|
|
Ożanka karbowana (właściwa) – Teucrium chamaedrys Linne, z rodziny Lamiaceae = Labiatae, występuje w Polsce w górach i na południowym pogórzu. Ma postać krzewinki. Łodyga jest owłosiona, liście dolne odwrotnie jajowate, klinowato złożone w krótki ogonek. Liście górne podługowate. Brzegi liście są karbowane. Kwiaty zebrane w nibyokółki, skupione w szczytowe nibygrono. Barwa kwiatów purpurowa. owocem jest rozłupka.Kwitnie od lipca do września. Kwiaty mają zapach balsamiczny. Smak ziela gorzki.
Surowcem leczniczym jest ziele ożanki – Herba Chamaedryos, bogate w olejek eteryczny zasobny w kariofilen; nadto kwasy fenolowe (chlorogenowy, cynamonowy, chlorogenowy, neochlorogenowy, kawowy, wanilinowy, p-kumarowy), trójterpeny (kw. ursolowy, alfa-amyryna), amidy (cholina), cukry (ajugoza, stachioza, verbaskoza), garbniki, flawonoidy (luteolina, diosmina, izokwercytryna, apigenina, skutelaryna).
Jest to zioło o wielokierunkowym działaniu. Uważane za środek czyszczący krew (depurativum), odtruwający, moczopędny, ochronny na miąższ wątroby i przyśpieszający przemianę materii. Sprawdza się jako zioło wspomagające odchudzanie. Ma właściwości wzmacniające, odżywcze i przeciwreumatyczne. Ziele ożanki stosowane jest w leczeniu zaburzeń przemiany materii, zaburzeń trawienia, chorób skórnych na tle zaburzeń metabolicznych, zatruć, marskości i zapalenia wątroby, reumatyzmu, blednicy, podagry. Ponoć hamuje nadmierne krwawienia miesiączkowe, wzmacnia ogólnie. Okłady z naparu i maceratu przyśpieszają gojenie ran. Okłady z naparu, maceratu lub odwaru na oczy leczą stany zapalne, znoszą objawy piasku w oczach, opuchnięcia i obrzęku. Ziele ożanki polecano w terapii kaszlu i kataru, wreszcie żółtaczki i osłabienia. Napar i odwar słodzono miodem. 1 łyżka surowca rozdrobnionego, suchego lub świeżego i rozdrobnionego przypada na 1 szklankę wody. Pić 2 razy dziennie po 1 szklance naparu lub odwaru. W przypadku odwaru nie gotować dłużej niż 5 minut. Warto stosować przy trądziku doustnie i zewnętrznie. łagodzi objawy atopowego zapalenia skóry. Można podawać nawet małym dzieciom, 2-3 letnim.
Ożanka daje się uprawiać w ogrodach, nawet na niżu. Wiosną posadziłem w moim ogrodzie ożanki, przyjęły się i ładnie rosną.
W Szwajcarii ożanka właściwa jest znana pod nazwą Edel-Gamander (Germandree peti chene, Camedrio comune, Giamander nobel).
Oleander – Nerium należy do rodziny toinowatych – Apocynaceae, rzędu goryczkowców – Gentianales. Występuje naturalnie w krajach Morza Śródziemnego oraz w subtropikalnych rejonach Azji (Japonia, Chiny, Indie). Oleander jest drzewkiem lub krzewem. Najbardziej popularnym gatunkiem jest oleander pospolity – Nerium oleander, który może być u nas uprawiany w okresie wiosenno-letnim w ogrodach, na zimę i późną jesień musi być zabrany do ciepłego miejsca. Nadaje się również do uprawy w doniczkach. Kwiaty są białe, liliowe, różowe, czerwone, rzadziej dwubarwne. Niektóre odmiany maja kwiaty pełne. Liście lancetowate, całobrzegie, skórzaste. Surowcem leczniczym są liście, zbierane przed i w czasie kwitnienia. Obecnie surowiec sporadycznie stosowany. Został wyparty przez inne środki glikozydowe. W XIX (począwszy od 1861 r.) wieku zaczęto opisywać oleander jako źródło glikozydów nasercowych. O. Schmiedeberg (1883 r.) i Leulier wyizolowali z oleandra glikozydy: nereinę, oleandrynę i neriantynę. Oleandryna rozpuszcza się w alkoholu i chloroformie. Nereina jest rozpuszczalna w wodzie i alkoholach. Neriantyna jest rozpuszczalna w alkoholach. Najcenniejsza jest oleandryna. Jednakże juz wcześniej, bo w starożytnej Grecji, Rzymie i Indiach oleander był używany jako lek kardiostymulujący i jako środek samobójczy. Ponadto do leczenia chorób wenerycznych. Przed II połową XIX wieku jest wymieniany w lekospisach niemieckich i szwajcarskich pod nazwą Nerium oleander, Rosenlorbeer i opisywany jako środek przeciwko zimnicy – malarii (Wechselfieber), w dawce 2-5 granów (grany!, nie gramy!), przy ataku choroby (napady dreszczy i gorączki). Surowiec opisywany w niemieckojęzycznych podręcznikach farmakognozji z I połowy XX wieku pod nazwą Folia Nerii = Oleanderblatt. Przed II wojną światową firma Knoll A-G wprowadziła oficjalnie do lecznictwa preparat o nazwie Oleander-Perpurat, który był ekstraktem z liści oleandra, sprzedawanym w butelkach po 50 g w cenie 1,38 RM (lata 30.). Polecany przy niewydolności mięśnia sercowego i zaburzeniach rytmu serca. Podawany w dawce 15-20 kropli 3 razy dziennie. Także Schering wprowadził (w latach 30. XX wieku) preparat oleandrowy, zawierający wyodrębnione glikozydy o nazwie Folinerin (krystaliczna oleandryna o dużej czystości). Folineryna była podawana w dawkach jednorazowych 0,1-0,2 mg, a dzienna dawka wynosiła 0,6-1 mg. Folineryna była odporna na kwas solny żołądka.
Folium Oleandri = Folium Nerii zawiera do 1,5% glikozydów nasercowych cyklopentanofenantrenowych: oleandryna C32H48O10 (ang. oleandrin), digitoksygenina (digitoxingenin), neriantyna (ang. neriantin), rozagenina (ang. rosagenin).
Siła działania wyizolowanej oleandryny przewyższa glikozydy naparstnicy (oleandryna działa 3 razy silniej niż digitoksyna). Preparaty galenowe z Folium Oleandri działają na serce z siłą porównywalna do leków strofantynowych. Glikozydy oleandra lepiej wchłaniają się do krwi niz glikozydy naparstnicy. Nie ulegają tak dużej kumulacji w ustroju jak glikozydy naparstnicowe Digitalis. Przeprowadzono kilka porządnych badań klinicznych, potwierdzających skuteczność oleandra w leczeniu niewydolności krążenia. Oleander nie miał jednak szczęścia w zakresie ówczesnej reklamy, marketingu i dotarcia do dostatecznej liczby lekarzy i aptekarzy, przez co nie odniósł tak dużego rozgłosu jak glikozydy konwalii, naparstnicy, czy strofantusa. Późniejszy wybuch wojny niewątpliwie przeszkodził w dalszym upowszechnianiu oleandra. Ponadto oleander z uwagi na rozpowszechnienie jako rośliny ozdobnej często powodował zatrucia u zwierząt i dzieci, które zjadły jego kwiaty lub liście przypadkowo, w zbyt dużej dawce. Oleander zyskał miano rośliny trującej, co odwróciło uwagę społeczeństwa od jego właściwości leczniczych i możliwości wykorzystania w medycynie. Oleander był nawet używany do uzyskiwania środków owadobójczych (insektycydów) i rodentycydów (środki trujące dla gryzoni).
Glikozydy oleandra okazały sie pomocne w leczeniu dławicy piersiowej, z zwalczaniu skurczów dodatkowych, przekrwienia biernego i obrzęków. Zapobiegają nadciśnieniu i arytmii. Leczą nerwicę serca. Oleandryna może zastąpić naparstnicę.Dawkowanie: sproszkowane liście oleandra – Pulvis Fol. Oleandri 0,05 g 2-3 razy dziennie (100-150 mg dziennie). Sproszkowany liść można mieszać z ciepłym woskiem pszczelim, formować czopki i podawać doodbytniczo (50 mg proszku liściowego na 1 czopek). Intractum Oleandri: 3 razy dz. po 10-20 kropel. Tinctura Oleandri 3 razy dz. po 10-20 kropel.
Przetwory oleandrowe przedawkowane wywołują zatrucie objawiające się wymiotami, biegunką i bolesnymi skurczami przewodu pokarmowego. Osoby o szczególnie wrażliwym przewodzie pokarmowym mogą odczuwać dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego przy podawaniu wysokich dawek leczniczych. Wtedy lepiej jest podawać oleander doodbytniczo – per rectum. Nie wolno podawać oleandra kobietom ciężarnym i karmiącym (poronienia, przechodzą do mleka).
Istnieją doniesienia o możliwości zastosowania oleandryny w leczeniu guzów złośliwych (oleandryna to inhibitor (= czynnik hamujący) angiogenezy, czyli rozwoju naczyń niezbędnych do wzrostu nowotworu).
![nerium_oleander [1024x768]](https://rozanski.li/wp-content/uploads/2009/05/nerium-oleander1024x7682-thumb22.jpg "nerium_oleander [1024x768]")
Oleander – Nerium oleander Linne, Swarzędz, maj 2009 r.
Wzór oleandryny
Kwiat pomarańczy jest pozyskiwany z gorzkiej pomarańczy Citrus aurantium L. subspecies amara, z rodziny rutowatych – Rutaceae. Kwiat pomarańczy suszony można kupić w drogeriach w Szwajcarii, na wagę, jak również w sklepach specjalistycznych internetowych. Kwiat pomarańczy świeży zawiera do 1,5% olejku. Olejek kwiatu gorzkiej pomarańczy – Bitter Orange Flower Oil (Oil of Neroli, Oleum Naphae, Oleum Neroli) zawiera antranilan metylu (methyl anthranilate), który w roztworach spirytusowych olejku nadaje fioletowo-błękitną fluorescencję. Fluorescencję najlepiej widać, gdy do probówki ze spirytusem 95% nakroplimy delikatnie warstwę olejku. W miejscu styku obu cieczy powstanie fiołkowa granica. Olejek z kwiatu pomarańczy brunatnieje pod wpływem światła i powietrza.
Olejek kwiatu pomarańczy zawiera trans-nerolidol (1-9%), octan geranylu (geranyl acetate) 1,5-4%, alfa-terpineol (2-7%), octan linalylu (linalyl acetate) 3-16%, linalol 18-42%, limonen 9-18%, beta-pinen 7-17%, antranilan metylu (0,9 1,1%).
Olejek kwiatu pomarańczy służy do poprawiania smaku i zapachu leków, do produkcji perfum i wód kolońskich, ponadto jako składnik wódek i likierów, wreszcie w przemyśle spożywczym jako aromat i dodatek smakowy.
Napar z kwiatu (1 łyżka na szklankę wrzątku) Infusum Aurantii pić po 1/2 szklanki 4 razy dziennie jako środek uspokajający, pobudzający przemianę materii i regulujący zaburzone procesy trawienne. Sprawdza się przy bólach brzucha i wzdęciach. Podobnie działa nalewka – Tinctura Aurantii 1:5 na alkoholu 40-70%, w dawce 5 ml 3 razy dziennie. Nalewka i napar z kwiatów pomarańczy mają właściwości rozkurczowe. Zastosowane na skórę w formie okładów lub do przemywania działają przeciwzapalnie, antyseptycznie i wybielająco. Nadają się do pielęgnacji cery bladej, tłustej i z wypryskami oraz trądzikiem.
Olejek z kwiatów pomarańczy można zażywać doustnie, na soku, miodzie lub cukrze po 5 kropli 3-4 razy dziennie, dla pobudzenia trawienia, jako środek wiatropędny i uspokajający. Do wcierania do poprawienia krążenia w kończynach, poprawy ukrwienia skóry. Olejek z kwiatów pomarańczy dodany do gorącego mleka z miodem lub sokiem malinowym poprawia samopoczucie w przeziębieniu i grypie, ułatwia oddychanie, pobudza krążenie.
Olejek Neroli można kupić w Polsce i za granicą. Często jest fałszowany innymi olejkami cytrusowo-kwiatowymi.
Oleum Aurantii floris (Pomeranzenblütenöl, Essence de fleur d’oranger, Essenza di fiore di arancio) jest w Pharmacopoea Helvetica VI. Ciężar właściwy olejku prawdziwego 0,870-0,881. Na chromatogramie widoczny jest prążek antranilanu metylu – zielono-błękitny (Rf 0,51) przy UV dł. 365.
Także Flos Aurantii (Orangenblüte, Fleur d’oranger, Fiore di arancio) jest w Farmakopei Szwajcarskiej VI. Kwiat otwarty nie może zawierać mniej niż 0,15% olejku eterycznego, natomiast kwiat zamknięty powinien zawierać przynajmniej 0,2% olejku eterycznego (zależnie od fazy rozwoju kwiatu, różny jest surowiec). Dawki jednorazowe wynoszą 2 g, np. 2 g kwiatów zaparzyć w filiżance wrzątku. Pić 3 razy dziennie po filiżance naparu.
Kwiat pomarańczy wchodzi w skład szwajcarskich farmakopealnych ziółek uspokajających – Species sedativae PhHelv. VI.
Rp. Species Sedativae = Beruhigender Tee, Especes sedatives, Specie sedative Ph. Helv. VI
Flos aurantii 20 g (kwiat pomarańczy)
Folium melissae 10 g (liść melisy)
Folium menthae 10 g (liść mięty)
Fructus anisi (rozdrobnione) 15 g (owoc anyżu mielony)
Herba passiflorae 20 g (również dostępne w drogeriach szwajcarskich) (ziele męczennicy)
Rhizoma valerianae 25 g (kłącze kozłka)
Zmieszać. Świetna i smaczna mieszanka uspokajająca i znosząca dolegliwości zaburzeń trawiennych. Można podawać dzieciom od 3 r. ż. 2 g mieszanki na filiżankę lub szklankę wrzątku. Pić 1-3 szklanki naparu.
Kwiat pomarańczy nadaje się doskonale do dodawania smaku i zapachu mieszankom herbat, np. dobrze komponuje się z Yerba Mate, z herbatą miętową, melisową, bergamotową, malinową, poziomkową, czy czarną.
Kora krocienia korodajnego – Cortex Cascarillae był do końca XIX wieku istotnym lekiem w medycynie oficjalnej. Kora pochodzi z gatunku krocień korodajny – Croton eluteria (L.) W. Wright, z rodziny wilczomleczowatych – Euphorbiaceae.
Cascarilla (Cortex Cascarillae) nie można mylić z Cortex Rhamni purshianae (Cascara Sagrada), czyli z korą kruszyny amerykańskiej (Cascara, sacred bark) , która jest pozyskiwana jest z gatunku Rhamnus purshiana De Candolle (Frangula purshiana (DC) A. Gray ex J.C. Cooper), z rodziny Rhamnaceae. Sa to dwie różne rośliny, dające różne surowce o odmiennym profilu fitofarmakologicznym i fitochemicznym.
Krocień korodajny – Cascarilla rośnie na Bahama i Antylach. W korze krocienia jest zawarta goryczka kaskarylina (Cascarillin) , która po wyodrębnieniu krystalizuje; ponadto olejek eteryczny – Oleum Cascarillae (ok. 2-3%) bogaty w cymen, limonen i eugenol; żywice do 15%, garbniki.
Dawka sproszkowanej kory 10-20 gr (grany!!!), czyli ~0,62-1,2 g (gramy!) = (620-1200 mg).
Sporządzano także wyciąg z kory krocienia na winie (dla poprawienia trawienia i wzmocnienia, pobudzenia przemiany materii), napar krocieniowy – Infusum Cascarillae: 10-20 g Cortex Cascarillae na 200 ml wrzącej wody, doustnie po 15-30 ml 3 razy dziennie lub łyżkami w ciągu dnia. Tinctura Cascarillae 1:5 – 30-40 kropli 3 razy dziennie.
Zastosowanie: środek pobudzający wydzielanie soków trawiennych, zwiększający apetyt, wzmacniający, orzeźwiający.
Cortex Cascarillae został wpisany do większości ważniejszych farmakopei narodowych, np. Farmakopei Polskiej II, Farmakopei Germańskiej z 1882 r., Farmakopei Germańskiej z 1890 r., Farmakopei Pruskiej z 1846 r.
Obecnie sporadycznie stosowany za granicą. W Polsce nie jest używany.
Aspidosperma quebracho blanco Schlechter (niem. Quebrachobaum) z rodziny Apocynaceae jest drzewem rosnącym w Ameryce Południowej. Dostarcza korę – Cortex Quebracho, która był niezmiernie ważnym lekiem jeszcze w XIX wieku. Kora zawiera garbniki i alkaloidy indolowe (beta-karbolinowe): aspidospermina, hypoquebrachina, aspidosamina, quebrachina i in. Aspidospermina działa wymiotnie (emeticum). Wyciągi z kory były używane w leczeniu objawów duszności i zapalenia oskrzeli. Zmniejszają bowiem częstość oddechów. Szczególnie wartościowe były w terapii duszności w przebiegu rozedmy, gruźlicy i astmy. Znoszą również objawy kołatania serca i zadyszki sercowej, szczególnie u osób starszych. Preparaty Quebracho leczyły sinicę i gorączkę. cenione były w terapii nieżytów przewodu pokarmowego. W Polsce Quebracho wymawiano jako kebraczo. Nalewkę kebraczo – Tinctura Quebracho sporządzano na alkoholu 70%, zalewając 10 g kory rozdrobnionej 100 g alkoholu. Wytrawiano kilkanaście dni, filtrowano. Nalewkę poddawano również odparowaniu, dla uzyskania suchej pozostałości (suchy ekstrakt), którą następnie rozprowadzano w 20 g wody.
W użyciu był również lek: Extractum spirituosi e 30,0 corticis quebracho, solve in aqua destillata 60,0. DS. 3 razy dz. po 1-2 łyżeczki od kawy.
W XIX w. wprowadzono do lecznictwa chlorowodorek kwebrachiny – Quebrachinum hydrochloricum, którą podawano podskórnie w dawce 0,05-0,1 g. Ponadto w użyciu był siarczan aspidosperminy – Aspidosperminum sulfuricum, podawany doustnie w dawce 50-100 mg. Niektóre alkaloidy Quebracho są podobne strukturalnie do johimbiny i rezerpiny. Kwebrachina (w korze ok. 1%) jest identyczna z johimbiną. Dlatego Quebracho należy do afrodyzjaków i od zawsze był stosowany dla pobudzenia popędu płciowego. Zwiększa erekcję.
Drzewo figowe – figa karyjska – Ficus carica L. z rodziny morwowatych – Moraceae dostarcza cenne owoce dostępne w sklepach spożywczych – figi. Drzewo figowe występuje naturalnie w Azji Środkowej i Południowo-Zachodniej. Uprawiane jest w Iranie, Palestynie, Afganistanie, na Wyspach kanaryjskich, w Maroko, na Kaukazie, w rejonie Morza Śródziemnego.
Figi suszone zawierają nawet do 70% mieszanki glukozy z fruktozą, karoten, witaminę C, prowitaminę D, witaminy z grupy B i cenne enzymy: lipazy, proteazy i diastazę. W medycynie wyciągi z owoców figowca były polecane w dyspepsji, przy niestrawności białek, np. w zespole niedoborów enzymów żołądkowych, przy bezsoczności żołądka. Enzymy figowe trawią białka pokarmowe. Uszkadzają również pasożyty przewodu pokarmowego, stąd podawano je także w parazytozach, głownie przy zakażeniu Ascaris (glista) i Trichuris (włosogłówka). Niedojrzałe owoce figowca zawierają sporo naturalnego lateksu (kauczuk naturalny).
Surowe owoce zawierają do 15% cukrów, do 4,2% pektyn, sporo białka, karotenów, do 7,4% błonnika, do 1% kwasów organicznych, sporo soli mineralnych(potas, wapń, żelazo, magnez, fosfor).
Podawane na czczo powodują wypróżnienia i działają przeciwpasożytniczo. Nadają się szczególnie do leczenia chorób pasożytniczych u dzieci.
W handlu zagranicznym są dostępne nawet specjalne smaczne kostki-cukierki, zawierające figi oraz dodatkowe składniki o działaniu rozwalniającym, np. Cascara, senes, tamaryndowiec, śliwka. Wystarczy zjeść dwie-trzy takie kostki aby zapewnić sobie bezbolesne i codzienne wypróżnienie. W warunkach domowych również można sporządzić marmoladki ze śliwek, owoców figowca, owoców trzmieliny, kruszyny lub szakłaku, zmieszać w równych proporcjach, dla wzmocnienia dodać mocny osłodzony miodem napar z liści lub strączków senesu, wymieszać i zażywać po 1-2 łyżki dla wyregulowania defekacji i pobudzenia przemiany materii.
Inne gatunki: Ficus inspida Willd. i Ficus laurifolia Hort. ex. Lam. dostarczają ficynę surową (crude ficin). Są uprawiane w Ameryce Południowej i Środkowej.
Ficyna jest konserwowana dodatkiem kwasu benzoesowego (1%). Zawiera enzymy i kauczuk. Ficyna zachowuje swoje właściwości enzymatyczne pod warunkiem, że nie będzie podgrzewana. Działa w pH przy 3,5-8, czyli w szerszym zakresie odczynu środowiska niż podpuszczka wytwarzana w żołądku. Ficyna jest wykorzystywana do produkcji leków enzymatycznych, podawanych przy niedoborach enzymów żołądkowych. Ponadto w przemyśle spożywczym do ścinania białka mleka w produkcji serów. Zastępuje bromelainę i papainę. Skuteczna jest również do zwalczania pasożytów przewodu pokarmowego. Ponadto nadaje się do wytwarzania preparatów dermatologicznych o działaniu peelingującym, gojącym i leczącym bliznowce. Ponadto do usuwania zrogowaciałego naskórka i wągrów, wygładzania skóry, leczenia trądziku, wyprysków i owrzodzeń. W przypadku owrzodzeń żylakowatych i odleżyn polecam spróbować okłady z filicyny, papainy lub bromeliny. Osobiście również z dobrym skutkiem stosowałem preparaty enzymatyczne oparte na papainie, bromelinie i ficynie w leczeniu zaskórników, cellulitis i bliznowców. Łagodzi, a czasem cofa także zmiany skórne łuszczycowe. Wygładza zmarszczki, rozjaśnia cerę. Wspomaga leczenie nużycy i innych chorób pasożytniczych skóry. Filicyna podawana doustnie działa przeciwzapalnie i poprawia samopoczucie. Poprawia trawienie i przyswajanie białek. Zalecana dla sportowców stosujących wysokoskoncentrowane odżywki białkowe.
Ziele drapacza – Herba Cardui benedicti (niem. Benediktenkraut, Kardobenediktenkraut) pochodzi z gatunku drapacz lekarski – Cnicus benedictus L. (ang. Holy Thistle), z rodziny złożonych – Compositae (=Asteraceae). W Polsce rzadko dziko występuje (dziczejący z upraw). Może być uprawiany.
Cnici benedicti herba jest ujęty w Deutscher Arzneimittel Codex z 2003 r. Jest w Pharmacopoea Germanica editio III z 1890 r. pod nazwą Herba Cardui benedicti (Cardobenedictenkraut). Figuruje w Pharmacopoea Helvetica editio sexta. W Szwajcarii surowiec znany pod nazwą Kardobenediktenkraut, Chardon benit i Cardo santo. Indeks goryczy wg Pharm.Helv. VI przynajmniej 10. Dawka jednorazowa 2 g. Sporządzać napar. Wchodzi w skład oficjalnych ziółek farmakopealnych Szwajcarii: Species amaro-aromaticae:
Rp. Species amaro-aromaticae Pharm.Helv. VI (Bitter-aromatischer Tee)
Cortex cinnamomi 10 g
Cortex quercus 10 g
Flavedo aurantii amari 10 g
Folium menthae 10 g
Folium menyanthidis 10 g
Herba absinthii 20 g
Herba cardu benedicti 20 g
Rhizoma calami 10 g
Parzyć po 2 g mieszanki w filiżance wrzątku. Przy zaburzeniach trawienia, nieżycie przewodu pokarmowego.
Ziele drapacza zawiera laktony seskwiterpenowe (0,2-0,7%): knicyna, salonitenolid, artemisiifolina; laktony lignanowe (arktigenina, nortrachelozyd, 2-acetylo-nortrachelozyd, trachelogenina; olejek eteryczny 0,3% (p-cymen, cytral, kwas benzoesowy, aldehyd cynamonowy, cytronelal, acetylenowe pochodne dodeka-1,11-dien-3,5,7,9-tetrainy); pięciocykliczne trójterpeny, fitosterole, flawonoidy, sole mineralne (10-18%), np. sporo potasu i magnezu; śluzy.
Ziele drapacza jest w Farmakopei Polskiej III. Popiołu nie więcej niż 10%. Wilgotność nie większa niż 12%. Jest również w FP IV.
Preparaty z drapacza wzmagają wydzielanie śliny, soku żołądkowego, trzustkowego, jelitowego i żółci. Pobudzają trawienie. Leczą dyspepsję (niestrawność). Zapobiegają atonii jelit. Regulują wypróżnienia, przeciwdziałając zaparciom. Łagodzą stany zapalne i podrażnienia błony śluzowej przewodu pokarmowego (mocny napar, wywar – czyli krótko zagotowany napar) . W dawnej medycynie drapacz uważano za środek czyszczący krew, tonizujący nerwy i moczopędny. Polecano go przy chorobach wątroby, żołądka, trzustki, hipochondrii, histerii oraz w leczeniu raka. Zewnętrznie do leczenia owrzodzeń (okłady z odwaru, naparu, ze świeżego pogniecionego ziela). Liczba goryczy drapacza wynosi 1:1800.
Drapacz przedawkowany wywołuje wymioty, biegunkę i podrażnienie nerek.
Napar drapaczowy 10%: 1-2 szklanki naparu wypić w ciągu dnia. Także dr Rudolf Franck poleca napar sporządzony z 10 g surowca na 100 ml wrzątku. Tinctura Cardu Benedicti 1:5: 3-5 ml 2-3 razy dziennie. Sproszkowane ziele – Pulvis Herbae Cardu benedicti 0,5-1 g 2-3 razy dziennie, dobrze popić.
W XIX wieku i wcześniej Herba Cardu benedicti znane było również pod nazwami: ziele czubka tureckiego, chaber lekarski, karda benedykta i bernardynek.
Drapacz występuje dziko w rejonie Morza Śródziemnego. Ziele suszone jest dostępne w sklepach zielarskich.
Bobrek trójlistkowy – Menyanthes trifoliata Linne, z rodziny bobrkowatych – Menyanthaceae jest rozpowszechniony na terenie naszego kraju, ale nie uważam tę roślinę za pospolitą, a raczej okazyjnie spotykaną. Występuje również w Ameryce Północnej i w Azji. W Szwajcarii znany pod nazwą Fieberklee (Bitterklee), Trefle d’eau, Trifoglio fibrino lub Traifegl amar; w Anglii jako Bogbean. Surowiec – liść bobrka – Folium Menyanthidis (niem. Bitterkleeblätter) zawiera glikozydy sekoirydoidowe (dihydrofoliamentyna, mentiafolina, loganina = meliatyna), flawonoidy (rutyna, kemferol, hiperozyd), garbniki (do 7%), kwasy fenolowe, (protokatechowy, kwas chlorogenowy, ferulowy, kawowy), kumaryny (skopoletyna, brajlina, skoparon), triterpeny (kwas betulinowy), estry alkoholu cerylowego z kwasem mrówkowym, octowym, masłowym i palmitynowym; sole mineralne do 10% (mangan, żelazo), fitosterole, cholinę, olejek eteryczny bogaty w aldehyd benzoesowy i cytronelol; alkaloidy (gencjanina).
Preparaty z bobrka pobudzają wydzielanie śliny, soku żołądkowego bogatego w kwas solny i enzymy, soku trzustkowego, jelitowego i żółci. Nasilają apetyt. poprawiają wydatnie trawienie i przyswajanie składników pokarmowych. jest to surowiec gorzki. Zapobiega atonii przewodu pokarmowego, dyspepsji (niestrawności), zastojom żółci i zgadze. Zmniejsza nudności. Pobudza przemianę materii. Dawniej zalecany w profilaktyce choroby lokomocyjnej i morskiej. Napar z liści bobrka – Infusum Fol. Trifolii fibrini (=Menyanthidis) 5-10%: 1-2 szklanki naparu dziennie, najlepiej przed jedzeniem, po 1/2-1/3 szklanki. Nalewka bobrkowa – Tinctura Menyanthidis (=Trifolii fibrini) 1:5, dobra przy nudnościach i zaburzeniach trawiennych w trakcie podróży: 5-10 ml 2 razy dziennie lub częściej , ale wówczas po 20-30 kropel. Dawniej stosowano także doustnie sproszkowany liść – Pulvis Fol. Trifolii fibrini = Menyanthidis po 2-3 g. Bobrek polecano również w leczeniu chorób skórnych na tle zaburzeń metabolicznych. Bobrek działa ochronnie na miąższ wątroby i rozkurczowo. Irydoidy hamują rozwój drobnoustrojów.
W XIX wieku napar sporządzano z liści bobrka w ilości 5-15 g/180 ml wrzątku. Najwartościowszy surowiec pochodzi z kwitnących roślin. dawniej wyizolowaną substancję gorzką z bobrka określano mianem meniantyny. Meniantyna hydrolizuje do meniantolu i monosacharydów. Herbatka ze świeżych lub suchych liści bobrowych (dawniej trójliść, trojan lub koniczyna wodna) poprawia nastrój.
Bobrek nadaje się do wytwarzania nalewek i wódek gorzkich oraz piwa, zamiast chmielu. Zastępuje centurię i goryczkę.
W większych dawkach rozwalnia kał. Przedawkowany wywołuje wymioty i biegunkę.
Zwierzęta chętnie spożywają bobrek, pomimo, że jest on gorzki. W weterynarii podawano bobrek zwierzętom jako środek tonizujący, poprawiający trawienie, w chorobach skórnych i reumatycznych, przy braku apetytu i osłabieniu. Dawki Folium Menyanthidis lecznicze dzienne: konie 10-20 g; bydło 25-50 g; świnie 2-5-10 g; pies 0,5-2 g; drób 0,2-1 g.
Liść bobrka jest dostępny w sklepach zielarskich.
Z doględy (Grindelia) pozyskuje się ziele – Herba Grindeliae (ang. Grindelia herb). Do celów leczniczych stosowane są gatunki: Grindelia camporum (G. robusta), Grindelia humilis i Grindelia squarrosa. Należą do rodziny złożonych Compositae. Największe uprawy są w USA. Ziele ma przyjemny balsamiczny zapach i gorzki smak. Zawiera do 20% żywic z dwuterpenowymi kwasami – grindelany = grindelanes (budowa typu labdanu, np. kwas grindeliowy), estry metylowe, olejek eteryczny 0,2-0,5% ; flawonoidy (ok. 1%), np. luteolina, kemferol; fenolokwasy, saponiny triterpenowe. Olejek zawiera głównie octan bornylu (bornyl acetate), limonen, metyloeugenol i alfa-pinen.
Doględa stosowana jest w leczeniu dychawicy oskrzelowej (astmy), zapalenia oskrzeli i zapalenia skóry (zewnętrznie, w formie wyciągów dodawanych do mleczka, maści, kremu). Jest to środek wykrztuśny i antyseptyczny. Rozkurcza mięśnie gładkie przewodu pokarmowego i układu oddechowego. Wspomaga oczyszczenie dróg oddechowych. Zmniejsza katar i kaszel. Nalewka doględowa – Tinctura Grindeliae: 100 g ziela rozdrobnionego na 500 ml alkoholu 60-70%; macerować przynajmniej 7 dni, przefiltrować. Zażywać 3 razy dziennie po 3 ml, przy nieżycie układu oddechowego co 4-6 godzin na miodzie po 3-5 ml. Napar doględowy – Infusum Grindeliae: 2-3 g surowca na 1 szklankę wrzącej wody lub mleka z miodem lub sokiem malinowym, parzyć do 25 minut pod przykryciem. Pić 2 szklanki naparu małymi porcjami, często w ciągu dnia.
W kosmetologii do leczenia dermatozy: okłady, przemywanie, maście, kremy, lotio zawierające 1-5% ekstraktu etanolowego 1:1 lub 10-25% nalewki 1:5 lub 1:3 na etanolu 60-70%.
Nalewka z doględy jest zawarta w syropie Echinasal Herbapol (obok wyciągu z owoców róży, jeżówki, babki, tymianku i wody amoniakalnej), polecanego przy kaszlu, katarze, przeziębieniu i grypie.
Jest około 2000 gatunków zawierających związki cyjanogenne, uwalniających HCN, czyli cyjanowodór (kwas pruski). Większość związków cyjanogennych ma postać glikozydów – nitrylozydów, które pod wpływem kwasów lub enzymów hydrolizują do odpowiedniego cukru i HCN. Do najbardziej znanych glikozydów cyjanogennych należą: amigdalina (rodzaj Prunus), linamaryna (rodzaj Linum), fazeolunatyna = phaseolunatin ( rodzaj Phaseolus), wicjanina = vicianin (rodzaj Vicia), sambunigryna (rodzaj Sambucus), durryna = dhurrin (rodzaj Sorghum), manihotoksyna = manihotoxin (rodzaj Manihot), prulaurazyna = prulaurasin (rodzaj Prunus). Związki cyjanogenne mają zapach migdałowy. W odpowiednio wysokich dawkach są śmiertelne dla zwierząt. Cyjanki należą do najsilniejszych trucizn na ziemi. Ok. 1 mg cyjanowodoru/kg masy ciała zabija człowieka. Stężenie HCN 0,2-0,3 mg/dm3 powietrza powoduje szybką śmierć. Niektóre rośliny potrafią w jednym nasionku zgromadzić od 0,9-1,3% glikozydów cyjanogennych, co daje zawartość 0,001-0,24% czystego cyjanowodoru. Człowieka ważącego 70-75 kg cyjanek sodu lub potasu zabija w dawce 100-150 mg. Od dawna próbowano wykorzystać w lecznictwie związki cyjanogenne. Wszystko bowiem zależy od dawki.
Małe dawki glikozydów cyjanogennych (nitrylozydów) obecnych w wielu surowcach zielarskich pobudzają ośrodek oddechowy. Działają przy tym antyseptycznie, przeciwkaszlowo i przeciwskurczowo. W XIX i na początku XX wieku próbowano także odkażać ubikacje i sprzęty roztworem kwasu pruskiego oraz zwalczać rozmaite pasożyty. Wodę migdałową – Aqua amygdalarum amararum podawano doustnie w dawce 10-15 kropel jako środek przeciwpadaczkowy, w formie dodatku do leków złożonych przy bronchicie, kokluszu, astmie i ogólnym osłabieniu. Woda migdałowa recepturowa przygotowywana w XIX i na początku XX wieku zawierała ok. 0,1% kwasu pruskiego (Farmakopea Pruska, Farmakopea Rosyjska). Wg Farmakopei Polskiej II Aqua Amygdalae amarae powinna zawierać nie mniej niż 0,095% i nie więcej niż 0,105% cyjanowodoru. Farmakopea Polska III dopuściła do użycia wodę migdałową sztuczną (Aq. Amygdalae amarae artificialis), którą sporządzano z benzaldehydu (4,5 części), spirytusu 95% (245,5 cz.), kwasu pruskiego 2% (55 cz.) i wody (650 cz., q.s.). Podobne właściwości wykazuje woda wawrzynowiśniowa – Aq. Laurocerasi uzyskiwana z liści wawrzynowiśni – Folium Laurocerasi (Prunus laurocerasus L., rodzina różowate – Rosaceae). W medycynie ludowej alternatywą dla tych surowców jest czeremcha i tarnina, z których sporządzany jest napar i odwar. Z czeremchy pospolitej Prunus padus L. (ewentualnie z czeremchy amerykańskiej – Prunus serotina Ehrh.) pozyskuje się młode gałązki, kwiatostany, liście i korę, natomiast ze śliwy tarniny – Prunus spinosa L. korowinę, młode gałązki i kwiaty. Korę i młode gałązki należy gotować 3-5 minut, natomiast kwiaty i liście zaparzać. Na 1 łyżkę surowca przypada 1 szklanka wody. Napar lub odwar pije się 4 razy dziennie po 50 ml. najbardziej zasobne w nitrylozydy są wyciągi wodne sporządzone ze świeżych surowców. Głównymi składnikami czynnymi wymienionych roślin są glikozydy cyjanogenne: amigdalina, prunazyna, prunolaurazyna (prulaurazyna).
Amigdalina określana jest mianem witaminy B17 (letril). Produkowane są za granicą preparaty zawierające tę witaminę. Zalecane dawkowanie: 250-1000 mg/dobę. Niegdyś przypisywano jej właściwości przeciwnowotworowe. Przesłanki te podtrzymywane są przez wielu autorów. Nie uzyskała pozytywnej opinii od FDA. Występuje w pestkach owoców cytrusowych, śliwek, w migdałach i in. Nie należy jej mylić z witaminą B15, czyli kwasem pangamowym (pangamic acid).
Więcej o witaminie B17: https://rozanski.li/?p=1340
|
|
![nerium_oleander [1024x768]](https://rozanski.li/wp-content/uploads/2009/05/nerium-oleander1024x76822.jpg "nerium_oleander [1024x768]")
Najnowsze komentarze