|
|
W dawnej medycynie stosowano:
1. Korę cynamonowca cejlońskiego – Cinnamomum ceylanicum (acutum) Nees= Cinnamomum verum Presl = Cinnamomum zeylanicum Blume, z rodziny Lauraceae. Występuje w Południowej i Południowo-Wschodniej Azji; znana pod nazwami niem. Ceylonzimt, Aechter Zimmt; łac. Cinnamomum longum, verum; ang. Ceylon cinnamon.
2. Korę cynamonowca chińskiego Cassia cinnamomea = Cinnamomum casia Presl, ok. 2% olejku eterycznego. Znany pod nazwą niem. Zimmtcassie, Gemeiner Zimmt, Zimmtsorte, Kaneel; łac. Cinnamomum chinense (sinense), Laurus cassia, Cinnamomum cassia, Persea; ang. Chinese cinnamon, cassia, false cinnamon.
3. Korę i drewno cynamonowca kamforowego – Cinnamomum camphora (L.) Presl zawierające kamforę, o odmiennych właściwościach leczniczych od cynamonowca wonnego (chińskiego) i cynamonowca cejlońskiego.
Cynamonowiec chiński i cejloński mają podobne właściwości lecznicze. Cynamonowiec kamforowy posiada odmienny profil chemiczny i farmakologiczny. Kassia zawiera dodatkowo kumaryny i mniej eugenolu.
W handlu znajdują się także": Padang cassia, Burma Zimt, Batavia cassia = Batavia cinnamon z gatunku Cinnamomum burmanii Blume, ponadto Saigon Zimt = Saigon cinnamon = Saigon Cassia z gatunku Cinnamomum loureirii Nees.
Cinnamomi Cortex jest w Farmakopei Europejskiej 5; wymagania: olejek eteryczny w korze – przynajmniej 12 ml x kg-1. Zawartość olejku w korze 0,5-2,5%. Olejek zawiera głównie aldehyd cynamonowy C6H5CH=CHCHO 65-75%, aldehyd o-metoksycynamonowy, alkohol cynamonowy, ponadto eugenol, pinen, felandren, kariofilen, benzoesan benzylu, aldehyd benzoesowy, octan cinnamylu, cymen, nieco safrolu. Kora cynamonowca cejlońskiego zawiera kwas hydroksybenzoesowy, hydroksycynamonowy, diterpeny, proantocyjanidyny (2%), cukry (L-arabino-D-ksylan, D-glukan, skrobia).
Cortex Cinnamomi (Cortex Cinnamomi ceylanici), Zimt, Canelle, Canella jest w Pharmacopoea Helvetica VI. Surowiec nierozdrobniony powinien zawierać przynajmniej 1,4% olejku eterycznego. Surowiec sproszkowany powinien zawierać nie mniej niż 1,2% olejku eterycznego. Popiół nie więcej niż 8%. Oleum Cinnamomi powinien zawierać 63-77% aldehydu cynamonowego C9H8O o m.cz. 132,2. Oficjalne preparaty w Szwajcarii: Elixir aromaticum, Species amaro-aromaticae, Tinctura absinthii composita, Tinctura aromatica, Tinctura cinnamomi. Olejek cynamonowy jako surowiec farmakopealny (Zimtöl, Essenze de canelle, Essenza di canella) nie mniej niż 65% aldehydu anyżowego. Ciężar olejku 1,023-1,040. 1 g olejku to 39 kropli. Wchodzi w skłąd wody cynamonowej Aqua cinnamomi, Emulsio olei iecoris (emulsji tranowej) i Tinctura opii crocata.
Olejek z liści (cejloński) ma wysoką koncentrację eugenolu (87-96%).
Olejek z kory Casia zawiera 75-90% aldehydu cynamonowego (cinnamaldehyde), ponadto aldehyd salicylowy, metylosalicylowy i eugenol (ale mniej niż cejloński).
Diterpeny (cinnzelanol i cinnzelanin) mają właściwości insektycydów (owadobójcze). Czysty aldehyd cynamonowy obniża gorączkę i ciepłotę ciała. Olejek cynamonowy hamuje rozwój bakterii, grzybów, roztoczy i wirusów. Działa cytotoksycznie wobec komórek pierwotniaków. Działa bakteriostatycznie na Escherichia coli, Staphylococcus aureus. Niszczy Candida albicans.
Kora cynamonowa – Cortex Cinnamomi znana jest obecnie jako przyprawa, mniej kojarzy się z środkiem leczniczym. W handlu znajdziemy korę cynamonową w kawałkach, w postaci przeciętych rureczek różnej długości, często zwiniętych do środka brzegami, jak i cynamon mielony, w postaci proszku. W dawnej farmacji stosowano cynamon sproszkowany, wyciągi z cynamonowca, olejek cynamonowy do poprawiania smaku i zapachu leków, ponadto jako lek pobudzający wydzielanie soków trawiennych, głównie kwasu solnego, soku jelitowego, w mniejszym stopniu soku trzustkowego i żółci. Cynamon pobudza też wydzielanie śliny, wzmaga trawienie i przyswajanie składników pokarmowych, zwiększa ukrwienie narządów jamy brzusznej i miednicy mniejszej, rozgrzewa. Szczególnie silnie działa nalewka z kory oraz olejek eteryczny. Olejek eteryczny cynamonowy należy do grupy olejków, które w stanie nierozcieńczonym, zastosowane na skórę lub błony śluzowe wywołuje zaczerwienienie, silne podrażnienie, czasem również oparzenie z pęcherzami i martwicą naskórka, dlatego olejek cynamonowy trzeba rozcieńczać przed zastosowaniem do wcierania lub zażyciem doustnym (np. w miodzie, oleju).
Olejek cynamonowy, alkoholowe i wodno-alkoholowe wyciągi z kory cynamonowca mają wyraźne i niepodważalne właściwości antybakteryjne oraz przeciwgnilne. Wodny wyciąg z kory cynamonowca leczy niestrawność i biegunkę oraz wzdęcia i zaburzenia w wydzielaniu soków trawiennych. Hamuje rozwój pierwotniaków, bakterii i grzybów drożdżakowych. Zatrzymuje procesy uwalniania amin w jelicie grubym oraz procesy fermentacyjne, co zostało wykorzystane w leczeniu ludzi i zwierząt oraz w regulowaniu trawienia. Cynamon często wchodzi w skład alternatyw antybiotykowych stymulatorów wzrostu dla zwierząt, bowiem zmienia skład ilościowy i jakościowy mikroflory przewodu pokarmowego, ogranicza rozwój drożdżaków i bakterii niekorzystnych dla zdrowia zwierząt, hamuje dekarboksylację aminokwasów pierścieniowych, polepsza wykorzystanie pasz, dzięki czemu zwiększa przyrosty masy ciała. Istnieją zagraniczne preparaty zawierające olejek cynamonowy, wyciągi z cynamonowca lub frakcje olejkowe (np. aldehyd i alkohol cynamonowy) wraz z innymi składnikami (aldehyd anyżowy, olejek anyżowy, wyciągi z papryki ostrej Capsicum), przeznaczone dla stymulacji wzrostu zwierząt, zwiększania apetytu, a u krów – do zmniejszania komórek somatycznych w mleku.
W dawnej weterynarii Cortex Cinnamomi miał zastosowanie w leczeniu nieżytów pęcherza moczowego, żołądka, jelit, przy niedoczynności macicy, skąpej rui , przy niechęci do kopulacji, nadto jako środek ekscytujący (Excitans). Cynamon był oficjalnym Aphrodisiacum dla zwierząt. W użyciu były sproszkowana kora, nalewka, pigułki, syrop, napar i macerat. Cynamon podawano zwierzętom w mleku, np. dawka dla psa 0,1-1 g, dla świń 5-10 g, dla bydła 10-20 g, dla kota 0,1-0,25 g. Popularnym lekiem był również proszek aromatyczny – Pulvis aromaticus, zalecany w zaburzeniach trawiennych; zawierał korę cynamonowca 50 g, owoc kardamonu 30 g, kłącze imbiru 20 g (wymieszać).
W dawnej medycynie ludzkiej preparaty cynamonowca podawano przy gruźlicy płuc i jelit, w posocznicy, w durze brzusznym, kolkach, bólach żołądka, cholerze, zimnicy, migrenie, krwawieniach pozamiesiączkowych (dla regulacji), osłabieniu. Dawki 10-20 granów (nie gramy!) kilka razy dziennie. W latach 80 XX wieku udowodniono, ze wyciągi z kory cynamonowca chińskiego (Cassia) działają przeciwwrzodowo, podobnie jak cymetydyna.
Tinctura Cinnamomi 1:5 na alkoholu 65-70%: 3 razy dziennie 30 kropli. Pulvis Cinnamomi (sproszkowana kora cynamonowca cejlońskiego lub cassia= Kasja) 0,3-1 g 2-3 razy dziennie.
Napar – Infusum Cinnamomi na wodzie lub mleku, z miodem lub sokiem malinowym: 1-2 łyżeczki kory na szklankę wrzątku. Pić 2-3 razy dziennie po 1 szklance, w razie przeziębienia, grypy, kaszlu, gorączki – co 4-6 godzin po 1/2 szklanki.
W kosmetyce olejek i wyciągi z korzy cynamonowca są używane jako składniki aromatyzujące, pobudzające miejscowe krążenie krwi, antyseptyczne, w postaci zmielo
nej w peelingach. Ponadto do kąpieli rozgrzewających i wzmacniających.
Cynamonowiec cejloński nie stosować w czasie ciąży, może wywołać poronienie. Cynamonowiec cassia w dawkach zalecanych jest bezpieczny dla przebiegu ciąży.
Agar (C12H18O9)n jest uzyskiwany z glonów (Algae), głównie z rodzaju Gelidium, Pterocladia, Gracilaria i Ahnfeltia. Masa cząsteczkowa 10-220 kDa. Agar jest ekstrahowany z plechy glonów przez wygotowanie, zakwaszanie, wybielanie i suszenie. W handlu spotkać można agar biały, przezroczysty, żółtawy, rzadziej ciemnożółty, w postaci wstążek, blaszek, proszku, granulatu. Jest to surowiec farmakopealny od dawna. Jest w Farmakopei Europejskiej 5; popiół nie więcej niż 5%; składniki nierozpuszczalne max 1%; strata masy po suszeniu max 20% (próbka 1 g, sproszkowana, suszenie 105 stopni C). Zbudowany jest z polisacharydów (frakcja cukrowa 90%). Żelującym składnikiem jest agaroza. Drugi komponent – agaropektyna nie ma właściwości żelowania. W łańcuchach polisacharydowych agarozy znajduje sie dwucukier agarbioza. Łańcuchy agaropektyny zbudowane są z reszt D-galaktopiranozy połączonych beta-1—>3 i reszt kwasu galakturonowego. Część grup wodorotlenowych przy C6 jest estryfikowana kwasem siarkowym lub pirogronowym. W wodzie ulega pęcznieniu. Podany doustnie daje poczucie sytości, hamuje apetyt. Upośledza wchłanianie tłuszczów. Zwiększa objętość treści jelit, przez co pobudza perystaltykę i zapewnia wypróżnienie. Powleka śluzówkę przewodu pokarmowego, wpływa przeciwzapalnie i ochronnie na ścianę przewodu pokarmowego. W dawce 8-10 g wzmaga wypróżnienie. Zastosowanie doustne: zaparcia, wspomaganie odchudzania. W biologii używany do sporządzania podłoży do hodowli in vitro (rośliny, bakterie, komórki. tkanki). W farmacji jest używany jako składnik dyspergujący i zwiększający lepkość fazy rozpraszającej w zawiesinach wodnych (0,2-1%), jako nośnik dla leków w tabletkach i drażetkach, substancja pęczniejąca w tabletkach (zapewnia rozpad w przewodzie pokarmowym i uwolnienie składnika leczniczego), ponadto do produkcji kapsułek. W przemyśle spożywczym, jako E 406, do zagęszczania, żelowania, jako nośnik i stabilizator. Wykazuje synergizm z mączką chleba świętojańskiego (bielmo nasion Ceratonia siliqua (L.) Taubert). Agar używany jest do klarowania wina i piwa, do wyrobu żelków, galaretek, sosów, pianek cukierniczych, lodów, ptasiego mleczka, zagęszczania deserów mlecznych, jogurtów, śmietany i napojów owocowych oraz mlecznych.
Okłady z agaru stosowano dawniej na oparzenia, jako środek osłaniający i przeciwzapalny. W kosmetyce jest zagęstnikiem i substancja żelującą (żele po goleniu, żele do włosów, kremy beztłuszczowe, toniki, lotio).
Flohsamen, czyli Psyllii Semen zostało ujęte przez Farmakopeę Europejską 5. Jest to surowiec dostępny w aptekach, sklepach zielarskich i sklepach spożywczych (ze zdrową żywnością). Wchodzi w skład leków śluzowych, powlekających, jest nośnikiem dla bakterii w probiotykach (np. Colon), składnikiem pęczniejącym w preparatach zmniejszających apetyt, ponadto w środkach regulujących wypróżnienia. Z jednej strony płesznik jest pomocny w leczeniu zaparć, z drugiej jednak łagodzi objawy biegunki, bowiem jest środkiem osłaniającym, pochłaniającym wodę, pęczniejącym i przeciwzapalnym. Doskonały środek śluzowy w leczeniu podrażnień przewodu pokarmowego, dla osłony w przebiegu choroby wrzodowej, do wspomagania odchudzania (zmniejsza uczucie głodu, zmniejsza wchłanianie tłuszczów), do łagodzenia stanów zapalnych jamy ustnej i gardła (chrypka, suchy kaszel, zapalenie krtani). Dobry preparat w leczeniu zespołu jelita drażliwego oraz stanów zapalnych ściany żołądka i jelit. Wlewy doodbytnicze sprawdzają się przy zaparciu, świądzie odbytu, hemoroidach (łagodzenie podrażnienia). Napar śluzowy do okładów na skórę i oczy przy stanach zapalnych, wyprysku, atopowym zapaleniu skóry, suchości skóry, trądziku różowatym i łuszczycy. Zapobiega wysychaniu skóry, dobrze nawilża i odżywia skórę, ujędrnia, tworzy ochronny mikrofilm (naparem przemywać skórę). Płesznik jest całkowicie bezpieczny dla niemowląt, dzieci, osób starszych i schorowanych. Doustnie można przyjmować nasiona całe, zmielone, same łupiny z nasion (dostępne w handlu) – dobrze popić, ponadto napar lub odwar z nasion (kleiki). Wyciągi wodne pić kilka razy dziennie, zależnie od potrzeby, nasiona przyjmować w dawce 2-4 łyżek 1-2 razy dziennie. Na szklankę wody wystarczy 1-2 łyżki nasion lub samych łupin. Cenne jest również ziele babki płesznik, zbierane w czasie kwitnienia lub w początkach owocowania i suszone w temperaturze pokojowej. Napar z ziela babki płesznik działa przeciwzapalnie, osłaniająco, regenerująco na nabłonki, moczopędnie i wzmacniająco. Ziele jest zasobne w śluzy, irydoidy, białka, flawonoidy, polifenole i fitosterole. Napar z ziela polecam w leczeniu stanów zapalnych przewodu pokarmowego, jelita drażliwego, choroby wrzodowej, nieżytów górnych dróg oddechowych, do wspomagającej terapii odchudzającej, przeciwmiażdżycowej i przeciwcukrzycowej. Napar wodny z nasion i ziela obniżają poziom cholesterolu i cukru we krwi i regulują wypróżnienia. Nasiona mielone i ziele babki płesznik lub piaskowej pomocne w wspomagającej terapii przerostu gruczołu krokowego.
Nasiona bogate w śluz są pozyskiwane z babki płesznik (Flohsamenwegerich) – Plantago psyllium L., babki piaskowej (Sandwegerich) – Plantago arenaria Waldstein et Kitaibel = Plantago indica L., z rodziny Plantaginaceae (babkowate). Podobne właściwości posiada babka jajowata – Plantago ovata Forsskal = Plantago ispaghula Roxburgh (Indisches Psyllium, Blondes Psyllium, Indische Flohsamen). W lecznictwie stosowane są całe nasiona babki jajowatej lub tylko łupiny babki jajowatej, ujęte zresztą w Farmakopei Europejskiej 5: Semen Plantaginis ovatae et Tegumentum (Testa) Seminis Plantaginis ovatae = Flochsamenschalen.
Nasiona babki płesznik zawierają 10-12% śluzów zbudowanych z kwaśnych arabinoksylanów, kwasu galakturonowego i ramnozy. W nasionach płesznika jest od 5 do 13% tłustego oleju, trisacharyd planteoza = planteose i 0,14% irydoidów. Brak skrobi.
Nasiona babki piaskowej zawierają od 5 do 13% śluzów, proteiny i planteozę (trisacharyd zbudowany z glukozy, fruktozy i galaktozy); nie mają irydoidów i skrobi.
Nasiona babki owalnej zawierają od 20 do 30% śluzów zbudowanych z kwaśnych arabinoksylanów, ramnozy, kwasu galakturonowego i kwasu 4-O-metylo-glukuronowego. Tłusty olej ok. 5%, proteiny, skrobia obecna, ponadto planteoza i irydoidy (0,21% aukubiny).
Łupina nasion babki owalnej zawiera ok. 80% śluzów. Skrobia jest wykrywalna. Nieco oleju tłustego, nieco protein, brak irydoidów.
Śluzy z wymienionych babek utrudniają wiązanie toksyn bakteryjnych do receptorów przewodu pokarmowego. Przyspieszają gojenie owrzodzeń jelitowych. W leczeniu wrzodów wykazują synergizm z lukrecją i żywokostem. Dawki dzienne nasion wg szwajcarskiej literatury: babka płesznik 10-30 g, babka jajowata 12-40 g, łupiny nasienne babki jajowatej 4-12 g.]
Fitosterole ze zmielonych nasion płesznika są reprezentowane przez kampesterol, stigmasterol i beta-sitosterol. Trójterpeny są także obecne w postaci alfa- i beta-amyryny. Olej tłusty z nasion babki płesznik jest bogaty w kwas linolowy, oleinowy i palmitynowy. W płeszniku stwierdzono obecność alkaloidów monoterpenowych ((+)-boschniakine, (+)-boschniakinic acid = plantagonina).
Semen Psyllii (Flohsame, Psyllium, Seme di Psillio) jest w Pharmacopoea Helvetica VI z gatunku Plantago psyllium L. lub Plantago indica L. Współczynnik pęcznienia przynajmniej 10. Popiół – najwyżej 6%. Dawka jednorazowa nasion 10-20 g wraz z wodą.
Psyllium Seed jest w British Pharmacopoeia z 2009 r. z Plantago psyllium L. = Plantago afra L. lub Plantago indica L. = Plantago arenaria Waldstein and Kitaibel. Indeks pęcznienia minimum 10. Popiół max 4%. Farmakopea Brytyjska z 2009 r. obejmuje także nasiona babki jajowatej – Ispaghula Seed (indeks pęcznienia minimum 9, popiół max 4%) oraz łupinę nasion babki jajowatej Ispaghula Husk (indeks pęcznienia min. 40; popiół max 4%).
Sterculia Gum znana jest również pod nazwami Karaya Gum, Indian Tragacanth i Bassora Tragacanth. Guma ta uzyskiwana jest z drzewa Sterculia urens Roxb. (Sterculiaceae) uprawianego w Indiach (centralna i północna część), Pakistanie i Afryce. Zgodnie z British Pharmacopoeia z 2009 r. guma ta powinna zawierać nie mniej niż 10% lotnych kwasów. W handlu jest w postaci granulatu lub proszku, rzadziej grudek, barwy żółtej lub brązowo-różowawej, o zapachu nieco octowym. Zawiera 7-8% popiołu. Guma pęcznieje w wodzie i tworzy galaretowatą, lepką masę. Dodana do wody ilości 20-50% daje pasty. Nie jest rozpuszczalna w alkoholach (ale w nich również pęcznieje). Należy do gum kwaśnych. Karaya Gum zbudowana jest z polisacharydów (występują grupy acetylowe). Wielocukry gumy złożone są z galaktozy (beta-D), ramnozy (L-), kwasu galakturonowego (D-), ramnozy i kwasu glukuronowego (D-). Spożyta doustnie działa rozwalniająco i powlekająco, daje uczucie sytości. W krajach arabskich uważana za afrodyzjak. Nie ulega strawieniu u człowieka. W kosmetyce używana do produkcji lakierów do włosów, żelu do włosów, jako dyspersant i zagęszczacz niektórych lotionów oraz kremów. Ponadto w stomatologii do wyrobu preparatów adhezyjnych. W przemyśle spożywczym (E 416) jako stabilizator i zagęstnik do sosów, kremów, jogurtów, serów, napojów itp. Także do wyrobu gum do żucia.
Masa cząsteczkowa tej gumy ok. 16 000 kDa.
-Fructus Capsici – owoc papryki ostrej pochodzi z gatunków: pieprzowiec roczny (pieprz hiszpański) Capsicum annuum L. lub papryka owocowa (chili, pieprz kajeński) Capsicum frutescens L., z rodziny psiankowatych – Solanacae. Surowiec zawiera kapsacynoidy (capsacinoides) 0,5-1%, głównie kapsaicynę – capsaicin 69%, dihydrokapsaicynę (dihydrocapsaicin) 22%, nordihydrokapsaicynę (nordihydrocapsaicin) 7%, homokapsaicynę (homocapsaicin) 1%, homodihydrokapsaicynę (homodihydrocapsaicin) 1%; acykliczne glikozydy (acyclic glycosides) – kapsianozydy (capsianosides); kwas askorbinowy ascorbic acid (0,1-0,5%), karotenoidy carotenoids – kapsantynę (capsanthin), kapsorubinę (capsorubin); białka 12-15%,
Wymagania co do jakości surowca: British Pharmacopoeia 2009 r. nie mniej niż 0,4% kapsacynoidów wyrażonych jako kapsaicyna C18H27NO3 o m.cz. 305,4. Popiół max 10%.
Pharmacopoea Helvetica VI – Fructus Capsici ( Cayennepfeffer, Poivre de Cayenne, Pepe di Cajenna) z Capsicum frutescens L., przynajmniej 0,4% kapsaicyny C19H27O3N o m.cz. 305,4, popiół najwyżej 8% (1 g).
Działanie po podaniu doustnym:
- stymulacja systemu GALT i MALT (układ odpornościowy układu pokarmowego; Gut Associated Lymphoid Tissue i Mucose Associated Lmphoid Tissue)
– immunostymulacja, zwiększanie odporności na infekcje od strony przewodu pokarmowego
– stymulacja odnowy nabłonka,
– pobudzanie krążenia w obrębie jamy brzusznej, a po zastosowaniu na skórę – miejscowo (efekt rozgrzania),
– pobudzanie wydzielania kwasu solnego i soku trzustkowego oraz jelitowego, w mniejszym stopniu żółci,
– pobudzanie motoryki żołądka i jelit,
– pobudzanie rozrostu tkanki siateczkowo-śródbłonkowej (w tym limfoidalnej, wymienionej wyżej),
– aktywowanie odnowy tkanki nabłonkowej przewodu pokarmowego.
Doustne zażywanie preparatów papryki ostrej przez minimum 3 miesiące powoduje wzrost liczby limfocytów T. U zwierząt następuje wzrost grubości tkanki GALT (trzoda chlewna, ptaki) oraz wzrost masy torebki Fabrycjusza (ptaki), co świadczy o immunostymulacji i pobudzaniu proliferacji i różnicowania komórek układu siateczkowo-śródbłonkowego.
Zewnętrznie: środek rozgrzewający, zmniejszający odczuwanie bólu, poprawiający krążenie krwi, przyspieszający resorpcję wysięków i zanikanie obrzęku (reumatyzm, artretyzm, urazy, nerwobóle, bóle mięśni).
Oficjalnie w medycynie zewnętrznie przy bolesnych napięciach mięśniowych, w formie maści 0,02-0,05% kapsaicyny, mazidła 0,005-0,01% kapsaicyny i plastry: 10-40 ug/cm2 kapsaicyny.
1 g świeżej papryki o zawartości ok. 0,5-1% kapsaicyny dostarcza naturalnie w diecie 5-10 mg kapsaicyny.
Ekstrakty z papryki ostrej (rocznej i owocowej), a także papryka ostra mielona w dawce 1 łyżeczki 1-2 razy dziennie zażywane doustnie, u wielu mężczyzn i kobiet zwiększają popęd płciowy i pogłębiają odczuwanie bodźców seksualnych.
Owoce papryki ostrej są dobrym źródłem karotenów i witaminy C. Dodatkowo wzmagają diurezę i nieznacznie pobudzają wydzielanie potu. Papryka może zwiększać ciśnienie krwi. Nalewka z owoców papryki Tinctura Capsici 1:3 może być stosowana doustnie (1-3 ml) i do wcierania rozgrzewającego (w skórę).
Do wcierania i do doustnego stosowania dobre są również wyciągi olejowe: 1 cz. suchej zmielonej papryki skropić spirytusem i zalać ciepłym olejem jadalnym (3 części). Macerować 7 dni, przefiltrować. Doustnie jako środek wzmacniający, immunostymulujący, pobudzający, poprawiający trawienie i przyspieszający przemianę materii: 1-2 łyżeczki dziennie. Nadto do wcierania w miejsca uderzone, zmarznięte stopy, w obolałe stawy i mięśnie, przy nerwobólach. Wyciąg olejowy i spirytusowy z papryki można mieszać wieloma doskonałymi i sprawdzonymi substancjami o podobnym działaniu: z kwasem mrówkowym (0,5-1%), spirytusem kamforowym lub mrówczanym (25-50%), kamforą (25-30%), octanem etylu (1-2%), salicylanem metylu (5-15%), octanem bornylu (15%), salolem (salicylan fenylu), olejkami eterycznymi (eukaliptusowym, melisowym gaultheriowym, ze słodkiej brzozy, geraniowym, rozmarynowym, jałowcowym). Mieszaniny takie nadają się doskonale do stosowania jako środek przeciwreumatyczny, rozgrzewający, przeciwbólowy, przeciwpasożytniczy, przeciwobrzękowy i przeciwzapalny. Wymienione składniki możemy dodawać do zaplanowanego preparatu w różnych stosunkach ilościowych uzyskując ciekawe różnice i wielokierunkowe działanie.
Dodatkowe informacje – patrz: http://www.rozanski.cal.pl/?p=165
W najnowszej Farmakopei Brytyjskiej z 2009 r. jest White Peony Root, czyli korzeń piwonii o białych kwiatach: Paeonia lactiflora Pallas (Paeonia albiflora Pallas; Paeonia edulis Salisb.; Paeonia officinalis Thunb.), który jest zbierany latem lub jesienią i poddawany suszeniu. Surowiec powinien zawierać nie mniej niż 1,6% peonifloryny (paeniflorin) C23H28O11. Popiół: nie więcej niż 6,5%.
Więcej o piwonii napisałem w sierpniu: https://rozanski.li/?p=902
Caspar (Gaspard) Bauhin (1560-1624) z Bazylei, studiował medycynę na uniwersytecie w Bazylei. Uczył się także na uniwersytetach w Padwie, Montpellier i Paryżu. Botanikę studiował w Tybindze. W 1581 r. uzyskał stopnień doktora medycyny (Universität Basel). Od 1589 r. docent, potem profesor anatomii i botaniki na tymże uniwersytecie. Wykładał również grekę. Od 1614 r. lekarz miejski Bazylei. Przy uniwersytecie zorganizował ogród botaniczny. W 1620 roku wprowadził binarną (podwójną) nomenklaturę roślin. Rozróżnił pojęcie jednostek systematycznych: rodzaj (genus) i gatunek (species). W 1620 roku opracował wykaz synonimów roślinnych Pinax Theatri Botanici , przyczyniając się do uporządkowania plątaniny nazw roślin.
Duże zasługi w dziedzinie botaniki (nazewnictwo, klasyfikacja) ma również brat Kaspra, Jean (Johann) Bauhin (1541-1612), autor Historia plantarum universalis, nova et absolutissima. Johann Bauhin od 1555 r studiował na uniwersytecie w Bazylei filozofię, następnie medycynę i botanikę. W 1560 r. wyjechał do Tybingi studiować botanikę u Leonhart’a Fuchs’a (1501-1566), a w 1561 do Montpellier pobierać nauki z botaniki i anatomii. W 1562 r. uzyskał stopień doktora medycyny w Walencji. W 1563 r. podjął praktykę lekarską w Lyon, został tam nawet lekarzem miejskim. W 1568 r. wyjechał do Genewy, a po dwóch latach wrócił do Bazylei, gdzie na uniwersytecie objął stanowisko profesora retoryki i medycyny. Był lekarzem przybocznym księcia Friedrdich’a I. Opisał kilka tysięcy gatunków roślin, w tym alpejskich.
Kwas masÅowy (Butyric acid), czyli butanowy wystÄpuje naturalnie w mleku, maÅle, żóÅtych i pleÅniowych serach i wielu roÅlinach (np. kalina, kozÅek, olej palmowy, olej kokosowy). Należy do kwasów tÅuszczowych nasyconych (alifatyczny kwas karboksylowy). Temp. topn. â5,5 stopnia C. Temperatura wrzenia 163 stopnie C. Miesza siÄ z wodÄ
, eterem, acetonem, tÅuszczami i alkoholami. Kwas masÅowy C3H7COOH; CH3-CH2-CH2-COOH, kwas propanokarboksylowy – jest cieczÄ
o silnym i przenikliwym zapachu. Gdy pracowaÅem z tym kwasem poznaÅem jego silny odór wnikajÄ
cy w skórÄ, wÅosy, ubrania, meble szczególnie tapicerowane i skórzane. Praktycznie caÅe moje laboratorium i biura ÅmierdziaÅy kwasem masÅowym wiele miesiÄcy, nie mówiÄ
c o zapachu w samochodach, który szczególnie dÅugo siÄ w nich utrzymywaÅ. Czysty kwas masÅowy przyjÄty doustnie wywoÅuje szybkÄ
utratÄ apetytu, nudnoÅci i wymioty. U zwierzÄ
t karmionych kwasem masÅowym typowym zachowaniem jest wstrzÄ
sanie gÅowÄ
i odbijanie, a po przedawkowaniu biegunka i zaburzenia perystaltyki przewodu pokarmowego. W maÅych dawkach kwas masÅowy i jego sole (maÅlany) korzystnie dziaÅajÄ
na organizm, stanowiÄ
c substrat energetyczny i czynnik wzrostowy dla nabÅonków. Estry kwasu masÅowego sÄ
wykorzystywane do aromatów owocowych.
U zwierzÄ
t i ludzi podawanie suplementów z kwasem masÅowym (maÅlan wapnia, cynku, magnezu, kwas masÅowy zwiÄ
zany z tÅuszczem) pobudza wzrost kosmków jelitowych i tzw. nabÅonkowanie, czyli wzrost tkanki nabÅonkowej. Zapobiega zaburzeniom wchÅaniania skÅadników pokarmowych, ogranicza biegunki (to ostatnie i profilaktyka biegunek nie wystÄpuje po podaniu maÅlanu sodu). Kwas masÅowy jest spożytkowany do uwalniania energii w komórkach nabÅonkowych i wÄ
trobie. Wzmaga również wydzielanie żóÅci.
BakteriÄ
fermentacji kwasu masÅowego jest Clostridium butyricum (beztlenowa paÅeczka), Sarcina maxima (Gram-dodatni ziarniak beztlenowy), Aeromonas hydrophila (Gram-ujemna paÅeczka wzglÄdnie tlenowa), Butyrivibrio fibrisolvens (beztlenowiec, przecinkowiec Gram-dodatni), Fusobacterium nucleatum (Gram-ujemny beztlenowiec, wrzecionowiec), Gemmiger formicilis (Gramujemny beztlenowiec, ziarniak) i in. Syntrophomonas wolfei (paÅeczki) przetwarzajÄ
kwas masÅowy w kwas octowy.
W suplementach najczÄÅciej sÄ
wykorzystywane maÅlany (maÅlan wapnia, magnezu, Calcium/Magnesium Butyrate). Polecane sÄ
jako Årodki pobudzajÄ
ce odnowÄ tkanki nabÅonkowej przewodu pokarmowego, przywracajÄ
ce prawidÅowe czynnoÅci absorpcyjne jelit, prebiotyki (Årodki pobudzajÄ
ce wzrost symbiotycznej mikroflory), substancje pobudzajÄ
ce wzrost tkanki limfoidalnej (warunkujÄ
cej odpornoÅÄ), ponadto zmniejszajÄ
ce ryzyko wystÄ
pienia raka jelita grubego. Kwas masÅowy zwiÄ
zany z cynkiem i wapniem zmniejsza ryzyko wystÄ
pienia biegunek i zespoÅu zaburzonego wchÅaniania u ludzi i zwierzÄ
t. Dawki: od kilkuset mg do kilku (2-3) gram/24 h. Kwas masÅowy, szczególnie w zwiÄ
zku z cynkiem ogranicza rozwój Candida, choÄ te wÅaÅciwoÅci sÄ
przypisywane również innym maÅlanom. Kwasu masÅowego nie podawaÄ kobietom ciÄżarnym i karmiÄ
cym (zmienia skÅad mleka). Nie jest zalecane podawanie Butyric acid przy ostrym zapaleniu jelita grubego.
Kwas gamma-aminomasÅowy â GABA, C4H9NO2, Gamma-Amino-Butyric Acid otrzymano syntetycznie w 1883 r., jednak jego znaczenie jako neurotransmitera w ukÅadzie nerwowym opisano dopiero w 1950 r. (Awapara, Landau, Seale; Roberts i Frankel) i 1953 (Florey). Jest to aminokwas niebiaÅkowy, czyli nie jest wbudowywany w biaÅka. Powstaje w mózgowiu przez dekarboksylacjÄ kwasu glutaminowego (niezbÄdna do tego witamina B6)i peÅni rolÄ neurotransmitera (neuroprzekaźnika, neuromediatora) hamujÄ
cego, o dziaÅaniu hiperpolaryzujÄ
cym. Duże stÄżenie GABA wystÄpuje w móżdżku, prÄ
żkowiu oraz w istocie czarnej i szarej przy wodociÄ
gu mózgu â aqueductus cerebri (Åródmózgowie; wodociÄ
g mózgu to kanaÅ ÅÄ
czÄ
cy komorÄ trzeciÄ
z komorÄ
czwartÄ
, przepÅywa przez niego pÅyn mózgowo-rdzeniowy). Neurony GABA nie tworzÄ
jednolitych scalonych szlaków, lecz tylko odcinki miÄdzyneuronowe (interneurony). WyjÄ
tkiem jest poÅÄ
czenie zstÄpujÄ
ce miÄdzy gaÅkÄ
bladÄ
i istotÄ
czarnÄ
. Neurony GABA hamujÄ
uwalnianie dopaminy (prÄ
żkowie, istota czarna). W rdzeniu krÄgowym neurony GABA hamujÄ
presynaptycznie motoneurony, czyli neurony ruchowe. W hipokampie i móżdżku GABA hamuje aktywnoÅÄ komórek piramidowych. Efektem dziaÅania GABA jest rozluźnienie miÄsni szkieletowych, dziaÅanie uspokajajÄ
ce, nasenne i przeciwdrgawkowe. Umiarkowane zahamowanie dziaÅania GABA powoduje pobudzenie ruchowe, a nadmierne przyhamowanie GABA â drgawki, np. po podaniu pikrotoksyny.
GABA jest rozkÅadany jak każdy inny mediator wkrótce po uwolnieniu. Produktami rozpadu GABA sÄ
aldehyd bursztynowy, który jest przeksztaÅcany do kwasu gamma-hydroksymasÅowego lub kwasu bursztynowego. Kwas bursztynowy podlega przemianie do kwasu szczawiooctowego, po czym jest metabolizowany do glutaminy, kwasu glutaminowego, a ten do GABA. Hamowanie rozkÅadu GABA jest wykorzystywane w lecznictwie i prowadzi do dziaÅania przeciwdrgawkowego.
W organizmie wystÄpujÄ
dwa typy receptorów GABA:
GABA-A â receptory jonotropowe, dziaÅajÄ
ce przez kanaÅ chlorowy (receptor jonotropowy). Receptor ten zbudowany jest 5 podjednostek. WiÄ
że GABA, muscymol, benzodiazepinÄ, barbiturany i substancje wywoÅujÄ
ce drgawki. AgonistÄ
dla receptorów GABA-A jest GABA i muscimol. AntagonistÄ
dla tych receptorów jest bikukulina. WystÄpujÄ
w ukÅadzie nerwowym, przysadce i trzustce. DziaÅajÄ
przez otwarcie kanaÅu chlorowego.
GABA-B â receptory metabotropowe, wspóÅdziaÅajÄ
ce z biaÅkiem G, hamujÄ
ce aktywnoÅÄ komórek przez stymulacjÄ kanaÅu potasowego i hamowanie cyklazy adenylanowej. Receptory te hamujÄ
uwalnianie dopaminy i noradrenaliny, aktywujÄ
fosfolipazÄ A2, enzymy zależne od wapnia (katalizujÄ
ce powstawanie kwasu arachidonowego). AgonistÄ
jest GABA i baklofen. AntagonistÄ
jest saklofen.Receptor ten dziaÅa hamujÄ
co na cykliczny AMP i pobudzajÄ
co na kanaÅ potasowy. WystÄpujÄ
w ukÅadzie nerwowym. Dla wyjaÅnienia podam, że baclofen jest kwasem amino-chlorofenylo-masÅowym o dziaÅaniu rozluźniajÄ
cym na miÄÅnie szkieletowe. Saklofen pod wzglÄdem chemicznym to beta-(aminomethyl)-4-chloro-benzeneethanesulphonic acid.
GABA podany doustnie ulega enzymatycznemu i kwasowemu rozkÅadowi do wolnego kwasu masÅowego i dlatego nie wywiera dziaÅania takiego, jak w oÅrodkowym ukÅadzie nerwowym. RozkÅad GABA powodujÄ
także enzymy wytwarzane przez mikroorganizmy przewodu pokarmowego. Ponadto bariera krew-neuron i krew-mózg ograniczajÄ
swobodnÄ
migracjÄ tego zwiÄ
zku do tkanki nerwowej. Suplementy zawierajÄ
ce GABA nie majÄ
żadnego wpÅywu na czynnoÅci ukÅadu nerwowego i sÄ
jedynie źródÅem kwasu masÅowego. Informacje producentów i dystrybutorów suplementów z GABA mówiÄ
ce o jego dziaÅaniu uspokajajÄ
cym i przeciwpadaczkowym sÄ
nieprawdziwe. Także w moich badaniach podawanie czystego GABA pacjentom w dawce 700 mg 2 razy dziennie nie przyniosÅo efektu uspokojenia. Liczba ochotników wyrażajÄ
ca opiniÄ o dziaÅaniu uspokajajÄ
cym i odprÄżajÄ
cym nie byÅa istotna statystycznie; ponadto nie przekroczyÅa 13% (wynosiÅa 7,2%), czyli byÅa na poziomie efektu placebo. Dla przypomnienia podam, że sugestia dziaÅania leczniczego spowodowana jedynie samym przyjmowaniem jakiegokolwiek Årodka ( w rzeczywistoÅci obojÄtnego) dotyka 13% osobników z grupy badanej. Dlatego cenniejsze sÄ
badania na zwierzÄtach.
GABA byÅo dawniej podawane pozajelitowo i doustnie w leczeniu ÅpiÄ
czek pourazowych i wÄ
trobowych, choroby Parkinsona i opóźnienia rozwoju umysÅowego dzieci, szczególnie po uszkodzeniach okoÅoporodowych, ponadto porażenia mÃ
³zgowego (nazwa handlowa preparatu Gammalon). W niektórych krajach (Rosja) Gammalon jest dostÄpny nadal w sprzedaży. Brak dziaÅania leczniczego spowodowaÅ jednak wycofanie GABA w wiÄkszoÅci krajów, jako leku oficjalnego.
W suplementach GABA jest spotykany nadal i polecany jako Årodek uspokajajÄ
cy, rozluźniajÄ
cy, odprÄżajÄ
cy i poprawiajÄ
cy sen. Z pewnoÅciÄ
nie jest szkodliwy dla zdrowia. Przyjmowany w dawce kilkuset mg do kilku gram dziennie.
Owoc śliwy domowej – Fructus Pruni domesticae jest bogaty w pektyny (2-3%), kwas jabłkowy, winowy, cytrynowe, askorbinowy i ich sole sodowe, potasowe (np. winian potasu), magnezowe i żelazowe, ponadto w witaminy (B1, B2), prowitaminy (karotenoidy) i fenole (kwas chinowy), cukry (ok. 15-17%), flawonoidy (kwercetyna, awikularyna). Powidełka śliwkowe i mocny sok ze śliwek z miękiszem (nektary) należą do naturalnych środków rozwalniających, szczególnie przydatnych dla dzieci, osób starszych i schorowanych. Także suszone i świeże owoce śliwy regulują wypróżnienia. Dawkowanie: Pulpa Pruni (powidła, marmolada) 30-80 g, najlepiej na czczo, przyjąć sporo płynów.
Do wczesnych lat 80 XX wieku (począwszy od lat 50.) w aptekach był dostępny syrop przeczyszczający o nazwie Pruniol (flakony po 100 g). Był to bardzo dobrze opracowany preparat, chętnie kupowany dla dzieci oraz osób starszych. Niemowlętom podawano go w dawce 1/2 łyżeczki, dzieciom 2-4-letnim 1-2 łyżeczki, a dzieciom powyżej 6 lat 1-2 łyżki stołowe syropu. Dorośli zażywali Pruniol w dawce 3 łyżek.
Pruniol był smaczny i w sumie niezawodny, nie powodował silnych bolesnych skurczów jelit. Składniki były znakomicie dobrane zarówno jakościowo jak i w stosunkach ilościowych. Dla zainteresowanych podam skład:
Extractum Pruni domestici spirit. liquid 10 g (wyciąg z owoców śliwy)
Extractum Rhamni frangulae fluidum 12,5 g (wyciąg z kory kruszyny)
Extractum Flor. Anthylidis fluidum 1,0 g (wyciąg z kwiatów przelotu Anthyllis vulneraria L.)
Mel depuratum 20 g (miód oczyszczony)
Glicerolum 5,0 g (gliceryna płynna)
Natrium tartaricum lub Natrium kalium-tartaricum 4,5 g (winian sodowy; winian sodowo-potasowy)
Natrium bensoicum 0,1 g (benzoesan sodu)
Saccharosum (Sirupus simplex) ad 100 (sacharoza do 100 g)
Pruniol podawano nie tylko przy zaparciach, także przy zatruciach pokarmowych i niestrawności. Produkowany był przez Polfa Rzeszów, a wcześniej przez firmę Bukowski.
Przelot pospolity – Anthyllis vulneraria L. z rodziny motylkowatych (Papilionaceae) to roślina pospolita w naszym kraju. Kwitnie na żółto od maja do sierpnia. Rośnie na wzgórzach, łąkach, pastwiskach. Zawiera flawonoidy (kaempferol, kwercetyna, izoramnetyna), garbniki, ksantofile, antocyjany, saponiny, śluzy. Surowcem jest kwiat – Flos Anthyllidis (czasem pisane z błędem Anthylidis) = Flos Vulnerariae. Działanie: pobudzajace przemianę materii, lekko rozwalniające, czyszczące krew, antybakteryjne, moczopędne. Napar z kwiatów (2 łyżki na 2 szklanki wrzącej wody) pito 2-3 razy dziennie po 1/2-2/3 szklanki. Przelot stosowano w leczeniu trudno gojących się ran i owrzodzeń, ponadto wyprysków (vulnus – rana), w formie okładów z naparu i pognieconego świeżego surowca (miazga roztarta), ponadto z maceratu ze świeżego kwiatu lub ziela.
Korzeń kolombo – Radix Colombo, Calumba Root, Kolombowurzel (dawniej Kolumba) pozyskiwany jest z jatroryzy dłoniastej (miesięcznik) – Jatrorrhiza palmata Miers (Menispermum palmatum Lamarck, Cocculus palmatus De Condolle, Jateorrhiza Calumba Miers), z rodziny miesięcznicowatych (Menispermaceae). Jest to pnącze występujące w Afryce, na Madagaskarze. Uprawiana w Mozambiku. Korzeń zawiera od 2 do 3% izochinolinowych alkaloidów (palmatyna = palmatine, jatroryzyna = jatrorrhizine, kolumbamina = columbamine), skrobię, dimery alkaloidowe (bisjatrorrhizine = bisjatroryzyna), furanoditerpeny (kolumbina = columbin, izokolumbina = isocolumbin, palmaryna = palmarin, chasmantyna = chasmanthin, jateoryna = jateorin, izojateoryna = isojatheorin); glikozydy (palmatozydy A-G), olejek eteryczny bogaty w cymol.
Działanie: usprawniające trawienie, żołądkowe, żółciopędne, hipotensyjne.
Wskazania: niestrawność, biegunki, nieżyt żołądka i jelit, nadciśnienie, zespół złego wchłaniania, atonia jelit.
Preparaty i dawkowanie: Odwar – Decoctum Rad. Calumbae – 10 g surowca na 300 ml wody, gotować kilka minut, 5 razy dziennie po łyżce. Tinctura Calumbae 1:5 – 3 razy dziennie po 30 kropli. Pulvis Rad.. Calumbae (korzeń sproszkowany) 1 g 3-4 razy dziennie.
Pharmacopoea Borussica III z 1813 r.: Radix Colombo (Colombowurzel).
Pharmacopoea Borussica VII z 1862 r.: Radix Colombo, Kolombowurzel, Radix Columbo seu Columbo (Jateorrhiza palmata Miers = Cocculus palmatus De Condolle; Menispermeae).
Pharmacopoea Helvetica III z 1893: Radix Calumbae z Jateorrhiza Calumba Miers., ponadto Tinctura Calumbae.
Pharmacopoea Helvetica IV z 1907 r. – Radix calumbae (Colombowurzel, Racine de Colombo, Radice di Colombo – korzeń pochodzący z Jatrorrhiza palmata (Lamarck) Miers. Nie więcej niż 8% popiołu. Oficjalnym preparatem była Tinctura Calumbae (perkolacja).
Pharmacopoea Germanica III z 1890 r.: Radix Colombo (Jateorrhiza calumba).
Pharmacopoea Svecica V z 1826 r.: Columbo, Columborot, Columbo Radix.
British Pharmacopoeia z 1867 r.: Calumbae Radix (Calumba Root) (z Jateorrhiza Calumba Miers. Dawka sproszkowanego korzenia 5-20 grains. Nalewka kolombo – Tinctura Calumbae (2,5 uncji korzenia na 1 pint spirytusu); dawka 1/2-2 fluid drachms.
British Pharmacopoeia z 1932 r.: Calumba, Calumbae Radix, Calumba Root z Jateorrhiza palmata (Lamarck) Miers, popiołu nie więcej niż 9%; ponadto Tinctura i Infusum Calumbae. Dawka korzenia 0,6-2 gramów (~ 10 do 30 grains). Tinctura Calumbae (Tincture of Calumba): korzeń rozdrobniony 100 g, alcohol 60% 1000 ml. Maceracja. Dawka 2-4 ml (~30-60 minims). Infusum Calumbae recens (Fresh Infusion of Calumba): Calumba root drobno krojony 50 g, woda destylowana chłodna 1000 ml. Pod przykryciem na 1/2-1 h, przecedzić. Dawka: 15-30 ml (1/2-1 fluid ounce).
Pharmacopoea Austriaca VII z 1889 r.: Radix Calumbae (Iateorrhiza Calumba Miers), ponadto Extractum Calumbae.
Pharmacopoea Danica z 1826 r.: Radix Columbo seu Columbae, Columbo.
Pharmacopoeia Regi Poloniae z 1817 r.: Radix Colombo (Kolumba) z Menispermum hirsutum Brotero.
Pharmacopoea Polonica II: Radix Calumbae.
Korzeń miesięcznika nadal można kupić w zagranicznych sklepach zielarskich oraz przez internet.
Mój ulubiony farmakolog, dr Fr. Oesterlen (1861 r.) opisał Radix Columbo (Colombo, Calombo, Kolumbowurzel) jako surowiec z Cocculus palmatus. Roślina była uprawiana wówczas w Afryce i Wschodnich Indiach. Wśród składników korzenia wykazał obecność pochodnych berberyny (co zgadza się) i gorzkiej kolumbiny, żelaza, skrobi (30%), gumy, włókna, olejku eterycznego. Preparaty z Colombo stosowane były w leczeniu czerwonki, nieżytu jelit i żołądka, biegunek i nieżytu oskrzeli. Sproszkowany korzeń podawano w dawce 10-20 granów (nie mylić z gramami!) z winem. Kolombo mieszano często z goryczką, salepem i syropem pomarańczowym.
|
|
Najnowsze komentarze