|
|
Skoro wcześniej wymieniłem parę bakterii występujących w każdej jamie ustnej, teraz wspomnę bakterie wywołujące konkretne choroby jamy ustnej:
1. Do osłabienia szkliwa i próchnicy przyczyniają się bakterie z rodzaju Lactobacillus, Actinomyces Streptococcus sobrius oraz Streptococcus mutans, które wytwarzają kwas mlekowy. Każdy technolog w farmacji i spożywce wie, że kwas mlekowy potrafi zniszczyć kwasooporną stal, która opiera się kwasowi solnemu, czy siarkowemu. Ten korzystny i zarazem pożyteczny (w innych zakresach) kwas organiczny powoduje równocześnie niekorzystną demineralizację zębów. Do próchnicy korzenia zęba przyczynia się Actinomyces naeslundii i Actinomyces viscosus.
2. Zapalenie ozębnej (tkanki otaczające ząb) powodują głównie Bacteroides forsythus, Treponema denticola, Wolinella recta, Prevotella intermedia i Porphyromonas gingivalis.
3. Owrzodzenia dziąseł wywołuje Prevotella intermedia, przeprowadzająca fermentację. Sprzyja jej niedobór tlenu. Powoduje paradontozę. Pokrewna Prevotella melaninogenica występuje w jelicie grubym. W kale wytwarza brunatny barwnik hemowy. Jest również w jamie ustnej. Bakterie z rodzaju Prevotella generalnie są odpowiedzialne za nieprzyjemny zapach z ust i stany zapalne dziąseł. Podobnie niekorzystna jest Actinobacillus actinomycetemcomitans oraz Capnocytophaga.
Często jest tak, że pomimo mycia zębów, płukania jamy ustnej płynami do higieny, posiadania zadbanego uzębienia niektóre osoby mają problem z niemiłym odorem wyłaniającym się z jamy ustnej. Nieprzyjemny zapach z ust to duży problem, dlatego poświęcę mu trochę uwagi.
Jest wiele przyczyn nieprzyjemnego zapachu z jamy ustnej. Do najczęściej spotykanych należą:
1. Przewlekłe nieżyty zatok przynosowych (sinusitis), w tym zespół zatokowo-oskrzelowy – sinubronchitis.
2. Cuchnący zanikowy nieżyt nosa rhinitis atrophica foetida.
3. Candidosis – kandydoza jamy ustnej lub innych odcinków przewodu pokarmowego i układu oddechowego.
4. Nieprawidłowy skład ilościowy i jakościowy mikroflory przewodu pokarmowego, nadmierna ilość bakterii przeprowadzających dekarboksylację aminokwasów, ponadto nadmierny rozwój Coccobacillus foetidus, bakterii z rodzaju Kingella (dawniej Moraxella), Klebsiella (np. Klebsiellla oxytoca), Streptococcus sanguinis. Clostridium.
5. Zaburzenia trawienia (np. niestrawność gnilna, niestrawność fermentacyjna) i przesuwania treści pokarmowej (zaburzenia perystaltyki), zaparcia. Atonia przewodu pokarmowego.
6. Nieżyt jelita cienkiego i grubego (enterocolititis), nieżyt jelita grubego (colitis).
7. Pasożyty przewodu pokarmowego, np. włosogłówka – Trichuris.
8. Choroby metaboliczne, np. cukrzyca, zaburzenia przemian cukrów i aminokwasów poza przewodem pokarmowym, np. fenyloketonuria.
Dlaczego przemiany aminokwasów muszą być prawidłowe? Otóż są one źródłem ketonów (ketokwasów) po dezaminacji, które są wydalane z moczem, potem i powietrzem wydychanym. Po dekarboksylacji stają się źródłem amin biogennych. Niektóre z tych amin mają zapach przypominający gnojówkę, gnijące mięso, a w połączeniu z siarkowodorem i ketokwasami dają nieprzyjemny odór z jamy ustnej. Niewłaściwe bakterie powodują bardzo szybko rozpad cukrów i aminokwasów, uwalniając aromatyczne kwasy i aminy. Wystarczy im kilkadziesiąt minut i “zapach ustny” oraz “kałowy” gotowy.
Amoniak i siarkowodór bakterie wytwarzają z białek, soli amonowych, siarkowych oraz związków siarkowych organicznych (w tym aminokwasy siarkowe). Przez dekarboksylację aminokwasu ornityny powodują powstanie cuchnącej putrescyny. Nie dość, że brzydko pachnie to jeszcze w dodatku silnie zatruwa organizm i obciąża wątrobę. Ponadto zatruwa mięśnie i układ nerwowy upośledzając procesy intelektualne. Powoduje osłabienie wytrzymałości i siły mięśni. Spowalnia wzrost i rozwój młodych organizmów. Putrescyna ma zapach zgniłego mięsa i występuje naturalnie w kale i w gnijącym mięsie. Pod względem chemicznym jest to czterometylenodwuamina. W czystej postaci tworzy kryształy.
Kadaweryna powstaje w wyniku dekarboksylacji aminokwasu lizyny. Jest to 1,5-dwuaminopentan, albo inaczej pięciometylenodwuamina. Występuje w kale i w gnijących tkankach zwierzęcych. W czystej postaci jest cieczą.
W wyniku dekarboksylacji argininy wyzwolona zostaje amina – agmatyna. Agmatyna ma zdolność przyłączania się do receptorów adrenergicznych alfa-2. Jest syntetyzowana w również w mózgowiu i pełni rolę neurotransmittera. Jest również inhibitorem syntazy tlenku azotu.
Do naturalnej mikroflory jamy ustnej należą:
– paciorkowiec zieleniejący – Streptococcus viridans wnikający do jamy nosowo-gardłowej i ustnej zaraz po urodzeniu i towarzyszący nam aż do śmierci;
– gronkowce – Staphylococcus sp., np. Staphylococcus intermedius żyje w jamie ustnej i gardle, czasem (nadmiar) wywołuje zmiany ropne na skórze, ponadto przeprowadza fermentację; Staphylococcus epidermidis powinien przebywać na skórze i w jej zakamarkach, ale jest w jamie ustnej, w cewce moczowej, odbycie i jelicie grubym. Rozkłada wiele produktów. Trawi składniki potu, który zdobywa po tym specyficzny, nie zawsze przyjemny zapach. Przy załamaniu odporności może nasilać objawy trądziku, ponadto może wywołać nieżyt jamy nosowej i zapalnie końcowych odcinków układu moczowego.
– Veilonella, np. Veilonella alcalescens przeprowadza fermentację bardziej złożonych kwasów organicznych kwasów do prostszych, np. kwasu propionowego, octowego, wydzielających zapach.
– Corynebacterium, np. Corynebacterium xerosis występuje na skórze, głównie w pachwinach i rozkłada pot oraz łój do związków zapachowych. Zapewnia powstawanie ostatecznych feromonów u człowiek, swoistych dla każdego osobnika (androstenony + inne produkty przemiany materii wydzielone przez ciało, a potem przetworzone przez bakterie). Jest na skórze, ale i w jamie ustnej.
– Actinomyces występują w jamie nosowej, gardłowej i ustnej, ponadto w jelitach każdego człowieka. Przy załamaniu odporności, po przedostaniu się do miejsc o niskim stężeniu tlenu i w obecności bakterii zabierających intensywnie tlen staja się szkodliwe i chorobotwórcze (stany zapalne i ropne). Actinomyces israeli występuje w płytce nazębnej, czasem wywołuje zapalenie spojówek i gruczołu łzowego.
– Fusobacterium, np. Fusobacterium necrophorum przebywa w całym przewodzie pokarmowym. Przy niskim poziomie tlenu i załamaniu odporności staje się patogenna, wywołując stan zapalny i martwicę tkanek w pobliżu których przebywa (tzw. nekrobacyloza).
– Bacteroides, np. Bacteroides fragilis, Bacteroides thetaiotaomicron przebywają w przewodzie pokarmowym, szczególnie w jelicie grubym, nie lubią tlenu. Żywią się polisacharydami z treści pokarmowej.
– Neisseria, np. Neisseria meningitidis – tlenowa bakteria żyjąca w jamie nosowo-gardłowej. Po przedostaniu się do krwi atakuje układ nerwowy i wywołuje zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych.
– Treponema, np. Treponema denticola prowadzi fermentację aminokwasów. Egzystuje w jamie ustnej i nosowo-gardłowej. Towarzyszy bakteriom wywołującym płytkę nazębną i paradontozę.
– Lactobacillus, np. Lactobacillus acidophilus, przeprowadzające fermentacje.
– Klebsiella, np. Klebsiella oxytoca przeprowadzają fermentacje z wydzieleniem związków zapachowych. Występują w jamie nosowo-gardłowej, najczęściej infekcja zachodzi w pomieszczeniach publicznych (szpitale, szkoły, internaty). Przy załamaniu odporności wywołują zapalenie tkanek układu moczowego, oddechowego i pokarmowego. Mogą spowodować posocznicę.
– Alcaligenes faecalis przetwarzają rozmaite związki: azotyny, amidy, aminokwasy, octany, arszenik. Nie boi się sie mydła i chlorheksydyny. Może nawet przebywać w płynnym mydle. Są obecne w przewodzie pokarmowym, w tym w kale.
Kamfenol (Camphenol) to bardzo stary lek odkażający i przeciwgnilny. Łączy w sobie działanie fenolu, kamfory i spirytusu:
Rp. Camphenolum
Camphora 6,0
Phenolum liquefactum 3,0
Spiritus 95% 1 g
Zastosowany miejscowo działa antybakteryjnie, przeciwgrzybiczo, znieczulająco, przeciwbólowo, cytotoksycznie. Dawniej do odkażania ran, także gnijących (jeden z wariantów opatrunków karbolizowanych). Działa na bakterie ropne. Na kamforę są szczególnie wrażliwe ziarenkowce. Ponadto do leczenia zmian grzybowych (pleśniawki). Dawniej do przyżegania pryszcza wąglikowego i leczenia róży (ta choroba stanowi problem nawet w dzisiejszych czasach). Stosowano do pędzlowania zmian bakteryjnych i grzybowych na skórze i błonach śluzowych.
Obecnie wyszedł z użycia w dermatologii i chirurgii. Stosowany jest nadal w stomatologii do odkażania ubytków próchnicowych z podrażniona miazgą, do wyjaławiania kanałów korzeniowych oraz po usunięciu miazgi. Działa dodatkowo przeciwbólowo.
Komórki Browicza-Kupffera stanowią 15-20% wszystkich komórek wątroby. Komórki te tworzą wypustki i należą do makrofagów wyposażonych w lizosomy i heterofagosomy. Komórki Browicza-kupffera mają zdolność fagocytowania (pożerania i trawienia enzymami z lizosomów) kompleksów przeciwciała-antygeny, starych erytrocytów i komórek nowotworowych. Pożerają również bakterie, zapobiegając infekcji krwi. Przez degradowanie włóknika i agregatów włóknikowo-tromboplastynowych, komórki Browicza-Kupffera zapobiegają powstawaniu zakrzepów w naczyniach wątroby.
Roślina motylkowa (Fabaceae=Papilionaceae) o nazwie bratwa barwierska (dzikie indygo) – Baptisia tinctoria (Linne) R. Brown ma zdolność oddziaływania na funkcje komórek Browicza-Kupffera. Bratwa występuje w Ameryce Południowej oraz w Ameryce Północnej (południowa część). Bylina dorastająca do 120 cm wys. o żółtych kwiatach, zebranych w szczytowe grona. Surowcem jest ziele (dostarcza barwnik) i korzeń (lek). Korzeń zawiera glikoproteiny o rozgałęzionych łańcuchach arabinogalaktonowych; polisacharydy, izoflawony, alkaloidy chinolizydynowe i kumaryny. Arabinogalaktanowe proteiny (glikoproteiny) mają zdolność aktywowania i nasilania zdolności fagocytozy komórek Browicza-Kupffera. Zwiększają uwalnianie interleukiny-1 (IL-1) z makrofagów. Pobudzają proliferację limfocytów B i ich różnicowanie. Ponadto stymulują syntezę immunoglobuliny w plazmocytach. Wpływaja na zwiększenie poziomu interferonu alfa i beta. Bratwa jest więc rośliną immunostymulującą. Za granicą dostępne są wyciągi alkoholowe z korzenia bratwy – Radix Baptisiae.
Rodzaj Antriscus, czyli trybula (Kerbel, Cerfeuill, Cerfoglio, Tscherfegl) obejmuje szereg gatunków leczniczych (rodzina baldaszkowate – Apiaceae = Umbelliferae):
1. Anthriscus cerefolium (Linne) Hoffmann – trybula ogrodowa, zwana dawniej trzebulka i czechrzyca, niegdyś uprawiana w Polsce i za granicą do celów leczniczych i jako przyprawa.
2. Anthriscus caucalis M. Bieberstein – trybula pospolita, występująca starych zaniedbanych sadach, przy gospodarstwach, na nieużytkach, w zaroślach, przy polnych i przyleśnych drogach. W Polsce pospolita.
3. Anthriscus sylvestris (Linne) Hoffmann – trybula leśna, pospolita w lasach i zaroślach drzewiastych, przy olsach i łęgach nadrzecznych, w starych sadach.
4. Anthriscus nitida (Wahlenberg) Hazslinszky von Hazslin – trybula lśniąca występująca w Szwajcarii i Austrii, ponadto w Polsce na Podkarpaciu.
Wszystkie gatunki są aromatyczne przy roztarciu i lecznicze. Posiadają olejek eteryczny (bogaty w metylochawikol, anetol, dimery anetolu o działaniu estrogennym), kumaryny, poliacetyleny, sitosterol, trójterpeny.
Nasiona mielone są bogate w kumarynowce fotouczulające i moczopędny olejek eteryczny. Mogą być dodawane do potraw i łączą w sobie smak i zapach kminu rzymskiego i kminku z anyżkiem.
Młode listki dodawane były do sałatek i zup. Sok z ziela używany był w kuracjach wzmacniających.
Nasiona Anthriscus w starożytności były uważane za środek antykoncepcyjny.
Napar z ziela i nasion trybuli działa niewątpliwie moczopędnie, żółciopędnie, rozgrzewająco, stymulująco psychicznie, trawiennie i rozkurczowo. Zapewnia codzienne wypróżnianie. Jest środkiem mlekopędnym, napotnym i czyszczącym krew. Wykazuje wyraźną aktywność wykrztuśną i przeciwastmatyczną. Zapobiega zastojom żółci.
Napar – Infusum z 1 łyżki ziela lub 1 łyżeczki mielonych nasion na 1 szklankę wrzącej wody lub mleka można osłodzić miodem lub sokiem i pić przy przeziębieniu oraz grypie. Napar bez cukru – skuteczny w leczeniu stanów skurczowych przewodu pokarmowego, hiperandrogenizmu (nadmierny poziom męskich hormonów androgennych) i wzdęć. Przyjmować w dawce 100-150 ml 2-3 razy dziennie. Przy nieżytach układu oddechowego i jako środek diuretyczny, oczyszczający organizm – 50 ml naparu co 4-6 godzin.
Wyciągi alkoholowe z nasion i ziela zwiększają wrażliwość skóry na promienie słoneczne. W czasie kuracji preparatami trybuli odradzam opalanie się. Nalewka – Tinctura Anthrisci na nasionach i zielu 1:3 działa korzystnie przy zadyszce, kołataniu serca i astmie (5 ml na dawkę). Sok i macerat z rośliny (świeże ziele wytrawiać letnią przegotowaną wodą przez 8 godzin) można na zimę zamrozić po rozlaniu w foremki do lodu lub zakonserwować cukrem, gliceryną, albo alkoholem w proporcji 1:1.
Opisywałem już kokoryczkę wielokwiatową – Polygonatum multiflorum (L.) Allioni: http://www.rozanski.cal.pl/?p=367
Podobne właściwości lecznicze ma kokoryczka wonna Polygonatum odoratum (Miller) Druce (=Polygnatum officinale Allioni), o miło pachnących biało-żółtawych lub biało-zielonkawych kwiatach. Należy do rodziny liliowatych – Liliaceae. Surowcem leczniczym jest ziele kwitnące i same kłącze – Herba et Rhizoma Polygonati. Ziele można zbierać w maju i czerwcu, kłącze najlepiej jesienią. Praktycznie od dzieciństwa zbierałem kokoryczki. W czasach studenckich prowadziłem badania nad ich składem i histologią.
![polygonatum_odoratum [1600x1200]](https://rozanski.li/wp-content/uploads/2009/06/polygonatum-odoratum1600x12002-thumb22.jpg "polygonatum_odoratum [1600x1200]") ![polygonatum_odorat [1600x1200]](https://rozanski.li/wp-content/uploads/2009/06/polygonatum-odorat1600x12002-thumb22.jpg "polygonatum_odorat [1600x1200]")
Kokoryczka wonna – Polygonatum odoratum, maj 2009, Swarzędz. W Szwajcarii znana pod nazwami Salomonssiegel, Sceau de Salomon officinal, Sigillo di Salomone comune, Rischalva cumina. W dawnych lekospisach surowiec pod nazwą korzenia pieczęci Salomona – Radix Sigilli Salomonis.
Surowiec (zarówno ziele jak i kłącze) jest zasobny w saponiny sterydowe i glikozydy nasercowe kardenolidowe z aglikonem strofantydynowym. W kłączu jest 17-20% skrobi, śluzy (ok. 6%), kwas chelidonowy, kwas asparaginowy, alkohole cukrowe. W zielu obecne flawonoidy (pochodne apigeniny i kwercetyny) i olejek eteryczny. Kłącze po wygotowaniu i odlaniu wody oraz powtórnym ugotowaniu w wodzie osolonej – jadalne i smakuje jak szparagi.
Wysuszone kłącze i zmielone daje ciekawą smakowo mąkę, którą można użyć do wypieków cienkich placków na grillu lub rozgrzanych kamieniach. Zarumienione placuszki pozbawione są działania glikozydów. Jeśli już jesteśmy w naturze i odczujemy głód proponuje owe placuszki nacierać czosnkiem niedźwiedzim – Allium ursinum L. lub czosnaczkiem – Alliaria (wiosna lub wczesne lato), a w porach późniejszych dzikimi gatunkami czosnku: czosnek winnicowy – Allium vineale L., czosnek zielonawy – Allium oleraceum L. Dodatek siekanego korzenia kuklika – Geum do płynnego ciasta z mąki kokoryczkowej doda nam smak goździka korzennego. W naturze mamy też znane przyprawy z kuchni śródziemnomorskiej: krajowa lebiodka pospolita Origanum vulgare (oregano) lub macierzanka zwyczajna i piaskowa – Thymus pulegioides seu Thymus serpyllum (smak i zapach tymianku) posiekane i rzucone na placuszki kokoryczkowe – na pewno zadowolą wielu głodnych smakoszy.
Kokoryczka zawiera również glikokininy o działaniu przeciwcukrzycowym. Generalnie kokoryczka surowa, suszona, w nalewce, w maceracie i parzona działa nasercowo (wzmacnia siłę skurczową mięśnia sercowego, zmniejsza częstotliwość pracy serca, zwiększa pojemność minutową serca), hipoglikemicznie i hipotensyjnie. Obniża więc poziom glukozy we krwi i ciśnienie tętnicze krwi. Obniża również ciśnienie żylne. Działa uspokajająco i moczopędnie. Usuwa obrzęki powstałe na tle niewydolności krążenia.
Napar kokoryczkowy – Infusum Polygonati odorati: 1 łyżka surowca na 1szklankę wrzącej wody; przykryć, odstawić na 20 (ziele) 30 (kłącza) minut, przecedzić. Pić po 2-3 łyżki 2-3 razy dziennie przez 1-2 miesiące. W chorobach krążenia można stosować powtórki, co kwartał. W razie nudności dawkę zmniejszyć. Można parzyć z miętą, melisą lub imbirem dla profilaktyki nudności.
Nalewka kokoryczkowa – Tinctura Polygonati, 1:5, na alkoholu 40-60%, wytrawiana przez 14 dni, na świeżym lub suchym surowcu. Zażywać po 5 ml 1 raz dziennie przez 1-2 miesiące. Kuracje powtarzać co kwartał przy niewydolności krążenia. Początkowo można zażywać 5 ml nalewki 2 razy dziennie, po 2 tygodniach zmniejszyć do 1 raz dziennie po 5 ml.
Nalewka na kłączu i napar na kłączu usuwa przebarwienia ze skóry, dobrze oczyszcza i odkaża skórę. Napar i nalewka z kłączy zwiększają elastyczność skóry i hamują stany zapalne. Napar i nalewka usuwają czasem zmiany skórne atopowego zapalenia skóry. Korzystnie działają na cerę z trądzikami, szczególnie z trądzikiem różowatym.
Leki z kokoryczki przedawkowane działają wymiotnie.
W nielicznych zagranicznych preparatach, stosowanych w leczeniu stanów zapalnych układu moczowego i przerostu gruczołu krokowego, występuje zapomniany w Polsce surowiec – Folium Bucco, pochodzący z gatunku Barosma betulina (Thunberg) Bartling & Wendland (rodzina Rutaceae), znanego też pod nazwą Buchu. Takie preparaty można kupić, m.in. we Włoszech, Szwajcarii, w Czechach. Są bardzo wartościowe i bezpieczne w stosowaniu. Roślina pochodzi z Południowej Afryki.
Napar, nalewka z liści bukko odkażają drogi moczowe, przewód pokarmowy, znoszą stan zapalny, objawy pieczenia i bolesnego przykurczania (zwierania) cewki moczowej przy oddawaniu moczu, szczególnie gdy surowiec występuje w połączeniu z wierzbówką – Chamaenerion lub wierzbownicą – Epilobium, albo z owocami (lub zielem) niecierpka Impatiens. Odkaża nie tylko same drogi moczowe, ale i narządy płciowe mające kontakt z układem moczowym; dlatego dawniej był polecany w terapii chorób wenerycznych (np. rzeżączki). Zmniejsza obrzęk cewki moczowej i gruczołu krokowego. Wzmaga diurezę. Działa spazmolitycznie na przewód pokarmowy i układ wydalniczy. Liść bukko wykorzystywany był w terapii kamicy moczowej i stanów zapalnych jej towarzyszących, zapalenia nerek, moczowodów, pęcherza moczowego, cewki moczowej.
Sproszkowane liście bukko – Pulvis Fol. Bucco można zażywać 3 razy dziennie po 1-2 g. Napar z liści bukko – Infusum Fol. Bucco: 2 g surowca na szklankę wrzątku, pić 2-3 razy dziennie. Tinctura Bucco 1:5 – 3 razy dziennie po 3-5 ml.
W liściach bukko występują: cenna diosmina, olejek eteryczny (2,5%) bogaty w diosfenol, menton, d-limonen i dipenten; żywice, śluzy. Zapach pochodzi od pulegonu, mentonu i p-menthane-8-thio-3-one. Diosmina poprawia krążenie obwodowe i mózgowe, działa ochronnie na serce i naczynia krwionośne, przeciwzapalnie oraz przeciwwysiękowo.
Niecierpek należy do grona moich ulubionych roślin leczniczych. Rodzaj niecierpek – Impatiens (rodzina Balsaminaceae) jest w Polsce reprezentowany przez kilka gatunków, przy czym najbardziej pospolite to: niecierpek pospolity – Impatoiens noli-tangere Linne o kwiatach żółtych i niecierpek drobnokwiatowy – Impatiens parviflora De Condolle. Niecierpek pospolity i drobnokwiatowy są do siebie podobne, lecz pospolity ma większe żółte kwiaty. Oba występują w lasach, na skrajach lasów, w starych sadach, w miejscach zacienionych.
W ogrodach i mieszkaniach jest uprawiany niecierpek balsamiczny – Impatiens balsamina o kwiatach czerwonych, białych, różowych, fioletowych, a nawet dwubarwnych, a także mięsisty niecierpek walleriana – Impatiens walleriana (sultani) o kwiatach płaskich, czerwonych, różowych, pomarańczowych, białych, liliowych, dwubarwnych i nakrapianych.
Na Podkarpaciu (krośnieńskie), w okolicach Nowego Sącza można spotkać przybysza z Azji (Himalaje) o nazwie niecierpek gruczołowaty (ogruczolony, gruczołowy) – Impatiens glandulifera Royle, o dużych kwiatach purpurowych, czerwonych, liliowych, różowych lub białych, dorastający do ok. 2 m wys. Niecierpek ogruczolony rośnie nad rzekami, której wylewy wspomagają propagację nasion. Nadaje się do uprawy w ogrodach. Wydziela przyjemny zapach. Owoce to wydłużone torebki pękające i zwijające się przy dotknięciu, gdy są dojrzałe, przez co nasiona są rozrzucane wokół rośliny.
Niecierpki nie lubią pełnego słońca i potrzebują sporo wody, co należy uwzględnić przy uprawie.
W Szwajcarii występuje Impatiens noli-tangere L. (Wald-Springkraut, Impatiente ne-me-touchez-pas, Balsamina gialla, Balsamina melna), Impatiens parviflora DC. (Kleines Springkraut, Impatiente a petites fleurs, Balsamina minore, Balsamina pitschna), Impatiens balfourii Hook.f. (Balfours Springkraut, Impatiente de Balfur, Balsamina di Balfour), podobny do niecierpka gruczołowatego, lecz o drobniejszych kwiatach; niecierpek gruczołowaty – Impatiens glandulifera Royle = Impatiens Roylei (Drüsiges Springkraut, Impatiente glanduleuse, Balsamina ghiandolosa, Balsamina cun glondas).
Impatiens glandulifera Royle – niecierpek gruczołowaty, Krosno, sierpień 2008 r.
Wszystkie wymienione gatunki są lecznicze i można je zbierać w okresie kwitnienia i owocowania i suszyć w cieniu. Zawierają żywice, flawonoidy (kwercetyna, kemferol), olejek eteryczny, alfa-parinaric acid (kwas alfa-parynarowy; szczególnie w owocach), alkohol cerylowy, fenolokwasy (kwas wanilinowy, ferulowy, p-kumarowy, kawowy), barwniki karotenoidowe i leukodelfinidynę; fitoncyd – 2-metoksy-naftochinon. Surowcem jest ziele oraz owoc – Herba et Fructus Impatientis. Owoce powinny być zbierane przed i w czasie dojrzewania. W czasie suszenia będą wyzwalać nasiona. Przed ekstrakcją owoce z nasionami muszą być roztarte w moździerzu. Bardzo cenny leczniczo jest olej z nasion (bogaty w witaminę F i fitosterole).
Kwas alfa-parynarowy jest kwasem tłuszczowym wielonienasyconym sprzężonym, znanym od lat 30 XX wieku. Olej z nasion niecierpka balsamicznego może zawierać ok. 28-30% kwasu parynarowego, obok cennego kwasy linolenowego (ok. 30%) i linolowego (9-10%). Kwas parynarowy jest cytotoksyczny wobec komórek nowotworowych, mi.in. białaczki (monocytowa leukemia).
Działanie: przeciwzapalne, moczopędne, rozkurczowe, hamujące autoagresję immunologiczną, przeciwłuszczycowe, przeciwko toczniowe, przeciwreumatyczne, przeciwko atopowemu zapaleniu skóry, przeciwtrądzikowe, antyandrogenne, hipoglikemiczne, przeciwmiażdżycowe, przeciwbakteryjne, przeciwgrzybowe (układowe), przeciwalergiczne, lekko rozwalniające, ochronne na miąższ wątroby, nerek i serce, przeciwnowotworowe.
Wodno-alkoholowe wyciągi z owoców i ziela z owocami hamują stany zapalne i przerost gruczołu krokowego, hamują reakcje autoimmunologiczne. Wzmagają regeneracje tkanek. Hamują stany zapalne w skórze, w układzie rozrodczym, moczowym i pokarmowym. Wspomagają procesy odtruwania. Regulują przemianę materii. Mają wpływ przeciwskurczowy. Łagodzą objawy alergii, reumatyzmu i trądzików. Hamują łysienie androgenne. Pobudzają wydzielanie żółci. Obniżają poziom glukozy, cholesterolu i kwasu moczowego we krwi. Chronią wątrobę, nerki i serce przed stłuszczeniem. Wyciąg alkoholowy i olej z owoców niecierpka pielęgnuje i chroni skórę zapalnie zmienioną. Zapobiega wysychaniu skóry. Likwiduje zmiany ropne i łuszczycowe skóry. Płukanki w naparze z ziela z owocami wzmacniają włosy i blokują wpływ androgenów na cebulki włosowe. Nalewka na owocach leczy trądzik. Okłady z naparu na oczy leczą stany zapalne i alergiczne spojówek.
Napar z kwiatów żółtych i nalewka z kwiatów żółtych niecierpków (niecierpek pospolity i drobnokwiatowy) wcierane we włosy nadają siwym i jasnym włosom złocisty odcień.
Sposób użycia:
1. Wyciąg alkoholowy niecierpkowy – Extractum Impatientis: 100 g świeżych lub suchych owoców zmiażdżyć w moździerzu, zalać 300 ml ciepłego alkoholu 40%, macerować 14 dni, przefiltrować. Zażywać 2 razy dziennie po 5-10 ml, można w mleku. Dzieciom podawać w mleku z miodem. Zmiany skórne przemywać 3 razy dziennie. W przypadku chorób autoimmunologicznych i stanów zapalnych gruczołu krokowego stosować przez 2-3 miesiące. Zatem na miesiąc kuracji potrzebne jest 300-600 ml nalewki. Wcierać we włosy po umyciu 1 raz w tygodniu dla zahamowania łysienia i aktywacji procesów regeneracji włosów.
2. Nalewkaniecierpkowa z ziela z owocami – Tinctura Herbae et Fructae Impatientis 1:3, na ciepłym alkoholu 40-60% i świeżym zielu; 2 razy dziennie po 5-10 ml przez 2-3 miesiące, ponadto zewnętrznie w leczeniu chorób skóry. Dzieciom podawać nalewkę na 40% alkoholu w mleku z miodem.
3. Napar niecierpkowy – Infusum Impatientis: 1 łyżkę ziela świeżego lub suchego i rozdrobnionego lub samych owoców lub wierzchołków pędów z kwiatami i owocami zalać 1 szklanką wrzącej wody, przykryć. Po 30 minutach przecedzić. Pić 2 razy dziennie po 200 ml. Można również parzyć świeże lub suche ziele w mleku (mleko ekstrahuje lipofilne aktywne składniki niecierpka). Można podawać dzieciom od 2 roku życia (łyżkami). Napar także do płukanek i okładów na oczy i skórę.
3. Macerat z ziela lub świeżych owoców niecierpka – Maceratio Impatientis: 100 g świeżego ziela lub samych owoców rozdrobnić lub zmielić, zalać 200 ml ciepłej wody i 100 ml ciepłego alkoholu 40%, odstawić na 8 godzin, przecedzić. Pić 2 razy dziennie po 10-15 ml. Na zimę rozlać w odpowiednie foremki do lodu
po 10-15-20 ml i zamrozić. Po zamrożeniu zachowuje świeżość i aktywność przez 1 rok. Ponadto do okładów.
Rp. Mieszanka antyandrogenna i przeciwzapalna
Ziele niecierpka suche 25 g
Ziele wierzbówki lub wierzbownicy 25 g
Liść szałwii 25 g
Kłącze pokrzywy lub znamiona kukurydzy (te ostatnie dostępne w sklepach zielarskich) 25 g
Zmieszać. 1 łyżka na 1 szklankę wrzącego mleka. Osłodzić miodem lub sokiem. Pić 2 razy dziennie, rano i wieczorem przy trądziku sterydowym, androgennym, hiperandrogenizmie, w przeroście gruczołu krokowego, w zaburzeniach oddawania moczu na tle zapalenia stercza; w okresie przekwitania u kobiet. Stosować minimum 3 miesiące. Po 3 miesiącach pic 1 raz dziennie na noc.
Niecierpek drobnokwiatowy – Impatiens parviflora DC., maj 2009, Swarzędz.
Śnieguliczka biała (białojagodowa), ang. Snowberry = Waxberry; niem. Schneebeere; franc. Symphorine blanche; it. Lacrime d’italia – Symphoricarpos albus (L.) S.F. Blake z rodziny Caprifoliaceae (przewiertnicowatych) pochodzi z Ameryki Północnej, ale jest w Polsce powszechnie sadzona w parkach, przy ulicach i w ogrodach. Krzew dorastający do 2 m wys., o jajowatych liściach, kwitnący na biało-różowo. Owoce są barwy białej, kuliste, gąbczaste. Inny gatunek, śnieguliczka koralowa – S. orbiculatus Moench wytwarza owoce różowe.
Surowcem zielarskim są młode pędy, najlepiej z owocami (gałązki z liśćmi i owocami). Należy je wysuszyć. Surowiec jest bogaty w saponiny oraz irydoidy (loganina, sekologanina, glukologanina).
Hamuje rozwój drożdżaków, np. z rodzaju Candida, ponadto wykazuje działanie przeciwreumatyczne, przeciwbólowe, wykrztuśne i silnie przeciwzapalnie. Posiada aktywność antybakteryjną. Naparem i rozcieńczoną nalewką można płukać gardło i jamę ustną przy kandydozie i kryptokokkozie, przy infekcjach bakteryjno-grzybiczych i stanach zapalnych. Ponadto do opłukiwania narządów płciowych, przemywania skóry i płukania włosów, przy infekcji Candida, Pityrosporum i in.
Napar do pukania, przemywania, irygacji, okładów nasiadówek: 2 łyżki rozdrobnionego surowca zalać 200 ml wrzącej wody, odstawić na 30 minut, przecedzić. Jamę ustną, gardło, zakażone narządy płciowe, zainfekowane uszy płukać naparem 4-6 razy dziennie. Ponadto do okładów na skórę przy zmianach (wypryskach) w stwierdzonej kandydozie, przemywania skóry przy stanach zapalnych przy zakażeniach drożdżakami. Do płukania włosów przy zakażeniu grzybami drożdżakowymi, przy łupieżu i świądzie. Do płukania uszu przy kandydozie.
Napar doustny, w leczeniu kaszlu, infekcji górnych dróg oddechowych drożdżakami, zakażeniach przewodu pokarmowego Candida, Cryptococcus itp. oraz przy reumatyzmie: 1 łyżka surowca na 1 szklankę wrzącej wody; parzyć 30 minut, przecedzić. Wypić małymi porcjami w ciągu dnia. Przy zakażeniach przewodu pokarmowego i oddechowego, kaszlu 1 łyżka naparu co 3 godziny.
Nalewka śnieguliczkowa – Tinctura Symphoricarposis 1:3 (1 część surowca na 3 części alkoholu 40-60%, macerować 14 dni, przefiltrować) – 10 ml na szklankę ciepłej wody z olejkiem anyżowym lub herbacianym (3 krople) do płukania jamy ustnej i gardła; przy infekcjach układu pokarmowego Candida 3 ml nalewki 3 razy dziennie w 100 ml wody z olejkiem pichtowym lub cedrowym (3 krople). Przy kaszlu 1 ml na propolisie (5 ml) 3 razy dziennie. W chorobach reumatycznych 3 ml 2 razy dziennie, ponadto do wcierania w okolice chorych stawów i mięśni. Nalewka śnieguliczkowa jest skuteczna w leczeniu stanów pourazowych narządów ruchu (urazy kończyn, stłuczenia, skręcenia, zwichnięcia, sińce). W tym celu nalewkę wcierać w chore miejsce 4 razy dziennie, ponadto używać do okładów.
W razie nudności dawki zmniejszyć.
Owoce śnieguliczki świeże i surowe w ilości 3-4 nie wywołują objawów ubocznych, większe dawki mogą spowodować nudności i wymioty.
![symphoricarpos_albus [1600x1200]](https://rozanski.li/wp-content/uploads/2009/05/symphoricarpos-albus1600x12002-thumb22.jpg "symphoricarpos_albus [1600x1200]") ![symphoricarpos_albus_blake [1600x1200]](https://rozanski.li/wp-content/uploads/2009/05/symphoricarpos-albus-blake1600x12002-thumb22.jpg "symphoricarpos_albus_blake [1600x1200]")
Śnieguliczka biała – Symphoricarpos albus (Linne) S.F. Blake; Krosno, sierpień 2008 r.
Turzyca piaskowa – Carex arenaria Linne (rodzina Cyperaceae) występuje na wydmach piaszczystych. Kłącze turzycy piaskowej Rhizoma Caricis jest zasobne w aminokwasy, olejek eteryczny, saponiny, przyswajalną krzemionkę, garbniki, śluzy i flawony (trycyna, luteolina). Jest to skuteczny środek czyszczący krew, moczopędny, krzemionkowy, wzmacniający naczynia krwionośne, przeciwwysiękowy, wspomagający gojenie zmian gruźliczych i ran. Działa napotnie, pobudza przemianę materii. W medycynie dawnej i ludowej odwar z kłączy turzycy był zalecany w leczeniu reumatyzmu, dny moczanowej, zaburzeń przemiany materii, kamicy moczowej, metabolicznych chorób skórnych, nieżytów układu oddechowego i moczowego. Zewnętrznie do okładów w leczeniu trudno gojących się ran, wyprysków i do przemywania cery zwiotczałej, trądzikowej i szybko starzejącej się. Zwiększa elastyczność i jędrność skóry, stabilizuje strukturę kolagenu.
Odwar turzycowy – Decoctum Rhiz. Caricis 5%: 1 szklanka 1-2 razy dziennie, ponadto do przemywania i okładów. Surowiec gotować w wodzie przynajmniej 5-10 minut, ale nie dłużej niż 30 minut.
Z powodzeniem stosuję substytuty tego surowca w postaci kłączy innych gatunków turzycy, o podobnym składzie chemicznym i działaniu: turzyca wczesna – Carex praecox Schreber, turzyca siwa – Carex canescens Linne, turzyca lisia – Carex vulpina Linne, turzyca pospolita – Carex nigra (L.) Reichard, turzyca owłosiona – Carex hirta Linne. Kłącza najlepiej zbierać jesienią lub wiosną.
|
|
![polygonatum_odoratum [1600x1200]](https://rozanski.li/wp-content/uploads/2009/06/polygonatum-odoratum1600x120022.jpg "polygonatum_odoratum [1600x1200]")
![polygonatum_odorat [1600x1200]](https://rozanski.li/wp-content/uploads/2009/06/polygonatum-odorat1600x120022.jpg "polygonatum_odorat [1600x1200]")
![symphoricarpos_albus [1600x1200]](https://rozanski.li/wp-content/uploads/2009/05/symphoricarpos-albus1600x120022.jpg "symphoricarpos_albus [1600x1200]")
![symphoricarpos_albus_blake [1600x1200]](https://rozanski.li/wp-content/uploads/2009/05/symphoricarpos-albus-blake1600x120022.jpg "symphoricarpos_albus_blake [1600x1200]")
Najnowsze komentarze