Medycyna dawna i współczesna

Rzodkiewnik – Arabidopsis = Stenophragma jako lek ziołowy

Rzodkiewnik pospolity – Arabidopsis thaliana (Linne) Heynhold = Stenophragma thalianum (L.) Celak (niem./szwajc. Schmalwand, Schotenkresse, fr. Fausse arabette, ital. Arabetta comune; retorom. Arabina thaliana) to roślina jednoroczna dorastająca do 40 cm wys, choć często ma 5-10 cm wys. Liście dolne skupione w różyczkę, podługowato-łopatkowate, odlegle ząbkowane. Kwiaty białe, drobne, zebrane w grono. Owocem są łuszczyny, nieco slaszczone, łukowato wzniesione ku górze, do 2 cm dł. Łuszczyny osadzone są na cienkich szypułkach. Kwitnie od kwietnia do maja. Należy do rodziny krzyżowych – Cruciferae = Brassicaceae. Występuje na polach, grządkach, w zasiewach zbożowych, na ugorach, nieużytkach, w widnych lasach, często na glebach piaszczystych i suchych. Zarówno w Polsce jak i w Szwajcarii roślina pospolita. W Polsce szczególnie na niżu. Często uważany za chwast i niszczony.

Ziele owocujące i kwitnące – Herba Arabsidopsidis zawiera glukozynolaty, tłuszcze zasobne w kwas erukowy, linolowy i linolenowy, aminokwasy (glicyna, metionina, tryptofan, cysteina), olejek gorczyczny, tiosiarczki, flawonoidy (kemferol, kwercetyna), aminy biogenne. Jest źródłem fitoncydów o działaniu przeciwdrobnoustrojowym.

Działanie: żółciopędne, żółciotwórcze, obniżające poziom cholesterolu we krwi, antyakancerogenne, hamujące nadczynność tarczycy, fitoncydowe (antybakteryjne, antygrzybicze, hamujące rozwój Candida); odkażające drogi moczowe, jelita i drogi oddechowe.

Wskazania: kamica żółciowa, zastoje żółci, reflux, hipercholesterolemia, choroby nowotworowe (wspomagająco), niestrawność tłuszczów, zaburzenia w wydzielaniu żółci i lipaz, nadciśnienie (wspomagająco). Infekcje bakteryjne i grzybicze układu moczowego i oddechowego, zakażenia mikologiczne = grzybicze przewodu pokarmowego.

Preparaty i dawkowanie:

Intrakt rzodkiewnikowy – Intractum Arabsidopsidis: 1 część świeżego rozdrobnionego ziela zalać 5 częściami gorącego alkoholu, odstawić na 7 dni, przefiltrować. Zażywać przy neżycie układu oddechowego 3 razy dziennie po 5 ml. Ponadto przy nadciśnieniu i miażdżycy 2 razy dziennie po 5 ml.

Napar rzodkiewnikowy – Infusum Arabsidopsidis: 1 łyżkę ziela świeżego lub suchego zalać 1 szklanką wrzącej wody; odstawić pod przykryciem na 20 minut, przecedzić. Pić 2 razy dziennie po 200 ml. Przy infekcjach układu pokarmowego i dyskinezach układu żółciowego stosować na czczo. Przy nadciśnieniu przed jedzeniem. Przy nadczynności tarczycy 1 szklanka naparu 2 razy dziennie na czczo. W nieżytach układu oddechowego parzyć w mleku z miodem; stosować 4 razy dziennie po 1/2 szklanki; można podawać dzieciom.

Olej rzodkiewnikowy – Oleum Arabsidopsidis: 1 część świeżego ziela zmielonego skropić spirytusem i zalać ciepłym olejem z oliwek, pozostawić na 7 dni, przefiltrować. Zażywać 1 raz dziennie po łyżce, na czczo przy kamicy żółciowej i zaparciach. Oporne wypryski i liszaje suche można smarować 2 razy dziennie.

Wielosił – Polemonium w praktycznej fitoterapii.

Rodzina Polemoniaceae, czyli wielosiłowate liczy 15 rodzajów i 300 gatunków. Rodzaj Phlox obejmuje 67 gatunków, a rodzaj wielosił – Polemonium 50 gatunków.

Dzisiaj poświęcę nieco uwagi wielosiłowi – Polemonium, który jest bardzo cenną, ale niestety mało popularną rośliną leczniczą. Wielosił można pozyskać z natury lub z własnej uprawy. Chodzi o wielosił błękitny – Polemonium caeruleum Linne (szwajc./niem. Himmelsleiter, Blaues Sperrkraut; fr. Polemoni bleue; ital. Valeriana greca; retorom. Polemonia). Jest rzadką rośliną północnej i wschodniej części niżu. Sprzedawany w wielu szkółkach ogrodniczych, o kwiatach białych i błękitnych (teraz jest okres kwitnienia wielosiłu, od maja do lipca). W Szwajcarii występuje w kantonach: Graubünden, Wallis, Solothrn, Jura, Bern.

Polemonium caeruleum L.; Swarzędz-Zalasewo, maj 2010 r., o kwiatach błękitnych i fioletowych

Zarówno ziele, jak i korzeń wielosiłu – Herba, Radix Polemonii to surowce saponinowe (w rzeczywistości jest to kłącze z korzeniami). Wielosił zawiera saponiny triterpenowe, pochodne oleanu (camelliagenina E, theasapogneol A, dezacylpolemoniumgenin B, barringtogenol C i R-1-barrigenol). Flawonoidy reprezentowane są przez kemferol i kwercetynę. Korzenie i ziele zawierają nieco olejku eterycznego, żywice z triterpenami, glikozydy saponinowe i terpenowe, fenolokwasy. Saponiny wielosiłu niszczą grzyby, szczególnie Candida tropicalis, Candida albicans i Torulopsis glabrata, co może zostać wykorzystane w terapii infekcji patogennymi drożdżakami. W korzeniach i kłączach zawartość saponin może wynosić 25-30%.

Działanie: napotne, moczopędne, “czyszczące krew”, uspokajające, wykrztuśne, ale zarazem hamujące kaszel i ułatwiające oddychanie, fungistatyczne, bakteriostatyczne, pierwotniakobójcze, przeciwwzdęciowe. Saponina A z Polemonium caeruleum L. w roztworze 0,06% działa plemnikobójczo. Saponiny wielosiłu mają wpływa odtruwający i przeciwmiażdżycowy (obniżają poziom cholesterolu we krwi).

Jak podają rosyjscy autorzy, wyciąg z wielosiłu działa 8-10 razy silniej uspokajająco niż kozłek (valeriana).

Wskazania: infekcje bakteryjne i grzybicze przewodu pokarmowego, układu oddechowego i oczu, a także jamy nosowo-gardłowej i uszu; wzdęcia; choroba wrzodowa; zapalenie oskrzeli, gardła i krtani, gruźlica, koklusz; padaczka, podniecenie nerwowe, bezsenność.

Zewnętrznie: grzybowe, bakteryjne choroby skóry i włosów. Leczenie zewnętrzne skojarzyć zawsze z doustnym przyjmowanie przetworów z wielosiłu.

W dawnej medycynie ludowej stosowano wielosił w leczeniu chorób wenerycznych, stanów zapalnych układu moczowego, zaburzeń miesiączkowania, wścieklizny, zaburzeń nerwowych, padaczki i gorączki.

Dawkowanie:

Odwar – Decoctum Polemonii: 1 łyżka rozdrobnionego kłącza z korzeniami gotowana 30 minut w 1 szklance wody; zażywać łyżkami, 2 godziny po jedzeniu.

Napar – Infusum Polemonii: 1 łyżkę ziela zalać 1 szklanka wrzącej wody, odstawić na 30 minut, przecedzić. Pić 4 razy dziennie po 1/2 szklanki. Do okładów na oczy zainfekowane i opuchnięte 2 razy dziennie po 30 minut.

Nalewka wielosiłowa – Tinctura Polemoni: 1 część suchego ziela lub kłącza z korzeniami (rozdrobnionych) zalać 5 częściami alkoholu 40-70%, odstawić w szczelnym słoju na przynajmniej 7 dni, przefiltrować. Zażywać 3-4 razy dziennie po 1/2 łyżeczki od herbaty (2,5 ml), najlepiej na cukrze, miodzie lub w mleku z miodem.

Syrop wielosiłowy – Sirupus Polemonii: przyrządzić odwar z korzeni i kłączy wielosiłu, może być także z ziela; na każdą łyżkę odwaru dać 1 łyżkę miodu i 1 łyżkę nalewki z wielosiłu, wymieszać. Zażywać 4 razy dziennie po 1-2 łyżeczki przy zapaleniu oskrzeli i gardła oraz zaflegmieniu płuc.

Krople do nosa, uszu i oczu – Guttae Polemoni rhinologicae, otologicae et ophthalmicae: 10 ml odwaru wymieszać z 10 ml fizjologicznego roztworu NaCl. Do nosa, gardła, oczy wprowadzać po 2 krople, przy stanach zapalnych.

W leczeniu kandydozy przewodu pokarmowego i jamy ustnej stosować napar lub odwar na czczo, bez cukru. Naparem i odwarem płukać narządy płciowe przy zakażeniach, upławach i stanach zapalnych. Ponadto do przemywania skóry łojotokowej, z plamami, trądzikowej, z wypryskami, wągrami (zaskórnikami) i ropniami.

Wreszcie napar i odwar świetne do płukania włosów wypadających, bez połysku, gdy skóra owłosiona jest zakażona roztoczami, Candida lub Pityrosporum (zaczerwienienie, wypryski, zadrapania, swędzenie, łupież). Polecam wówczas stosować do mycia włosów Politar lub szampon Selsun Blue, a po umyciu wypłukać włosy w naparze/odwarze wielosiłowym.

Rp. Mieszanka ziołowa zalecana w leczeniu nieżytów układu oddechowego.
Ziele wielosiłu 3 cz.
Ziele hyzopu 2 cz.
Ziele tymianku lub macierzanki 2 cz.
Korzeń lukrecji 1 cz.
Korzeń omanu 2 cz.
Zioła wymieszać. 1 łyżka mieszanki na szklankę wrzącej wody, przykryć, pozostawić na 20 minut, przecedzić. Pić 4-6 razy dziennie po 1/2 szklanki, najlepiej z sokiem lub miodem.

Rp. Mieszanka uspokajająca i przeciwnerwicowa, poprawiająca sen. Działa rozkurczowo, przeciwbólowo; pobudza trawienie.

Ziele lub kłącze z korzeniami wielosiłu 2 cz.
Ziele lub korzeń glistnika 2 części
Kłącze tataraku 1 część
Ziele serdecznika 1 część
Ziele melisy 2 części
Szyszki chmielu 2 części
Zioła wymieszać. 1 łyżka mieszanki na 1 szklankę wrzącej wody, przykryć i odstawić na 20 minut, przecedzić. Pić 2-4 razy dziennie po 1/2 szklanki.

Nadaje się też do przygotowania nalewki złożonej: 1 część mieszanki na 5 części alkoholu 40-60%, odstawić na 7 dni, przefiltrować. Zażywać po 5 ml 2-3 razy dziennie. W razie silnej nerwicy serca, żołądka, zdenerwowania – 10-15 ml jednorazowo.

Parzydło – Aruncus w dawnej medycynie

Rodzaj parzydło – Aruncus należy do rodziny różowatych – Rosaceae. Najbardziej znanym gatunkiem jest parzydło leśne – Aruncus dioicus (Walter) Fernald = Aruncus sylvester Kosteletzky (szwajc./niem. Wald Geissbart, Geißbart; fr. Reine de bois; ital. Barba di capra; retorom. Barba-chaura da guaud), występujący w lasach, na polanach leśnych w Sudetach i Karpatach, ponadto na Podkarpaciu. Roślina jest pospolita w Szwajcarii. Uprawiana w ogrodach. Obecnie nie stosuję parzydła. Używałem go krótko w latach 1991-1994.

W systemie Linneusza występuje pod nazwą Spiraea aruncus Linne, także więc na próżno jej szukać w starych lekospisach pod nazwą Aruncus. Linneusz zaliczał parzydło do rodzaju tawuła – Spiraea, który obecnie liczy ok. 90 gatunków, ale w nowszych układach nie obejmuje parzydła. Dawniej do rodzaju Spiraea zaliczano także wiązówkę, np. błotną – Spiraea ulmaria Linne, która obecnie jest w rodzaju wiązówka – Filipendula (Filipendula ulmaria (L.) Maximowicz. Z rodzajem Spiraea wiąże się odkrycie salicylanów, dlatego też kwas salicylowy nazywał się pierwotnie Acidum spiricicum.

O samej wiązówce pisałem: https://rozanski.li/?p=326

Chodząc do niższych klas podstawówki zawsze z koleżankami, głównie Agnieszką i Moniką (pozdrawiam Was jeśli to czytacie 🙂 ), bawiłem się w ogrodach i sadach w aptekarza, a może raczej znachora. Za jednym z bloków, sąsiadujących ze starym sadem i gospodarstwem p. Zaliwskiego zorganizowaliśmy swoistą aptekę, która była wyposażona w stare garnki, czajniki, kociołki oraz rozmaite inne sprzęty przedwojenne wyjęte z kolei z szopy Pani Kwiatkowskiej, która już wtedy miała pewnie 80 lat i nie zdawała sobie sprawy z tego co się wokół jej domu dzieje. Do wywarów gotowanych na ognisku trafiały rozmaite okoliczne rośliny. Wywarami takimi delektowałem się z koleżankami, szczególnie, gdy poprawiliśmy ich smak cukrem. Wyciągiem tym częstowaliśmy także inne dzieci. I właśnie parzydło leśne kojarzy się mi z tymi dawnymi latami i zabawami, bo rosło go sporo, obok piwonii, krzewów jadalnej różowej róży, szanty, jasnoty różowej, podagrycznika i czosnaczku. Czosnaczek też trafiał do gara :-), więc smak cudownego płynu był specyficzny. Jednego dnia przybiegł do naszej polowej apteki pies Aszman (wielki wilczur), należący do Adama i wypił łapczywie nasz eliksir ziołowy. Na szczęście pies przeżył.

Wróćmy jednak do parzydła.

Parzydło nie zawiera salicylanów, tak jak wiązówka, ale posiada w swoim składzie związki cyjanogenne (prunazyna). Jak podaje prof. Hegnauer, parzydło nie zawiera trójterpenów, podczas gdy wiązówka błotna ma ich ok. około 0,1%. Istotne są flawonoidy (kaempferol i kwercetyna, 3-O-mono- i 3-O-diglikozydy kaempferolu i kwercetyny, 7-glukozyd eriodykcjolu). W Korzeniach jest kwas migdałowy.

Surowiec leczniczy stanowi kwiat, ziele i korzeń parzydła – Flos, Herba et Radix Arunci. W ginekologii wywar z korzenia używano do powstrzymywania krwotoków poporodowych. W okulistyce napar z kwiatów i ziela był stosowany do przemywania oczu zapalnie zmienionych i zainfekowanych. W urologii: napar i odwar z korzenia, ziela i kwiatów jako środek moczopędny. Doustnie podawano również odwar przy nieżytach żołądka i jelit. Zewnętrznie do okładów na skórę, w miejsca ukąszenia, użądlenia i ugryzienia przez pajęczaki i owady. Podejmowano próby zastosowania parzydła w leczeniu grypy, chorób wenerycznych (rzeżączka) i niedowładów (paraliże). Niewątpliwie jest dobrym środkiem czyszczącym krew, moczopędnym i uspokajającym. Okłady i kąpiele nóg, okłady na okolice opuchnięte, reumatycznie zmienione, uderzone (urazy) z odwaru parzydłowego przynoszą ulgę i przyspieszają ustępowanie przykrych objawów. Popiół z korzeni służył do przysypywania parchów i wrzodów skórnych, jako środek zasuszający i gojący.

Podczas suszenia i parzenia roślina traci większość prunazyny.

Napar parzydłowy – Infusum Arunci: 1-2 łyżki kwiatów lub ziela parzydła zalać 1 szklanką wrzącej wody. Po 20-30 minutach przecedzić. Pić jako środek flawonoidowy, przeciwzapalny, moczopędny i rozkurczowy przy bólach brzucha, bólach miesiączkowych, gorączce, przeziębieniu. Naparem można przemywać skórę i oczy, ponadto używać do okładów. Działa antyseptycznie, przeciwzapalnie i przeciwwysiękowo. Rozjaśnia cerę. Przyspiesza ustępowanie worków i cieni pod oczami. Dawki doustne: 1 filiżanka do 1 szklanki 2 razy dziennie. Można dodać sok malinowy (przeziębienie, grypa, gorączka) i /lub/ miód.

Odwar parzydłowy – Decoctum Arunci: 1 łyżkę korzeni lub ziela zalać 1 szklanką wody, gotować 5 minut, odstawić na 20 minut, przecedzić. Doustnie 100 ml 3 razy dziennie jako diureticum i środek przeciwkamiczy, odkażający układ moczowy, wspomagająco przy grypie, przeziębieniu i nieżytach przewodu pokarmowego. Ma pewne właściwości mukolityczne i sekretolityczne, co można wykorzystać w leczeniu zaflegmień dróg oddechowych. Do okładów, przemywania, płukanek; także do irygacji i nasiadówek przy zapaleniu odbytu i narządów płciowych. W leczeniu stanów zapalnych skóry stosować częste przemywania lub okłady.

Glukuronolakton (kwas glukuronowy w postaci laktonu) w odżywkach, drinkach energetyzujących i preparatach na pamięć.

Ostatnio ze Szwajcarii sprowadziłem czysty lakton kwasu glukuronowego = Glucuronolacton (C₆H₈O₆), aby poznać bliżej właściwości tego związku. Jak podaje szwajcarski http://www.ugb.ch glukuronolakton dodawany jest do rozmaitych preparatów, aby wspomagać detoksykację (odtruwanie) organizmu ze szkodliwych ksenobiotyków (substancji obcego pochodzenia, naturalnie nie występujących w organizmie). Teoretycznie powinien być źródłem kwasu glukuronowego, który jest istotny w procesach unieszkodliwiania i wydalania szkodliwych produktów przemiany materii i ksenobiotyków. W Niemczech substancja ta jest zabroniona. Rozmaite napoje energetycznie zawierają 2-2,4 g glukuronolaktonu/1 l. Popularny napój w Szwajcarii Kombucha (dostępna w Polsce również) zawiera nawet 3,5 g tej substancji w 1 litrze. Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności – EFSA (raport z 2009 r.) uznał glukuronolakton za substancję bezpieczną w napojach energetyzujących.

Lakton kwasu glukuronowego

Glukuronolakton nie nadaje produktom właściwości psychostymulujących, wzmacniających i energetyzujących. Jest jedynie antyoksydantem i środkiem wspomagającym odtruwanie.

Na czym polega rola kwasu glukuronowego?

Ksenobiotyki i metabolity, aby mogły być wydalone z organizmu muszą być związane z innym związkiem występującym naturalnie w ustroju w reakcji koniugacji (sprzężenia). Kwas glukuronowy jest pochodną glukozy (powstaje przez utlenianie grupy CH2OG w glukozie), więc można go zaliczyć do cukrowców. Kwas glukuronowy w powiązaniu z UDP (urydylodwufosforan) staje się aktywny biochemicznie i zarazem metabolicznie. Reaguje on z ksenobiotykiem będąc w formie kompleksu z UDP. Kwas glukuronowy reaguje z alkoholem, fenolami, fenolokwasami, sulfonamidami, tiolami, aminami, hydroksyloaminami i z grupami amidowymi. Kwas glukuronowy umożliwia inaktywację (unieszkodliwianie i wydalanie) wielu pestycydów, leków i toksyn przemysłowych, stworzonych przez człowieka. U roślin kwas glukuronowy wchodzi w skład saponin, pektyn i śluzów.

Czosnek niedźwiedzi – Allium ursinum L. (Bärlauch) i czosnaczek pospolity – Alliaria officinalis Andrz. jako pokarm i lek.

Na początku lat 90. zacząłem zbierać ziele czosnku niedźwiedziego Allium ursinum Linne, jednak potem zaprzestałem to robić, stosując czosnek pospolity – Allium sativum L. Lubię tę roślinę leczniczą, zawsze wrażenie na mnie robią łany kwitnącego czosnku niedźwiedziego w lasach, np. w dolinie Wisłoka, w Beskidzie Dukielskim. Roślina wydziela do otoczenia fitoncydy, które wpływają na zahamowanie rozwoju mikroorganizmów patogennych. Będąc w pobliżu czosnku niedźwiedziego niewątpliwie wyczujemy jego zapach.

Czosnek niedźwiedzi spotkać można za granicą w postaci kapsułek i tabletek oraz w serach smakowych. Siekane ziele czosnku niedźwiedziego wymieszane z serem białym dobrze smakuje. W liście czosnku niedźwiedziego można zawijać mięso mielone z ryżem i dusić, podobnie jak gołąbki. Dobrze też smakuje ryż zawijany w liście i duszony w rosole do miękkości. W sumie czosnek niedźwiedzi może zastąpić czosnek uprawny. Jest dobrą przyprawą i środkiem leczniczym. Polecam mielone liście rozsmarowane na grzance (tostowy chleb) uprzednio posmarowanej masłem (sól do smaku, oczywiście niskosodową 🙂 ).

Czosnek niedźwiedzi należy do rodziny liliowatych – Liliaceae.

Surowcem jest ziele lub sam liść, rzadziej cebulka – Herba, Folium, Bulbus Allii ursini. Rośnie w lasach, szczególnie w bukowych i w łęgach. W Polsce miejscami pospolity. Nadaje się również do uprawy w ogrodach. Ziele należy pozyskiwać w maju, w czasie kwitnienia. Im młodsze tym lepsze, szczególnie gdy chcemy je wysuszyć. Ziele zebrane w czasie owocowania często żółknie podczas suszenia i nie nadaje się do celów leczniczych. Świeże ziele można wykorzystać do wyrobu intraktu, można też zamrozić jak pietruszkę, czy koperek, po uprzednim posiekaniu. Wyciąg olejowy na świeżym zielu nabiera zapachu i smaku czosnku i można stosować do nacierania przeciwreumatycznego oraz stosować jako przyprawę.

Składniki czynne: alliina, tiosiarczki, cysteina, winylodisiarczki, ajoeny, witamina B i C (w liściach 210-270 mg/100 g; Rozanski 2004), selen, saponiny.

Działanie: przeciwcukrzycowe, obniżające poziom cholesterolu we krwi; hipotensyjne (przeciwko nadciśnieniu), przeciwmiażdżycowe, antyzakrzepowe, antybakteryjne, pierwotniakobójcze, grzybobójcze i fungistatyczne; żółciopędne, przeciwnowotworowe, odtruwające, przeciwpasożytnicze (na czczo).

Moim zdaniem czosnek niedźwiedzi pod względem leczniczym nie przewyższa czosnku uprawnego (odradzam czosnek pochodzenia chińskiego; przy zakupie poszukiwać czosnek włoski, francuski, niemiecki, hiszpański, bułgarski, turecki, grecki, no i oczywiście polski lub szwajcarski, które są najlepsze). Czosnek z północnych i deszczowych krajów ma mniejszą zawartość cennych fitoncydów (glukozynolaty, allilosiarczki).

Wskazania: nadciśnienie, skleroza, cukrzyca, hipercholesterolemia, hiperlipidemia, przeziębienie,stan zapalny zatok i oskrzeli, grypa. Zaburzenia w przepływie żółci, nadmierna fermentacja, zagrożenie zawałem, zatorem, zakrzepicą; zapalenie żył; przewlekłe bakteryjne choroby układowe i skórne.

Preparaty i dawkowanie. Suche i świeże ziele czosnku niedźwiedziego można parzyć w mleku lub wodzie i podawać 3-4 razy dziennie po 200 ml (1-2 łyżki surowca).

Nalewkę i intrakt na świeżym zielu: 1 cz. surowca na 5 części alkoholu 40-60%, macerować minimum 7 dni. Przy nadciśnieniu i miażdżycy 1 mały kieliszek nalewki rano, 1 raz dziennie. Przy nieżycie układu oddechowego i przeziębieniu na miodzie, po 5-10 ml wyciągu, kilka razy dziennie.

Surowiec jest dostępny w szwajcarskich sklepach zielarskich i drogeryjnych oraz w niektórych aptekach. W Polsce dostępny jest serek z czosnkiem niedźwiedzim oraz zagraniczne preparaty (sproszkowane ziele w tabl. i kaps.).

Podobne właściwości lecznicze ma ziele czosnaczku – Herba Alliariae, którego skład chemiczny poznawałem w latach 90, szczególnie przy narażeniu rośliny na czynniki stresowe.

Czosnek niedźwiedzi – Allium ursinum L. (szwajc. Bär-Lauch; fr. Ail des ours, ital. Aglio orsino; retorom. Agl d’urs); maj 2010, Zalasewo; uprawiam w ogrodzie od trzech lat.

Czosnaczek pospolity – Alliaria petiolata (Marschall von Bieberstein) Cavara et Grande = Alliaria officinalis Andrzejowski należy do rodziny krzyżowych – Brassicaceae = Cruciferae. Jest pospolity w naszych lasach, kwitnie do czerwca, na biało. Kwiaty drobne zebrane w grona. Dwuletnia. Liście są sercowato-trójkątne, brzegiem grubo ząbkowane. Owocem jest łuszczyna. Roślina nadaje się do uprawy w ogrodach (cieniste miejsca, pod drzewami, gleby żyzne, zasobne w azot).

Nalewkę z czosnaczku, najlepiej na świeżym zielu można wcierać w obolałe i reumatycznie zmienione miejsca. Działa podobnie jak rzeżucha, chrzan, gorczyca, czarna rzepa i czosnek. Wywiera wpływ obniżający cholesterol i lipidy we krwi, przeciwcukrzycowy, przeciwnowotworowy, żółciopędny, rozgrzewający i odkażający. Przetwory skoncentrowane (intrakt, ekstrakt olejowy) działają przeciwpasożytniczo.

Olej z ziela czosnaczku (na oleju z oliwek, lnianym lub czarnuszkowym) wspomaga odtruwanie wątroby i wywiera działanie przeciwkamicze w układzie żółciowym.
Wyciąg ze świeżego ziela na oleju czarnuszkowym (Oleum Nigellae) wspomaga czynności wątroby i hamuje rozwój grzybów (Candida); nabiera też silniejszych właściwości przeciwrobaczych.

Czosnaczek w połączeniu z zielem kwitnącym lub owocującym kozieradki lub mielonym nasieniem kozieradki 1:1 (wyciągi olejowe, nalewka najlepiej na świeżych surowcach) wspomaga czynności wydzielnicze trzustki i wątroby, obniża poziom cholesterolu i cukru we krwi, działa lipotropowo. Wzmaga wydzielanie insuliny, a przy zastosowaniu zewnętrznym pobudza gojenie ran, owrzodzeń i oparzeń.

Wyciąg olejowy (na oleju rokitnikowym, lnianym lub tranie) z nasion kozieradki i ziela czosnaczku 1:1 to dobry środek regenerujący skórę i odżywczy, poprawiający stan zdrowotny skóry, włosów i paznokci. Szczególnie, gdy jest przygotowany na tranie i oleju rokitnikowym – wyraźnie dobroczynnie wpływa na podniesienie odporności na infekcje, poprawę zdolności regeneracji naskórka, włosów i paznokci (źródło siarki, fitoncydów, witaminy F, A, D, E). Przed zalaniem surowców ciepłym olejem polecam je zwilżyć alkoholem 40% i pozostawić na 2 godziny, a potem dopiero zalać olejem/tranem lub mieszanką wymienionych olejów.

Czosnaczek pospolity – Alliaria officinalis Andrz. = Alliaria petiolata (M.Bieb) Cavara et Grande (szwajc./niem. Knoblauchhederich; fr. Alliaire petiolee, ital. Alliaria comune; retorom. Alliaria) jest zasobny w glukozynolaty; maj 2010, Zalasewo-Garby, las mieszany.

Rozmyślania

Tak sobie siedzę, piję winko Chianti (moje ulubione), słucham muzyczki (akurat leci Human The Killers i homoniewiadomo Magnus Carlosn Live Forever)i tak sobie myślę: zima była sroga, zmarzły moje róże, nawet miłorzęby dostały w d…, ledwo żyje juka (druga ma się dobrze), po nosie dostał rozwar (bardzo fajne zioło, patrz: https://rozanski.li/?p=261). W dodatku ciągle pada i zimno. Ani nie można pójść na zioła, ani coś zrobić w ogrodzie. W sumie zostało nam pewnie 3 miesiące ciepła, a potem znowu jesień i zima, czy to normalne? Trudno, skoro wolny – czas napiszę zaległe artykuły do czasopism.

Tęsknie za Szwajcarią, ale niedługo tam pojadę 🙂

Podziękowania

Pani Basi, Arte i Panu Romanowi M. dziękuję za pomoc w rozwoju strony i dbanie o komentarze oraz forum.

Panie Gumppek proszę wrócić i przestać się wygłupiać swoim milczeniem ;-), brakuje Pana.

Incarvillea delavayi B&F– inkarwila Delevaya – potencjalne możliwości zastosowania w praktycznej fitoterapii.

Jadąc wewnętrzną drogą do ETC w Swarzędzu, wstąpiłem tradycyjnie do szkółki ogrodniczej, prowadzonej przez miłą Panią, która często ma ciekawe rośliny. Z trudem je mieszczę w ogródku Luskiewnika, ale chęć posiadania roślin leczniczych na wyciągnięcie ręki, tuż za oknem jest silniejsze od rozsądku. Dzisiaj zaopatrzyłem się w Incarvillea Incarvillea delavayi Bureau & Franchet z rodziny bignoniowatych – Bignoniaceae. Ta wieloletnia i ładna roślina pochodzi z Chin. Liście ma pierzastowrębne, o brzegach ząbkowanych. Kwiaty różowe lub ciemno różowe, spore, lejkowate z 5 płatkami, zebrane w grona. Kwitnie od maja do czerwca. Lubi miejsca słoneczne i przepuszczalne gleby. Posadziłem ją w pobliżu oczaru, szafirka oraz wrzośca i bratka. Mam nadzieję, że będzie zadowolona.

Incarvillea delavayi tuż przed kwitnieniem; maj 2010, Swarzędz.

Oczywiście szwajcarscy naukowcy rozpatrzyli Incarvillea w zakresie fitochemii, dlatego dzisiaj mogę się podzielić tymi informacjami. Do tej pory rodzaj Incarvillea kojarzył mi się z gromadzeniem kwasu benzoesowego, w ilości nawet do 2%, co dawniej mnie zaciekawiło, gdy studiowałem dzieła prof. R. Hegnauer’a, ale z braku dostępu do rośliny mogłem sobie tylko pomarzyć o jej przetwarzaniu i wykorzystaniu w terapii.

Sporo badań nad Incarvillea delavayi przeprowadzono w Japonii i Chinach

Co zawiera? Otóż posiada kwas benzoesowy i jego pochodne, alkaloidy (makrocykliczne pochodne sperminy), określane mianem inkazyny A-C (incasine A-B), triterpeny (saponiny), flawonoidy i irydoidy ( w tym alkaloidy aukubinowe); incarvillic acid = kwas inkarwilowy; glikozydy saponinowe triterpenowe = inkarwilozydy A-B (incarvillosides) i monoterpenowe: inkarwilozydy C i D = incarvillosides C-D.; dimery benzofuranonowe o działaniu cytotoksycznym (możliwość zastosowania w terapii nowotworów).

Działanie: przecwbiegunkowe, żółciopędne, silnie fitoncydowe (antybakteryjne), przeciwbólowe, przeciwreumatyczne, przeciwzapalne, ochraniające miąższ wątroby.

Wskazania: nieżyty przewodu pokarmowego, bóle stawów, mięśni i kości, reumatyzm, artretyzm, zapalenie wątroby.

Jest stosowana w tradycyjnej medycynie chińskiej w leczeniu schorzeń (nieżytów) przewodu pokarmowego i stanów zapalnych wątroby. Ponadto jako środek przeciwreumatyczny.

Od razu mówię, nie zażywałem jeszcze tej rośliny, ale analizując stężenie składników zastosuję następujące dawki:

Sproszkowane ziele – Pulvis Herbae Incarvilleae: 1 g 2 razy dziennie, rano i wieczorem.

Intrakt na świeżym zielu – Intractum Incarvilleae 1:5 na gorącym etanolu 40%, macerowany 7 dni: 2 razy dziennie po 5-10 ml. Jest sens wcierać także nalewkę inkarwilową lub intrakt z ziela w okolice obolałe, uderzone, opuchnięte i reumatycznie zmienione.

Flos Pini masculinum – kwiat męski sosny w fitoterapii

Nadszedł czas na zbiór kwiatów męskich sosny – Pinus. Szczerze mówiąc obojętne jest z jakiego gatunku sosny pozyskamy kwiat męski, najczęściej będzie to pewnie sosna zwyczajna – Pinus sylvestris L., pospolita w naszych lasach. Kwiat męski sosny jest bardzo cennym surowcem zielarskim, ale trzeba go samodzielnie zebrać z natury lub własnej uprawy drzew. Oczywiście najlepszy jest kwiat tuż przed pyleniem, gdy straci pyłek jest mniej wartościowy. Nie polecam suszenia tego surowca, bowiem najcenniejszy jest w stanie świeżym.

Cechuje się sporą zawartości fitosteroli, flawonoidów, witamin (B, C), enzymów, cukrów, kwasów fenolowych, lignanów, fitohormonów i olejku eterycznego (pinen alfa i beta, borneol, octan bornylu, limonen, izoborneol, terpineol, karen, felandreny, kariofilen, kamfen).

Działanie: wykrztuśne, odkażające drogi oddechowe, antybakteryjne, odżywcze, wzmacniające, hipocholesterolemiczne (obniżające poziom cholesterolu we krwi), przeciwzapalne, moczopędne, rozgrzewające, przyspieszające wentylację płuc, pobudzające krążenie krwi (szczególnie ważne przy przeziębieniu).

Wskazania: choroby zakaźne, przeziębienie, osłabienie w okresie zimowo-jesiennym, stany zapalne przydatków u kobiet, zapalenie i przerost gruczołu krokowego, stany zapalne układu moczowego (wspomagająco), kaszel, chrypka, zapalenie oskrzeli i zatok; spadek odporności na zakażenia, miażdżyca; choroby autoimmunologiczne (wspomagająco).

Kwiat męski sosny, te należy zbierać do przygotowania leku; Widzim Stary, maj 2010 r.

Sposób przygotowania. Kwiaty męskie łatwo zbiera się rękoma, odłamując kwiatostany na szczytach pędów. Odłamywać wraz z otaczającymi łuskami ochronnymi. Nie przeszkadza obecność igliwia zebranego przypadkowo. Kwiatostany męskie sosny = Flos Pini masculinum wkładać do słoików zwilżając spirytusem i przesypując warstwowo cukrem lub zalewając miodem.

Ugniatać i rozcierać nieco drewnianą pałką. Na końcu dać trochę gorącej przegotowanej wody, znów zasypać cukrem i zwilżyć spirytusem, zakręcić i pozostawić w ciepłym miejscu, najlepiej na słońcu.

Dla stabilizacji składu można z cukrem dodać trochę kwasku cytrynowego lub askorbinowego krystalicznego, albo bursztynowego, fumarowego lub jabłkowego. Po kilku tygodniach (minimum miesiąc) odcedzić uzyskany ekstrakt. Dodać miodu (jeśli wcześniej ni był dodany), ewentualnie propolis lub sok malinowy. Możliwy jest dodatek dobrego czerwonego wina lub rumu dla konserwacji i wzmocnienia działania. Co kilka dni wstrząsać słoik z surowcem ekstrahowanym. W czasie wkładania surowca do słoików i przesypywania cukrem nie szczędzić spirytusu lub rumu, które dobrze ekstrahują składniki czynne kwiatów sosnowych. Aktywne substancje kwiatów sosny nie rozpuszczają się w wodzie. Zbyt mała ilość spirytusu uniemożliwi uzyskanie wartościowego wyciągu i należyte wypłukanie z ciał czynnych surowca. Zresztą osobiści polecam potem powtórnie ten sam surowiec zalać niewielką ilością gorącej wody z cukrem, dla odzyskanie tego co jeszcze zostało, przynajmniej tak zostawić na 3 dni, po czym połączyć z wyciągiem głównym.

Przechowywać w lodówce. Zażywać kilka razy dziennie po 1 łyżce. Nie należy wierzyć autorom, który twierdzą, że samo zasypanie surowca cukrem umożliwi uzyskanie gęstego syropu; surowiec zawiera zbyt mało wody, aby tak się stało, to nie są soczyste owoce.

Proantocyjanidyny i ich działanie

Proantocyjanidyny są to bezbarwne składniki roślin, które pod wpływem kwasów mineralnych przekształcają się w barwne antocyjanidyny. W swojej strukturze zawierają flavandiol:

Flawandiol

Zbudowane są z monomerów C-15 (leukoantocyjanidyny) lub też są dimerami lub polimerami flawan-3-olu:

Flavan-3-ol

Warto tutaj dodać, że proantocyjanidyny stanowią podstawę struktury katechin, galokatechin, epikatechin i epigalokatechin, a te z kolei budują związki bardziej złożone – garbniki.

Proantocyjanidyny występują w owocach i nasionach winogron, w nasionach kakaowca, w kwiatach i owocach głogu, w winie, w liściach herbaty, w liściach, korze i owocach dębu, w liściach poziomki, w zielu przywrotnika, w kłączu pięciornika, w owocach i kwiatach róży, w kwiatach lipy, w szyszkach chmielu, w owocach borówki, w liściach miłorzębu i in.

Działanie: obniżające poziom glukozy we krwi, antyalergiczne, przeciwwirusowe, antybakteryjne, antyoksydacyjne, przeciwrodnikowe, antyproliferacyjne i antykancerogenne, antytumorowe (przeciwrakowe), ochronne na miąższ wątroby, nerki i serce, przeciwzapalne, wzmacniające na mięsień sercowy (wzmagają siłę skurczu mięśnia sercowego).

Medycyna dawna i współczesna

Ostatnie wpisy

Archiwa

Kategorie