|
|
Magnesia usta (magnezja palona, dawniej tlennik magnezu) to tlenek magnezu MgO – Magnesium oxydatum, biały lekki proszek bez zapachu i smaku, bardzo słabo rozpuszczalny w wodzie, rozpuszczalny w roztworze chlorku amonowego. Temp. topn. ok. 2800 stopni C. Otrzymywany przez spalenie magnezu lub wyprażanie węglanu magnezu.
Po podaniu doustnym zobojętnia kwaśny sok żołądkowy (stąd zastosowanie jako antacida). 3 g tlenku magnezu jest wstanie zobojętnić dobową ilość wytwarzanego kwasu solnego w żołądku. Wywiera wpływ absorbujący, osuszający na błony śluzowe i skórę. Zmniejsza wydzielanie soku żołądkowego i jelitowego. Hamuje wzdęcia. Powstrzymuje kwaśną fermentację w żołądku i jelitach. Podawano przy zatruciach kwasami w tym kwasem arsenawym, ponadto w zatruciach sublimatem. Wchodził nawet w skład antidotum arsenici. Magnezja tworzy sole z kwasami trudno rozpuszczalne w wodzie i nie wchłaniające się do krwiobiegu. W dawce 15-30 g działa przeczyszczająco i często go stosowano u dzieci.
Składnik proszków doustnych zalecanych przy nadkwasocie i zgadze, ponadto w pastylkach Rosenthala, wreszcie w zawiesinach na wodzie. Zawiesinę przygotowywano przez wykłócenie 15 g magnezji palonej z 250 ml wody przegotowanej lub destylowanej. Zawiesinę przyjmowano doustnie łyżkami kilka razy dziennie jako środek zobojętniający, a w większych dawkach jako środek przeczyszczający i przy zatruciach arszenikiem oraz kwasami. Zawiesiną również okładano i przemywano skórę przy wypryskach i oparzeniach oraz przy świądzie. Tlenkiem magnezu myto zęby, był też składnikiem dawnych proszków złożonych do szorowania zębów.
Jako środek przeciwwrzodowy (osuszający i osłaniający wrzody żołądka i dwunastnicy) oraz przeciwko zgadze (pyrosis) i kwaśnemu odbijaniu podawano 0,5-1 g magnezji palonej 2-3 razy dziennie, po uprzednim rozmieszaniu z wodą lub w formie proszku.
W kosmetyce składnik pudrów, do zagęszczania szminek i fluidów. Składnik zasypek przeciwzapalnych i antyseptycznych: Rp. Magnesiae ustae 5,0, Talci 10,0, Acidi salicylici 2,0 (Mierzecki 1960 r.).
Jeden z moich ulubionych XIX-wiecznych autorów niemieckich, Dr Fr. Oesterlen już w 1861 r. opisuje surowce bogate w arbutynę. Wymienia Arctostaphylos officinalis, czyli Uva ursi (niedźwiedzie uszko) z rodziny wrzosowatych – Ericaceae (obecnie Arctostaphylos uva-ursi (L.) Sprengel) i Herba Pyrolae (ziele gruszyczki okrągłolistnej – Pyrola rotundifolia L. i ziele pomocnika baldaszkowatego – Pyrola umbellata L. = Chymophila umbellata (L.) W. Barton). W składzie ziela mącznicy lekarskiej niedźwiedziego uszka – Herba Uvae ursi (obecnie surowcem jest sam liść – Folium Uvae Ursi), czyli Bärentraube wymienia kwas galusowy, garbniki, składniki gorzkie (a wśród nich arbutyna, erykolina i urson), żelazo, tłuszcz, cukier, chlorofil i olejek lotny.
Odwarowi przypisuje właściwości odkażania dróg moczowych, przeciwkrwotoczne, przeciwzapalne, ściągające i przeciwbiegunkowe. Zaleca surowce w leczeniu stanów zapalnych nerek i pęcherza moczowego, infekcji układu moczowego, hemoroidów, kamicy moczowej oraz neuralgii. Co ciekawe poleca surowce w leczeniu przewlekłego zapalenia nerek i pęcherza moczowego. W użyciu był odwar.
Dr Fr. Penzoldt w 1891 r. również opisuje wśród leków oficjalnych arbutynę i liść mącznicy, stosowane w terapii nieżytów pęcherza moczowego. Podaje jednak już więcej szczegółów dotyczących chemizmu arbutyny, nazywając ją glikozydem hydrochinonowym o wzorze sumarycznym C12H16O7H2O. Stwierdził, że to związek mało toksyczny i wydalany jest z moczem w formie niezmienionej oraz w połączeniu z kwasem siarkowym (hydrochinosiarczan). Związki arbutynowe zmieniają barwę moczu na zielono-brunatną, szczególnie gdy jest zasadowy. Właściwości lecznicze autor przypisał hydrochinonowi obecnemu w arbutynie. Arbutyna była już wówczas stosowana w formie krystalicznej, w dawce 1 g 5 razy dziennie, w proszkach.
Uvae Ursi Folium jest we współczesnej Farmakopei Europejskiej 5. Folia Uvae Ursi (Bärentraubenblätter) są ujęte w Pharmacopoea Germanica z 1882 r. oraz Pharmacopoea Germanica III z 1890 r. Także Pharmacopoea Borussica editio sexta z 1846 r. opisuje Folia Uvae Ursi z Arbutus Uva Ursi L. = Arctostaphylos Uva Ursi Sprengel. Pharmacopoeia Regni Poloniae (FP I) z 1817 r. obejmuje Folia Uvae ursi – liście niedźwiedziego grona, z Arbutus uvae ursi. Wymogi Farmakopei Polskiej VI podałem w archiwalnych opisach na blogu.
Folium Uvae ursi (Bärentraubenblatt; Feuille de busserole, Feuille de raisin d’ours, Uva orsina) zgodnie z Farmakopeą Szwajcarską – Pharmacopoea Helvetica VI powinien zawierać nie mniej niż 6% arbutozydu i metyloarbutozydu, w przeliczeniu na arbutozyd C12H16O7 o m.cz. 272,3. Popiołu nie więcej niż 5%. Napar sporządza się z 2 g surowca.
Liść mącznicy jest składnikiem oficjalnych farmakopealnych ziółek szwajcarskich zalecanych w leczeniu stanów zapalnych układu moczowego i kamicy moczowej: Species anticystiticae et Species anticystiticae cum spasmolytico:
Rp. Species anticystiticae
Folium betulae 20 g
Folium uvae-ursi 40 g
Radix liquiritiae 25 g
Rhizoma graminis 15 g
Zioła wymieszać. 3 g mieszanki parzyć w filiżance wrzątku. Pić kilka razy dziennie.
Rp. Species anticystiticae cum spasmolytico (z liściem lulka – Folium Hyoscyami jako środkiem rozkurczowym = spazmolitycznym)
Folium betulae 15 g
Folium hyoscyami 10 g
Folium uvae-ursi 35 g
Radix liquiritiae 25 g
Rhizoma graminis 15 g
Zioła wymieszać. 3 g mieszanki parzyć w filiżance wrzątku. Pić kilka razy dziennie, szczególnie przy kolkach.
Jak podają publikacje szwajcarskie liść mącznicy zawiera od 6 do 15% glikozydów fenolowych (Ph.Eur. wymaga przynajmniej 7%, w przeliczeniu na arbutozyd), głównie arbutozyd, metyloarbutozyd, estry galusowe arbutyny, piceozyd. Surowiec zawiera także wolny hydrochinon. Garbników jest od 10 do 15%, głównie w formie gallotanin. Flawonoidy (1-2%) są reprezentowane przez glikozyd kwercetyny (quercetin-3-O-galactosid) i glikozyd mirycetyny. W liściach mącznicy są obecne trójterpeny 0,4-0,8%, pochodne kwasu ursolowego; uvaol (alkohol terpenowy) i glikozydy irydoidowe (monotropeiny).
W jelitach glikozydy hydrochinonowe hydrolizują uwalniając aglikon. Hydrochinon ulega resorpcji do krwi, działa również miejscowo w przewodzie pokarmowym. Z moczem wydalany jest po związaniu z kwasem glukuronowym i siarkowym. Po hydrolizie część fenolowa glikozydów działa antybakteryjnie i przeciwzapalnie. Wyciągi z mącznicy hamują rozwój wielu drobnoustrojów patogennych in vitro Protesu vulgaris, Escherichia coli, Ureaplasma urealyticum, Mycoplasma hominis, Staphylococcus aureus, Pseudomonas aeruginosa, Klebsiella pneumoniae, Enterococcus faecalis i Candida albicans. Obecnie działanie mącznicy jest udowodnione naukowo, cenione i wykorzystywane w praktyce urologicznej.
W ciągu dwóch lat dostałem 7 listów w sprawie podania receptury kropli Króla Danii, które były stosowane 100 lat temu i dawniej w leczeniu nieżytu oskrzeli, chrypki, kaszlu i kataru.
Oto recepturka:
Rp. Elixir Pectorale Regis Daniae
Extr. Liquritiae 1 część
Liq. Ammon.anisatum 1 część
Aq. Foeniculi 3 części
MDS. Składniki zmieszać. 30-40 kropli 3-4 razy dziennie. Przy nieżytach i infekcjach układu oddechowego, chrypce, kaszlu, zapaleniu zatok.
Pierwszy składnik w recepturze to ekstrakt z korzenia lukrecji, znany również po nazwą Extractum Glycyrrhizae. Dawniej był stosowany wyciąg lukrecjowy oczyszczony – Extractum Glycyrrhizae (=Liquiritiae) depuratum oraz wyciąg lukrecjowy surowy (nie oczyszczony) – Extractum Glycyrrhizae (=Liquiritiae) crudum. Obydwa mogą stanowić składnik kropli. Ja stosuję wyciąg płynny lub gęsty.
100 g rozdrobnionych (zmielić) suchych korzeni lukrecji zalać 300 ml letniej wody przegotowanej, pozostawić na 24 h od czasu do czasu mieszając. Następnie surowiec odcedzić. Wyciąg przelać do butelki i włożyć do lodówki. Odcedzoną masę korzeni ponownie zalać 300 ml, ale tym razem gorącej wody, pozostawić na 6-8 h, przecedzić. Uzyskane obydwa wyciągi połączyć. Wlać do płaskiego naczynia otwartego, włożyć do ciepłego piekarnika (80-100 stopni) i pozostawić na kilka godzin do odparowania do połowy (do ok. 300 ml). Nie doprowadzać w piekarniku do zagotowania. Najlepszy z termoobiegiem. Osoby mające dostęp do wyparek lub suszarek mogą odparować ekstrakt w tych urządzeniach.
Wyciągi z lukrecji gęste i suche były składnikiem tabletek i pigułek, ponadto pastylek do ssania przy kaszlu i zapaleniu gardła. Wyciagi gęste i płynne w syropach wykrztuśnych i przeciwzapalnych, ponadto jako składnik poprawiający smak i konsystencję leków.
Liquor Ammonii anisatus – roztwór spirytusowy amonii z olejkiem anyżowym, składał się z: Liquor Ammonii caustici (10% roztwór amoniaku na wodzie) 5 części, Oleum Anisae (olejek anyżowy naturalny) 1 część, spiritus vini (spirytus czysty) 24 części; olejek anyżowy wytrząsnąć ze spirytusem, następnie dodawać roztwór amoniaku, intensywnie mieszając, wstrząsnąć lek kilka razy. Samodzielnie również miał duże znaczenie w leczeniu nieżytu dróg oddechowych. Składnik wielu innych leków złożonych. Działa wykrztuśnie i pobudzająco na krążenie oraz psychikę. Samodzielnie był używany w dawce 0,5 g 4-6 razy dziennie.
Aqua foeniculi – woda koperkowa, woda koprowa, samodzielnie jako lek działa podniecająco, wiatropędnie i wykrztuśnie, zwiększa laktacje, pędzi żółć. W dawnej recepturze również do poprawiania smaku i zapachu leków. Samodzielnie podawano w dawce 15-100 g dziennie, często, małymi porcjami. Przygotowywano ją następująco: 1 część olejku eterycznego koprowego (koperkowego), 10 części talku i i 990 części wody destylowanej lub przegotowanej. Olejek koperkowy ucierano z talkiem, następnie talk nasączony olejkiem wykłócano z wodą o temperaturze 40 stopni C. Po 2 dniach przesączano (w warunkach domowych proponuję użyć filtry do ekspresów do kawy włożone w lejek).
Krople Króla Danii łagodzą objawy alergii objawiającej się ze strony układu oddechowego: katar sienny, skurcze oskrzeli. Lukrecja hamuje stany zapalne i autoagresji immunologicznej za sprawą wpływania na receptory kortykosteroidów i aldosteronu. Lukrecja działa też przeciwhistaminowo. Amoniak ułatwia oddychanie i odkrztuszanie, ponadto przyśpiesza oddychanie. Także składniki olejku koprowego i anyżowego mają wpływ na układ dokrewny (estrogenny), przez co hamują stany zapalne. Ponadto rozszerzają oskrzela i pobudzają komórki Klary w nabłonku do czynności wydzielniczych. Ułatwiają oczyszczanie nabłonków z antygenów.
Miłek wiosenny – Adonis vernalis Linne; niem Frühlings-Adonis; ang. False Hellebore (rodzina jaskrowate – Ranunculaceae) należy do grupy moich ulubionych ziół. Jest rośliną wieloletnią, ale rzadko występującą dziko w Polsce, głównie na zboczach i murawach doliny Wisły. Kwitnie od kwietnia do maja. Dorasta do 40 cm wys. Kwiaty są żółte, czasem nawet do 8 cm średnicy. Liście pierzastosieczne. Polecam uprawiać w ogródku. Do celów przemysłowych – farmaceutycznych roślina jest uprawiana i pozyskiwana z upraw, rzadziej ze stanu naturalnego. Surowiec dostępny w handlu pochodzi głównie z Rumuni, Węgier, Ukrainy i Bułgarii.
Stara nazwa polska miłka to gorzykwiat.
Miłek wiosenny odegrał bardzo dużą rolę w medycynie oficjalnej. Roślina zawiera glikozydy nasercowe (angielskie źródła podają ok. 30 kardenolidów; szwajcarskie prace podają 25; głównie cymaryna) i wywiera wpływ na serce, podobnie jak naparstnica, lecz łagodniej. Miłek jest bezpieczniejszy w stosowaniu niż naparstnica, co jest szczególnie ważne w fitoterapii. Miłek działa również uspokajająco na ośrodkowy układ nerwowy i moczopędnie. W medycynie oficjalnej dawnej i współczesnej miłek znalazł zastosowanie w leczeniu lekkich postaci niewydolności serca.
Adonidis vernalis Herba jest w Farmakopei Polskiej VI z 2002 r. Surowcem jest kwitnące ziele, wysuszone w cieniu i przewiewnym miejscu. Strata masy po suszeniu nie większa niż 9%. Popiołu nie więcej niż 10%. Ziela ściemniałego nie więcej niż 5%. Owoców nie więcej niż 3%. FP VI oficjalnie uznała surowiec za nasercowy, należący do wykazu B, d preparatów farmaceutycznych. Ukazała chromatogram, na podstawie którego można stwierdzić tożsamość surowca (cymaryna). Nie podała norm dotyczących zawartości (ilości) składników czynnych. Uwzględniła jednak uwagę, “do przyrządzania preparatów i w recepturze należy używać wyłącznie mianowanego proszku z ziela miłka wiosennego Adonidis vernalis pulvis titratus”.
Ziele miłka (Adoniskraut) jest ujęte w Deutsches Arzneibuch (Deutscher Apotheker Verlag) z 1999 r.
Ziele miłka zawiera od 0,2 do 0,8% glikozydów kardenolidowych, kwas akonitowy, kwas adonidowy, alkohol cukrowy – adonitol i flawonoidy. Spośród glikozydów kardenolidowych miłka powinienem wymienić: cymaryna (aglikonem jest k-strofantydyna; cukrem jest beta-D-cymaroza), adonitoksyna (aglikonem jest adonitoksygenina; cukrem jest alfa-L-ramnoza).
W oficjalnej medycynie dr Fr. Oesterlen w 1861 r. wymienia Radix Adonidis jako surowiec lekarski. Dr H. Huchard w publikacji z 1889 r. zalecał miłek przy niewydolności serca. Był w użyciu jako środek poprawiający ciśnienie krwi (krążenie) i usuwający puchlinę wodną. W połowie XIX wieku zauważono, że działa podobnie jak naparstnica. Miłkowi przypisywano właściwości przeciwpadaczkowe.
Dr Fr. Penzoldt w 1890 r. podał dawki lecznicze pokrewnego gatunku – miłka letniego – Adonis aestivialis L. (niem. Sommer-Blutströpfchen), który jest uprawiany i kwitnie (kwiaty czerwone)od czerwca do lipca. Miłek letni występuje dziko w Szwajcarii i we Włoszech. W Polsce raczej dziczejący niż naturalnie występujący.
Miłek (gorzykwiat) letni – Adonis aestivialis: doustnie (per os) 4-8 g/24h. Z surowca przygotowywano napar.
W XIX wieku miłek (gorzykwiat) wiosenny – Adonis vernalis L. polecano w dawce 3-5 g/dziennie; najlepiej w formie naparu. W praktyce brano 1-1,5 g sproszkowanego ziela na filiżankę wrzącej wody. Taką herbatkę przyjmowano 3 razy dziennie (3 filiżanki dziennie).
Dr B. Oks (1910 r.) polecał napar: 3-5 g surowca na 180 g wrzącej wody; co 2 godziny 1 łyżka naparu.
Wpływ miłka na serce jest podobny jak naparstnicy i konwalii, jednakże działanie skurczowe na mięsień serca przeważa nad działaniem hamującym przewodzenie bodźców. Miłek silniej pobudza nerw błędny niż naparstnica. Silniej niż naparstnica rozszerza naczynia wieńcowe. Miłej bardziej wpływa uspokajająco na korę mózgową niż naparstnica. Miłek wyraźniej niż naparstnica zwalnia rytm oddechowy i wzmaga rozpiętość oddechową. Polecany jest przy lekkiej niewydolności krążeniowej, głównie prawokomorowej, w tym również, np. przy rozedmie płuc, zapaleniu oskrzeli, przy otyłości. Sprawdzał się przy dusznicy bolesnej. Miłek podawano dla stonizowania serca przed operacją i przed porodem. Generalnie uważano, że nie ulega kumulacji, tak jak naparstnica.
W XX wieku miłek wiosenny dawkowano nieco inaczej niż w XIX wieku: 6-8 g/200 ml wrzącej wody – 4 razy dziennie po 1 łyżce naparu. Gdy występowała biegunka lub wymioty podawano dodatkowo preparaty z opium w niskich dawkach; usuwały przykre objawy ze strony przewodu pokarmowego.
Nalewka miłkowa – Tinctura Adonidis: 3 razy dziennie po 25 kropli. Intractum Adonidis: 3 razy dziennie po 15 kropli. Sproszkowane ziele miłka – Pulvis Herbae Adonidis: 2 g 3 razy dziennie.
Dr W. Orłowski (1933 r.) polecał zastąpić aptecznie sporządzone lekarstwo, codziennie świeżo sporządzonym naparem: 1,5-2 g ziela miłka zalewał 12 łyżkami wrzącej wody; polecał 3 razy dziennie po 4 łyżki stołowe naparu po jedzeniu.
Nalewkę, intrakt i napar z miłka zalecano przy zaburzeniach sercowych na tle nerwicowym, przy obrzękach pochodzenia sercowego.
Dr R. Franck (1939 r.) zalecał 4-6 g surowca na 180 ml wody. Do naparu dodać 20 g syropu z cukru. Co 2 godziny 1 łyżka.
Dr M. Schnirer (1927 r.):
Rp. Herbae Adonidis 4,0
Przygotować napar biorąc 180 ml wrzącej wody. Dodać 15,0 syropu malinowego. Co 2 godziny 1 łyżka stołowa naparu.
W latach 30 XX wieku dostępne były preparaty miłkowe w postaci wyekstrahowanych glikozydów, np. Adonidinum w formie proszku. Dawka Adonidinum wynosiła 10 mg 3-4 razy dziennie (max do 60 mg/dobę). W latach 50 XX wieku maksymalną dawkę adonidyny ustalono w Polsce na 30 mg/dobę.
W Polsce nadal są produkowane nalewki z miłka wiosennego (do receptury).
Ziele bożego drzewka – Herba Abrotani jest w Farmakopei Polskiej I z 1817 r. Brak go w Farmakopei Pruskiej z 1846 r. oraz w Farmakopei Germańskiej z 1890 r. Oczywiście nie figuruje również w najnowszych Farmakopeach Polskich.
Ziele bylicy boże drzewko – Herba Abrotani jest pozyskiwane z gatunku Artemisia abrotanum L., niem. Eberreis, ang.Southern wood (syn. Artemisia paniculata Lam., Artemisia procera Willd.) z rodziny złożonych – Compositae (Asteraceae). Pochodzi z krajów rejonu Morza Śródziemnego. Jest uprawiana w ogródkach (krzew), czasem dziczeje. W krajach zachodnich raczej mało popularna i pomijana w współczesnych publikacjach farmakognostycznych i fitoterapeutycznych. Składnikami czynnymi surowca są: hydroksykumaryny (eskuletyna, herniaryna, izofraksydyna, skopoletyna, umbeliferon), flawonoidy związane glikozydowo (kwercetyna, rutyna, artemisetyna), wolne flawonole, garbniki pirokatechinowe (4-6%), olejek eteryczny (2-2,5%; bogaty w tujon, 1,8-cyneol, linalol i kamfen), sole mineralne (8-9%), kwasy fenolowe (kawowy, chlorogenowy), gorycze (gorzkie laktony seskwiterpenowe: polistachina, wulgaryna), poliiny (poliacetyleny). Izofraksydyna działa żółciotwórczo. Wymienione składniki zwiększają ilość wytwarzanej żółci, stymulują przepływ i uwalnianie żółci do dwunastnicy. Działanie żółciotwórcze kumaryn z laktonami bylicy boże drzewko jest 2-4 razy silniejsze od działania kwasu dehydrocholowego. Garbniki i flawonoidy działają przeciwzapalnie i lekko ściągająco na błonę śluzową przewodu pokarmowego. Składniki olejku eterycznego oraz laktony posiadają właściwości przeciwbakteryjne (zwłaszcza w stosunku do Streptococcus mutans serotyp C i D) i przeciwpasożytnicze (pierwotniaki, płazińce i obleńce). Etanolowe i octowe wyciągi z bożego drzewka są skutecznymi insektycydami (np. zwalczają pchły, wszy, mszyce). Nalewka i wyciąg na occie spożywczym 5% z bylicy bożego drzewka niszczą roztocze i owady pasożytnicze na skórze i we włosach.
Bylica boże drzewko jest wykorzystywane w leczeniu i profilaktyce objawów związanych z kamicą żółciową, niedostatecznym wydzielaniem żółci, dyskinezami dróg żółciowych, niestrawności tłuszczów, ponadto w leczeniu stanów skurczowych bańki wątrobowo-trzustkowej i niedokwaśności soku żołądkowego. Leczy nieżyt jelit. Dawniej był polecany również w terapii chorób metabolicznych i skórnych.
Ekstrakty z bylicy boże drzewko są składnikiem krajowych i zagranicznych leków żółciopędnych i żółciotwórczych, wytwarzanych w formie płynów, rzadziej mieszanek ziołowych. Napary działają mniej efektywnie od ekstraktów. Do ważniejszych preparatów galenowych należą:
– Nalewka z bylicy boże drzewko – Tinctura Abrotani 1:5: doustnie 5 ml 2-3 razy dziennie po rozmieszaniu z wodą.
– Intrakt z bylicy boże drzewko – Intractum Abrotani 1:5: doustnie 5 ml 2-3 razy dziennie po rozmieszaniu z wodą.
Nadaje się na przyprawę oraz do konserwacji kiszonej kapusty i ogórków (nadaje im pożądana twardość i smak). Dobrze smakuje w sosach do mięś oraz w rosole.
Polecam w profilaktyce kamicy żółciowej.
Czarna rzodkiew (rzepa) – Raphanus sativus L. var. niger, z rodziny krzyżowych – Cruciferae (=Brassicaceae), dostarcza cenny surowiec farmaceutyczny – korzeń czarnej rzepy (rzodkwi) – Radix Raphani.
Surowiec bogaty jest w fitoncydy z grupy glukozynolatów (ok. 1%). Rzodkiew zawiera: glukobrassycynę, 4-metoksybrassycynę, synigrynę i glukorafininę (związki siarkowe), olejek eteryczny, cukier (do 7%), białko (5-9%), witaminę C (40-80 mg), potas (ok. 1000-1200 mg), merkaptan metylu, antocyjany, fitosterole (brassikasterol, beta-sitosterol).
Wyciągi z czarnej rzodkwi posiadają silne właściwości moczopędne, odtruwające, żółciopędne i żółciotwórcze, odkażające przewód pokarmowy i układ żółciowy, rozkurczowe, wiatropędne, pobudzające krążenie krwi i przeciwreumatyczne.
Preparaty zawierające wyciąg z rzodkwi są wykorzystywane w leczeniu chorób wątroby i pęcherzyka żółciowego (niedostateczne wydzielanie żółci), atonii jelit, bezsoczności żołądka i jelit, skąpomoczu, blednicy, ogólnego osłabienia, zaparć i zaburzeń trawienia.
Preparaty i stosowanie: świeży sok (2-3 łyżki 2-3 razy dziennie), tarta rzodkiew świeża – w formie sałatek, nalewka (sok z rzodkwi świeży + alkohol 40-70% w proporcji 1:1 lub zalanie tartej rzodkwi alkoholem 40-70% w proporcji 1 cześć rzodkwi na 5 części alkoholu, macerować 14 dni, przefiltrować). Nalewkę z czarnej rzepy można zażywać w dawce 10 ml 2-3 razy dziennie w kieliszku wody. Spirytus z rzodkwi może służyć do wcierania we włosy przy wypadaniu, do wcierania w skórę, w obolałe miejsca (bóle mięśni, stawów, nerwobóle, stany zapalane, po kontuzjach).
Rzepa tarta z oliwą z oliwek jest silnym środkiem żółciopędnym i odtruwającym; wytwarza silny strumień żółci, który może wypłukiwać z układu żółciowego drobne złogi żółciowe. Ponadto przyczynia się do wydalenia wielu ksenobiotyków i metabolitów zbędnych oraz szkodliwych, przez co wpływa odtruwająco na wątrobę. Oliwa a oliwek do celów żółciopędnych i odtruwających powinna być naturalna, z pierwszego tłoczenia, z chlorofilem i składnikami balastowymi (cennymi),które nadają jej mętność. Do celów leczniczych najcenniejsza jest oliwa mętna, barwy zielonkawej, mało oczyszczona.
Ekstrakt suchy z czarnej rzodkwi (Extractum Raphani sativi nigri siccum) wchodzi w skład krajowego Raphacholin o działaniu żółciopędnym i żółciotwórczym oraz rozkurczowym. Ekstrakt z rzodkwi czarnej jest nanoszony na węgiel leczniczy. Teoretycznie węgiel powinien absorbować składniki aktywne rzepy i nie dopuszczać do ich oddziaływania farmakologicznego. W praktyce wygląda to inaczej. Jest to doskonałe połączenie, a rzepa jest w pełni aktywna. Raphacholin AC zawiera dodatkowo kwas dehydrocholowy, wyciąg z bylicy bożego drzewka oraz wyciąg z karczocha. Raphacholin C posiada wyciąg z rzepy na węglu, olejek miętowy, kwas dehydrocholowy i wyciąg z karczocha. W Raphacholin forte ekstrakt z rzepy jest na maltodekstrynie. Dodatkowo preparat zawiera olejek miętowy (Oleum Menthae) i kwas dehydrocholowy (Acidum dechydrocholicum); ten ostatni w zwiększonej dawce, 250 mg/1 tabl.powl.
Sok z czarnej rzepy do pielęgnowania skóry: odkaża skórę, rozjaśnia cerę, hamuje wydzielanie łoju, a zarazem podnosi wilgotność skóry. Hamuje rozwój grzybów i bakterii. Pobudza ukrwienie skóry. Dostarcza komórkom cenne elektrolity i drobnocząsteczkowe organiczne składniki odżywcze. Pobudza gojenie ran.
Jemioła jest zasobna w polipeptydy i glikoproteidy, acetylocholinę, beta-fenylo-etyloaminę, tyraminę, lektyny glikoproteinowe, fenylopropanoidy (syringina), kwas kawowy i gentyzynowy; co ciekawe, jemioła zawiera eleuterozyd E, charakterystyczny dla Eleutherococcus.
Lektyny należą do fitoglutynin i zbudowane są z części cukrowej oraz białkowej. Zlokalizowane są na powierzchni błon komórkowych zapewniając kontakt, przyleganie i różnicowanie komórek w tkanki. Różna budowa lektyn zapewnia specyficzność tkankową roślin i identyfikowanie określonej tkanki. Lektyny zawierają w budowie metal, np. mangan, cynk, magnez.
Podobne właściwości wykazują glikoproteiny powierzchniowe komórek zwierzęcych. Namnożone komórki nowotworowe odrywają się od macierzystego ogniska i są przenoszone z krwią i limfą. Gdy napotkają odpowiedni rodzaj tkanki, który rozpoznają dzięki glikoproteinom – przyłączają się do organu i ulegają intensywnej proliferacji. Lektyny jemiołowe utrudniają ten proces, zmniejszając ryzyko metastazy (przerzutu). Dodatkowo mają wpływ immunostymulujący, aktywujący makrofagi, limfocyty T, NK i cytotoksyczne. Zwiększają produkcję martwiczego czynnika nowotworów TNF. Aktywują syntezę limfokin.
![fructus_visci [1024x768]](https://luskiewnik.pl/blog/wp-content/uploads/2008/02/JemioaViscumrazjeszcze_131CC/fructus_visci1024x768_thumb.jpg "fructus_visci [1024x768]")
Owoce jemioły – Fructus Visci; Swarzędz, marzec 2009 r.
![semen_visci [1024x768]](https://luskiewnik.pl/blog/wp-content/uploads/2008/02/JemioaViscumrazjeszcze_131CC/semen_visci1024x768_thumb.jpg "semen_visci [1024x768]")
W owocach jemioły, wśród gęstej, klejącej i ciągnącej masy bogatej w wiscynę i wiskotoksynę znajdują się nasiona – Semen Visci; Swarzędz, marzec 2009 r.
![viscum_crataegus [1024x768]](https://luskiewnik.pl/blog/wp-content/uploads/2008/02/JemioaViscumrazjeszcze_131CC/viscum_crataegus1024x768_thumb.jpg "viscum_crataegus [1024x768]")
Jemioła Viscum na głogu (Crataegus); Starczanowo, marzec 2009 r.
Lektyny działają również przeciwdepresyjnie i przeciwbólowo, poprawiają samopoczucie pacjentów. Zwiększają uwalnianie endorfin.
W jemiole są obecne wiskotoksyny I, II, III, IVb (viscotoxins) o działaniu cytotoksycznym i przeciwnowotworowym. Przy bezpośrednim oddziaływaniu na komórki rakowe niszczą je w krótkim czasie. Dlatego maść ze świeżych owoców miała dawniej zastosowanie w leczeniu guzów rakowych zewnętrznych.
Z tego względu, że działanie cytotoksyczne, przeciwnowotworowe, hipotensyjne zależy od związków proteinowych, peptydowych, lektyn, polisacharydów, estrów aminowych i amin oraz pochodnych amidowych – najskuteczniejsze są preparaty jemioły podawane podskórnie i domięśniowo. Gorąca woda, stężone kwasy, sole i zasady, stężony alkohol, eter uszkadzają strukturę czynnych związków jemioły. Podane doustnie są trawione do składników prostych, pozbawionych działania farmakologicznego.
![viscum_rower [1024x768]](https://luskiewnik.pl/blog/wp-content/uploads/2008/02/JemioaViscumrazjeszcze_131CC/viscum_rower1024x768_thumb.jpg "viscum_rower [1024x768]")
Mój rower wypełniony jemiołą po zbiorach; Swarzędz, marzec 2009 r.
Maść jemiołowa – Unguentum Visci na guzy rakowe, a także na oporne kłykciny można sporządzić samodzielnie. W tym celu świeże owoce jemioły należy rozcierać w moździerzu z olejem rycynowym Oleum Ricini, lanoliną (lanolinum, lub Linomag), niewielką ilością gliceryny (glicerolum; nie dawać więcej niż 1 łyżkę na 50 g owoców) oraz z roztworem soli fizjologicznej (dostępna w aptekach) – Natrium chloratum – solutio 0,9% (potrzeba około 2 łyżki roztworu na 50 g owoców). Maść powinna być 50%. Uciera się trudno i jest lepka oraz ciągnąca. Przechowywać w lodówce. Zmiany smarować 3 razy dziennie.
![unguentum_visci [1024x768]](https://luskiewnik.pl/blog/wp-content/uploads/2008/02/JemioaViscumrazjeszcze_131CC/unguentum_visci1024x768_thumb.jpg "unguentum_visci [1024x768]")
Maść jemiołowa – Ung. Visci; Swarzędz, marzec 2009 r.
![herba_visciJPG [1024x768]](https://luskiewnik.pl/blog/wp-content/uploads/2008/02/JemioaViscumrazjeszcze_131CC/herba_visciJPG1024x768_thumb.jpg "herba_visciJPG [1024x768]")
Owoce jemioły – Fructus Visci; Swarzędz, marzec 2009 r.
Z ziela jemioły polecam sporządzić macerat – Maceratio Visci. W tym celu najlepiej świeże ziele przemielić przez maszynkę (uwaga! ziele twarde i włókniste, odradzam użycie maszynki do mięsa elektrycznej, bowiem połamie nożyki; tutaj sprawdzi się ręczna duża maszynka do mięsa), następnie zalać letnią przegotowana wodą z odrobiną soli kuchennej (0,5% roztwór soli kuchennej). Roztwór soli ułatwia ekstrakcję frakcji aminokwasowej i peptydowej. Pozostawić pod przykryciem na 6-8 godzin, przecedzić. Przechowywać w lodówce do 3 dni. Pić 3 razy dziennie po 30-50 ml. (2-3 łyżki surowca zalać 1 szklanką wody).
![Visci_herba [1024x768]](https://luskiewnik.pl/blog/wp-content/uploads/2008/02/JemioaViscumrazjeszcze_131CC/Visci_herba1024x768_thumb.jpg "Visci_herba [1024x768]")
Zmielone ziele jemioły – Herba Visci; Swarzędz, marzec 2009 r.
Słaby alkohol i wino i nasz przewód pokarmowy unieczynnią niektóre związki jemiołowe, jednakże preparat zachowa sporo jeszcze właściwości leczniczych. Nie należy jednak oczekiwać wybitnego spadku ciśnienia krwi, czy działania onkostatycznego. Ewentualny spadek ciśnienia zależy od obecności flawonoidów w wyciągach alkoholowych.
Ze świeżego ziela można sporządzić wyciąg na winie wytrawnym (działanie przeciwmiażdżycowe, rozkurczowe, immunostymulujące, wzmacniające, żółciopędne, pobudzające przemia
nę materii, moczopędne) lub alkoholu 20-35%. Polecam proporcje 1:3 i 1:5. Dawkowanie odpowiednio 5-10 ml 1-2 razy dziennie. Nalewka jemiołowa na winie czerwonym 1:5 – mały kieliszeczek 1 raz dziennie przy miażdżycy, nadciśnieniu i dla wzmocnienia oraz poprawy przemiany materii.
Świeże owoce i zmielone ziele można zamrozić i przechowywać 1 rok. Zużywać na bieżąco przy sporządzaniu maceratu lub maści.
Ziele jemioły i owoce zbierać od lutego do kwietnia.
Galanthamine (galantamina) występuje w różnych gatunkach Galanthus i Leucojum (śnieżyczka i śnieżyca), w tym w krajowym gatunku śnieżyczka przebiśnieg – Galanthus nivalis L. i śnieżyca wiosenna – Leucojum vernum L., obie z rodziny Amaryllidaceae.
![leucojum_vernum [1024x768]](https://luskiewnik.pl/blog/wp-content/uploads/2008/02/NalewkanieyczkowainieycowaTincturaGalant_D5E4/leucojum_vernum1024x768_thumb.jpg "leucojum_vernum [1024x768]") ![leucojum_vernum_flos [1024x768]](https://luskiewnik.pl/blog/wp-content/uploads/2008/02/NalewkanieyczkowainieycowaTincturaGalant_D5E4/leucojum_vernum_flos1024x768_thumb.jpg "leucojum_vernum_flos [1024x768]")
Śnieżyca wiosenna – Leucojum vernum L.; Swarzędz, marzec 2009 r.
Wymienione rośliny zawierają lektyny, śluzy, alkaloidy 1-2% (likoryna, hemantamina, galantyna, galantamina (0,25-0,7%), fenyloetyloaminę, saponiny.
Galantamina
  Galantyna
Hemantamina
Likoryna – Lycorine
Alkaloid likoryna (lycorin) jest inhibitorem translacji (syntezy białka)w komórkach jądrowych Eucaryota, czyli również u człowieka. Występuje w Lycorus radiata L., Amaryllis belladonna L., Clivia miniata Regel oraz w Narcissus pseudonarcissus L. Stwierdzono jej obecność również w 20 innych gatunkach.
Galantamina stymuluje nikotynowe receptory acetylocholinowe. Hamuje rozkład acetylocholiny, bowiem jest inhibitorem esterazy acetylocholinowej (cholinoesterazy). W 1996 r. na szerszą skalę zaczęto ją polecać w leczeniu choroby Alzheimera. Okazała się pomocna w leczeniu demencji. W przypadku otępienia starczego współczesna farmakoterapia dąży do tego, aby nasilić transmisję cholinergiczną, poprzez zahamowanie enzymu rozkładającego acetylocholinę. Jedną z hipotez wyjaśniającą patomechanizm choroby Alzheimera jest niedoczynność układu cholinergicznego, szczególnie w pobliżu jądra podstawnego brzusznego i hipokampa w mózgowiu. W tkance nerwowej pojawiają się ogniska glikoproteinowych blaszek (z beta-amyloidu) i zmiany zwłóknieniowe oraz ziarnisto-wodniczkowe. W przebiegu choroby spada liczba receptorów cholinergicznych M1.
Nalewka i napar z Galanthus i Leucojum pobudza ośrodkowy układ nerwowy, pobudza korę mózgową. Kurczy żołądek, wzmaga perystaltykę przewodu pokarmowego, kurczy macicę, pęcherz moczowy i oskrzela. Zwalnia czynność serca. Obniża ciśnienie krwi. Zwiększa napięcie mięśni prążkowanych, a w wysokich dawkach (górnych) wywołuje drżenie włókienkowe. Wzmaga wydzielanie śliny i potu. Galantamina zwęża naczynia wieńcowe. Kurczy pęcherzyk żółciowy.
Nalewka może znaleźć zastosowanie w leczeniu atonii przewodu pokarmowego. Wzmaga uwagę i koncentrację. Wzrost poziomu acetylocholiny w mózgu (jaki powodują preparaty śnieżyczki i śnieżycy) przyczynia się do wzmocnienia procesów związanych z uwagą i pamięcią krótkotrwałą (powstawanie engramu pamięci krótkotrwałej). Prawdopodobnie galantamina, jak i preparaty galenowe z rośliny mogą potęgować procesy przywoływania engramów pamięci przestrzennej (map pamięciowych). Śnieżyczka i śnieżyca mogą zwiększać zdolności psychiczne związane z wyborem, rozróżnianiem i porównywaniem.
Galantamina znalazła zastosowanie w następujących przypadkach: nużliwość mięśni (osłabienie i zmęczenie mięśni; miastenia); otępienie starcze na tle miażdżycy, choroba Alzheimera; mania (stan psychiczny), miopatie, poliomyelitis, atonia (bezwład) przewodu pokarmowego i pęcherza moczowego.
Czystą galantaminę stosuje się w dawce 8-24 mg/dziennie. Dawka 24 mg jest maksymalną. Istnieją preparaty galantaminy doustne i pozajelitowe (podskórne).
Nalewka ze śnieżyczki lub śnieżycy: Tinctura Galanthi seu Leucoji: 50 g świeżego surowca (stosowałem cebulka+ liście + kwiat), rozdrobnić mikserem (polecam mikser kielichowy lub stopki miksujące wyposażone w odpowiedni pojemnik z nożykami), zalać 250 ml alkoholu 30-40%; odstawić na kilka tygodni, przefiltrować. Zażywać 3-5 ml 1-2 razy dziennie, rano i popołudniu. Nie stosować na noc, bowiem czasem wywołuje objawy gonitwy myśli, wzbudza procesy refleksji i rozrachunku (analizy) swoich poczynań, przywołuje wspomnienia utrudniające spokojny sen. Nie stosować dłużej niż 3 tygodnie. W razie konieczności powtórzenia kuracji uczynić przerwy przynajmniej 2-tygodniowe. Nie zażywać w okresie ciąży i laktacji. Nie stosować przy astmie i dusznicy bolesnej. U niektórych osób powoduje przemijające uczucie “uderzeń gorąca”.
Przedawkowana galantamina oraz przetwory ze śnieżyczki i śnieżycy są bardzo niebezpieczne. Wywołują biegunkę, wymioty, duszności, drgawki, drżenie, ślinotok, zwężenie źrenic, bolesne skurcze jelit i żołądka, spadek ciśnienia krwi i zwolnienie akcji serca. Może wywołać zgon.
Antidotum stanowi atropina. Doustnie podać węgiel aktywny (kilkadziesiąt gram).
Kwiat lipy (kwiatostan), niem. Lindenblüten; ang. Lime Flower, można obrywać z każdego gatunku lipy. Oficjalnie surowiec pochodzi z lipy drobnolistnej – Tilia cordata Miller (Tilia parvifolia Ehrhart) i lipy wielkolistnej (szerokolistnej) – Tilia platyphyllos Scopoli (=Tilia grandifolia Ehrhart), z rodziny lipowatych – Tiliaceae. Kwiaty powinny być zbierane w początkach i w czasie kwitnienia, aby w trakcie suszenia nie zawiązywały się owoce. Lipy zaczynają kwitnąć w czerwcu. Lipa drobnolistna kwitnie 1-2-tygodnie później niż lipa szerokolistna.
Zgodnie z Farmakopeą Polską VI z 2002 r. surowiec powinien zawierać nie mniej niż 0,7% flawonoidów w przeliczeniu na kwercetynę C15H10O7, o m.cz. 302,24. Strata masy po suszeniu nie większa niż 11%. Popiołu nie więcej niż 9%. Dawka wg FP VI w naparach: jednorazowa 2-6 g, dobowa 2-6 g. Działanie przeciwgorączkowe i napotne.
Napar z kwiatów lipy – Infusum Flor. Tiliae 10% w dawce 2-3 szklanek dziennie wzmaga wydzielanie potu, szczególnie w przebiegu gorączki. Śluzy zawarte w naparze działają osłaniająco, zmiękczająco, przeciwkaszlowo i łagodząco na podrażnienia błony śluzowej przewodu pokarmowego i gardła. Flawonoidy, olejek eteryczny i glikozydy fenolowe lipy mają właściwości uspokajające i rozkurczowe. Lipa zwiększa diurezę.
Z drewna lipowego produkowany jest leczniczy węgiel, stosowany w leczeniu biegunki, zatruć i niestrawności.
Liście i pędy lipy zawierają fenolokwasy, flawonoidy i glikozydy o działaniu moczopędnym, wzmacniającym naczynia krwionośne, przeciwzapalnym i antyseptycznym. Obniżają ciśnienie krwi.
Napar z lipy w kosmetyce jest używany jako środek przeciwzapalny, antyseptyczny, nawilżający i osłaniający, szczególnie przydatny w pielęgnowaniu i leczeniu skóry suchej, podrażnionej, z wypryskami. Poprzez zwiększanie uwodnienia skóry podnosi elastyczność i sprężystość skóry, zmniejsza łojotok i hamuje proces pękania i łuszczenia naskórka. Napar lipowy działa wybielająco na cerę. Płukanki w naparze lipowym zmniejszają suchość włosów, hamują powstawanie łupieżu suchego i zwiększają wytrzymałość włosów na uszkodzenia mechaniczne. Zmniejsza świąd skóry.
Okłady na oczy z naparu lipowego polecam przy stanach zapalnych spojówki i powiek, przy uczuciu suchości i piasku w oczach, przy zmęczeniu, obrzęku oczu oraz przy cieniach i workach pod oczami.
Doustnie przyjmować napar z kwiatów lipy przy chorobach przeziębieniowych, z objawami gorączki, nieżytu dróg oddechowych, ponadto przy nieżycie żołądka i jelit jako środek łagodzący podrażnienia i spazmolityczny. Dodatek syropu z malin i miodu do naparu lipowego wzmaga jego działanie przeciwgorączkowe i wzmacniające. Miód lipowy jest cenny w leczeniu chorób alergicznych, grypy, przeziębienia, kaszlu i chrypki. Napar lipowy na mleku z miodem lipowym lub lawendowym ułatwia zasypianie. 1 szklankę takiego naparu spożyć przed snem. Lipę można podawać dzieciom.
Spośród flawonoidów (ok. 1%) lipy wymienić można: rutynę, hiperozyd, kwercytrynę, glikozyd flawonoidowy kemferolu – tiliroside (tylirozyd), astragalin (astragalinę). Tylirozyd zbudowany jest z kwasu p-kumarowego (p-coumaric acid), z glukozy oraz z kemferolu (kaemferol). Zawartość olejku w kwiatach wynosi 0,02-0,1-0,38%. Olejek zawiera farnesol (farnezol), farnesyl acetate (octan farnezylu), geraniol i eugenol. Na uwagę zasługują proantocyjanidyny (proanthocyanidins). Śluzów jest około 10%. Garbniki (szczególnie w liściach i pędach – gałązkach z liściami i kwiatami) są typu katechin i gallokatechin. Do kwasów fenolowych obecnych w lipie należą: kwas kawowy, galusowy, chinowy i kwas chlorogenowy.
Kwiat lipy dostępny w aptekach i sklepach zielarskich. Przechowywać w szczelnych słojach. W handlu dostępny jest również olejek eteryczny lipowy o działaniu antyseptycznym, wykrztuśnym, rozkurczowym, napotnym, przeciwbólowym i żółciopędnym.
Mieszanka złożona z kwiatów lipy i kwiatów rumianku (1:1) była w XIX i na początku XX wieku polecana w leczeniu kolki (napar: 2 g lipy i 2 g rumianku naparzyć i pić przy skurczach). Ponad 100 lat temu mieszankę złożona z kwiatu lipy, kwiatu bzu czarnego i kwiatu rumianku (1:1:1) parzono jak herbatę i podawano wraz z arakiem lub koniakiem i miodem jako środek napotny, rozgrzewający i wzmacniający.
Pharmacopoea Helvetica VI określa dla Flos Tiliae współczynnik pęcznienia, który powinien wynosić przynajmniej 20. Popiołu nie więcej niż 9%. Dawka suszu jednorazowa: 2 g do naparu. Składnik szwajcarskich oficjalnych ziółek napotnych – Species diaphoreticae:
Rp. Species diaphoreticae = Species sudorificae wg Ph.Helv. VI
Flos sambuci 30 g
Flos tiliae 40 g
Folium iaborandi 10 g
Folium menthae 20 g
5 g mieszanki zaparzyć w szklance wrzątku. Pić przy gorączce.
Folium iaborandi (syn. niepoprawny Jaborandi) to liść potoślinu – Pilocarpus iaborandi Holmes, pochodzącego z Ameryki Południowej. Surowiec zawiera alkaloid imidazolowy – pilokarpinę. Pilokarpina wzmaga wydzielanie śliny i potu, obniża ciśnienie śródgałkowe i zwęża źrenice. Stosowany w leczeniu gorączki, zapalenia migdałków, grypy, zapalenia oskrzeli i jaskry. Od dawna zalecany w leczeniu łysienia i łuszczycy. Sproszkowane liście potoślinu podawano w dawce 1,0 pro dosi (dawka jednorazowa) – 2,0 pro die (dawka dobowa).
Flores Tiliae – Lindenblüthen z Tilia parvifolia i Tilia grandifolia były objęte przez Pharmacopoea Germanica III z 1890 r. Także Pharmacopoeia Regni Poloniae z 1817 r. (FP I) uwzględniała Flores Tiliae z Tilia europaea. Wreszcie Pharmacopoea Burussica editio sexta z 1846 r. (Farmakopea Pruska) zawiera opis surowca Flores Tiliae z Tilia europaea Linne, Tilia microphylla Ventenat et Tilia platyphylla Scopoli.
Tilia microphylla Vent. to synonimowa nazwa lipy drobnolistnej – Tilia parvifolia Ehrh., określanej również nazwą Tilia ulmifolia – Scop.
Owoce lipy roztarte z octem (papka) służyły w dawnych wiekach jako środek ściągający i krwiotamujący. Z owoców (a właściwie nasion) wytłaczano olej jadalny i leczniczy (rany). Węgiel z lipy był składnikiem prochu strzelniczego. Świeże łyko lipowe używano do leczenia oparzeń.
Czasem zalecano kwiat lipy przy padaczce i puchlinie wodnej. Kąpiele z naparem lipowym pomagały ponoć przy nerwobólach. Napar dozowany doustnie uważany był za środek czyszczący krew.
Sukcesywnie będę podawał zwarte informacje na temat ziół, które nie powinny być stosowane podczas ciąży i laktacji. Podane negatywne skutki nie należy przyjmować bezkrytycznie, tj. odnosić do organizmu nie będącego w ciąży i laktacji. Organizm kobiety ciężarnej, karmiącej oraz niemowlęcia są w szczególnej sytuacji i w szczególnym okresie życia. Młody organizm jest bardzo wrażliwy na substancje chemiczne, normalnie nie występujące w ustroju. Komórki zarodka i płodu są szczególnie podatne na mutacje, onkogeny, czynniki zmieniające rozdział i poziomy enzymów, związków wysokoenergetycznych (GTP, ATP, cAMP) itd.; dlatego w tym okresie trzeba obowiązkowo zachować dużą rozwagę, ostrożność, aby nie zaszkodzić zdrowiu przyszłego dziecka oraz obciążonej fizjologicznie matce. Ostrożność powinna odnosić się nie tylko do ziół, ale również do spożywanego pokarmu, rodzaju stosowanych kosmetyków i leków syntetycznych. Nie wszystko wiemy na temat biologii rozmnażania, embriogenezy, czynników wpływających na te procesy. Niewiele wiemy na temat właściwości substancji chemicznych w lekach, kosmetykach i pokarmie, stąd nie należy ufać do końca bezpieczeństwu, jak i popadać w drugą skrajność – widzieć wyłącznie zagładę.
Dzięki postępowi fitochemii i fitofarmakologii wiemy coraz więcej o właściwościach endokrynoaktywnych wielu składników roślinnych. Z nimi trzeba uważać w okresie ciąży, bowiem zioła potrafią zmieniać wzajemne stosunki między hormonami, naśladować hormony jak i blokować pewne receptory ważne dla prawidłowej fizjologii ciąży jak i rozwoju zarodka i płodu. Wiele z tych składników jest lipofilna i swobodnie przechodzi do wnętrza komórek matki i płodu, ponadto do gruczołu mlekowego, skąd są wydzielane do mleka.
Dla przykładu podam, że we krwi płodów i noworodków znajduje się alfa-fetoproteina, białko wiążące estrogeny. Wiążąc estrogeny fetoproteina nie dopuszcza estrogenów płodów żeńskich do wiązania się z receptorami w tkance nerwowej. Paradoksalnie, u płodów męskich testosteron nie jest wiązany przez alfa-fetoproteinę i wnika do komórek nerwowych, gdzie ulega konwersji do estrogenów, które ulegają związaniu na miejscu z receptorami. Zależności te powodują ukształtowanie stereotypu zachowania chłopięcego przez estrogeny (odwrotnie niż by się wydawało!) oraz hipertrofię komórek nerwowych, czego efektem jest zwiększenie liczby połączeń między komórkami nerwowymi, ponadto zwiększenie liczby komórek nerwowych przeżywających, także w korze mózgu.
Oczywiście estrogeny są żeńskimi hormonami płciowymi, pobudzającymi rozwój jajników w życiu płodowym, wykształcają i podtrzymują istnienie II-rzędowych cech płciowych kobiety, regulują menstruację. Należy odróżnić te właściwości estrogenów od ich roli w kształtowaniu stereotypu zachowania chłopięcego (nie dziewczęcego!) w obszarze układu nerwowego.
Testosteron i inne androgeny pobudzają spermatogenezę oraz warunkują wykształcenie i utrzymanie II-rzędowych męskich cech płciowych. Testosteron powoduje hipertrofię (przerost) wielu komórek ciała:tkanki łącznej, tkanki mięśniowej, tkanki kostnej.
Proszę sobie teraz wyobrazić skutki ingerencji składników hormonalnych obcego pochodzenia, np. z leków, ziół, w ten delikatny i skomplikowany proces (kształtowania stereotypu zachowania). Jakie będą skutki zaburzenia wiązania estrogenów endogennych (prawidłowych, wewnętrznego pochodzenia) przez estrogeny, albo androgeny roślinne lub syntetyczne? Można jednak stwierdzić, że będzie to miało wpływ na stereotyp zachowania płci. Może być tak, że chłopiec będzie się zachowywał jak dziewczynka. W okresie ciąży i karmienia trzeba dążyć do tego, aby jak najmniej powodować zmian w biochemii organizmu. Unikać kontrowersyjnych leków, ziół, pokarmów. Prowadzić naturalny i zdrowy tryb życia.
| Nazwa rośliny, surowca i składnika |
Zagrożenie dla ciąży, płodu lub niemowlęcia karmionego mlekiem matki |
| Aloes – Aloe; aloe-emodyny, aloetic acid, aloina |
Zwiększa ukrwienie narządów miednicy mniejszej, może oddziaływać na kurczliwość mięśnia macicy. Mogą zmniejszać tolerancję immunologiczną macicy na zarodek i płód. |
| Pluskwica – Cimicifuga = Actaeea; glikozydy terpenoidowe, cytyzyna, estrogenne izoflawony |
Wpływ estrogenny, redukcja hormonu luteinizującego, możliwy wpływ hepatotoksyczny. |
| Tatarak – Acorus; azaron |
Wpływ kancerogenny, degeneracyjny na wątrobę. Wzmaganie wymiotów i zgagi. Genotoksyczność i mutagenność. |
| Kamfora, cynamonowiec kamforowy – Cinnamomum camphora |
Przenikanie do mleka. Podrażnienie żołądka i jelit. Zaburzenia krążenia u matki i płodu. Wzdęcia. |
| Mięta – Mentha, mentol |
Przenikanie do mleka. Wzdęcia. Neurotoksyczność. Zaburzenia oddychania u oseska. |
| Rabarbar = rzewień; stylbeny estrogenne |
Wpływ na układ hormonalny i receptory estrogenne |
| Nostrzyk – Melilotus, dikumarol, kumestrol |
Możliwość wystąpienia krwawień; może wpływać mutagennie na materiał genetyczny młodego organizmu. Oddziałuje na receptory estrogenne |
| Lukrecja – Glycyrrhiza, glycyrol, saponiny |
Potęgowanie obrzęków u ciężarnej; wpływ na korę nadnerczy i jajniki; oddziaływanie na mechanizm zwrotny osi hormonów sterydowych i aldosteronu. |
| Rozmaryn – Rosmarinus; kamfen, kamfora |
Zwiększa ukrwienie macicy i narządów pobliskich; przechodzi do mleka. Może powodować zaburzenia oddychania i trawienia u oseska. |
| Ruta – Ruta, olejek rutowy |
Pobudzanie ukrwienia nerek i narządów miednicy mniejszej, ryzyko poronienia. Przechodzi do mleka. Może powodować alergię u oseska. |
| Jaskry – Ranunculus, zawilec – Anemone, ziarnopłon – Ficaria; anemonol i pochodne |
Może podrażnić układ moczowo-płciowy, wywołać ostrą reakcję alergiczną; poronienie, uszkodzenie nerek u oseska. Przechodzi do mleka. |
| Jałowiec – Juniperus, olejek jałowcowy |
Wywołuje skurcze macicy, przekrwienie narządów płciowych i nerek. Przechodzi do mleka. U oseska może spowodować nieżyt przewodu pokarmowego. |
| Bylica – Artemisia, w tym piołun, cytwar, estragon, tujol, tujon |
Neurotoksyczność u płodu i oseska. Przechodzi do mleka. Mogą spowodować zaburzenia psychiczne u karmionego noworodka; możliwe poronienie. |
| Szałwia – Salvia, także wrotycz – Tanacetum, tujol = salviol, tujon |
Jak wyżej. |
| Imbir – Zingiber, olejek imbirowy |
Pobudza ukrwienie narządów miednicy mniejszej; wpływa na kurczliwość macicy. Przechodzi do mleka modyfikując perystaltykę u oseska. |
| Glistnik – Chelidonium, alkaloidy, także macleaya, sanguinaria canadensis, furmaria – dymnica, maczek kalifornijski – Eschscholzia, ponadto berberys – Berberis, Mahonia – ościał. |
Rozkurcza macicę. Zmienia stosunki enzymów wątrobowych. Może pobudzić czynności sekrecyjne macicy. Modyfikuje poziomy enzymów mikrosomalnych wątroby. Zmienia tętno matki i płodu. Przechodzi do mleka. |
| Safrole, w tym olejki zawierające safrol; anyż – Pimpinella anisum, muszkatołowiec – Myristica, kopytnik – Asarum, sasafras – Sassafras |
Anyż może mieć wpływ hormonalny niekorzystny dla przebiegu ciąży; przechodzi do mleka. Safrole działają mutagennie i teratogennie, nadto embriotoksycznie. Kopytnik może wywołać poronienie. Safrole mogą wywołać raka wątroby. |
| Pieprzowiec, papryka ostra, papryka roczna – Capsicum; kapsacynoidy |
Mogą spowodować poronienie i zaburzenia kurczliwości macicy; mogą zmniejszać tolerancję immunologiczną macicy na zarodek i płód. |
| Jeżówka – Echinacea, traganek – Astragalus, agawa – Agave, Juka – Yucca, bratwa – Baptisia; |
Mogą zmniejszyć tolerancję immunologiczną macicy dla zarodka i płodu; saponiny zawarte w juce, traganku i agawie mogą zmieniać poziomy hormonów ważnych dla prawidłowego przebiegu ciąży. |
|
|
![fructus_visci [1024x768]](http://luskiewnik.pl/blog/wp-content/uploads/2008/02/JemioaViscumrazjeszcze_131CC/fructus_visci1024x768.jpg "fructus_visci [1024x768]")
![semen_visci [1024x768]](http://luskiewnik.pl/blog/wp-content/uploads/2008/02/JemioaViscumrazjeszcze_131CC/semen_visci1024x768.jpg "semen_visci [1024x768]")
![viscum_crataegus [1024x768]](http://luskiewnik.pl/blog/wp-content/uploads/2008/02/JemioaViscumrazjeszcze_131CC/viscum_crataegus1024x768.jpg "viscum_crataegus [1024x768]")
![viscum_rower [1024x768]](http://luskiewnik.pl/blog/wp-content/uploads/2008/02/JemioaViscumrazjeszcze_131CC/viscum_rower1024x768.jpg "viscum_rower [1024x768]")
![unguentum_visci [1024x768]](http://luskiewnik.pl/blog/wp-content/uploads/2008/02/JemioaViscumrazjeszcze_131CC/unguentum_visci1024x768.jpg "unguentum_visci [1024x768]")
![herba_visciJPG [1024x768]](http://luskiewnik.pl/blog/wp-content/uploads/2008/02/JemioaViscumrazjeszcze_131CC/herba_visciJPG1024x768.jpg "herba_visciJPG [1024x768]")
![Visci_herba [1024x768]](http://luskiewnik.pl/blog/wp-content/uploads/2008/02/JemioaViscumrazjeszcze_131CC/Visci_herba1024x768.jpg "Visci_herba [1024x768]")
![leucojum_vernum [1024x768]](http://luskiewnik.pl/blog/wp-content/uploads/2008/02/NalewkanieyczkowainieycowaTincturaGalant_D5E4/leucojum_vernum1024x768.jpg "leucojum_vernum [1024x768]")
![leucojum_vernum_flos [1024x768]](http://luskiewnik.pl/blog/wp-content/uploads/2008/02/NalewkanieyczkowainieycowaTincturaGalant_D5E4/leucojum_vernum_flos1024x768.jpg "leucojum_vernum_flos [1024x768]")
Najnowsze komentarze