowe. Przyspiesza przemianę materii, pobudza ośrodek oddechowy, stymuluje ośrodek naczynioruchowy, dlatego jest tak rozpowszechniona w preparatach cucących. Działa inotropowo dodatnio na serce. Rozszerza naczynia obwodowe. Powoduje przemieszczenie krwi z jamy brzusznej do mięśni i skóry, dlatego ułatwia wysiłek fizyczny i może zwiększyć chwilowo wydolność fizyczną. Stąd kofeina i jej pochodne są najczęściej stosowanymi środkami dopingującymi w sporcie. Kofeina nie podnosi normalnego ciśnienia krwi, bowiem jedne naczynia kurczy, ale inne rozszerza, stąd powstaje stan ponownej równowagi. Jednakże wielu ludzi może odczuwać różne objawy krążeniowe z powodu przemieszczania się krwi z jednych organów do drugich przy jednoczesnym pobudzeniu psychoruchowym. Ciśnienie krwi wzrasta po podaniu kofeiny, jeśli wcześniej było obniżone (np. wskutek zapaści). Wg prof. A. Danysza (2010 r.) kofeina kurczy naczynia krwionośne w mózgu, dlatego może przynosić ulgę przy bólach głowy spowodowanych miejscowym rozszerzeniem naczyń. Zdaniem wybitnego farmakologa – prof. J. Supniewskiego (1950 r.): “naczynia krwionośne mózgu nie kurczą się po kofeinie”. Natomiast kolejny mój idol dr R. Leszczyński (1931 r.) podaje, że kofeina rozszerza naczynia mózgowe. Pewne jednak jest to, że kofeina podnosi ciepłotę ciała i pobudza serce, co również może dawać poczucie (ale tylko poczucie) wzrostu ciśnienia krwi.  Kofeina działa silniej na mięśnie szkieletowe osłabione i zmęczone niż na mięśnie wypoczęte.

Występowanie różnych składników w herbacie powoduje, że preparaty z niej uzyskane wykazują w dużej mierze wypadkową działania poszczególnych substancji. Główny kierunek aktywności farmakologicznej liści herbaty zielonej zależy od składu ilościowego i jakościowego, stosunków ilościowych poszczególnych substancji, sposobu przetworzenia i przygotowania preparatu, użytego rozpuszczalnika. Stąd są wyraźne różnice w działaniu ekstraktu suchego z zielonej herbaty, ekstraktu płynnego, wyciągu wodnego, wyciągu alkoholowego, czasu ekstrakcji, temperatury i ciśnienia w jakiej ekstrakt był odparowywany, fazy rozwojowej liści, sposobu suszenia liści herbaty i in. Napar krótkotrwały, 3-minutowy wykazuje większą zawartość alkaloidów ksantynowych niż garbników dlatego działa silniej pobudzająco niż ściągająco. Napar długotrwały – ponad 10 minutowy zawiera więcej garbników. Garbniki upośledzają wchłanianie alkaloidów ksantynowych, garbują błonę śluzową przewodu pokarmowego, utrudniając dodatkowo absorpcję innych substancji psychoaktywnych. Tworzą kompleksy z aminokwasami, terpenami, białkami, saponinami i ksantynami herbaty, co też utrudnia ich wchłanianie. Garbniki strącają białkowe jady i enzymy bakteryjne, pierwotniakowe i wirusowe, przez co wpływają odtruwająco i znoszą ich szkodliwy wpływ. Pamiętać należy również, że mocna herbata, szczególnie długo parzona, gotowana jest bogata w garbniki, które również hamują trawienie w naszym przewodzie pokarmowym poprzez denaturację struktury białkowej enzymów. W zootechnice nawet garbniki są uważane za czynniki antyżywieniowe właśnie poprzez strącanie enzymów żołądkowych, trzustkowych, czy jelitowych. Stąd przewlekłe podawanie surowców wybitnie garbnikowych powoduje spadek masy ciała zwierząt. Garbniki, jak wszystkie inne związki farmakologicznie czynne są wartościowe, cenne i wskazane dla zwierząt i człowieka, ale w umiarkowanych ilościach, w dobrze dobranych zestawieniach (recepturach) i formach i w określonych okolicznościach fizjologicznych i patologicznych (np. podczas konkretnej choroby).

Mocna herbata nie powinna być stosowana do popijania leków, szczególnie o budowie peptydowej/polipeptydowej (np. niektóre antybiotyki, preparaty enzymatyczne), amidowej, imidazolowej; wykazuje niezgodność z preparatami żelaza, cynku, wapnia (np. glukonianem wapnia), witaminą B12, kwasem foliowym (chodzi o reakcje chelatowania – upośledzające w tym przypadku wchłanianie leku). Również strąca alkaloidy utrudniając ich wchłanianie, stąd nie łączmy ziół typowo alkaloidowych, np. glistnika, dymnicy, żarnowca z herbatą. Herbaty i innych ziół garbnikowych nie łączyć z probiotykami (preparaty zawierające żywe bakterie), bo te są od razu inaktywowane. Ziół czysto garbnikowych nie kojarzyć także z surowcami typowo śluzowymi, bowiem tracimy w ten sposób właściwości powlekające i rozmiękczające, gojące śluzów. W weterynarii nie kojarzyć jednocześnie (w tym samym czasie) szczepionek i enzymów z surowcami garbnikowymi, bo te stają się nieaktywne.

Jeżeli chodzi o obiektywne podejście do właściwości herbaty, to nie szalejmy i nie popadajmy w skrajności. Producenci preparatów opartych na herbacie zielonej obiecują “cuda na kiju” jakoby herbata była panaceum na wszystkie dolegliwości ludzi i zapobiegała prawie wszystkim chorobom. Jeżeli chodzi o kosmetologię to oczywiście preparaty oparte na wyciągach z herbaty powinny zatrzymać starzenie się skóry i zachować nas młodych i pięknych aż do śmierci. Jak spoglądam bez selekcji na te rewelacyjne doniesienia na temat właściwości herbaty, to zastanawiam się, jakim cudem Anglicy, Irlandczycy, Hindusi, Katarowie, Arabowie, Japończycy i inne narodowości wypijające hektolitry herbaty – cierpią w ogóle na raka, cukrzycę, alergię, czy chorobę wieńcową, nie mówiąc już o starzeniu się? W ilości spożytej herbaty na mieszkańca nie widać również przedłużenia/.kjhgf

5 długości życia, dla przykładu: Irlandia – ilość spożycia herbaty na mieszkańca w ciągu roku wynosi przeszło 3 kg, ale długość życia wśród krajów świata plasuje się na 32 miejscu; podobnie jest z Mauretanią – 3,22 kg herbaty na mieszkańca, ale pod względem długości życia 157 miejsce na świecie; Zjednoczone Emiraty Arabskie – zużycie herbaty na mieszkańca 6,24 kg, długość życia mieszkańca 75,69 lat co daje 49 miejsce w świecie (patrz http://www.wprost.pl/ar/318921/Herbata-kto-ja-pije-a-kto-produkuje/ oraz http://pl.wikipedia.org/wiki/Lista_pa%C5%84stw_%C5%9Bwiata_wed%C5%82ug_oczekiwanej_d%C5%82ugo%C5%9Bci_%C5%BCycia) daleko więc im do Szwajcarów, którzy mają 6 miejsce pod względem długości życia w świecie, przy czym zużycie herbaty na Szwajcara wynosi 0,22 kg/rocznie (85 miejsce w świecie). Szwajcarzy piją inne ciekawe herbatki ziołowe, alpejskie – i dobrze się z tym mają. Zapewniam wszystkich Czytelników, że jest mnóstwo ziół europejskich, którymi możemy zastąpić zamorskie herbaty, również o właściwościach przeciwrodnikowych, antyoksydacyjnych, moczopędnych i zmniejszających ryzyko wystąpienia nowotworów oraz opóźniających procesy starzenia.

Wrócę ponownie do liści herbaty, aby opisać ich właściwości prozdrowotne i lecznicze. Z pewnością jest źródłem fluoru dla wielu z nas; w 1 kg herbaty może być nawet 130 mg fluoru. Zapotrzebowanie dzienne człowieka na fluor wynosi 1,5 mg. Działa analeptycznie i psychostymulująco, czyli pobudzająco na korę mózgową serce i mięśnie szkieletowe. Zwiększa diurezę (wpływ moczopędny). Pobudza przemianę materii. Zwiększa ruchy robaczkowe przewodu pokarmowego. Pobudza oddychanie płucne. Hamuje stany zapalne błon śluzowych i skóry, dlatego sprawdza się w okładach na oczy przy zapaleniu powiek oraz spojówek. Mocne długotrwałe napary i odwar z liści herbaty działa ściągająco na błony śluzowe i skórę, przyspiesza gojenie ran. Unieszkodliwia wiele bakterii, grzybów i pierwotniaków, przez co przy lekkich infekcjach przewodu pokarmowego pomaga w opanowaniu przykrych objawów, np. biegunki, wzdęć. Wspomaga doskonale leczenie dysenterii (bakteryjna shigelloza, ale również pochodzenia pierwotniakowego – pełzakowica), zapalenia żołądka, stanów zapalnych jelit, zapalenia wątroby i zapalenia skóry. W leczeniu infekcji przewodu pokarmowego korzystne okazują się właściwości inaktywujące garbników wobec substancji białkowych wytwarzanych przez drobnoustroje. Ponadto polifenole, garbniki, flawonoidy, saponiny liści herbaty obkurczają rozszerzone naczynia krwionośne jelit i żołądka, hamują wysięki zapalne, lekko denaturują śluzówki utrudniając inwazję drobnoustrojów.

Jak określają Szwajcarzy i Niemcy frakcja polifenoli zielonej herbaty – Grün-Tee-Polyphenol-Fraktionen (GTP) działa chemoprotekcyjnie, czyli zabezpiecza komórki naszego ciała przed kancerogennym i mutagennym wpływem substancji chemicznych obcego pochodzenia. Wpływa więc antykancerogennie (blokuje procesy kancerogenezy – powstawania nowotworów). Działa antyoksydacyjnie i przeciwrodnikowo, stabilizuje strukturę błon elementarnych (biomembran), blokuje uwalnianie mediatorów stanu zapalnego i reakcje alergiczne. Hamuje szkodliwy wpływ nitrozoamin na komórki (inhibitor N-nitrozacji). Chroni komórki przed szkodliwym wpływem azbestu (makrofagi, erytrocyty). Aktywuje apoptozę komórek rakowych. Blokuje angiogenezę w nowotworach. Przeciwdziała metastazom (przerzutom nowotworowym). Hamuje kaskadę reakcji kontroli proliferacji i wzrostu komórek rakowych. Zatem herbata zielona pomaga nie tylko w leczeniu stanów zapalnych przewodu pokarmowego i skóry, ale również spowalnia lub blokuje procesy sprzyjające procesom nowotworowym. Warto również dodać, że zielona herbata obniża stężenie glukozy, cholesterolu i lipidów we krwi. Ważne jest jednak, aby liście herbaty były świeże, szybko wysuszone, dobrze zapakowane i zwracajmy uwagę na sposób przyrządzenia preparatu zależnie od potrzeby.

 

Napar krótkotrwały z liści herbaty zielonej – 1 łyżkę liści rozdrobnionych zalać gorącą wodą (70-80 stopni C), odstawić na 3-5 minut, przecedzić. Pić po 100-150 ml 1-2 razy dziennie jako środek przeciwalergiczny, hamujący astmę, rozszerzający drogi oddechowe, pobudzający psychicznie, moczopędny, wzmagający przemianę materii, podnoszący wydolność fizyczną.

Napar długotrwały z liści herbaty zielonej – 1 łyżkę rozdrobnionych liści zalać 1 szklanką wrzącej wody, odstawić na 30 minut pod przykryciem, przecedzić. Pić po 100 ml 3 razy dziennie, rano, w południe i popołudniu-wieczorem jako środek przeciwbiegunkowy, ściągający, przeciwzapalny na przewód pokarmowy, wymiatający wolne rodniki, antyoksydacyjny wobec nadtlenków, ochronny na wątrobę i nerki, chroniący przed procesami nowotworowymi. Ponadto do okładów na oczy i skórę przy atopowym zapaleniu skóry, trudno gojących się ranach i owrzodzeniach (sączących), łojotoku. Do częstych przemywań w kosmetologii jako środek antyseptyczny, ściągający, obkurczający pory, przeciwłojotokowy, przeciwrodnikowy dla komórek skóry.

Wyciąg na winie czerwonym wytrawnym z zielone herbaty: 1 część liści suchych lub świeżych zielonej herbaty zalać 5 częściami wina czerwonego wytrawnego, odstawić na 1 miesiąc. Przecedzić. Stosować doustnie po kieliszku raz dziennie jako środek cytoprotekcyjny (ochronny na komórki), obniżający poziom glukozy i cholesterolu we krwi, przeciwmiażdżycowy, rozszerzający naczynia wieńcowe, ochronny na miąższ wątroby, serce i nerki, antykancerogenny, opóźniający procesy otępienia starczego i degeneracji neuronów. Ponadto do obmywania skóry przedwcześnie starzejącej się, z wypryskami i owrzodzeniami przewlekłymi, trudno gojącymi się ranami i odleżynami (okłady). Dobry środek poprawiający zdolności poznawcze i myślowe. Pobudza psychicznie. Ciepłe i gorące wino lepiej ekstrahuje związki ksantynowe, zatem można wino podgrzać przed zlaniem liści herbaty.

Wyciągi z zielonej herbaty hamują przede wszystkim degradację włókien kolagenowych i elastynowych, poprawiają krążenie krwi w skórze, wiążą szkodliwe ksenobiotyki, zatrzymują promienie UV, wymiatają nadtlenki i rodniki przyspieszające starzenie się skóry. Dobrze przygotowane wyciągi z zielonej herbaty mogą przyczyniać się do redukcji cellulitis poprzez wpływanie na rozmieszczenie tkanki tłuszczowej oraz blokowanie degradacji włókien białkowych w tkance łącznej właściwej i hamowanie stanów zapalnych oraz wysiękowych. Ponadto wyciągi z herbaty zielonej obkurczają rozszerzone pory skórne i poprawiają ukrwienie skóry. Prawdopodobnie przez wpływ lipolityczny (redukujący tkankę tłuszczową) i ochronny na komórki skóry i poprawiający ukrwienie zapobiega rozstępom.

–

Rzepień pospolity – Xanthium strumarium Linne jako diureticum, sedativum et onkostaticum.

W Polsce rodzaj rzepień – Xanthium jest reprezentowany przez 3 gatunki: rzepień pospolity – Xanthium strumarium Linne (niem. Kropf-Spitzklette, franc. Lampourde ordinaire, ital. Nappola minore), rzepień ciernisty (kolczasty) – Xanthium spinosum Linne (niem. Dornige-Spitzklette, fr. Lampourde epineuse, ital. Nappola spinosa) i rzepień włoski (brzegowy) – Xanthium italicum Moretti (niem. Italienische Spitzklette, fr. Lapourde d’Italie, ital. Nappola italiana).

Rodzaj rzepień – Xanthium należy do rodziny złożonych = astrowatych – Compositae (Asteraceae).

W ludowej medycynie Indii stosowany jest rzepień indyjski – Xanthium indicum König. Ziele działa napotnie, uspokajająco, przeciwobrzękowo, przeciwgorączkowo i pobudza wydzielanie śliny. Korzeń – jako środek gorzki, tonizujący, poprawiający trawienie i wspomagający leczenie raka. Owoce znalazły zastosowanie jako środek chłodzący i przeciwko wysypkom skórnym. Mazidło z korzenia na oleju  – do leczenia ran i nowotworów zewnętrznych (okłady, opatrunki).

W medycynie ludowej Chin używany jest owoc rzepienia syberyjskiego -  Xanthium sibiricum Patrin ex Widder (Xanthii Fructus, Cangerzi) w leczeniu zakażeń skórnych, bólu głowy, bólu stawów, kataru, wysypek skórnych. Dawka dzienna owoców (dotyczy surowca!, a nie przetworu) wynosi 3-10 g, standardowa 5 g; surowiec należy gotować 20 minut. Zatem przepisaną ilość surowca rozdrobnić, zalać, np. 1 szklanką wody, gotować 20 minut, podzielić na 2-3 porcje i wypić w ciągu dnia.

Wróćmy jednak do naszych krajowych gatunków Xanthium.

Rzepień kolczasty – Xanthium spinosum L. posiada nazwy synonimowe: rzepień ciernisty, rzep kolczasty, rupień ciernisty, czepiec kolczasty, czepica. Nazwy synonimowe dla rzepienia pospolitego – Xanthium strumarium L.: rzep pospolity, rupień pospolity, czepiec pospolity, czepica, zębownik.

ksantumina
Ksantumina – C17H22O5

Składniki aktywne rzepienia: fitosterole i ich glikozydy (beta- i gamma-sitosterol, strumarozyd, stigmasterol), xanthanol, isoxanthanol, octacosanol (alkohol alifatyczny o dużej aktywności farmakologicznej, 28-węglowy), fenolokwasy (kwas kawowy, kawoilochinowy, dikawoilochinowy, ferulowy, chinowy, chlorogenowy), flawonoidy, alkaloidy, garbniki, olejek eteryczny, seskwiterpeny (xanthumin – ksantumina; ksantatyna = deacetylxanthinin), glikozydy siarkowe: ksantostrumaryna (xanthostrumarin; niektórzy producenci ekstraktów z rzepienia standaryzują swoje produkty na zawartość tego związku!), atraktylozyd = atractyloside, karboksyatraktylozyd = carboxyatractyloside; hydrochinon, cholina, znaczne ilości związków jodu i siarki, kwasy trójterpenowe, ononina, formononetyna.

ksantanol
Ksantanol – C13H10O2

Octacosanol normalizuje poziom cholesterolu we krwi i podnosi wydolność fizyczną. Xanthostrumarin i ksantumina działają przeciwzapalnie, przeciwreumatycznie i przeciwnowotworowo. Ksantumina wywiera wpływ uspokajający.

Thiazinedione, 4-oxo-1(5), (13)-xanthatriene-12,8-olide i ksantumina działają fungistatycznie. Pochodne kwasy chinowego, kawowego, ferulowego i kawoilochinowego zapobiegają marskości i stłuszczeniu wątroby, wspomagają regenerację hepatocytów. Kwas ferulowy, chinowy, kawowy i chlorogenowy obniżają stężenie glukozy i lipidów we krwi oraz hamują rozwój wielu nowotworów, np. raka szyjki macicy, raka gruczołu krokowego. Związki hydrochinonowe odkażają drogi moczowe i jelita. Fitosterole zmniejszają obrzęk gruczołu krokowego i poprawiają mikcję. Działają również lipotropowo.

Atraktylozyd w większych dawkach jest toksyczny i szkodliwy. Należy do inhibitorów transportu elektronów w mitochondriach (łańcuch oddechowy). W rzepieniach jest mało tego związku, dlatego nie zakłóca procesu wewnątrzkomórkowego oddychania w istotny sposób, pod warunkiem stosowania dawek leczniczych przetworów z tych roślin.

Ksantanol i jego pochodne działają spazmolitycznie i przeciwpadaczkowo.

Właściwości fitofarmakologiczne: obniża poziom cholesterolu LDL, wzmaga diurezę (wpływ moczopędny), zwiększa ilość i strumień śliny (może wspomagać profilaktykę kamicy ślinianek), przeciwobrzękowe, przeciwkaszlowe, przeciwbólowe, uspokajające na ośrodkowy układ nerwowy, przeciwlękowe, poprawiające sen, cytotoksyczne wobec komórek rakowych, szczególnie gruczolaków, przeciwzapalne, ochronne na miąższ wątroby i nerek, odkażające drogi moczowe (aktywny wobec Bacillus subtilis, Proteus vulgaris, gronkowca złocistego Staphylococcus aureus, ponadto wobec bielnika białego – Candida albicans, Candida neoformans, Aspergillus niger), hipotensyjne (obniżające ciśnienie krwi), przeciwcukrzycowe (hipoglikemiczne). Może hamować niektóre zmiany degeneracyjne i czynnościowe w przebiegu choroby Parkinsona, niedoczynność tarczycy z powodu niedoboru jodu.

Wskazania: choroby reumatyczne, bóle stawów i głowy, nadciśnienie, miażdżyca, cukrzyca, nowotwory, np. ślinianek, kamica ślinianek i moczowa, niewydolność, stłuszczenie i marskość wątroby oraz nerek, obrzęki limfatyczne, choroby gorączkowe, zakażenia skóry i układu moczowego, lęki, stany podniecenia nerwowego (emocjonalne), bezsenność, obniżona wydolność fizyczna, choroba Parkinsona; uporczywy kaszel i zaburzenia wentylacji płuc wskutek chronicznego kaszlu.

W leczeniu wspomagającym: czerniak, rak niedrobnokomórkowy płuc, rak jajnika, nowotwory wątroby, okrężnicy, piersi, jajnika i nerki.

Zewnętrznie: okłady z maści i mazidła olejowego (na oleju sezamowym, rokitnikowym lub lnianym) na rany, oparzenia, owrzodzenia, zmiany rakowe (preparaty do użytku zewnętrznego przyrządzać najlepiej na surowcu świeżym!).

Skuteczność i efektywność: roślina należy do silnych roślin leczniczych.

Przeciwwskazania: ciąża, laktacja.

Działania uboczne: przetwory mogą działać przeczyszczająco na niektóre osoby. Przedawkowane stają się trujące: arytmia serca, podrażnienie przewodu pokarmowego, uszkodzenie nerek i wątroby, nudności, oszołomienie.

Preparaty i dawkowanie:

Najefektywniej działają preparaty sporządzone na alkoholu, octanie etylu i winie.

Wyciąg na winie i etanolu – Extractum Xanthii: 1 część objętościową suchego, rozdrobnionego ziela kwitnącego i owocującego zalać 5 częściami wina czerwonego lub alkoholu etylowego 60-70%, odstawić na 1 miesiąc. Przefiltrować. Zażywać 3 razy dziennie po 5 ml przez 1-2 tygodnie. Kurację ponawiać co 2 miesiące lub co kwartał. Ponadto zewnętrznie, do przemywania i okładów.

Odwar – Decoctum Xanthii: 5 g rozdrobnionego i suchego ziela zwilżyć spirytusem, a po 5 minutach zalać wodą, doprowadzić na małym ogniu do zagotowania, potem gotować powoli 20 minut, odstawić na 30 minut, przecedzić. Podzielić na równe porcje i wypić w ciągu dnia. Można stosować do okładów i przemywania schorzałych miejsc na skórze.

Wyciąg na octanie etylu: 1 część suchego rozdrobnionego ziela zalać 3 częściami octanu etylu, odstawić na 1 tydzień, przecedzić. Stosować do wcierania w obolałe miejsca oraz do wyrobu maści 25% (na smalcu lub lanolinie lub maśle kakaowym), roztworów olejowych – na oleju lnianym, sezamowym, tranie lub oleju rokitnikowym (25%) pomocnych w leczeniu zakażonych ran i niektórych zmian nowotworowych.

Perukowiec – Cotinus (niem. Perückenstrauch) w praktycznej fitoterapii. Perukowiec w leczeniu nowotworów.

Rodzaj perukowiec – Cotinus obejmuje 4 gatunki i należy do rodziny nanerczowatych – Anacardiaceae. Rodzina Anacardiaceae zaliczana jest do rzędu mydleńcowatych – Sapindales.

Perukowce występują w Azji, Europie i w Ameryce Południowej. Dzisiaj opiszę gatunek perukowiec podolski (niem. Perückenstrauch, fr. Arbre a perruque, ital. Sommacco selvatico) – Cotinus coggygria Scopoli = Rhus cotinus Linne, rosnący w rejonie Morza Śródziemnego oraz w południowo-wschodniej (Bułgaria, Turcja, Rumunia) części Europy i w Chinach. Jest krzewem dorastającym do 5 m wys. o liściach całobrzegich, jajowatych lub odwrotnie jajowatych, na końcu tępych. Ulistnienie skrętoległe; ogonki liściowe fiołkowo-nabiegłe. Kwiaty drobne, 5-krotne, zielonawe, obupłciowe, zebrane w wiechy; szypułki kwiatowe owłosione. Kwitnie od czerwca do lipca. Owocem jest suchy pestkowiec, długości do 5 mm. Wartościowa roślina barwierska i lecznicza. W Polsce sadzony. W Szwajcarii występuje naturalnie w kantonach Ticino (Tessin), Neuenburg, Wallis i Genf.

Surowcem leczniczym są: liść, kora, drewno, całe gałązki perukowca – Folium, Lignum, Frondes Cotini. Liście najlepiej zbierać w czerwcu i lipcu. Gałązki z liśćmi (pączkami) od maja do lipca. Same gałązki i drewno bez kory – wiosną lub jesienią. Suszenie przeprowadzić w temperaturze 22-50 stopni Celsjusza, w przewiewnym miejscu lub lekko ogrzanym piekarniku (do 50 stopni C). Przed użyciem surowce rozdrobnić.

W rosyjskiej medycynie ludowej liście perukowca podolskiego uważane za dobry środek ściągający, przeciwbiegunkowy, neutralizujący toksyny w przewodzie pokarmowym oraz przyspieszający gojenie ran, oparzeń, odparzeń i owrzodzeń skórnych. Dawniej stosowana w wielu krajach do garbowania skór i uzyskiwania czarnego barwnika (do zabarwiania wełny i jedwabiu). Drewno perukowca wykorzystywano przed wojną do otrzymywania barwnika fizetyny (na skalę przemysłową).

Skład chemiczny perukowca jest imponujący i bogaty. Podam niektóre składniki: galusan metylu, wolny kwas galusowy, kwas katechinowy, kwas elagowy, garbniki (15-25% w liściach, w gałązkach 15-29%), olejek eteryczny w liściach 0,1-0,2% (bogaty w mircen, pinen, kamfen, terpineol, linalol, limonen), fisetinidol-(4alfa–>8)-(+)-catechin, fustyna, butyna, buteina, fizetyna, eriodykcjol (eriodictyol), kwercetyna, dimer butynowy, sulfuretyna, dwuhydrokwercetagetyna (dihydroquercetagetin), epifizetynidolo-katechina (epifisetinidol-(4beta–>8)-(+)-catechin; galaktozydy, glikozydy fenolowe.

Fizetyna (Fisetin) należy do flawonoli. Jest inhibitorem topoizomerazy. Działa przeciwnowotworowo (np. przy raku gruczołu krokowego), przeciwwirusowo, przeciwbakteryjnie, przeciwzapalnie, fungistatyczne i przeciwlękowo. Hamuje stres oksydacyjny. Obniża poziom glukozy we krwi.

Frakcja flawonoidowa perukowca blokuje procesy wytrącania się amyloidu w mózgu, czyli może powstrzymywać rozwój chorób zwyrodnieniowych i zanikowych układu nerwowego, np. choroby Alzheimera. Fizetyna indukuje programowaną śmierć komórek raka piersi. W dodatku hamuje proliferację komórek raka szyjki macicy.


źródło obrazka: http://strawberryplants.org

3,4,2′,4′-Tetrahydroxychalcone (buteina), czyli tetrahydroksychalkon działa przeciwzapalnie, przeciwnowotworowo i przeciwwłókniakowo. Hamuje metastazy (przerzuty) nowotworowe i inwazje onkocytów. Działa na nowotwory zarówno w fazie G2, jak i M. Mechanizm działania onkostatycznego jest prawdopodobnie związany z wpływem na nuclear factor-kappa B (NF-κB). Istotne jest, że perukowiec może hamować powstawanie włókniaków w piersiach oraz hamować procesy nowotworowe w gruczołach mlekowych. Niektóre badania, np. Moon DO, Choi YH, Moon SK, Kim WJ, Kim GY. Toxicol In Vitro. 2010 Oct;24(7):1927-34. Epub 2010 Aug 7. wykazały, że buteina to inhibitor angiogenezy w raku prostaty.


Butin = butyna


Fustin – fustyna – działa ochronnie na komórki nerwowe (neuroprotekcyjnie), np. w chorobie Parkinsona.

Wskazania: nowotwory gruczołu krokowego, jelita, żołądka, piersi; włókniaki piersi; zatrucia pokarmowe, gorączka, choroby autoimmunologiczne (np. cukrzyca, pęcherzyca, chroniczne zapalenie nerek z autoagresji, łuszczyca, choroba Hashimoto); stany zapalne błon śluzowych i skóry, owrzodzenia skórne i śluzowe, gorączka, stany zapalne układu żółciowego, zapalenie wątroby, wirusowe infekcje, zakażenia mikologiczne (grzybowe).

Przeciwwskazania: nie stosować w pediatrii oraz przy białaczkach. Nie podawać kobietom ciężarnym i karmiącym.


Eriodykcjol – substancja przeciwwysiękowa i przeciwzapalna, hamująca stres oksydacyjny; ochronna na komórki (cytoprotektor).

Nie stosować doustnie świeżego surowca z perukowca, lecz tylko po wysuszeniu.

Preparaty i dawkowanie:

Wyciąg na winie (Vinum Cotini): 1 część objętościową rozdrobnionych i zawsze wysuszonych (!) liści lub lepiej całych gałązek z liśćmi zwilżyć spirytusem 90%, odstawić na 5 minut pod przykryciem po czym zalać 5 częściami wina czerwonego wytrawnego, zagotować i odstawić w szczelnym słoju na 1 miesiąc. 50 ml wina z perukowca przyjmować 1 raz dziennie na noc. Nie stosować dłużej niż 3 tygodnie. Kurację powtarzać raz na kwartał. W czasie przerwy stosować inne zioła. W razie nudności lub złego samopoczucia zmniejszyć dawkę do 30 ml.

Odwar z perukowca – Decoctum Cotini: 2 płaskie łyżki rozdrobnionych i zawsze wysuszonych gałązek perukowca zwilżyć spirytusem 90%, przykryć i pozostawić na 5 minut, potem zalać 2 szklankami wody, doprowadzić do wrzenia i zagotowania, trzymać na małym ogniu przez 30 minut, przecedzić. Dla stabilizacji dodać 1 łyżeczkę witaminy C. Można osłodzić miodem (z wyjątkiem leczenia chorób grzybowych!). Podzielić na dwie w ciągu dnia, najlepiej rano i wieczorem. Odwarem przemywać skórę i płukać błony śluzowe zapalnie zmienione. Nadaje się również do okładów. Także wino z perukowca można użyć do obmywania i do okładów schorzałych miejsc (oparzenia, rany, owrzodzenia).

Wiciokrzew zwyczajny – Lonicera xylosteum Linne jako purgans, laxans et emeticum. Zastosowanie innych gatunków z rodzaju Lonicera.

Długo szykowałem się do opisania krzewu rozpowszechnionego w naszym kraju o pięknych i kuszących owocach – wiciokrzewu zwyczajnego (niem./szwajc. Rote Heckenkirsche, Rotes Geissblatt, Beinholz fr. Chevrefeuille des haies, ital. Caprifoglio peloso, retorom. Chagliamorta cotschna) – Lonicera xylosteum Linne, z rodziny przewiertnicowatych – Caprifoliaceae. Wiciokrzew jest czasem nazywany suchodrzewem.

Wiciokrzew zwyczajny (suchodrzew) jest krzewem dorastającym do 3 m wys., przeciętnie do 2 m; gałązki wzniesione, młode krótko owłosione, starsze szare i ciemnoszare, wewnątrz puste; liście eliptyczne lub szerokojajowate, ostre, 3-6 cm długości, z wierzchu szarozielone, spodem jaśniejsze, z obu stron i na brzegu krótko, niekiedy z rzadka owłosione. Kwiaty po dwa na szypułkach, w kątach liści, żółtawobiałe, szypułki 1-2 cm dł., krótsze od liści; korona dwuwargowa, dolna warga jednopłatkowa, górna zrosła z 4

W Polsce występuje jeszcze wiciokrzew pomorski – Lonicera periclymenum L. (na Pomorzu) – pod ochroną; wiciokrzew przewierceń – Lonicera caprifolium Linne, dziko występujący i uprawiany; wiciokrzew tatarski – Lonicera tatarica Linne, dziki i uprawiany; wiciokrzew Morrowa – Lonicera morrowii Gray – zdziczały i uprawiany; wiciokrzew czarny – Lonicera nigra Linne – rozpowszechniony w górach, ponadto czasem uprawiany.

W szkółkach znaleźć można liczne inne gatunki i mieszańce wiciokrzewów, np. wiciokrzew pirenejski – Lonicera pyrenaica Linne, wiciokrzew skrytoowocowy – Lonicera involucrata (Richards) Banks, wiciokrzew Ledeboura – Lonicera ledebourii Eschscholtz, wiciokrzew siny – Lonicera caerulea Linne.

Lonicera_xylosteum1

Lonicera_xylosteum2
Lonicera xylosteum L. (suchodrzew) – wiciokrzew zwyczajny; Swarzędz, lipiec 2012 r.

W Szwajcarii można znaleźć następujące gatunki:

1. Wald Geissblatt – Lonicera periclymenum Linne (wiciokrzew pomorski) – głównie w północno-zachodnich kantonach, np. Bern,  Jura, Freiburg, choć jest także w Tessin i Wallis na południu; kwiaty biało-złote, czasem różowawe lub czerwonawe, owoce ciemnoczerwone.

2. Garten-Geissblatt – Lonicera caprifolium Linne (wiciokrzew przewierceń) – w kantonach Thurgau, St. Gallen, Zürich, Freiburg, Bern; owoce pomarańczowe lub żółte.

3. Etrusker Geissblatt – Lonicera etrusca Santi – w kantonach Tessin (Ticino) i Wallis; kwiaty białe, potem złote lub czerwonawo-żółte; owoce czerwone.

4. Japanisches Geissblatt – Lonicera japonica Thunberg (wiciokrzew japoński) – w kantonach Ticino (Tessin), Genf; owoce czarne, liście podobne do liści dębowych.

5. Rote Heckenkirsche – Lonicera xylosteum Linne (wiciokrzew zwyczajny, suchodrzew) – w całym kraju z wyjątkiem najwyższych gór; owoce czerwone.

6. Schwarze Heckenkirsche – Lonicera nigra Linne (wiciokrzew czarny) – rozpowszechniony w całej Szwajcarii; kwiaty białe, owoce czarne na długich szypułkach.

7. Alpen-Heckenkirsche – Lonicera alpigena Linne (wiciokrzew alpejski) – w kantonach Wallis, Jura, Waadt, Neuenburg, Bern, Luzern, Appenzell, Glarus; owoce ciemnoczerwone, na szypułkach.

8. Blaue Heckenkirsche – Lonicera caerulea Linne (wiciokrzew siny) – rozpowszechniony w południowych kantonach oraz w kantonie Jura i Neuenburg; kwiaty żółte, owoce sinoniebieskie.

9. Tataren Heckenkirsche – Lonicera tatarica Linne (wiciokrzew tatarski) – uprawiany; kwiaty białe lub czerwone, czasem ciemnoróżowe, owoce czerwone.

10. Immergrüne Kriech-Heckenkirsche – Lonicera pileata Oliver  (wiciokrzew chiński) – uprawiany; kwiaty żółtobiałe, owoce szklisto-fioletowe.

11. Immergrüne Heckenkirsche – Lonicera nitida E.H. Wilson  (wiciokrzew lśniący) – uprawiany; kwiaty złotawo-żółte, owoce ciemnofioletowe.

12. Lonicera henryi Hemsley (wiciokrzew Henry’ego) – uprawiany, owoce granatowo-czarne.

Gatunki lecznicze: wiciokrzew przewierceń – Lonicera caprifolium L., wiciokrzew zwyczajny – Lonicera xylosteum L., wiciokrzew japoński – Lonicera japonica Thun., wiciokrzew jadalny (jagoda kamczacka) – Lonicera edulis Turczaninow (w rzeczywistości odmiana wiciokrzewu sinego Lonicera caerulea L. varium edulis Turcz.), wiciokrzew siny – Lonicera caerulea L., wiciokrzew brunatno-owłosiony – Lonicera fulvotomentosa Hsu et S.C. Cheng.

Wiciokrzew jadalny, zwany jagodą kamczacką dostarcza cennych owoców, które zawierają antocyjany – 100-250 mg/100 g (cyjanidyna, delfinidyna, malwidyna, pelargonidyna, peonidyna), flawonoidy ok. 150 mg/100 g (rutyna, izokwercetyna), witamina C (30-50 mg/100 g), kwasy fenolowe ok. 160 mg/100 g (np. chlorogenowy, salicylowy, galusowy, kawowy, p-kumarowy, ferulowy), katechiny.

Sok i ekstrakty z owoców mają wpływ ochronny na wątrobę, tkankę nerwową (neuroprotektor) naczynia krwionośne, siatkówkę i naczyniówkę oka, przeciwcukrzycowe, przeciwzawałowe, antyoksydacyjne, przeciwzapalne i przeciwzakrzepowe. Poprzez wpływ przeciwrodnikowy, antyoksydacyjny, stabilizujący strukturę błon elementarnych mogą zmniejszać ryzyko rozwoju nowotworów. Ważne jest działanie ochronne na trzustkę, wątrobę i serce oraz układ wieńcowy i hamowanie procesu agregacji trombocytów. Poprawia przepływ krwi przez naczynia wieńcowe, oczne i obwodowe. Rozszerza naczynia i zapobiega miażdżycy.

Zawartość (mg/kg) fenolokwasów w różnych postaciach chemicznych w owocach blue honeysuckle, czyli wiciokrzewu sinego odmiany jadalnej.

image 
Tabela wg: Tunde Jurikova, Otakar Rop, Jiri Mlcek, Jiri Sochor, Stefan Balla, Ladislav Szekeres, Alzbeta Hegedusova, Jaromir Hubalek, Vojtech Adam, Rene Kizek: Phenolic Profile of Edible Honeysuckle Berries Genus Lonicera) and Their Biological Effects; Molecules 2012, 17, 61-79; doi:10.3390/molecules17010061.

Zawartość (mg/100 g) związków flawonoidowych w różnych gatunkach Lonicera

image 
Tabela wg: Tunde Jurikova, Otakar Rop, Jiri Mlcek, Jiri Sochor, Stefan Balla, Ladislav Szekeres, Alzbeta Hegedusova, Jaromir Hubalek, Vojtech Adam, Rene Kizek: Phenolic Profile of Edible Honeysuckle Berries Genus Lonicera) and Their Biological Effects; Molecules 2012, 17, 61-79; doi:10.3390/molecules17010061.

Wskazania do stosowania jagody kamczackiej (wiciokrzewu jadalnego): stany zapalne wątroby, trzustki i nerek; choroby degeneracyjne układu nerwowego; nieszczelność i stany zapalne jelit; choroby alergiczne; stany zapalne i degeneracja siatkówki i naczyniówki oka; uszkodzenie rogówki i nerwu wzrokowego; choroba wieńcowa, zawały – i ich profilaktyka; miażdżyca; cukrzyca, choroby nowotworowe, stany zapalne i zakrzepowe żył; zaburzenia krążenia ocznego, mózgowego, wieńcowego i w kończynach; choroby wirusowe wątroby.

Preparaty: świeże owoce, soki (100 g 1 raz dziennie, na czczo), ekstrakty suche w kapsułkach (w handlu są wyciągi suche standaryzowane na zawartość antocyjanów: 5%, 15%, 20%, 25%, 30%, 33%, 35%, 40%), wino z owoców (1 raz dziennie kieliszek), wyciąg z owoców na winie (1:5; 1 kieliszek dziennie), nalewka na etanolu 30% (1:5 – 2 razy dziennie kieliszeczek).

W kosmetologii: jako inhibitory elastazy i kolagenazy, środki przeciwstarzeniowe, przeciwzmarszczkowe, przeciwzapalne, antyrodnikowe; ochronne przed promieniami UV i radioaktywnymi – doustnie i jednocześnie w kremach, tonikach, serum, balsamach.

 

Wiciokrzew przewierceń – Lonicera caprofolium L. jest również leczniczy. Surowcami pozyskiwanymi z tego krzewu są: liść i kwiat – Folium et Flos Lonicerae caprifolii. Liście najlepiej zbierać w maju i czerwcu. Surowce suszyć w temperaturze pokojowej, w cieniu. Przechowywać w światłoszczelnych pojemnikach.

Działanie fitofarmakologiczne kwiatów Lonicera caprifolium: sekretolityczne, mukolityczne, wykrztuśne, przeciwkaszlowe, antydrobnoustrojowe, przeciwzapalne.

Wskazania do stosowania kwiatów Lonicera caprifolium: stany zapalne, infekcje i niedrożność zatok z powodu wydzieliny ropnej, zaflegmienie gardła i oskrzeli, zakażenia bakteryjne, wirusowe i grzybowe górnych i dolnych dróg oddechowych, chlamydioza i mikoplazmoza, gruźlica, uporczywy i bolesny kaszel, zapalenie migdałków.

Preparaty i dawkowanie (Flos – kwiat):

1. Napar – Infusum Lonicerae caprifolii: 1 łyżkę rozdrobnionych kwiatów zalać 1 szklanką wrzącej wody lub lepiej mleka, odstawić pod przykryciem na 15-20 minut, przecedzić. Pić 4 razy dziennie po 100 ml, można dodać miód i propolis.

2. Syrop – Sirupus Lonicerae caprifolii: 5 łyżek rozdrobnionych kwiatów zalać 2 szklankami wody, gotować 10 minut, odstawić na 30 minut, przefiltrować. Dodać 200 ml miodu, sok z 1 cytryny i 30 g gliceryny, wymieszać. Przechowywać w lodówce nie dłużej niż 2 tygodnie. Zażywać 4-5 razy dziennie po 1-2łyżki. Można zakonserwować sorbinianem potasu lub benzoesanem sodu (0,3%). Benzoesan i sorbinian nasilą działanie wykrztuśne syropu. Dodatek (25 ml) nalewki glistnikowej (Tinctura Chelidonii) lub z maczka kalifornijskiego nasilą działanie przeciwkaszlowe syropu.

Działanie fitofarmakologiczne liści Lonicera caprifolium: silnie żółciotwórcze i żółciopędne, wzmagające wydzielanie soku żołądkowego, trzustkowego i jelitowego, pobudzające perystaltykę jelit, rozwalniające (u niektórych osób wybitnie przeczyszczające); pobudzające czynności śledziony, przeciwbólowe, “czyszczące krew i limfę” z toksyn bakteryjnych i grzybowych.

Wskazania do stosowania liści Lonicera caprifolium: bóle i obrzęk śledziony, zaparcia, atonia jelit, obrzęki limfatyczne, przerost węzłów chłonnych, niedobory żółci, wirusowe i bakteryjne infekcje układu pokarmowego.

Preparaty i dawkowanie (Folium – liść):

1. Napar – Infusum: 2 łyżki suszonych i rozdrobnionych liści zalać 1 szklanką wrzącej wody; odstawić na 30 minut, przecedzić. Dodać miód (50 g) lub glicerynę (26 g) dla stabilizacji. Pić 2 razy dziennie (podzielić na dwie porcje).

2. Odwar – Decoctum Lonicerae caprifolii: 2 łyżki stołowe rozdrobnionych liści zalać 1 szklanką wody, gotować 20 minut na małym ogniu, odstawić na 20 minut, przecedzić, uzupełnić brakującą ilość wody. Zażywać 2 razy dziennie (podzielić na dwie porcje). Jest 2 razy silniejszy w działaniu niż napar.

 

Wiciokrzew japoński – Lonicera japonica L. jest źródłem kwiatów – Flos Lonicerae japonicae. W handlu są dostępne ekstrakty suche z kwiatów wiciokrzewu japońskiego, standaryzowane na zawartość kwasu chlorogenowego (25%).

Działanie fitofarmakologiczne kwiatów Lonicera japonica: hepatoprotekcyjne (ochronne na wątrobę), żółciopędne, lipotropowe, antybakteryjne, antyrodnikowe, antyoksydacyjne, przeciwalergiczne (przeciwhistaminowe), przeciwzapalne, ochronne na naczynia krwionośne, przeciwmiażdżycowe, immunostymulujące.

Wskazania do stosowania kwiatów Lonicera japonica: marskość i stłuszczenie wątroby, narażenie na czynniki uszkadzające trzustkę i wątrobę, zatrucia, choroby alergiczne, podatność na zakażenia bakteryjne i wirusowe, nadmiar cholesterolu i lipidów we krwi (hipercholesterolemia, hiperlipidemia).

Preparaty i dawkowanie:

1. Napar – Infusum Lonicerae japonicae: 2 łyżki rozdrobnionych suchych kwiatów zalać 1 szklanką wrzącej wody; odstawić pod przykryciem na 20 minut, przecedzić. Wypić w ciągu dnia w 2-3 porcjach.

W tradycyjnej medycynie chińskiej kwiat wiciokrzewu japońskiego (Jinyinhua) stosowane są w leczeniu chorób płuc, żołądka, serca, jelita grubego i wątroby. Zalecane przy owrzodzeniach zewnętrznych i wewnętrznych, stanach zapalnych oczu i piersi, ponadto przy infekcjach jelit, układu oddechowego. i pęcherza moczowego. W medycynie ludowej Chin stosowane są dawki (kwiaty) 10-15 g dziennie. Przygotowywany jest z nich napar.

Z Lonicera japonica pozyskiwane są też gałązki – Lonicerae Caulis (Rendongteng) zawierające fenolokwasy, saponiny, garbniki i fitosterole. Odwar z takich łodyżek działa na płuca, jelito grube i żołądek. W medycynie ludowej Chin zalecany w leczeniu chorób reumatycznych, wrzodów, stanów zapalnych skóry i piersi. Dawka łodyżek 10-30 g dziennie. Surowiec gotować 20 minut.

fulwotomentozydA 
Fulvotomentoside A, C58H94O26

Wiciokrzew brunatno-owłosiony – Lonicera fulvotomentosa Hsu et S. C. Cheng dostarcza do celów leczniczych kwiaty. Surowiec zawiera kwas chlorogenowy, fitosterole, olejek eteryczny i saponiny trójterpenowe (fulvotomentoside = fulwotomentozydy). Saponiny odpowiadają sapindozydom i hederynie. Napar z kwiatów działa ochronnie na miąższ wątroby, odkażająco, przeciwzapalnie i wykrztuśnie. Stanowi alternatywę dla bluszczu – Hedera helix L. Znakomity do leczenia nieżytów układu oddechowego. Działa antybakteryjnie, przeciwwirusowo i fungistatycznie. Wpływa uspokajająco i odtruwająco. Zalecam preparaty i dawki jak z Lonicera caprifolium.

Gatunek Lonicera confusa De Candolle pochodzi z Chin. Kwiat Lonicera confusa DC często jest sprzedawany pod nazwą Jinyinhua, czyli Lonicerae Flos, podobnie jak kwiat Lonicera japonica. Zawiera kwas chlorogenowy, beta-sitosterol, flawonoidy (rutyna, kwercytryna), saponiny. Napar z kwiatu Lonicera confusa polecany jest w leczeniu czyraków (okłady, przemywanie, jednoczesne zażywanie doustne), owrzodzeń skórnych, bólu i obrzęku gardła, krwawych biegunek, przeziębienia i gorączki. Dawki jak Lonicera japonica.

Wiciokrzew pomorski (powojowy) – Lonicera periclymenum L. stosowany w medycynie ludowej Europy. Zbierany jest kwiat, zasobny w fitosterole, saponiny, fenolokwasy i flawonoidy. Silny środek moczopędny i napotny. Zalecany w leczeniu obrzęków na tle skąpomoczu, chorób gorączkowych i zatruć. Przyspiesza wydalanie wielu ksenobiotyków i metabolitów endogennych. Zalecany jest napar (1 łyżka na 1 szklankę wrzącej wody). Pić 4 razy dziennie po 100 ml.

Rhd0c.qxd
Kwas chlorogenowy, C16H18O9

Wiciokrzew zwyczajny – Lonicera xylosteum Linne jest rośliną silnie działającą i przedawkowana staje się niebezpieczna. Niewłaściwie stosowna może nawet wywołać zgon, dlatego powinna być stosowana tylko przez wytrawnych fitoterapeutów.

Surowce: owoc, liść, kwiat – Fructus, Folium, Flos Lonicerae xylostei.

Zioło opisane przez dra Fr. Oesterlen’a w 1861 r. oraz prof. G.C Wittstein’a w 1883 r.

Owoce (odwar) działają wielokierunkowo, ale zależnie od dawki:

– małe dawki (w moim przypadku 1 łyżka owoców na szklankę wody, gotowane 10 minut, 50-100 ml 3 razy dziennie): napotnie, moczopędnie, żółciopędnie, wykrztuśnie, przeciwbólowo;

– duże dawki (200 ml i więcej odwaru 2-3 razy dziennie): silne pocenie się, nudności, wymioty, biegunka.

Dawka lecznicza jest bliska trującej i nie może być ustalona precyzyjnie. Zależy od masy ciała i osobniczej wrażliwości na roślinę.

W dawnej medycynie zalecane były owoce jako emeticum (środek wymiotny), moczopędny, napotny i czyszczący (purgans).

W razie zatrucia pojawia się niepokój, podrażnienie jelit i żołądka, ból brzucha i spastyczności mięśni szkieletowych, ponadto drżenie, dreszcze, zaburzenia oddychania i krążenia. Alkoholowe wyciągi z owoców przedawkowane dają przejściowo uczucie ekscytacji, ale potem ten stan przechodzi w skurcze mięśni szkieletowych, głównie tułowia. Towarzyszą temu zaburzenia oddychania i sercowe.

Liście i kwiaty wiciokrzewu zwyczajnego są bezpieczniejsze w użyciu. Kwiaty i liście wiciokrzewu zwyczajnego mogą być użyte w postaci naparu wodnego lub mlecznego (1 łyżka na szklankę wrzątku) w leczeniu uporczywego kaszlu, utrudnionego oddychania w przebiegu zakażeń mikologicznych, bakteryjnych i wirusowych,  a także zapalenia oskrzeli, płuc, opłucnej i tchawicy. Napar z kwiatów działa żółciopędnie, moczopędnie, przeciwbólowo i napotnie. Dawka naparu z liści lub kwiatów wynosi 50 ml 4 razy dziennie, najlepiej z miodem lub sokiem malinowym.  Napar z liści zwiększa częstość oddechów i u niektórych osób działa łagodnie rozwalniająco.

Kwiaty i liście wiciokrzewu zwyczajnego zawierają saponiny triterpenowe (przeciwdrobnoustrojowe, wykrztuśne, moczopędne), fitosterole, sekoirydoidy (odpowiedzialne za wpływ przeciwzapalny), cyjanogenne glikozydy, flawonoidy i garbniki. W liściach i owocach znajduje się dodatkowo glikoalkaloid monoterpenoidowy – ksylostosydyna = Xylostosidine. Wspomniany alkaloid monoterpenowy został wyodrębniony w 1845 r. przez Hübschmann’a, jednakże jego charakter chemiczny określili dopiero R.K. Chaudchuri i O. Sticher w 1980 r.

ksylostosydyna
Ksylostosydyna C18H25NO8S = Xylostosidine

Abutilon – zaślaz w leczeniu schorzeń układu moczowego.

Rodzaj zaślaz – Abutilon obejmuje około 100 gatunków. Należy do rodziny malwowatych – Malvaceae.

Najbardziej popularne to: zaślaz mieszańcowy – Abutilon hybridum, który powstał po skrzyżowaniu gatunków południowoamerykańskich; kwitnie na żółto, biało, pomarańczowo, czerwono i liliowo, obejmuje szereg odmian; zaślaz pospolity – Abutilon theophrasti Medikus, pochodzący z Azji (Chiny) – niem. Chinesische Samtpappel); zaślaz płożący – Abutilon megapotamicum ( Sprengel) St.-Hil. & Naudin pochodzący z Urugwaju i Brazylii.

Do celów leczniczych nadają sie tylko gatunki i mieszańce o liściach zielonych. Odradzam stosowanie odmian i mieszańców z barwnymi plamkami, cętkami na liściach, bowiem te pochodzą najczęściej od wirusów i wiroidów, towarzyszących komórkom i genom tej rośliny.

W tradycyjnej medycynie chińskiej wykorzystywane są nasiona Abutilon theophrasti – Abutili Semen, chin. Dongkuizi, suszone w promieniach słońca. W handlu dostępne są nie tylko suszone nasiona, ale również suche ekstrakty z nasion zaślazu (5:1, 10:1, 20:1). Niekiedy surowiec jest pod nazwą Malvae semen, ale wtedy nie ma pewności co do gatunku i może on pochodzić z Malva verticillata L. lub Malva crispa L. Składnikami czynnymi są polisacharydy kwaśne, obojętne i peptydoglikany, ponadto flawonoidy.

Chińczycy zamiast ekstraktu z nasion zaślazu przysyłają często wyciąg suchy z ziela ślazu, określonego nazwą angielską Cluster Mallow, zatem jest to Malva verticillata L., zwana również Chinese Mallow.

Zatem jeśli nie wyhodujemy sobie rośliny lub nie znajdziemy wiarygodnego dostawcy surowca – trzeba mieć na uwadze brak kontroli nad tym – czym tak naprawdę leczymy siebie lub pacjenta (chodzi o ekstrakt lub sproszkowany surowiec). Jeżeli surowiec – Semen jest cały to oczywiście jesteśmy w stanie go zbadać farmakognostycznie i sklasyfikować gatunkowo.

abutilon_hybridum1 abutilon_hybridum
Zaślaz mieszańcowy – Abutilon hybridum, Swarzędz, lipiec 2012 r.

Przyjmijmy jednak, że posiadamy surowiec należyty i pewny. Jakie ma działanie i zastosowanie?

W tradycyjnej medycynie chińskiej nasiona rozdrabniano i gotowano w wodzie przez 20 minut. Dawka dzienna 3-15 g, standardowo 5 g. Uzyskany odwar z przepisanej ilości nasion wypijano porcjami w ciągu dnia. Zioło działa na jelito cienkie, grube i pęcherz moczowy. Zalecano przy skapomoczu, bolesnym i przerywanym oddawaniu moczu, przy zapaleniu pęcherza moczowego i gruczołu krokowego, krwiomoczu, biegunce, obrzękach, kamicy moczowej, skłonnościach do czyraczności, stanach zapalnych gruczołu piersiowego, skąpej laktacji, zaparciach, wreszcie przy zmętnieniu rogówki. Zmiany skórne i zapalnie zmienione piersi okładano odwarem i często obmywano.

Ja ze swojej stronie polecam ten surowiec jako środek śluzowy, łagodzący, przeciwzapalny, nawilżający, lekko rozwalniający i lekko gorzki, poprawiający pasaż treści pokarmowej.

Obok nasion polecam wykorzystywać również liście suszone przy nieżycie górnych dróg oddechowych, zgadze, refluxie, uporczywym kaszlu, zaburzeniach perystaltyki jelit, wzdęciach i zaparciach. Z liści sporządzać należy odwar, podobnie jak z nasion. Zatem łyżka rozdrobnionego surowca na szklankę wody w zupełności wystarczy. Gotować 10-20 minut, przecedzić. Wypić w ciągu dnia w 4 porcjach.

Gynostemma pentaphyllum (Thunberg) Makino – ziele nieśmiertelności w praktycznej fitoterapii.

Gynostemma pentaphyllum (Thunberg) Makino, zwane w krajach niemieckojęzycznych Kraut der Unsterblichkei lub Frauenginseng (w Chinach Jiaogulan), należy do rodziny dyniowatych – Cucurbitaceae. Jest rośliną uprawianą w wielu krajach, w tym w Polsce; na pierwszy rzut oka przypomina winobluszcz, bowiem jest pnączem o liściach złożonych z 5 listków, brzegiem ząbkowanych. Wykształca wąsy czepne. Dwupienna. Pochodzi z Chin, ale występuje również w Wietnamie, Korei, Indiach, czy Japonii.

W Polsce sprzedawany w wielu szkółkach ogrodniczych. Jesienią, gdy temperatura spada do 0 stopni trzeba roślinę zabrać do mieszkania lub ogrzewanej szklarni.

Surowcem jest świeże i suche ziele (Herba, Folium, Radix Gynostemmae). W handlu znajdują się liczne preparaty oparte na wyciągach płynnych i suchych z ziela lub całej rośliny, rzadziej z korzeni Gynostemma pentaphyllum. Ekstrakty są standaryzowane na zawartość gipenozydów (gypenosides): 20-80%. W roślinie suchej zawartych jest ok 7% gipenozydów. Związki te należą do saponin triterpenowych typu dammaranu. Istotne są również flawonoidy (ok. 5%) i polisacharydy.

gypenosidesIX
Gipenozyd IX (C47H80O17)

gypenosideXVII
Gipenozyd XVII (C48H82O18)

gypenosidesIV
Gipenozyd IV (C47H80O17)

Działanie fitofarmakologiczne: immunostymulujące (wzbudzające i nasilające fagozytozę, zwiększające liczbę limfocytów i stężenie immunoglobuliny G (IgG)); hepatoprotekcyjne, przeciwzapalne; adaptogenne, obniżające podniesione ciśnienie krwi, przeciwmiażdżycowe, poprawiające zdolności poznawcze i myślowe (kognitywne), lipotropowe, hamujące stłuszczenie i marskość serca, nerek, wątroby i trzustki; obniżające poziom cholesterolu i triglicerydów we krwi; hamujące tworzenie kamieni żółciowych; przeciwstresowe.

Wyciągi z Gynostemma wywierają wpływ ochronny na wątrobę. Dowodzą tego liczne badania, np. Chen JC, Tsai CC, Chen LD, Chen HH, Wang WC.: Therapeutic effect of gypenoside on chronic liver injury and fibrosis induced by CCl4 in rats, opublikowane w Am J Chin Med. 2000;28(2):175-85.W fitoterapii ludzi i zwierząt można wykorzystać właściwości chroniące wątrobę przed szkodliwym wpływem toksyn na wątrobę, np. węglowodorów fluoro- i chlorowcopochodnych, zapobiegające marskości i zwłóknieniu miąższu wątroby.

Normalizuje poziomy enzymów wątrobowych, zapobiega stłuszczeniu wątroby (np. badania Qin R, Zhang J, Li C, Zhang X, Xiong A, Huang F, Yin Z, Li K, Qin W, Chen M, Zhang S, Liang L, Zhang H, Nie H, Ye W.: Protective effects of gypenosides against fatty liver disease induced by high fat and cholesterol diet and alcohol in rats (Arch Pharm Res. 2012 Jul;35(7):1241-50. Epub 2012 Aug 3); co ciekawe, Gynostemma zmniejsza szkodliwy wpływ alkoholu na organizm.

Istnieją wyniki badań świadczące o działaniu przeciwrakowym Gynostemma pentaphyllum, np. badania Cheng TC, Lu JF, Wang JS, Lin LJ, Kuo HI, Chen BH.: Antiproliferation effect and apoptosis mechanism of prostate cancer cell PC-3 by flavonoids and saponins prepared from Gynostemma pentaphyllum (J Agric Food Chem. 2011 Oct 26;59(20):11319-29. Epub 2011 Sep 26.) dowiodły, że jest sens podawania wyciągów z Gynostemma w przebiegu raka gruczołu krokowego.

Nie bez znaczenia są właściwości antydrobnoustrojowe wyciągów z Gynostemma, pomocne w leczeniu infekcji bakteryjnych i grzybowych.

Substancje saponinowe Gynostemma są w stanie hamować wytwarzanie mikotoksyn i toksyn bakteryjnych niezmiernie szkodliwych dla ludzi i zwierząt. (patrz badania: Srichana D, Taengtip R, Kondo S.: Antimicrobial activity of Gynostemma pentaphyllum extracts against fungi producing aflatoxin and fumonisin and bacteria causing diarrheal disease (Southeast Asian J Trop Med Public Health. 2011 May;42(3):704-10.).

Powstrzymują rozwój Aspergillus flavus, Aspergillus parasiticus, Fusarium verticillioides, Vibrio, Salmonella, Shigella, Escherichia coli i Staphylococcus aureus. Możliwe jest również wykorzystanie tej rośliny do profilaktyki, jak i minimalizowania szkodliwego wpływu mikotoksyn zawartych w paszach u zwierząt gospodarskich. Takie zastosowanie ochroni wątrobę i nerki zwierząt oraz zapobiegnie wystąpieniu biegunek.

gynostemma
Gynostemma pentaphyllum (Thunb) Makino 1902; Swarzędz, lipiec 2012 r.

Jak wykorzystać w praktycznej fitoterapii Gynostemma?

1. Wyciąg na winie: 1 część suchego lub świeżego rozdrobnionego ziela Gynostemma zalać 5 częściami wina aroniowego lub winogronowego wytrawnego, macerować miesiąc, przecedzić. Pić 1 kieliszek dziennie przy nadciśnieniu, skłonnościach do zakrzepów, chorobie wieńcowej, miażdżycy, cukrzycy, stresie, trudnościach w przystosowaniu do nowych warunków bytowania, obniżonej odporności na infekcje.

2. Nalewka – Tinctura Gynostemmae: 1 część świeżego lub suchego rozdrobnionego ziela Gynostemma zalać 5 częściami alkoholu 30-40%, macerować 1 tydzień, przecedzić. Zażywać 2 razy dziennie, rano i popołudniu po 5 ml lub1 raz dziennie po 1 małym kieliszku, przez 1 miesiąc.

3. Ekstrakt suchy z Gynostemma mianowany na zawartość gipenozydów (80%): 300-500 mg 2 razy dziennie, rano i popołudniu.

Nie zażywać przed snem.

Rp. Krople adaptogenne, przeciwstresowe, immunostymulujące.

Nalewka z Gynostemma na etanolu 40% 1:5 – 25 ml
Nalewka z Rhodiola rosea 1:5 na etanolu 50-60% -15 ml
Nalewka z gałki muszkatołowej 1:5 na etanolu 60-70% – 10 ml
Nalewka z miłorzębu na etanolu 60-65% – 25 ml
Nalewka z wąkrotki – Centella na etanolu 50% 10 ml
Nalewka z owoców cytryńca chińskiego Schisandra chinensis na etanolu 50% – 15 ml
Surowce wymieszać. Zażywać 1-2 razy dziennie po 5-10 ml, zależnie od wrażliwości na lek.

Wskazania: trudności w adaptacji do środowiska, stres, depresja, zaburzenia myślenia (uczenia się i odtwarzania informacji), otępienie, miażdżyca, autyzm, brak aktywności ruchowej i psychicznej, spadek odporności na infekcje.

Siedmiopalecznik błotny – Comarum palustre Linne w praktycznej fitoterapii.

Siedmiopalecznik (niem./szwajc. Blutauge) – Comarum należy do rodziny różowatych Rosaceae. Pod względem chemotaksonomicznym jest spokrewniony z pięciornikiem – Potentilla, krwiściągiem – Sanguisorba, rzepikiem – Agrimonia, czy kuklikiem – Geum. Dawniej nawet był zaliczany do rodzaju Potentilla i występował wówczas pod nazwą gatunkową pięciornik błotny – Potentilla palustris Scopoli.

W Polsce występuje na bagnistych łąkach, przy rowach melioracyjnych, stawach, w podmokłych starorzeczach, na niżu i pogórzu, ale nie jest rośliną pospolitą. Wykształca kłącze (Rhizoma Comari) długie, pełzające, które jest najcenniejszym surowcem, jednakże w medycynie ludowej używane jest również ziele (Blutaugenkraut) – Herba Comari. Ziele nie musi być pozyskiwane w czasie kwitnienia, bowiem im starsze wegetacyjnie tym więcej zawiera garbników. Liście są 5-7-listkowe, górne 3-dzielne; listki podługowate, ostro piłkowane, z wierzchu ciemnozielone, a spodem szaro owłosione; przylistki zrośnięte z ogonkami. Kwiaty ciemnopurpurowe. Kwitnie od czerwca do lipca. Jest rośliną wieloletnią, możliwą do uprawy na łąkach podmokłych. Kłącze powinno być zbierane wiosną lub jesienią, ziele przez całe lato i jesień. Surowiec najlepiej suszyć w temp. do 50 stopni Celsjusza.

Siedmiopalecznik to zioło garbnikowe. Działa wybitnie ściągająco, przeciwkrwotocznie, przeciwzapalnie, zapierająco. Należy do tej samej grupy ziół leczniczych co kłącze pięciornika – Rhizoma Tormentillae, kłącze wężownika – Rhizoma Bistortae, korzeń ratanii = pastwinu – Radix Ratanhiae, kłacze kuklika – Rhizoma Gei, kwiat róży – Flos Rosae, kora i liście oczaru – Cortex et Folium Hamamelidis, korzeń i ziele krwiściągu – Radix et Herba Sanguisorbae, ziele krwawnicy – Herbae Salicariae, albo liść i kora dębu – Folium et Cortex Quercus.

Siedmiopalecznik zawiera garbniki (9-20%), kwas galusowy, kwas elagowy, chinowy, katechinowy, flobafeny fitoncydy triterpenowe i fenolowe, glikozydy fenolowe, olejek eteryczny, kwas izomasłowy, kwas izowalerianowy, kwercetynę.

Działanie fitofarmakologiczne: ochronne na miąższ wątroby, odtruwające wątrobę, ochronne na nerki i naczynia krwionośne, przeciwrodnikowe, antyoksydacyjne, przeciwzapalne; przeciwwysiękowe, ściągające na skórę i błony śluzowe, obkurczające naczynia krwionośne i pory, hamujące wydzielanie potu i łoju, hamujące odczyny alergiczne, przeciwobrzękowe, przyspieszające krzepniecie krwi na zasadzie wytrącania włóknika i przyspieszania usieciowania skrzepu; przyspieszające gojenie ran, wzmagające ziarninowanie i naskórnikowanie; zmniejszające wydzielanie soków trawiennych, hamujące procesy gnicia i fermentacji w jelitach; antyseptyczne; zmniejszające przekrwienie błon śluzowych; w okładach i kroplach do oczu – odkażające i hamujące łzawienie.

Dzięki zawieraniu kwasów tłuszczowych krótko- i średniołańcuchowych przyspiesza regenerację nabłonka jelit i stanowi czynnik ochronny i troficzny dla kosmków jelitowych. Wraz z korzeniem lukrecji, HMB, glukonianem wapnia, zielem i kłączem kozłka oraz korzeniem żywokostu i nasieniem kozieradki powinien być polecany przy wszelkich owrzodzeniach żołądka, jelita cienkiego i grubego oraz zaburzeniach sekrecyjno-absorpcyjnych jelit. Fenolokwasy siedmiopalecznika działają dodatkowo ochronnie na tkankę nabłonkową i hepatocyty.

Wskazania: nieżyt żołądka i jelit, zespól jelita drażliwego, zapalenie uchyłków jelita, stłuszczenie i marskość wątroby, stłuszczenie nerek, zmiany martwicze w trzustce, stany zapalne odbytu, biegunka nieznanego pochodzenia, nadmierna potliwość i łojotok (leczenie zewnętrzne skojarzyć z wewnętrznym), trudno gojące się rany, trądzik różowaty i młodzieńczy, stany zapalne dziąseł i gardła; owrzodzenia i polipy przewodu pokarmowego. Stany zapalne narządów rozrodczych. Nadmierne krwawienia miesiączkowe.

Sposób użycia: odwar do picia, do obmywania skóry, ran, owrzodzeń, płukania jamy ustnej i gardła, nasiadówek, irygacji, lewatyw, do okładów na oczy, do przemywania oczu, do płukania włosów, do okładów na rany.

W kosmetologii: cenny surowiec ściągający, przeciwpotny, obkurczający rozszerzone naczynia krwionośne i pory, przeciwłojotokowy, pojędrniający, hamujący rumień na twarzy, ochronny na skórę przed promieniami UV (maseczka, okłady, tonik, kremy i żele z dodatkiem wyciągu z kłączy lub ziela siedmiopalecznika).

Odwar – Decoctum Comari: 1 łyżkę surowca zalać szklanką wody, gotować na małym ogniu 10-20 minut, odstawić na 20-30 minut pod przykryciem, przecedzić. Uzupełnić brakującą ilość wody do objętości 1 szklanki. Dawka zależna od rodzaju schorzenia: przy zaburzeniach funkcji układu pokarmowego 1/2 szklanki 4 razy dziennie. Jako wymiatacz wolnych rodników, antyoksydant, środek ochronny na wątrobę, trzustkę, nerki i naczynia krwionośne, środek łagodzący objawy alergii: 1 szklanka odwaru dziennie. Odwar nadaje sie do przemywania skóry i do płukanek.

Ocet siedmiopalecznikowy – Acetum Comari: 1 część objętościową świeżego lub suchego kłącza lub ziela siedmiopalecznika zalać 5 częściami octu spożywczego 5-6%, odstawić na miesiąc, przecedzić. Do płukania jamy ustnej i gardła w stanach ropnych i zapalnych, dla wzmocnienia dziąseł i usunięcia przykrego zapachu z ust: 1 łyżka octu siedmiopalecznikowego na 1 szklankę wody mineralnej. Podobnym roztworem płukać włosy przy braku połysku, wypadaniu, łupieżu i grzybicach. Octem rozcieńczonym wodą w proporcji 1:1 okładać miejsca uderzone, z sińcami i obrzękiem. Do takiego roztworu octu siedmiopalecznikowego można jeszcze dodać nalewkę arnikową (przy kontuzjach, opuchniętych kończynach). Roztworem octu siedmiopalecznikowego z dodatkiem nalewki nagietkowej lub Azulanu płukać narządy płciowe i okolice krocza przy stanach zapalnych.

Ocet siedmiopalecznikowy nadaje się do kąpieli odkażających, przeciwpotnych i odprężających oraz kąpieli całego ciała przeciwko opuchliznom (100 ml preparatu na 100 litrów wody).

Doustnie można zażywać jako środek przeciwgrzybiczy (przeciwko kandydozie) 1 ilości 1 łyżeczka w 1 szklance wody zdrojowej 2 razy dziennie na czczo.

Wino siedmiopalecznikowe – Vinum Comari: 1 część świeżego lub suchego kłącza zalać 5 częściami wina czerwonego, wytrawiać minimum 1 miesiąc, przefiltrować. Codziennie przez 2 tygodnie 1 kieliszek dziennie wina siedmiopalecznikowego jako źródło polifenoli, antyoksydantów i wymiataczy wolnych rodników w cukrzycy, miażdżycy, stłuszczeniu serca, chorobie wieńcowej, retinopatii, chorobach alergicznych, reumatyzmie.

W medycynie ludowej siedmiopalecznik był stosowany w leczeniu nieżytów układu pokarmowego, reumatyzmu, sączących i nie gojących się ran, a także stanów zapalnych jamy ustnej.

Catalpa jako naturalna alternatywa dla hormonów sterydowych kory nadnerczy i niesterydowych leków przeciwzapalnych.

W leczeniu chorób autoimmunologicznych można stosować rośliny. Często stanowią one naturalną alternatywę dla hormonów sterydowych. Niektóre opisałem na stronie http://luskiewnik.pl/autoimmunologia/index.htm, ale do tej grupy zaliczyć możemy również Cyanotis arachnoides oraz surmię, czyli katalpę.

Catalpa, czyli surmia należy do rodziny bignoniowatych – Bignoniaceae.  Pochodzą z Ameryki Północnej i Azji. W Polsce sadzone. Do celów leczniczych nadaje się surmia zwyczajna – Catalpa bignonioides Walter (=Catalpa syringaefolia Sims., Catalpa cordifolia Moench) i surmia jajolistna – Catalpa ovata G. Don.

Katalpa zwyczajna jest drzewem dorastającym do 15 m wys. Wytwarza krótki pień i szeroką zaokrągloną koronę. Liście długości 10-20 cm sercowato-jajowate, nagie, długo zaostrzone, czasem z 1-2 małymi klapami. Dolna powierzchnia liści, szczególnie na nerwacji owłosiona. Liście przy roztarciu silnie pachną. Kwiaty długości i szerokości 5-6 cm, białe, z żółtymi smugami wewnątrz i purpurowymi plamkami. Kwiatostany długości 15-20 cm. Kwitnie od czerwca do lipca. Łuszczyny długości 20-40 cm, szerokości 6-8 mm.

Katalpa jajolistna dorasta najczęściej do 10 m wys. i ma rozłożyste konary. Liście długości 10-25 cm, szeroko-sercowato-jajowate, nagle zaostrzone, całobrzegie lub płytko 3-5-klapowane, dolna strona prawie naga lub owłosiona na wiązkach przewodzących. W kątach wiązek ciemne plamki. Kwiaty żółtobiałe, wewnątrz pomarańczowo pręgowane z fioletowymi plamkami, 2,5 cm szer. Kwiatostany do 25 cm długości. Kwitnie w lipcu. Łuszczyny długości do 20-30 cm, szerokości 8 mm. Pochodzi z Chin.

catalpacatalpa_surmia
Katalpa – surmia, Krosno, maj 2012 r.

Surowiec: owoc i liść = Fructus et Folium Catalpae, wysuszone w przewiewnym miejscu, zawsze w ciemności, przechowywane w światłoszczelnych opakowaniach w niskiej temperaturze, do 20 stopni Celsjusza. Trwałość 2 lata.

Składniki czynne: irydoidy (do 1%), głównie katalpol, katalpozyd; polifenole, białka, tłuszcze (bogate w nienasycone kwasy tłuszczowe).

W medycynie ludowej Włoch katalpa była stosowana w leczeniu chronicznej astmy. Współczesne badania dowodzą, że miało to uzasadnienie. Katalpol zawarty w surmii stymuluje wydzielanie hormonów sterydowych nadnerczy, które jak wiemy obecnie są stosowane w leczeniu dychawicy oskrzelowej.

Działanie fitofarmakologiczne: typowo kortykopodobne, przeciwzapalne, przeciwko autoagresji immunologicznej, przeciwbólowe, przeciwwysiękowe, hamujące rozrost tkanki limfoidalnej, przeciwastmatyczne, przeciwreumatyczne, antyalergiczne. Katalpol wywiera wpływ neuroprotekcyjny i przeciwnowotworowy. Zalecany przez niektórych fitoterapeutów w leczeniu choroby Parkinsona.

katalpol
Katalpozyd – struktura

Irydoidy są silnie przeciwzapalne. 1 mg aukubiny, werbenaliny, czy loganiny odpowiada sile działania 0,5 mg syntetycznej indometacyny. Katalpozyd blokuje aktywność NF-κB (nuclear factor kappa-light-chain-enhancer of activated B cells). W dodatku katalpol ma zdolność wzbudzania wydzielania glikokortykosteroidów i dehydroepiandrosteronu w nadnerczach. Dzięki temu występuje działanie wytłumiające odczyny autoagresji immunologicznej (przydatne w leczeniu chorób autoimmunologicznych). Należy pamiętać, że katalpa działa immunosupresyjnie. Hamuje obrzęk, ból, przekrwienie. Przy dłuższym zażywaniu wywołuje euforię i przyrost masy mięśniowej.

Wskazania: choroba Hashimoto (thyroiditis Hashimoto), atopowe zapalenie skóry, kontaktowe zapalenie skóry, katar sienny, polekowe reakcje skórne, choroba Leśniowskiego-Crohna, pęcherzyca, ostre stany zapalne oczu, sarkoidoza, neurodermatoza, reumatyzm, toczeń, otoskleroza, astma, uogólnione choroby alergiczne, łuszczyca, białaczka limfoblastyczna, niedokrwistość hemolityczna. Spadek poziomu DHEA w wieku podeszłym (osłabienie pamięci i aktywności życiowej, depresja, złe samopoczucie, zmniejszenie odporności na stres, zaburzenia snu).

W medycynie ludowej: uporczywy kaszel, przewlekłe nieżyty układu oddechowego, astma, krztusiec.

Przeciwwskazania: nadczynność kory nadnerczy, hiperandrogenizm.

Skąd efekt przyrostu masy mięśni po zażywaniu katalpy?

Irydoidy katalpolowe mają zdolność zwiększania uwalniania dehydroepiandrotestosteronu i androstendionu, które są przekształcane do testosteronu i dihydrotestosteronu, a te jak wiadomo mają właściwości anaboliczne.

Napar katalpowy – Infusum Catalpae: 2 łyżki sproszkowanych owoców lub liści zalać 1 szklanką wrzącej wody, odstawić na 30 minut pod przykryciem, przecedzić. Pić 2 razy dziennie po 1 szklance naparu. Stosować również zewnętrznie (okłady, płukanki, przemywania, nasiadówki).

Maść katalpowa na zmiany skórne – Unguentum Catalpae: świeże liście lub owoce zmiksować z olejem lnianym, konopnym lub rokitnikowym i spirytusem na konsystencję papki. Nakładać na chore miejsce (np. eczema, atopowe zapalenie skóry, łuszczyca), najlepiej pod ceratkę i bandaż elastyczny. Stosować dwa razy dziennie.

Wino katalpowe – Vinum Catalpae: 1 część liści suchych lub świeżych, albo owoców, po uprzednim rozdrobnieniu, zalać 5 częściami wina wytrwanego czerwonego lub białego. Odstawić na miesiąc. Codziennie wypić 1 kieliszek takiego wina.

Czas kuracji preparatami wyżej opisanymi: 1 miesiąc; powtarzać co kwartał.

W kosmetologii: wypryski na tle alergicznym, trądzik różowaty (maseczka, tonik, krem/żel z wyciągiem na winie katalpowym; wino katalpowe do celów dermatologicznych: 1 część objętościowa surowca na 3 części objętościowe wina).

Wykazuje synergizm z ziołami zawierającymi fitosterole i saponiny i alkaloidy sterydowe, np. kozieradka – Trigonella, Cyanotis, Sarsaparilla, juka – Yucca, czworolist – Paris, konwalijka – Maianthemum, psianka słodkogórz Solanum dulc-amara. W połączeniu z Dioscorea (pochrzyn), kozieradką Trigonella, lukrecją (Glycyrrhiza) staje się potężnym środkiem wpływającym na gospodarkę hormonalną! (patrz opisy tych ziół), co może być w umiejętny sposób wykorzystane, np. w leczeniu schorzeń reumatycznych, niedoboru DHEA, zaniku mięśni, stwardnienia rozsianego.

Geranium pusillum Linne – bodziszek drobny w praktycznej fitoterapii.

Bodziszek drobny (niem./szwajc. Kleiner Storchschnabel, fr. Geranium fluet, ital. Geranio minore, retorom. Gerani pitschen) – Geranium pusillum Linne, należy do rodziny bodziszkowatych – Geraniaceae. Zarówno w Polsce, jak i w Szwajcarii jest rozpowszechniony, miejscami pospolity na niżu i pogórzu. Zasiedla pola, przydroża, drogi śródleśne, przychacia. Kwitnie od maja do września. Dorasta do 50 cm wys. Łodyga wzniesiona, gałęzista, często pokładająca się lub rozesłana, owłosiona, pokryta włoskami gruczołowymi. Liście okrągławo-nerkowate 5-9-dzielne; odcinki jajowato-klinowate, nierówno wcinane. Kwiaty drobne, średnicy 2-4 mm, płatki różowe lub fioletowo-różowe, orzęsione, na szczycie nieco wcięte. Owoce owłosione, z dziobkiem ogruczolonym.

Surowcem jest kwitnące i owocujące ziele bodziszka drobnego – Herba Geranii pusilli, zbierane od maja do sierpnia, suszone w ciemnym miejscu, w przewiewie, w temperaturze pokojowej. Surowiec wrażliwy na przegrzanie. Trwały tylko 1 rok. Rozdrabniać tuż przed przetworzeniem w ostateczny przetwór. Przechowywać w światłoszczelnych pojemnikach.

Składniki czynne: olejek eteryczny bogaty w geraniol, linalol, terpineol, borneol; garbniki 6-12%, kwas galusowy, elagowy, ferulowy, kawowy, katechowy, p-kumarowy; flawonoidy (kemferol, kwercetyna), gorycze, fitosterole (sitosterol).

Działanie fitofarmakologiczne: ściągające, przeciwbiegunkowe, wybitnie przeciwzapalne, antyalergiczne, przeciwrodnikowe, antybakteryjne, fungistatyczne, onkostatyczne. Zakłóca przemiany mewalonianu i dzięki temu obniża poziom cholesterolu we krwi. Dodatkowo hipocholesterolemicznie działają fitosterole i garbniki. Obniża stężenie glukozy w osoczu krwi. Hamuje obrzęk gruczołu krokowego. Ochrania miąższ wątroby przed stłuszczeniem. Hamuje kaszel i zbyt obfitą wydzielinę śluzową oraz ropno-surowiczą w drogach oddechowych. Wywiera działanie antyandrogenne.

Wskazania: nadmierne stężenie cukru, lipidów i cholesterolu we krwi, przerost gruczołu krokowego; nieżyt układu oddechowego i pokarmowego, zmiany stłuszczenia wątroby, stany zapalne odbytu i narządów płciowych, ostre zapalenie spojówek i gałki ocznej; infekcje drożdżakowe przewodu pokarmowego; trudno gojące się rany, sączące owrzodzenia, nadżerki, liszaje; oparzenia; łojotok skóry, łojotokowe zapalenie skóry, łupież tłusty, łojotok włosów; nowotwory i polipy przewodu pokarmowego (stosować na czczo); cukrzyca, choroby alergiczne. Łagodzi objawy refluxu i choroby wrzodowej.

Wywar: 2 łyżki świeżo rozdrobnionego surowca zalać 1 szklanką zimnej wody, doprowadzić do wrzenia i potem zagotowania pod przykryciem. Gdy zacznie się gotować od razu odstawić z ognia i trzymać pod przykryciem jeszcze 30 minut. Pić 2 razy dziennie po 1 szklance wywaru. W przypadku choroby nowotworowej i zapalenia dróg oddechowych oraz przewodu pokarmowego 1/2 szklanki wywaru 4 razy dziennie.

Wywar stosować też do płukania narządów płciowych, jamy ustnej i gardła, do obmywania, okładów, np. oczu (okłady 30 minutowe). Pomocny  wleczeniu nadmiernego łzawienia i zmian ropnych oczu. Przyspiesza gojenie sączących ran. Jest cenną rośliną kosmetyczną przy wypryskach, rozszerzonych porach, pękających naczynkach włosowatych, łojotoku, świecącej cerze zwiotczałej i z przebarwieniami oraz odbarwieniami. Wyrównuje koloryt skóry. Hamuje rozwój bakterii i grzybów.

geranium_pusillum_1600x1200
Bodziszek drobny – Geranium pusillum L., Krosno, maj 2012 r.

Galeobdolon luteum Hudson – gajowiec żółty w praktycznej fitoterapii.

Gajowiec żółty (niem./szwajc. Goldnessel, fr.Ortie jaune, Lamier galeobdolon, ital. Ortica mora, retorom. Urticla melna) – Galeobdolon luteum Hudson = Lamium galeobdolon Linne = Galeobdolon vulgare Pers. = Lamiastrum galeobdolon (L.) Ehrend. et Pol., z rodziny wargowych – Labiatae (jasnotowatych – Lamiaceae) jest cenną rośliną leczniczą o działaniu wykrztuśnym, przeciwskurczowym, łagodzącym kaszel i przeciwzapalnym. Był stosowany w medycynie ludowej w leczeniu nieżytów układu oddechowego oraz niektórych chorób ginekologicznych (Niemcy, Austria, Szwajcaria, Bułgaria, dawna Jugosławia), podobnie jak jasnota biała – Lamium album Linne, jasnota różowa – Lamium amplexicaule L., czy purpurowa – Lamium purpureum Linne. 

Może zastąpić jasnotę różową w zakresie leczenia zaburzeń miesiączkowania, wspomagającej terapii upławów i zapalenia przydatków. Dodatkowo może być polecany w zespole policystycznych jajników i endometriozy, najlepiej w połączeniu z preparatami torfowca (świeży zielony torfowiec!), borowiny (w tym pozajelitowo Fibs, albo doustnie wyciągi – destylaty z borowiny), odwarem z kory kaliny, naparem z ziela/kwiatu nagietka, naparem ziela/kłącza glistnika, naparem z ziela miesiącznicy – Lunaria i naparem z kwiatów czeremchy.

Roślina pospolita w lasach na niżu i w górach, ponadto sprzedawana czasem w sklepach ogrodniczych jako roślina okrywowa cieniolubna. Roślina krótko żyje, należy do aspektu wiosennego. Po przekwitnięciu i wydaniu owoców nadziemna część gajowca żółknie i zamiera.

Surowcem jest kwitnące ziele gajowca żółtego – Herba Lamii galeobdoloni, które można suszyć w temperaturze do 35 stopni Celsjusza lub stosować w stanie świeżym do sporządzenia intraktu lub nalewki. Surowiec jest zbierany od kwietnia do maja.

Składniki: flawonoidy – galeobdoside = galeobdozydy (werbaskozyd, apigenina-7-O-beta-D-(6′-p-hydroksy-cinnamoyloxy)-mannoside), kwas cynamonowy, kwas kawowy, benzoksazynoidy (benzoxazinoids), w tym odkryty przez bułgarskich uczonych (Kalina I Alipieva, Rilka M Taskova,Ljubka N Evstatieva,Nedjalka V Handjieva ,Simeon S Popov) nowy związek z tej grupy 2-O-β-d-glucopyranosyl-6-hydroxy-2H-1,4-benzoxazin-3(4H)-one (6-hydroxy blepharin); irydoidy, w tym harpagidowe, salidrozyd (o działaniu przeciwlękowym), 5-deoxylamiol, sesamoside, ekdyzony, epipterosterony o silnych działaniach przeciwzapalnych; olejek eteryczny bogaty w trikozan, tetrakozan, pentakozan, heptakozan, kwas heksadekanowy, skwalen, mirystynian izopropylu, alfa-terpineol, beta- kariofilen.

Full-size image (1K)structure_salidroside
źródło obrazka: http://www.mdidea.com/products/herbextract/salidroside/data04.html

Działanie lecznicze: wyraźnie przeciwzapalne na skórę, błony śluzowe i narządy wewnętrzne; ochronne na miąższ wątroby i nerki, przeciwreumatyczne, słabo przeciwbólowe. Reguluje miesiączkowanie i usuwa stany zapalne narządów rozrodczych oraz układu moczowego. Tłumi reakcje autoimmunologiczne (autoagresję immunologiczną). Może być polecany w leczeniu reumatyzmu, dny moczanowej, wirusowego zapalenia wątroby, niewydolności wątroby. Przydatny niezmiernie w profilaktyce stłuszczenia i marskości wątroby oraz nerek.

Wskazania: upławy, nieregularne miesiączkowanie, stany zapalne jajników, jajowodów, macicy i pochwy, zapalenie powrózków nasiennych, zapalenie jądra i moszny; stany zapalne układu moczowego (niekoniecznie wywołane infekcjami!), choroby uszkadzające wątrobę i nerki; stany zapalne nerwów, mięśni, stawów i kości; uogólnione stany zapalne skóry i przewodu pokarmowego. W razie zakażeń należy Galeobdolon luteum łączyć z ziołami fitoncydowymi (przeciwdrobnoustrojowymi). Przy alergii łączyć z pierwiosnkiem i krwawnikiem. W połączeniu z Rhodiola, Schisandra, Eleutherococcus i tatarakiem (w równych proporcjach) – w leczeniu choroby Alzheimera i zespołów otępiennych, ponadto zespołów stresowych i lękowych.

Gajowiec zawiera składniki sterydowe, podobnie jak Cyanotis arachnoides (mogą być łączone! https://rozanski.li/?p=2278) oraz irydoidy. Stanowi dobrą alternatywę dla przetaczników (wykazuje z nimi synergizm), czyśćca, trędownika i dąbrówki, ale jednocześnie wykazuje z nimi synergizm i koergizm, dlatego polecam kojarzyć te surowce. Harpagophytum (hakorośl), tarczyca bajkalska, Sarsaparilla, lukrecja i kozieradka również są wzmacniane i uzupełniane w działaniu przez gajowca, co może być wykorzystane w terapii chorób autoimmunologicznych, w tym alergii.

Napar gajowcowy – Infusum Lamii galeobdoloni: 2 łyżki rozdrobnionego suchego surowca lub 4 łyżki świeżego surowca zalać 400 ml wrzącej wody lub mleka; odstawić pod przykryciem na 40 minut, przecedzić. Pić 2 razy dziennie po 200 ml; w przypadku stanów zapalnych układu oddechowego 100 ml co 4 godziny, najlepiej z miodunką, pierwiosnkiem, czosnkiem niedźwiedzim, kwiatami męskimi leszczyny, kwiatami męskimi olchy, kwiatami forsycji lub kwiatami czeremchy. W razie silnego kaszlu i wysięku płucnego mieszać z ziołami krzemionkowymi (skrzyp, przytulia, marzanka, poziewnik, turzyce – odwar). Stosować również do irygacji, lewatywy, okładów, płukanek i przemywania schorzałych miejsc. Polecam przy zapaleniu gałki ocznej, spojówek i powiek (okłady z naparu-40 minutowe).

Nalewka lub intrakt gajowcowy – Tinctura et Intractum Lamii galeobdoloni: 1 część świeżego surowca po rozdrobnieniu zalać –5 częściami alkoholu 40% (w przypadku intraktu – gorącego), odstawić na 7 dni, przefiltrować. Zażywać po 10 ml 2-3 razy dziennie. Dobry jest również wyciąg na winie wytrawnym 1:5 – wtedy wypijać 1 kieliszek wina dziennie przez 2 tygodnie lub co dwa dni przez 4 tygodnie.

galeobdolon_luteum_1067x800
Galeobdolon luteum Hudson, kwiecień 2012, okolice Tylawy w Beskidzie Niskim.

galeobdolon_luteum_L_1067x800
Galeobdolon luteum Hudson, 29 marzec 2009 r., Wolsztyn (wielkopolskie).

Duża zawartość w surowcu skwalenu oraz alkanów czyni ziele kwitnące gajowca, jak i olejek z niego pozyskany bardzo przydatny w pielęgnowaniu skóry suchej, podrażnionej, łuszczącej się i cierpiącej na przedwczesne oznaki starzenia oraz atopowe zapalenie skóry.